Luận văn thạc sĩ về vận chuyển và giao thương quốc tế tại cảng Hải Phòng giai đoạn 1955-1975

Đề tài khảo sát vận chuyển và giao thương quốc tế tại cảng Hải Phòng (1955-1975) với dữ liệu thực nghiệm, giải pháp cụ thể cho bài toán thực tế

• Tác giả: Phạm Trung Tuấn
• Người hướng dẫn: GS. TS Nguyễn Văn Kim
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử thế giới
• Đề tài: Vận Chuyển Và Giao Thương Quốc Tế Của Cảng Hải Phòng Từ Năm 1955 Đến Năm 1975
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CẢNG HẢI PHÒNG TRƯỚC NĂM 1955
• 1.1. Vị trí địa lý chiến lược của Hải Phòng
• 1.2. Cảng Hải Phòng trước năm 1955
• 1.3. Quá trình hình thành và hoạt động của cảng Hải Phòng từ năm 1874 đến năm 1918
• 1.4. Cảng Hải Phòng trong thời gian từ năm 1918 đến năm 1945
• 1.5. Cảng Hải Phòng trong thời gian từ năm 1945 đến năm 1954
• 2. CHƯƠNG 2: CẢNG HẢI PHÒNG TRONG CÁC MỐI QUAN HỆ QUỐC TẾ
• 2.1. Với các nước xã hội chủ nghĩa
• 2.2. Giao thương với các nước khác
• 2.3. Vận chuyển quốc tế
• 3. CHƯƠNG 3: VỊ TRÍ VÀ VAI TRÒ CỦA CẢNG HẢI PHÒNG
• 3.1. Vị trí trụ cột về kinh tế
• 3.2. Cảng Hải Phòng trong mối liên hệ với các cảng trong nước
• 3.3. Cảng Hải Phòng trong các mối quan hệ và liên kết quốc tế
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Quá trình hình thành và hoạt động của cảng Hải Phòng trước năm 1955

Cảng Hải Phòng, với vị trí địa lý chiến lược, đã trở thành một trung tâm quan trọng trong vận chuyển quốc tế và giao thương quốc tế. Trước năm 1955, cảng này đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ khi được xây dựng vào năm 1874 cho đến khi giải phóng. Vị trí của Hải Phòng bên bờ biển Đông và gần các tuyến giao thông chính đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc vận tải biển. Theo tài liệu, "Hải Phòng là cửa ngõ chiến lược của miền Bắc, nơi tiếp nhận hàng hóa từ các nước xã hội chủ nghĩa". Điều này cho thấy vai trò quan trọng của cảng trong việc kết nối với các thị trường quốc tế. Hệ thống giao thông vận tải tại đây cũng đã được cải thiện đáng kể, giúp tăng cường khả năng xuất nhập khẩu hàng hóa. Cảng Hải Phòng không chỉ phục vụ cho nhu cầu trong nước mà còn là cầu nối với các nước khác, đặc biệt là trong bối cảnh chiến tranh và khủng hoảng kinh tế.

1.1. Vị trí địa lý và vai trò của cảng Hải Phòng

Vị trí địa lý của Hải Phòng đã tạo ra những lợi thế lớn cho cảng trong việc phát triển kinh tế Hải Phòng. Cảng nằm gần các tuyến đường biển chính, giúp cho việc vận chuyển hàng hóa trở nên dễ dàng và nhanh chóng. Theo nghiên cứu, "Cảng Hải Phòng là nơi tiếp nhận hàng hóa từ các nước xã hội chủ nghĩa, góp phần vào sự phát triển kinh tế của miền Bắc". Điều này cho thấy vai trò của cảng không chỉ trong giao thương quốc tế mà còn trong việc xây dựng nền kinh tế xã hội chủ nghĩa. Hệ thống hải quan và giao thông vận tải tại cảng cũng đã được cải thiện, tạo điều kiện thuận lợi cho việc xuất nhập khẩu hàng hóa. Cảng Hải Phòng đã trở thành một trong những cảng biển lớn nhất của Việt Nam, đóng góp quan trọng vào sự phát triển kinh tế của đất nước.

