phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc triển khai trong ba chƣơng: Chƣơng 1: Phạm trù thẩm mĩ cái Đẹp và văn học địa phƣơng Thái Nguyên Chƣơng 2: Cái Đẹp trong văn học địa phƣơng Thái Nguyên nhìn từ phƣơng diện nội dung Chƣơng 3: Cái Đẹp trong văn học địa phƣơng Thái Nguyên nhìn từ phƣơng diện nghệ thuật. 8 NỘI DUNG Chƣơng 1 PHẠM TRÙ THẨM MĨ CÁI ĐẸP VÀ VĂN HỌC ĐỊA PHƢƠNG THÁI NGUYÊN 1. Khái quát về phạm trù cái Đẹp 1. Khái niệm về cái Đẹp Cái Đẹp đƣợc hiểu là một phạm trù thẩm mĩ.
Nó sẽ biểu thị một đối tƣợng thẩm mĩ cụ thể. Cách tiếp cận đối với mĩ học bắt đầu với một lớp các đối tƣợng thẩm mĩ và sau đó cố gắng thể hiện tầm quan trọng của lớp đó đối với những ngƣời phản ứng một cách có chọn lọc với nó. Để biểu thị đối tƣợng thẩm mĩ, ngƣời ta có thể dùng nhiều phạm trù khác nhau nhƣ cái đẹp, cái xấu, cái cao cả, cái thấp hèn, cái bi, cái hài, cái hùng… Tất cả đều là những phạm trù cơ bản của thẩm mĩ. Ta không thể liệt kê đƣợc “ hết những phạm trù thẩm mĩ không cơ bản khác nhau, chúng đa dạng và phong phú nhƣ chính bản thân đời sống thẩm mĩ.
Ví dụ nhƣ: nét duyên, nét xinh. Nét Đẹp ở đây không bao hàm cả nét duyên và nét duyên cũng không hoàn toàn là nét đẹp. Đối tƣợng mà thẩm mĩ nhắm đến còn là một mảnh đất bao la, xa thẳm trƣớc những phát hiện mĩ học của ngƣời nghiên cứu. Từ đó, sau mỗi lần ta thao túng đƣợc một phạm trù lại là một dịp giúp ta tiến gần hơn tới cái đích tƣởng chừng nhƣ vô hạn định của tri thức thẩm mĩ.
” Nhìn chung: Phạm trù thẩm mĩ là khái niệm thể hiện nhận thức khái quát của con ngƣời, về những hiện tƣợng thẩm mĩ trong tự nhiên, và trong xã hội, ở con ngƣời và trong nghệ thuật. Phạm trù rộng nhất là phạm trù cái thẩm mĩ đƣợc xác định trong sự tồn tại cụ thể của các phạm trù hẹp hơn nhƣ : cái đẹp, cái bi, cái hài, cái cao cả, … Có nhiều quan điểm khác nhau về cái Đẹp. Mỗi quan điểm nói về cái Đẹp theo một cách nhìn nhận khác nhau, trong đó có ba quan điểm chính sau: 9 Quan điểm cổ điển: Quan niệm cổ điển định nghĩa cái Đẹp theo mối quan hệ giữa tổng thể vật thể đẹp và các bộ phận của nó: các bộ phận phải đứng đúng tỉ lệ với nhau và do đó tạo nên một tổng thể hài hòa hợp nhất. Ví dụ: Vào thời Phục hƣng Ý, vẻ đẹp của cơ thể con ngƣời phụ thuộc vào tỉ lệ phù hợp của các bộ phận khác nhau của cơ thể và vào sự đối xứng tổng thể.
Hạn chế của quan niệm này là khó có thể đƣa ra một mô tả tổng quát và chi tiết về ý nghĩa của “sự hài hòa giữa các bộ phận”. Điều này làm dấy lên nghi ngờ rằng việc xác định cái Đẹp thông qua sự hài hòa chỉ dẫn đến việc đánh đổi một thuật ngữ không rõ ràng cho một thuật ngữ khác. Một số nỗ lực đã đƣợc thực hiện để làm tan biến mối nghi ngờ này bằng cách tìm kiếm các quy luật làm đẹp, nhƣ tỉ lệ vàng. Theo đó, Alexander Baumgarten đã xem các quy luật của cái Đẹp tƣơng đồng với các quy luật tự nhiên và tin rằng chúng có thể đƣợc khám phá thông qua nghiên cứu thực nghiệm.
