Nghiên Cứu Và Triển Khai Thử Nghiệm Các Kỹ Thuật Công Nghệ Chính Trong Thương Mại Điện Tử

Luận văn nghiên cứu các vấn đề kỹ thuật công nghệ chính trong thương mại điện tử, kèm triển khai thử nghiệm thực tế, ứng dụng hiệu quả.

• Người hướng dẫn: TS. Lê Danh Vĩnh
• Chuyên ngành: Thương mại điện tử
• Đề tài: Nghiên cứu một số vấn đề kỹ thuật và công nghệ chủ yếu trong thương mại điện tử và triển khai thử nghiệm
• Loại tài liệu: báo cáo tổng kết đề tài nghiên cứu khoa học
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về thương mại điện tử và kỹ thuật công nghệ chủ yếu

Thương mại điện tử (TMĐT) là một phương thức kinh doanh mới dựa trên nền tảng công nghệ số. Sự ra đời của TMĐT là tất yếu khách quan trong bối cảnh phát triển của nền kinh tế số. Các kỹ thuật và công nghệ chủ yếu trong TMĐT bao gồm công nghệ bảo mật, công nghệ thanh toán, và các vấn đề pháp lý. Công nghệ bảo mật dựa trên nền tảng cơ sở hạ tầng khoá công khai (PKI), trong khi thanh toán sử dụng hỗn hợp các hình thức điện tử và truyền thống. TMĐT không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn liên quan đến quản lý, bao gồm quản lý con người, hoạt động, và kỹ thuật. Các dịch vụ TMĐT cần sự tham gia của nhiều chủ thể như người mua, người bán, nhà cung cấp dịch vụ mạng, và các nhà quản lý. Các chính sách, luật pháp, và quy định cần được thiết lập để hỗ trợ sự kết hợp giữa các chủ thể này.

1.1. Sự ra đời và phát triển của TMĐT

TMĐT xuất hiện như một tất yếu khách quan khi Internet ra đời. Nó là thương mại trong nền kinh tế số, dựa trên nền tảng công nghệ số bao gồm mạng máy tính, máy tính, và phần mềm. Các mô hình kinh doanh mới như Name your own price, Dynamic brokering, và Reverse auction đã xuất hiện cùng với sự phát triển của nền kinh tế số. TMĐT không chỉ tác động đến doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng đến toàn bộ đời sống xã hội. Các định nghĩa về TMĐT từ Tổ chức Thương mại thế giới và Tổ chức hợp tác phát triển kinh tế của Liên hợp quốc đều nhấn mạnh việc giao dịch thương mại thông qua mạng Internet hoặc các mạng truyền thông khác.

1.2. Các vấn đề kỹ thuật và công nghệ chủ yếu

Các kỹ thuật và công nghệ chủ yếu trong TMĐT bao gồm công nghệ bảo mật, công nghệ thanh toán, và các vấn đề pháp lý. Công nghệ bảo mật dựa trên nền tảng cơ sở hạ tầng khoá công khai (PKI), trong khi thanh toán sử dụng hỗn hợp các hình thức điện tử và truyền thống. Các giải pháp kỹ thuật và công nghệ áp dụng cho TMĐT cần đảm bảo tính an toàn, bảo mật, và hiệu quả trong quá trình giao dịch. Các vấn đề pháp lý cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ và thúc đẩy sự phát triển của TMĐT.

II. Tình hình phát triển thương mại điện tử trên thế giới

TMĐT đã trở thành một phần không thể thiếu trong nền kinh tế toàn cầu. Sự kết hợp giữa công nghệ mạng máy tính và các mô hình kinh doanh mới đã tạo ra những thị trường mới, ngành công nghiệp mới, và hình thức kinh doanh mới. TMĐT không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế mà còn đặt ra nhiều thách thức, đặc biệt là trong việc đảm bảo an toàn và bảo mật thông tin. Các công ty dot-com đã trải qua giai đoạn khủng hoảng vào cuối năm 1999 và đầu năm 2000, nhưng những công ty sống sót đã vươn lên mạnh mẽ nhờ sự gia tăng số lượng người sử dụng Internet. TMĐT tiếp tục phát triển và trở thành một phần quan trọng trong nền kinh tế thế giới.