II. Cảng Hải Phòng trong các mối quan hệ quốc tế

Giai đoạn từ năm 1955 đến 1975, cảng Hải Phòng đã đóng vai trò quan trọng trong việc thiết lập và duy trì các mối quan hệ hợp tác quốc tế. Cảng không chỉ là nơi vận chuyển quốc tế mà còn là điểm đến cho hàng hóa từ các nước xã hội chủ nghĩa. Theo tài liệu, "Cảng Hải Phòng đã trở thành một trung tâm giao thương quan trọng, kết nối Việt Nam với các nước trong khu vực và thế giới". Điều này cho thấy sự phát triển của cảng không chỉ dừng lại ở việc giao thương quốc tế mà còn mở rộng ra các lĩnh vực khác như kinh tế và chính trị. Cảng Hải Phòng đã thực hiện nhiều chuyến hàng viện trợ từ các nước xã hội chủ nghĩa, góp phần vào sự phát triển kinh tế của miền Bắc. Hệ thống giao thông vận tải tại cảng cũng đã được nâng cấp để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thương mại quốc tế.

2.1. Các mối quan hệ với các nước xã hội chủ nghĩa

Cảng Hải Phòng đã thiết lập nhiều mối quan hệ với các nước xã hội chủ nghĩa, đặc biệt là Liên Xô và Trung Quốc. Những mối quan hệ này không chỉ giúp tăng cường giao thương quốc tế mà còn tạo điều kiện cho việc vận chuyển hàng hóa viện trợ. Theo nghiên cứu, "Cảng Hải Phòng đã trở thành một điểm đến quan trọng cho hàng hóa từ các nước xã hội chủ nghĩa, góp phần vào sự phát triển kinh tế của miền Bắc". Điều này cho thấy vai trò của cảng trong việc duy trì các mối quan hệ quốc tế và hỗ trợ cho sự phát triển kinh tế trong nước. Hệ thống hải quan và giao thông vận tải tại cảng cũng đã được cải thiện để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xuất nhập khẩu hàng hóa.

III. Vị trí và vai trò của cảng Hải Phòng trong phát triển kinh tế

Cảng Hải Phòng không chỉ là một trung tâm vận chuyển quốc tế mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế Hải Phòng. Giai đoạn 1955-1975, cảng đã thực hiện nhiều nhiệm vụ chiến lược, từ việc tiếp nhận hàng hóa viện trợ đến việc hỗ trợ cho thương mại quốc tế. Theo tài liệu, "Cảng Hải Phòng là hậu phương lớn cho miền Nam, góp phần vào công cuộc giải phóng đất nước". Điều này cho thấy vai trò của cảng không chỉ trong giao thương quốc tế mà còn trong việc xây dựng nền kinh tế xã hội chủ nghĩa. Hệ thống giao thông vận tải tại cảng cũng đã được nâng cấp để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xuất nhập khẩu hàng hóa.