Tuy nhiên, những nỗ lực này đã thất bại và cho đến nay vẫn chƣa có định luật hay nguyên tắc cốt lõi nào để xác định và định mức về cái Đẹp. Quan điểm Hedonism: Một yếu tố rất phổ biến trong nhiều quan niệm về cái đẹp là yếu tố xét đến mối quan hệ của nó với niềm vui. Chủ nghĩa Hedonism hay quan điểm Hedonism đề cập đến mối quan hệ này và khiến mối quan hệ này trở thành một phần của định nghĩa về cái Đẹp bằng cách cho rằng có một mối liên hệ cần thiết giữa niềm vui và vẻ đẹp, ví dụ: rằng đối với một đối tƣợng đẹp là đối với nó để gây ra khoái cảm hoặc rằng trải nghiệm về vẻ đẹp luôn đi kèm với niềm vui. Một vấn đề khác mà các lý thuyết theo chủ nghĩa Hedonism phải đối mặt là Hedonism lấy niềm vui từ nhiều thứ không đẹp.
Một cách để giải quyết vấn đề này là liên kết cái đẹp với một loại khoái cảm đặc biệt: thú vui thẩm mĩ hoặc không quan tâm. Một niềm vui sẽ không đƣợc quan tâm nếu nó thờ ơ với sự tồn tại của vật thể đẹp đẽ hoặc nếu nó không nảy sinh do một ham muốn từ trƣớc thông qua lí luận phƣơng tiện. 10 Quan điểm khác: Nhiều quan niệm khác về cái đẹp đã đƣợc nghiên cứu và đề xuất trong nghiên cứu về cái Đẹp. Điển hình nhƣ: G.
Moore giải thích vẻ đẹp xét về giá trị nội tại là "giá trị mà sự chiêm ngƣỡng trầm trồ tự nó là tốt". Định nghĩa này kết nối vẻ đẹp với trải nghiệm trong khi quản lí để tránh một số vấn đề thƣờng liên quan đến các vị trí chủ nghĩa chủ quan vì nó cho phép mọi thứ có thể đẹp ngay cả khi chúng chƣa bao giờ trải qua. Một lí thuyết chủ quan khác về cái Đẹp đến từ George Santayana, ngƣời gợi ý rằng chúng ta nên phóng chiếu niềm vui vào những thứ mà chúng ta gọi là "đẹp". Vì vậy, trong một quá trình giống nhƣ một sai lầm trong phạm trù, chúng ta coi niềm vui chủ quan của mình nhƣ một thuộc tính khách quan của cái Đẹp.
Chỉ có các nhu cầu về cái đẹp, tình cảm về cái đẹp - thị hiếu về cái đẹp - lí tƣởng thẩm mĩ về cái đẹp là đối tƣợng của mĩ học, còn các nhu cầu khác trong hoạt động xã hội của con ngƣời là đối tƣợng nghiên cứu của các khoa học khác. Khách thể thẩm mĩ với tính cách là đối tƣợng thẩm mĩ. Thuật ngữ cái Đẹp đƣợc xác định là một phạm trù cơ bản, trung tâm của Mĩ học. Để đƣa ra một định nghĩa chính xác và đầy đủ về cái Đẹp không phải là một điều đơn giản.
Lịch sử Mĩ học cho tới nay đã trải qua nhiều thời kì lịch sử khác nhau cùng với quá trình lịch sử phát triển của nhân loại. Ở mỗi giai đoạn, thời kì lịch sử các nhà Mĩ học đều đi tìm câu trả lời cho cái Đẹp là gì? Ngay từ thế kỉ IVV (BCE) Aritxtốt đã nhấn mạnh “Cái Đẹp nằm trùng kích thước trong trật tự, bởi vậy không có vật nào quá nhỏ cũng như quá lớn có thể coi là cái đẹp”. Trong khi đó nhà lí luận Mĩ học ngƣời Đức thế kỉ XVIII- Henden lại đƣa ra định nghĩa “cốt lõi của toàn bộ cái đẹp là chân lý, bất cứ cái đẹp nào cũng dẫn tới chân lí và điều thiện”.Mác dựa trên cơ sở chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử đã đƣa ra định nghĩa về cái Đẹp “Súc vật chỉ nhào lặn vật chất theo thước đo và nhu cầu giống loài nó, còn con người thì có thể áp dụng thước đo thích dụng cho mọi đối tượng, do đó con người nhào lặn vật chất theo quy luật cái đẹp”. Nhƣ vậy theo quan 11 điểm của Mác nói trên thì cái Đẹp đƣợc gắn với bản chất sáng tạo của con ngƣời với quá trình hoàn thiện, hoàn mĩ của con ngƣời, gần với sự tự sản sinh ra chính con ngƣời.