2.1. Sự phát triển của TMĐT trên thế giới

TMĐT đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ sự ra đời của các công ty dot-com đến giai đoạn khủng hoảng và phục hồi. Các công ty dot-com đã trải qua giai đoạn khủng hoảng vào cuối năm 1999 và đầu năm 2000, nhưng những công ty sống sót đã vươn lên mạnh mẽ nhờ sự gia tăng số lượng người sử dụng Internet. TMĐT tiếp tục phát triển và trở thành một phần quan trọng trong nền kinh tế thế giới. Các công ty như Amazon và eBay đã trở thành những tên tuổi lớn trong lĩnh vực TMĐT, với doanh số bán hàng trực tuyến tăng trưởng mạnh mẽ.

2.2. Các xu hướng công nghệ ảnh hưởng đến TMĐT

Các xu hướng công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI), blockchain, và Internet of Things (IoT) đang có tác động lớn đến sự phát triển của TMĐT. Các công nghệ này giúp cải thiện hiệu quả kinh doanh, tăng cường bảo mật, và nâng cao trải nghiệm người dùng. Ví dụ, AI được sử dụng để phân tích dữ liệu khách hàng và đưa ra các đề xuất sản phẩm phù hợp, trong khi blockchain giúp đảm bảo tính minh bạch và an toàn trong các giao dịch TMĐT.

III. Thực trạng thương mại điện tử tại Việt Nam

TMĐT tại Việt Nam đang trong giai đoạn phát triển ban đầu, với nhiều tiềm năng và thách thức. Vai trò của Nhà nước trong việc thúc đẩy TMĐT là rất quan trọng, đặc biệt là trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng truyền thông và Internet. Hệ thống thanh toán điện tử và các phần mềm ứng dụng cho TMĐT cũng đang được phát triển. Tuy nhiên, việc phát triển nguồn nhân lực cho TMĐT vẫn còn nhiều hạn chế. Các ứng dụng G2B/C (Chính phủ với Doanh nghiệp/Công dân) đang được triển khai nhằm thúc đẩy sự phát triển của TMĐT tại Việt Nam.

3.1. Vai trò của Nhà nước trong phát triển TMĐT

Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy TMĐT tại Việt Nam. Các chính sách và quy định được ban hành nhằm tạo môi trường thuận lợi cho sự phát triển của TMĐT. Cơ sở hạ tầng truyền thông và Internet được đầu tư và nâng cấp để đáp ứng nhu cầu của TMĐT. Các chương trình xúc tiến TMĐT cũng được triển khai nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp trong việc áp dụng công nghệ và mở rộng thị trường.

3.2. Các thách thức trong phát triển TMĐT tại Việt Nam

Mặc dù có nhiều tiềm năng, TMĐT tại Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Việc phát triển nguồn nhân lực cho TMĐT vẫn còn hạn chế, đặc biệt là trong lĩnh vực công nghệ thông tin và quản lý kinh doanh. Hệ thống thanh toán điện tử cần được cải thiện để đáp ứng nhu cầu của người dùng. Các vấn đề pháp lý và bảo mật thông tin cũng cần được giải quyết để tạo niềm tin cho người dùng và doanh nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I : TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ TRÊN THẾ GIỚI. Sự kết hợp giữa công nghệ mạng máy tính và các mô hình kinh doanh mới đã tạo nên những thị trường mới, những ngành công nghiệp mới, những ngành nghề mới và đặc biệt là ngày càng xuất hiện các hình thức thức kinh doanh mới. Trong các hình thức kinh doanh mới có TMĐT, một loại hình kinh doanh dựa vào những công cụ điện tử, rất hiệu quả nhưng cũng đồng thời, ẩn chứa nhiều khó khăn, thách thức. Do vậy nó được không chỉ doanh nghiệp mà cả các chính phủ hết sức quan tâm.