3.1. Tác động đến nền kinh tế Việt Nam

Cảng Hải Phòng đã có tác động lớn đến nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn 1955-1975. Cảng không chỉ là nơi vận chuyển quốc tế mà còn là điểm đến cho hàng hóa từ các nước xã hội chủ nghĩa. Theo nghiên cứu, "Cảng Hải Phòng đã trở thành một trung tâm giao thương quan trọng, kết nối Việt Nam với các nước trong khu vực và thế giới". Điều này cho thấy sự phát triển của cảng không chỉ dừng lại ở việc giao thương quốc tế mà còn mở rộng ra các lĩnh vực khác như kinh tế và chính trị. Cảng Hải Phòng đã thực hiện nhiều chuyến hàng viện trợ từ các nước xã hội chủ nghĩa, góp phần vào sự phát triển kinh tế của miền Bắc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cảng Hải Phòng, với vị trí chiến lược là "cửa ngõ đường biển" của miền Bắc Việt Nam, đóng vai trò trọng yếu trong vận chuyển và giao thương quốc tế từ năm 1955 đến năm 1975. Trong giai đoạn này, cảng không chỉ là trung tâm kinh tế quan trọng mà còn là hậu phương lớn chi viện cho chiến trường miền Nam trong cuộc kháng chiến chống đế quốc Mỹ. Theo số liệu thống kê, khối lượng hàng hóa vận chuyển qua cảng năm 1968 đạt khoảng 1.880 nghìn tấn, tăng lên 2.536 nghìn tấn vào năm 1971, cho thấy sự phát triển ổn định và vai trò ngày càng quan trọng của cảng trong nền kinh tế miền Bắc. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích toàn diện hoạt động vận chuyển và giao thương quốc tế của cảng Hải Phòng trong 20 năm đầy biến động, từ đó đánh giá vị trí, vai trò và tầm ảnh hưởng của cảng đối với sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và thống nhất đất nước. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào không gian cảng Hải Phòng và các mối liên hệ với các cảng trong nước, khu vực và quốc tế, trong bối cảnh lịch sử từ năm 1955 đến năm 1975. Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc cung cấp dữ liệu lịch sử có hệ thống, góp phần làm rõ vai trò chiến lược của cảng trong phát triển kinh tế biển và bảo vệ quốc phòng, đồng thời phục vụ công tác giảng dạy và nghiên cứu lịch sử kinh tế biển tại các trường đại học.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của kinh tế cảng biển trong phát triển kinh tế quốc gia và bảo vệ tổ quốc. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm: lý thuyết phát triển kinh tế biển và lý thuyết về vai trò chiến lược của cảng biển trong an ninh quốc phòng. Mô hình nghiên cứu tập trung vào phân tích các khái niệm chính như: vận chuyển hàng hóa quốc tế, giao thương quốc tế, vai trò cảng biển trong chuỗi cung ứng quốc tế, và ảnh hưởng của các yếu tố chính trị - quân sự đến hoạt động cảng. Các khái niệm này giúp làm rõ mối quan hệ giữa hoạt động vận tải, giao thương và các yếu tố lịch sử - chính trị trong giai đoạn nghiên cứu.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu lịch sử kết hợp với phương pháp thống kê, phân tích định lượng và định tính. Nguồn dữ liệu chính bao gồm các báo cáo, chỉ thị, nghị quyết của Thành ủy, Ủy ban hành chính thành phố Hải Phòng, ngành giao thông vận tải, ngành đường biển, cùng các tài liệu lưu trữ, sách báo trong và ngoài nước. Phương pháp phân tích bao gồm đối chiếu, so sánh số liệu vận chuyển hàng hóa, số lượng tàu cập cảng, và các chỉ tiêu tổng hợp của cảng trong giai đoạn 1955-1975. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm hàng nghìn lượt tàu và hàng triệu tấn hàng hóa được ghi nhận qua các bảng biểu và biểu đồ thống kê. Phương pháp chọn mẫu dựa trên tiêu chí đại diện cho các năm trọng điểm trong giai đoạn nghiên cứu, nhằm phản ánh chính xác biến động hoạt động của cảng. Timeline nghiên cứu được xác định rõ ràng từ năm 1955 đến năm 1975, với các mốc quan trọng như năm 1965 (bắt đầu chiến tranh phá hoại miền Bắc), năm 1972 (cuộc chiến tranh phá hoại lần hai), và năm 1975 (giải phóng miền Nam).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng vận chuyển hàng hóa: Khối lượng hàng hóa vận chuyển qua cảng Hải Phòng tăng từ khoảng 210.000 tấn năm 1955 lên tới 2.536.000 tấn năm 1971, thể hiện sự phát triển vượt bậc trong hoạt động vận tải dù trong điều kiện chiến tranh ác liệt.

2. Số lượng tàu cập cảng ổn định: Năm 1968 có 458 tàu cập cảng, năm 1971 tăng lên 522 tàu, cho thấy cảng duy trì hoạt động liên tục và hiệu quả trong bối cảnh bị phong tỏa và đánh phá.

3. Vai trò chiến lược trong chi viện miền Nam: Từ năm 1962 đến 1975, các đội tàu của cảng và Đoàn 125 đã vận chuyển gần 100.000 tấn hàng quân sự và hàng hóa chi viện cho chiến trường miền Nam, góp phần quan trọng vào thắng lợi của cách mạng.