Về cơ bản, có thể hiểu: Cái Đẹp là là một phạm trù mĩ học trung tâm, cơ bản dùng để khái quát những giá trị xã hội tích cực của những sự vật, hiện tƣợng trong hiện thực (tự nhiên và xã hội) có hình thức cụ thể cảm tính, đƣợc con ngƣời xã hội cảm thụ bằng giác quan, đánh giá tƣ tƣởng tình cảm qua sự biểu hiện niềm vui sƣớng, thú vị. Cái Đẹp, cùng với nghệ thuật và hƣơng vị, là chủ đề chính của mĩ học, một trong những nhánh chính của triết học. Cái Đẹp thƣờng đƣợc phân loại là một thuộc tính thẩm mĩ bên cạnh các đặc tính khác, nhƣ duyên dáng, sang trọng hoặc siêu phàm. Là một giá trị thẩm mĩ tích cực, cái Đẹp đối lập với cái xấu là đối trọng tiêu cực của nó.
Cái Đẹp thƣờng đƣợc coi là một trong ba khái niệm cơ bản của sự hiểu biết của con ngƣời bên cạnh chân và thiện. Trong cuốn Mĩ học đại cƣơng của TS Đỗ Văn Khang tác giả dó đƣa ra một định nghĩa về cái Đẹp nhƣ sau: “Cái Đẹp là phạm trù cơ bản và trung tâm của Mĩ học dùng để chỉ thực tại thẩm mĩ khách quan. Thực tại này chỉ chúng ta biết được nhờ hệ thống cảm nhận phổ biến có tính xã hội sâu sắc. Dưới ánh sáng của lí tưởng thẩm mĩ chân chính, hệ thống cảm nhận thẩm mĩ phản ánh lại thực tại cái Đẹp.
Đặc trưng ngôn ngữ của sự phản ánh đó là nghệ thuật. Cái Đẹp bắt nguồn từ cái chân thật, và cái tốt, nó tỏa chiếu bằng những xung đột thẩm mĩ có sức hút, giúp cho con người định hướng đời sống theo luật hoàn thiện, hoàn mĩ. Tác động của cái Đẹp là một tác động có tính thanh cao, hài hòa biện chứng ở tự thân bên trong tâm hồn con người, bên trong xã hội loài người” [26; tr.52] Cái Đẹp hiện diện ở mọi nơi trong cuộc sống của mỗi chúng ta, nó đƣợc “ thể hiện qua hàng ngàn sự vật, hiện tƣợng, với những hình dáng, phẩm chất kích thƣớc và màu sắc không giống nhau. Bắt đầu từ những cái đẹp của thế giới ” tự nhiên do tạo hoá sinh ra nhƣ cây, cỏ, hoa lá, núi, rừng… cho đến những Đô 12 thị, những nông thôn, những thôn xóm, căn hộ… Tất cả đều do bàn tay con “ ngƣời tạo ra và ngay chính bản thân con ngƣời với những hành động, cử chỉ, ánh mắt và lời nói đều ẩn chứa những nhân tố của phạm trù của cái Đẹp.
Đặc biệt là trong nghệ thuật, chúng ta có thể dễ dàng tìm thấy vô số cái Đẹp trong những bức ảnh, tranh vẽ, những tác phẩm điêu khắc hay trong một bộ phim , một cuốn sách. Cái Đẹp gần gũi và gắn bó mật thiết với mỗi con ngƣời trong cuộc sống hàng ngày. Mặc dù vậy, cái Đẹp là phạm trù phức tạp, chẳng thế mà từ xƣa tới nay con ngƣời ta luôn gặp phải những khó khăn trong quá trình tìm ra một chân lí mang tính khái quát, phổ biến về cái đẹp. Rất khó để nhận diện đƣợc bản chất mang tính bao quát ấy và trở ngại hơn nữa là cái đẹp không hoàn toàn mang tính khách quan.