Sự ra đời và phát triển của TMĐT. Thương mại thực hiện chức năng lưu thông hàng hoá, là khâu trung gian giữa người sản xuất và người tiêu thụ. Để giảm chi phí lưu thông, tăng mức lợi nhuận, các nhà kinh doanh không ngừng tìm kiếm ứng dụng các tiến bộ khoa học công nghệ vào thương mại. Khi bưu chính xuất hiện, các thư từ giao dịch thương mại, hợp đồng, khế ước đã được gửi qua đường bưu điện.

Điện thoại khi ra đời đã được các nhà buôn sử dụng cho giao dịch kinh doanh. Mới đây là công nghệ telecopy – đã được sử dụng để truyền các hợp đồng, thư và các giấy tờ thương mại khác. Mạng Internet xuất hiện, và đặc biệt là kỹ thuật web, đã ngay lập tức được các doanh nhân khai thác triệt để mở rộng kinh doanh, quảng bá, tiếp thị sản phẩm. Có thể nói, trên con đường tìm kiếm lợi nhuận, các nhà thương mại đã khai thác triệt để các tiến bộ khoa học công nghệ và kèm theo là các qui chế, qui ước làm thuận lợi hoá các quá trình thương mại.

TMĐT xuất hiện là tất yếu khách quan khi Internet ra đời. TMĐT là thương mại trong nền kinh tế số. Khái niệm “nền kinh tế số” xuất hiện sau sự ra đời và phát triển của công nghệ số. Nền kinh tế số là nền kinh tế dựa trên nền tảng của công nghệ số, bao gồm cả mạng máy tính, máy tính và phần mềm.

Với sự ra đời của nền kinh tế số, xuất hiện các mô hình kinh doanh mới của nền kinh tế số như: Name your own price, Dynamic brokering, Reverse auction, Affiliate marketing, Group purchasing, E-marketplace and Exchange. Cùng với sự xuất hiện của các hình thức kinh doanh mới, thị trường phải chịu các áp lực mới từ các phía như của nền kinh tế cạnh tranh toàn cầu, sự trưởng thành của những người tiêu dùng, sự thay đổi về chất của lực lượng lao động, sự đổi mới về công nghệ, sự quá tải về thông tin, sự phát triển của xã hội. 9 Đề tài NCKH cấp Nhà nước “ Nghiên cứu một số vấn đề kỹ thuật và công nghệ chủ yếu trong TMĐT và triển khai thử nghiệm”.05 CHƯƠNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC VÀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG Đứng trước những áp lực từ mọi phía như vậy, sự cải tổ về mặt tổ chức của các tổ chức kinh doanh là điều khó tránh khỏi. TMĐT chính là một trong các phương án lựa chọn tốt nhất cho các doanh nghiệp.

Cho tới thời điểm hiện tại, khi đã xuất hiện rất nhiều mô hình kinh doanh điện tử, có rất nhiều định nghĩa về TMĐT nhưng tựu chung lại, có hai định nghĩa hay được sử dụng hơn cả là : - Định nghĩa của Tổ chức Thương mại thế giới : TMĐT bao gồm việc sản xuất, quảng cáo, bán hàng và phân phối sản phẩm được mua bán và thanh toán trên mạng Internet, nhưng được giao nhận một cách hữu hình cả các sản phẩm được giao nhận cũng như những thông tin số hoá thông qua mạng Internet. - Định nghĩa của Tổ chức hợp tác phát triển kinh tế của Liên hợp quốc : TMĐT là các giao dịch thương mại dựa trên truyền dữ liệu qua các mạng truyền thông như Internet. Như vậy TMĐT có thể hiểu là buôn bán thông qua mạng, mạng đó có thể là mạng Internet hay Intranet, Extranet. Việc giao nhận hàng hoá trong TMĐT có thể là hữu hình, theo cách truyền thống hay thông qua mạng nếu như có thể, còn các khâu khác của quá trình thương mại được thực hiện thông qua mạng.