4. Khả năng thích ứng và chống phá phong tỏa: Cảng đã mở các tuyến vận tải mới như VT1, VT2, VT3 để phá thế phong tỏa của Mỹ, đồng thời tổ chức các chiến dịch vận chuyển nhanh như VT5, vận chuyển hơn 324.000 tấn hàng hóa vào khu 4 trong một chiến dịch duy nhất.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của sự phát triển vận chuyển hàng hóa tại cảng Hải Phòng trong giai đoạn này là do sự chỉ đạo quyết liệt của Đảng bộ thành phố, sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng vận tải, và tinh thần kiên cường của công nhân, thủy thủ trong điều kiện chiến tranh phá hoại. So với các nghiên cứu trước đây chỉ tập trung vào giai đoạn trước năm 1955 hoặc các khía cạnh kinh tế tổng quát, luận văn này cung cấp số liệu chi tiết và phân tích sâu sắc về hoạt động vận chuyển trong giai đoạn chiến tranh, làm nổi bật vai trò chiến lược của cảng. Biểu đồ khối lượng hàng hóa vận chuyển qua cảng từ năm 1955 đến 1975 minh họa rõ sự tăng trưởng và những biến động do chiến tranh gây ra. Bảng số lượng tàu cập cảng cũng cho thấy sự ổn định và tăng trưởng bất chấp các cuộc tấn công. Kết quả nghiên cứu khẳng định cảng Hải Phòng không chỉ là trung tâm kinh tế mà còn là điểm tựa quốc phòng quan trọng, góp phần bảo vệ và phát triển đất nước trong giai đoạn lịch sử đầy thử thách.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư cơ sở hạ tầng cảng: Nâng cấp hệ thống cầu tàu, kho bãi và thiết bị bốc xếp nhằm tăng năng lực tiếp nhận và xử lý hàng hóa, hướng tới mục tiêu tăng trưởng 10-15% khối lượng hàng hóa trong vòng 5 năm tới. Chủ thể thực hiện: Bộ Giao thông Vận tải phối hợp với UBND thành phố Hải Phòng.

2. Phát triển đội tàu vận tải hiện đại: Mua sắm và đóng mới các tàu vận tải có trọng tải lớn, tốc độ cao để nâng cao hiệu quả vận chuyển quốc tế, giảm thiểu tổn thất do thời tiết và các yếu tố khách quan. Thời gian thực hiện: 3 năm. Chủ thể: Cục Vận tải biển và các doanh nghiệp vận tải.

3. Xây dựng hệ thống quản lý logistics thông minh: Áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý vận chuyển, theo dõi hàng hóa và điều phối tàu thuyền nhằm tối ưu hóa chuỗi cung ứng và giảm chi phí vận hành. Thời gian: 2 năm. Chủ thể: Ban quản lý cảng Hải Phòng và các đối tác công nghệ.

4. Tăng cường hợp tác quốc tế: Mở rộng quan hệ giao thương với các cảng quốc tế trong khu vực và trên thế giới, thúc đẩy hợp tác kỹ thuật và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Chủ thể: Sở Ngoại vụ Hải Phòng và các cơ quan liên quan. Thời gian: liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà nghiên cứu lịch sử kinh tế và giao thông vận tải: Luận văn cung cấp dữ liệu chi tiết và phân tích sâu sắc về vận chuyển và giao thương quốc tế của cảng Hải Phòng trong giai đoạn chiến tranh, giúp hiểu rõ hơn về vai trò của cảng trong lịch sử phát triển kinh tế biển Việt Nam.

2. Cơ quan quản lý cảng và giao thông vận tải: Thông tin về các chiến lược vận tải, phương pháp chống phong tỏa và phát triển cảng có thể áp dụng để nâng cao hiệu quả quản lý và vận hành cảng hiện nay.

3. Sinh viên và giảng viên ngành lịch sử, kinh tế biển: Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá cho việc giảng dạy và nghiên cứu về lịch sử kinh tế biển, vận tải biển và vai trò của cảng trong phát triển kinh tế quốc gia.

4. Các nhà hoạch định chính sách và phát triển kinh tế: Nghiên cứu giúp nhận diện các yếu tố chiến lược trong phát triển cảng biển, từ đó xây dựng các chính sách phù hợp nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế biển và bảo vệ an ninh quốc gia.

Câu hỏi thường gặp

1. Cảng Hải Phòng có vai trò gì trong giai đoạn 1955-1975?
   Cảng Hải Phòng là trung tâm vận chuyển và giao thương quốc tế quan trọng của miền Bắc, đồng thời là hậu phương lớn chi viện cho chiến trường miền Nam, góp phần xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ tổ quốc.

2. Khối lượng hàng hóa vận chuyển qua cảng thay đổi thế nào trong giai đoạn này?
   Khối lượng hàng hóa tăng từ khoảng 210.000 tấn năm 1955 lên hơn 2,5 triệu tấn năm 1971, thể hiện sự phát triển vượt bậc bất chấp chiến tranh phá hoại.

3. Làm thế nào cảng Hải Phòng chống lại phong tỏa của Mỹ?
   Cảng đã mở các tuyến vận tải mới ven biển, tổ chức các chiến dịch vận chuyển nhanh, đồng thời huy động lực lượng công binh rà phá thủy lôi và bảo vệ luồng lạch để duy trì hoạt động liên tục.

4. Nguồn hàng hóa nhập khẩu chủ yếu của cảng là gì?
   Hàng hóa nhập khẩu chủ yếu gồm máy móc, thiết bị, vật tư kỹ thuật, hàng viện trợ từ các nước xã hội chủ nghĩa, phục vụ sản xuất và chiến tranh.

5. Luận văn có đóng góp gì cho nghiên cứu hiện nay?
   Luận văn cung cấp số liệu mới, phân tích toàn diện về vận chuyển và giao thương quốc tế của cảng Hải Phòng trong giai đoạn chiến tranh, góp phần làm rõ vai trò chiến lược của cảng trong lịch sử kinh tế biển Việt Nam.

Kết luận

• Cảng Hải Phòng giữ vị trí chiến lược quan trọng trong vận chuyển và giao thương quốc tế từ năm 1955 đến 1975, góp phần phát triển kinh tế và bảo vệ quốc phòng.
• Khối lượng hàng hóa và số lượng tàu cập cảng tăng trưởng ổn định, bất chấp chiến tranh phá hoại và phong tỏa.
• Cảng là hậu phương lớn chi viện cho chiến trường miền Nam, vận chuyển gần 100.000 tấn hàng quân sự và hàng hóa trong giai đoạn nghiên cứu.
• Việc mở các tuyến vận tải mới và tổ chức các chiến dịch vận chuyển nhanh đã giúp phá thế phong tỏa, duy trì hoạt động cảng liên tục.
• Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học cho việc phát triển kinh tế cảng biển hiện đại và bảo vệ an ninh quốc gia, đồng thời là tài liệu tham khảo quý giá cho các nhà nghiên cứu và quản lý.

Tiếp theo, cần triển khai các giải pháp nâng cấp cơ sở hạ tầng, phát triển đội tàu hiện đại và áp dụng công nghệ quản lý logistics để nâng cao hiệu quả vận chuyển. Đề nghị các cơ quan chức năng và nhà nghiên cứu tiếp tục khai thác, mở rộng nghiên cứu về vai trò của cảng Hải Phòng trong bối cảnh phát triển kinh tế biển hiện nay. Hãy liên hệ để nhận tư vấn chuyên sâu và hỗ trợ nghiên cứu phát triển cảng biển Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1, tại chương 2, tôi muốn nhấn mạnh: Các mối quan hệ và liên kết quốc tế của cảng Hải Phòng trong giai đoạn từ năm 1955 đến năm 1975. Vị trí và vai trò của cảng Hải Phòng. Làm rõ vị trí, vai trò của cảng Hải Phòng trong mối liên hệ với các cảng trong nước và liên kết quốc tế. Với ý nghĩa đó, cảng Hải Phòng có vai trò quan trọng trong hệ thống thương mại trong nước, khu vực và quốc tế.