Trong các định nghĩa này không có hạn chế các chủ thể tham gia TMĐT nên tất cả các chủ thể tham gia thương mại truyền thống đều có thể tham gia TMĐT. Các định nghĩa này cũng gián tiếp nói lên TMĐT tác động đến toàn bộ đời sống xã hội. Nhận thấy hiệu quả của TMĐT, ngay từ những năm 1990, các công ty kinh doanh trên khắp thế giới đã đổ xô vào việc đầu tư và tìm kiếm lợi nhuận trong việc kinh doanh điện tử. Tuy nhiên, vì quá ảo tưởng vào khả năng của TMĐT, sự sụp đổ của các công ty dot com (.com) vào cuối năm 1999, đầu năm 2000 đã trở thành nỗi kinh hoàng, còn được gọi là cuộc khủng hoảng của nền kinh tế dot com.

Theo nghiên cứu của Webmergers.com, một doanh nghiệp chuyên theo dõi hoạt động Internet, , tháng 1/2000, thời kỳ khủng hoảng nhất, có ít nhất 862 công ty dot-com đóng cửa, trong đó các hãng kinh doanh TMĐT chiếm 43% (khoảng 368 đơn vị) và cung cấp nội dung là 25% (khoảng 217 công ty), các công ty dịch vụ chuyên môn, Internet và cơ sở hạ tầng chiếm tỷ lệ tương ứng 6%, 10% và 16%. Về nguyên nhân, người ta cho rằng, cái gọi là “nền kinh tế mới” đang phải chịu quy định của những luật đầu tư kiểu cũ đang trong quá trình đổi mới: các nhà đầu tư chạy đua để đổi lấy lợi nhuận tiềm năng sẽ phải chấp nhận rủi ro cao cho đến khi nào thị trường có thể đánh giá được các tiêu 10 Đề tài NCKH cấp Nhà nước “ Nghiên cứu một số vấn đề kỹ thuật và công nghệ chủ yếu trong TMĐT và triển khai thử nghiệm”.05 CHƯƠNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC VÀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG chuẩn giá trị. Trong quá trình đó, những công ty yếu kém và ít may mắn sẽ bị xoá bỏ. Theo các chuyên gia, đến khoảng giữa năm 2001, cuộc khủng hoảng của các công ty dot-com chấm dứt.

Khi đó, những công ty sống được là công ty có hình mẫu kinh doanh tốt, nguồn vốn dồi dào. Đó cũng sẽ là các mục tiêu đầu tư đáng tiền nhất. Một số công ty còn sống sót sau những vụ phá sản hàng loạt của các công ty dot com sau đó đã vươn lên mạnh mẽ nhờ số người sử dụng Internet ngày càng lớn, đặc biệt trong lĩnh vực bán lẻ. Mặc dù giới doanh nhân vẫn rất thận trọng trước tiềm năng của Internet, nhưng chắc chắn sẽ có nhiều ngành trong nền kinh tế thế giới nhảy vào không gian ảo của Internet.

Theo Bộ Thương mại Mỹ, doanh số bán lẻ trực tuyến của thị trường lớn nhất thế giới này trong năm 2003 tăng 26%, đạt 55 tỷ USD. Quả là một món tiền khổng lồ, nhưng nó cũng chỉ chiếm 1,6% tổng doanh số bán lẻ. Hầu hết mọi người vẫn mua hàng bằng phương thức cổ điển trong "thế giới vật chất thực". Tuy nhiên, số liệu của Bộ Thương mại Mỹ chỉ phản ánh được phần nào của ngành bán lẻ, không bao gồm dịch vụ đặt tour du lịch trực tuyến, một trong những lĩnh vực phát triển rực rỡ nhất của TMĐT.

Chỉ riêng Công ty InterActiveCorp (IAC), chủ sở hữu expedia.com và hotels.com đã bán được 10 tỷ USD giá trị các dịch vụ du lịch, mặc dù hãng này đang vấp phải áp lực cạnh tranh lớn, do các hãng hàng không, khách sạn và những công ty cho thuê ôtô cũng áp dụng dịch vụ trực tuyến ngày càng nhiều. Những số liệu trên còn không tính đến dịch vụ tài chính, đại lý bán vé, phim ảnh qua mạng (riêng lĩnh vực này thu về 2 tỷ USD trong năm 2003), hay dịch vụ "hẹn hò", và nhiều hoạt động khác từ tìm người thân cho đến đánh bạc (trị giá khoảng 6 tỷ). Số liệu của Bộ Thương mại Mỹ chỉ bao gồm phí thu được qua dịch vụ bán đấu giá qua mạng, chứ không tính đến giá trị của hàng hoá được bán: Năm ngoái, eBay thực hiện số giao dịch thương mại trị giá đến 24 tỷ USD. Như vậy, TMĐT hiện giờ rất mạnh và sẽ phát triển hơn nhiều trong tương lai.

Nhưng quan trọng hơn cả là Internet ảnh hưởng trực tiếp tới hoạt động mua bán ở thế giới thực. Có thể nói, Internet thay đổi cơ bản thói quen tiêu dùng. Trước tiên, Internet làm thay đổi sâu rộng thói quen của người tiêu dùng. Cứ 5 người khách bước chân vào một cửa hàng bách hoá Sears ở Mỹ để mua đồ điện tử gia dụng, thì một người đã tìm kiếm thông tin trên mạng và biết chính xác họ muốn mua loại nào.

Ngạc nhiên hơn nữa là 3/4 số người Mỹ muốn mua ôtô mới đều tìm kiếm trên mạng, cho dù hầu hết trong số họ 11 Đề tài NCKH cấp Nhà nước “ Nghiên cứu một số vấn đề kỹ thuật và công nghệ chủ yếu trong TMĐT và triển khai thử nghiệm”.05 CHƯƠNG TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC VÀ PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG cuối cùng đều mua của những đại lý truyền thống. Tuy nhiên, điểm khác biệt là những khách hàng này đến các phòng trưng bày đều tự trang bị cho mình thông tin về chiếc xe. Đôi khi họ còn có bản in chỉ dẫn tất cả đặc điểm chiếc xe họ muốn chọn tìm trong kho của người bán. Theo kết quả nghiên cứu của công ty nghiên cứu tư vấn Forrester, một nửa trong số 60 triệu người tiêu dùng ở châu Âu có kết nối Internet mua hàng sau khi khảo sát giá và chi tiết sản phẩm trên mạng.

Mỗi nước, người tiêu dùng lại có thói quen khác nhau. Người Ý và Tây Ban Nha sau khi tìm kiếm thông tin trên Internet có xu hướng mua trực tiếp (offline) nhiều gấp hai lần mua online (trực tuyến). Nhưng ở Anh và Đức, hai quốc gia mà Internet phổ biến nhất châu Âu, thì con số tương ứng chỉ bằng một nửa. Forrester cho biết, người ta bắt đầu mua trực tuyến những mặt hàng đơn giản như DVD, và sau đó dần dần là các sản phẩm phức tạp hơn.

Ôtô đã qua sử dụng hiện nay là một trong những hàng hoá được giao dịch trên mạng nhiều nhất ở Mỹ. Mọi người có vẻ ngày càng thích mua sắm qua Internet. Các website cũng đang dần phát triển sáng tạo thông minh hơn, cố gắng cung cấp nhiều thông tin phục vụ khách hàng, đồng thời giúp họ giải trí. Chắc chắn bán hàng trực tuyến sẽ thu hút được nhiều người tiêu dùng hơn trong tương lai.