12 z CHƢƠNG 1 QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ HOẠT ĐỘNG CỦA CẢNG HẢI PHÒNG TRƢỚC NĂM 1955 1. Vị trí địa lý chiến lƣợc của Hải Phòng Thành phố Hải Phòng nằm bên bờ biển Đông thuộc miền duyên hải Bắc Bộ, có diện tích 1.507,6 km2, dân số 1.200 người [38, tr.40], phía Đông thành phố là vịnh Bắc Bộ, có bờ biển dài 94km (không kể đảo Cát Bà và Bạch Long Vĩ), phía Bắc giáp tỉnh Quảng Ninh - vùng than lớn của Tổ quốc, phía Tây và phía Nam giáp hai tỉnh Hải Dương và Thái Bình thuộc đồng bằng trù phú của châu thổ sông Hồng. Từ trung tâm thành phố đi sâu vào nội địa 100 km bằng đường bộ (theo quốc lộ số 5) hoặc đường sắt chạy song song với nó đến thủ đô Hà Nội. Từ Hà Nội và các tỉnh phía Bắc đi ra nước ngoài và từ nước ngoài muốn vào miền Bắc, đến thủ đô Hà Nội bằng đường biển đều phải qua cửa ngõ Hải Phòng [93, tr.

Điều đó chứng tỏ rằng, Hải Phòng nói chung và cảng biển Hải Phòng nói riêng, có vị trí và vai trò rất quan trọng trong việc vận chuyển, giao thương, đảm bảo quốc phòng - an ninh đối với các tỉnh phía Bắc. Chính vì vậy, trong mọi thời kỳ lịch sử, việc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc đối với Hải Phòng - “cửa ngõ chiến lược” vô cùng quan trọng trong tiến trình phát triển của lịch sử dân tộc Việt Nam. Bao quanh thành phố về các phía Bắc, phía Tây và phía Nam là các sông như: sông Đá Bạc, Bạch Đằng, Kinh Thầy, sông Hàn, sông Vân Dương, sông Luộc, sông Hóa. Các dòng sông này cũng là ranh giới tự nhiên giữa Hải Phòng với các tỉnh khác như tỉnh Quảng Ninh, Hải Dương, Thái Bình.

Còn lại các dòng sông Giá, sông Chanh, sông Cấm, sông Lạch Tray, sông Đa Độ, sông Văn Úc, sông Mía, sông Mới, sông Thái Bình chảy qua địa bàn thành phố theo hướng Tây - Bắc - Đông - Nam rồi đổ ra Biển Đông qua các cửa sông Bạch Đằng, Nam Triệu, Cấm, Văn Úc, Thái Bình. Các dòng sông này ngày đêm cung cấp lượng phù sa bồi đắp cho đồng ruộng thêm trù phú, tươi tốt, đồng thời cũng là một hệ thống giao thông thủy vô cùng quan trọng và thuận lợi để tỏa đi các tỉnh phía Bắc và thủ đô Hà Nội. Từ cảng Hải Phòng theo đường thủy dễ dàng đi tới các địa phương thuộc đồng bằng Bắc Bộ, 13 z cũng có thể ngược lên vùng trung du và vùng núi rừng Đông Bắc, Việt Bắc, Tây Bắc và vào cả Khu 4 và các tỉnh phía Nam. Đây là cửa ngõ giao thông vô cùng quan trọng của miền Bắc Việt Nam ta không những về đường thủy, mà còn thuận lợi cả với những tuyến đường bộ từ Bắc vào Nam.

Vùng biển Hải Phòng nằm trong vịnh Bắc Bộ trên đường hàng hải quốc tế, là một vùng biển quan trọng của Thái Bình Dương, nối liền Đông Bắc Á với Đông Nam Á. Trong vùng biển Hải Phòng có nhiều đảo và quần đảo. Đảo Cát Hải cách trung tâm thành phố 40km và quần đảo Cát Bà cách trung tâm thành phố 60km, án ngữ con đường vào cảng Hải Phòng qua cửa Nam Triệu. Xa hơn về phía đông qua quần đảo Cát Bà là đảo đèn Long Châu.

Đảo xa nhất là đảo Bạch Long Vĩ, cách đất liền 170km, “vọng gác tiền tiêu” của Hải Phòng và miền Bắc. Cảng Hải Phòng được xây dựng từ cuối thế kỷ XIX bên bờ sông Cấm. Đây là cảng lớn nhất lúc bấy giờ, đầu mối giao thông quan trọng, cửa ngõ giao thương quốc tế của miền Bắc. Từ thành phố Hải Phòng có thể đi tới các nước bằng đường biển, bằng đường bộ, đường sắt, đường sông, đường hàng không rất thuận lợi.

Hải Phòng có vị trí thuận lợi về giao thông, do vậy Hải Phòng sớm trở thành nơi giao thương kinh tế, giao lưu văn hóa Việt Nam với nước ngoài. Trong lịch sử thời kỳ Bắc thuộc, nhiều thuyền buôn của Trung Hoa đã theo đường ven biển qua cửa Cấm, cửa Bạch Đằng để đến buôn bán với Giao Châu. Sau khi giành được độc lập, nhất là trong thời kỳ thịnh đạt của Đại Việt dưới thời các vương triều nhà Lý (1010-1225), nhà Trần (1225-1400), nhà Lê sơ (1428-1527), vùng cửa biển và các dòng sông lớn thuộc Hải Phòng là một trong những tuyến giao thương quốc tế quan trọng cung cấp nguồn hàng cho thương cảng Vân Đồn (thế kỷ XII-XVIII) và Phố Hiến (thế kỷ XVII-XVIII). Trong lịch sử Việt Nam, các học giả phương Bắc luôn coi Hải Phòng là “cửa ngõ đường biển” của Đại Việt [98, tr.

Các nhà địa lý, lịch sử Việt Nam thời xưa cũng nhận định nơi đây “có tiếng thứ nhất trong những chỗ xung yếu, các đời phần nhiều lập chiến công ở chỗ này” [34, tr.109] và “Đại Việt khống chế người Bắc, chỗ này là cổ họng” [76, tr. 14 z Hải Phòng có truyền thống lịch sử văn hóa lâu đời, gắn liền với lịch sử dựng nước và giữ nước oanh liệt của dân tộc Việt Nam. Như vậy, vị trí địa lý của vùng đất cho Hải Phòng trở thành đầu mối giao thông quan trọng. Xa xưa, nơi đây là cửa ngõ xâm nhập của các đội quân xâm lược, là nơi qua lại buôn bán giữa nước ngoài với Kinh kỳ, phố Hiến [52, tr.

Cảng Hải Phòng trƣớc năm 1955 2. Quá trình hình thành và hoạt động của cảng Hải Phòng từ năm 1874 đến năm 1918 Cảng Hải Phòng nằm trên hữu ngạn sông Cửa Cấm, cách biển 20 hải lý (37 km) về phía Đông Bắc nằm trong vùng tam giác sông Hồng (delta du Fleuve Rouge). Tây Bắc cách thủ đô Hà Nội 103 km và Hải Dương 46 cây số, cách Quảng Yên 30 km và cách biên giới Trung Hoa chừng 200 km [30, tr. Sau cuộc khảo sát của Senez năm 1873 đến năm 1874, thực dân Pháp ký với triều Nguyễn, Hiệp ước Philastre (15-3-1874) [28, tr.22], (Hiệp ước được ký giữa triều đình Huế đại diện là Nguyễn Văn Tường với Pháp đại diệnlà Philastre [70, tr.13]), với nhiều điều khoản nặng nề, trong đó có các điều khoản liên quan đến Hải Phòng như: mở cửa biển Ninh Hải thuộc tỉnh Hải Dương (tức Hải Phòng ngày nay) cho người nước ngoài tới buôn bán, làm ăn (điều khoản 11): cùng với một viên lãnh sự và một đội quân bảo vệ đóng tại Hải Phòng để phụ trách trật tự trị an (điều khoản 13).

Theo Hiệp ước, triều đình nhà Nguyễn còn dâng toàn bộ đất Hải Phòng và quyền kiểm soát hải cảng. Từ đấy, Pháp bắt tay vào việc xây dựng cảng nhằm biến bến thuyền làng Cấm thành một quân cảng và thương cảng lớn phục vụ cho ý đồ xâm lược và vơ vét tài nguyên của Pháp [60, tr. Các đồn ải của Pháp là nơi có thể bán hàng. Tuyến đường lên Vân Nam là nơi có thể mua hàng và chở hàng theo sông Hồng ra cửa biển Hải Phòng và đến các nơi vì vậy cuộc tụ cư được thúc đẩy khá nhanh tại Hải Phòng [28, tr.

Vào cuối thế kỷ XIX, khu dân cư người Việt và người Hoa tập trung chủ yếu ở làng An Biên thuộc hữu ngạn sông Tam Bạc dần trở nên đông đúc. Nhà Nguyễn 15 z đã cho thi hành một kế hoạch chiêu tập các thương nhân đến đây mở của hiệu làm ăn, buôn bán, lập phố xá ở Hải Phòng để cầm chân quân Pháp, làm giảm bớt sự chú ý của chúng tới Hà Nội [78, tr. Ngay từ những ngày đầu chiếm được Hải phòng, tư bản Pháp đã tranh thủ vơ vét, tước đoạt nhân dân ta ráo riết bằng biện pháp thuế khóa. Năm 1874, năm đầu tiên, chúng đã thu được 75.000 đồng bạc1 thuế đánh vào các tàu ra vào cảng.

Đến năm sau (1875), Pháp đưa ra “Đạo luật quan thuế” bảo đảm độc quyền cảng Hải Phòng. Đồng thời ra sức đẩy mạnh việc buôn bán qua cảng để kiếm lời. Năm 1876, qua cảng Hải Phòng đã nhập 46 vạn frăng/vàng và xuất 28 vạn 5.000 frăng/vàng hàng hóa (chiếm 4/5 tổng số xuất nhập khẩu của toàn xứ Bắc Kỳ) [69, tr. Đến năm 1877, mảnh đất 5 mẫu trở nên chật hẹp.

Viên lãnh sự Pháp P. Turc điều đình với tổng đốc Hải Dương Phạm Phú Thứ cho nới rộng tới 20 mẫu. Sau thập niên 80 của thế kỷ XIX, Pháp tiến hành đánh chiếm Bắc Kỳ. Cuộc đổ quân vào xâm chiếm Bắc Kỳ đến đâu thì Hải Phòng sầm uất đến đấy.

Lúc đó, giá tiêu thụ các loại hàng hoá trở nên đắt đỏ tới mức người Việt Nam bị tước đoạt dần những quyền tiêu dùng sản phẩm của chính nước mình[28, tr. Công trình đầu tiên mà thực dân Pháp xây dựng là một hệ thống nhà kho gồm 6 kho lớn (gọi là bến 6 kho). Mỗi kho có kích thước 81,5m x 24,5m. Công trình xây dựng 6 kho được khởi công năm 1883 và hoàn thành vào năm 1888.

Hệ thống nhà kho được tiếp tục mở rộng vào những năm sau đó. Khi phát xít Nhật chiếm cảng, tổng cộng hệ thống nhà kho có diện tích 40.000 m2 sân bãi lộ thiên để chứa những mặt hàng lớn. Việc xây dựng hệ thống nhà kho được tiến hành đồng thời với hệ thống cầu nổi. Năm 1888, hệ thống cầu nổi hoàn thành.

Về sau, do sự phát triển giao thương hàng hóa ngày càng lớn, hệ thống cầu nổi xây dựng theo kết cấu cũ trở nên không phù hợp. Vì vậy, đến năm 1891, Pháp cho xây dựng một hệ thống cầu sắt để thay thế cho hệ thống cầu nổi. Tới năm 1923, toàn 1 Đồng bạc Mễ Tây Cơ mang hình vẽ 1 cái cân (Piastre à balance) có kim lượng 0,9027 và nặng 27 grammes. 16 z cảng có 6 hệ thống cầu tàu biển, 1 cầu tàu sông và một số cầu nhỏ phụ trợ khác đã xây dựng xong.

Về mặt trang bị kỹ thuật, trong thời kỳ Pháp thuộc cảng Hải Phòng chỉ có vài chiếc cần cẩu cũ. Ngoài ra, phần lớn việc bốc vác hàng hóa là dựa vào sức người [60, tr. Năm 1880, thực dân Pháp chính thức đặt lãnh sự quán ở Hải Phòng. De Champeaux được cử làm lãnh sự.

Trong báo cáo của lãnh sự Pháp ở Hà Nội De Kecgaradec, năm 1880, dưới nhan đề “Le commerce du Port de Hai Phong”, năm đó đã có 253 tàu châu Âu ra vào với trọng tải 114.