CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VÀ ĐẶT BÀI TOÁN 1. Tổng quan về nghiên cứu mũ bảo hiểm cảnh báo nguy hiểm cho người lái xe Hiện nay, an toàn giao thông vẫn đang là vấn đề nóng bỏng và nhức nhối đối với xã hội, tai nạn giao thông vẫn xảy ra hằng ngày, hằng giờ. Trên thế giới, mỗi năm có 1.25 triệu người chết vì tai nạn giao thông.
Số liệu thu thập từ 180 nước cho thấy, số người chết do tai nạn giao thông đã lên đến mức báo động, đặc biệt là tại những nước nghèo. Tai nạn giao thông đường bộ là thủ phạm cướp đi sinh mạng của nhiều người trên thế giới hiện nay. Tổ chức WHO công bố báo cáo trên cùng với lời kêu gọi "hành động khẩn cấp" để đạt được mục tiêu đề ra trong Chương trình mục tiêu phát triển bền vững đến năm 2030, giảm một nửa số thương vong do tai nạn giao thông vào năm 2020. Báo cáo cũng nhấn mạnh đến con số 90% số vụ tai nạn giao thông đường bộ xảy ra ở các nước có thu nhập thấp và trung bình, mặc dù các nước này chỉ chiếm 54% số xe cộ trên thế giới.
Cụ thể, châu Âu có tỷ lệ người tử vong vì tai nạn giao thông thấp nhất tính theo đầu người, trong khi châu Phi chiếm tỷ lệ cao nhất. Ở nước ta, theo thống kê năm 2017, trên địa bàn cả nước xảy ra 20.280 vụ tai nạn giao thông, trong đó bao gồm 9.770 vụ tai nạn giao thông từ ít nghiêm trọng trở lên và 10.310 vụ va chạm giao thông, làm 8.279 người chết; 5.587 người bị thương và 11.453 người bị thương nhẹ. So với năm trước, số vụ tai nạn giao thông năm nay giảm 7% (số vụ tai nạn từ ít nghiêm trọng trở lên giảm 5.6%, số vụ va chạm giao thông giảm 8.3%); số người chết giảm 4.7%; số người bị thương giảm 9.6% và số người bị thương nhẹ giảm 12. Những con số trên tuy có giảm nhưng số người chết vì tai nạn giao thông vẫn đang còn là rất cao, đây cũng chính là những vấn đề làm đau đầu các nhà chức trách trên thế giới cũng như ở Việt Nam.
Tai nạn giao thông xảy ra ngày càng nhiều, càng nghiêm trọng. Tai nạn để lại cho xã hội những hậu quả nặng nề: hàng chục ngàn người chết mỗi năm, đa phần là những người trẻ tuổi.Vậy, nguyên nhân chính bắt nguồn từ đâu? Cần làm rõ để thoát khỏi tình trạng nguy hiểm này! Có một số ý kiến cho rằng: tai nạn xảy ra do số lượng phương tiện cá nhân vẫn còn tăng mạnh đặc biệt là các loại xe máy, phương tiện thiếu an toàn trong các loại phương tiện lưu thông trên đường bộ. Theo thống kê của Hiệp hội các nhà sản xuất xe máy (VAMM), doanh số bán hàng toàn thị trường trong năm 2017 đạt gần 3.3 triệu xe các loại, tăng 4. Thị trường tiêu thụ xe máy nhiều nhất lại là các 14 nước nghèo, các nước đang phát triển, chủ yếu phân bố ở châu Phi và châu Á, những nơi có tỷ lệ xảy ra tai nạn giao thông cao.
Hình 1-1: Thị trường tiêu thụ xe máy tại Việt Nam qua các năm Có ý kiến khác lại cho rằng: Tai nạn xảy ra do người điều khiển phương tiện có ý thức kém, không tôn trọng luật giao thông, sử dụng bia rượu khi điều khiển xe, chạy xe quá tốc độ cho phép, phóng nhanh vượt ẩu và nhiều nguyên nhân chủ quan khác. Tất nhiên mọi tai nạn đều được gây ra bởi người điều khiển phương tiện, nhưng tai nạn không chỉ chi phối bởi các nguyên nhân chủ quan mà còn bị tác động bởi các nguyên nhân khách quan và chính yếu tố khách quan mới là nhân tố quan trọng trong việc hình thành tai nạn. Một số giải pháp: Hiện nay trên thế giới các công nghệ an toàn đang được phát triển dành cho các phương tiện cá nhân như camera chiếu hậu, cảm biến, các thiết bị định vị giúp cho việc cảnh bảo nguy hiểm cho người lái xe. Hiện nay, có một số thiết bị có chức năng tương tự như vậy, đó là: Thiết bị cảnh báo nguy hiểm cho người đi xe đạp (Backtracker).
Mới đây một nhóm thiết kế tại Stellenbosch, Nam Phi đã giới thiệu bộ thiết bị phát tín hiệu radar giúp cảnh bảo nguy hiểm cho người đi xe đạp gọi là Backtracker. Bộ thiết bị Backtracker bao gồm hai mô-đun. Một thiết bị gắn ở phía sau, có một anten radar 24GHz, một bộ xử lý ARM, sử dụng kết nối bluetooth để giao tiếp với phần còn lại, được gắn trên tay lái. Khi có một chiếc xe khác tiến lại gần trong khoảng cách 140m, hệ thống radar sẽ phát hiện và gửi tín hiệu đến thiết bị hiển thị phía trước.
Thiết bị này sẽ cảnh báo người lái xe thông qua một hàng đèn LED. Các đèn LED hiển thị này sẽ giúp cảnh báo người lái xe rằng đang có một chiếc xe khác tiến lại gần, qua 15 mức độ hiển thị cũng giúp người lái xe biết được khoảng cách cũng như hướng của chiếc xe kia. Hình 1-2: Hệ thống đèn led hiển thị mức độ nguy hiểm từ xe đang tiến đến gần Backtracker có thể được sạc thông qua một cổng USB, với thời gian sử dụng lên đến 8 tiếng. Người lái cũng có thể thay thế thiết bị phía trước bằng chiếc smartphone của mình, với kết nối bluetooth và một ứng dụng có sẵn.
Hiện tại thiết bị này vẫn đang trong quá trình hoàn thành và huy động vốn để có thể đưa vào thương mại hóa. Theo kế hoạch của nhóm thiết kế, thiết bị này có thể được bán ra với mức giá khoảng 199 USD. Ưu, nhược điểm của giải pháp: Ưu điểm: - Thiết bị nhỏ gọn, lắp đặt dễ dàng. - Khoảng cách phát hiện phương tiện từ xa.
Nhược điểm: - Sử dụng đèn led thông báo gây khó khăn cho việc vừa quan sát, vừa lái xe - Giá thành cao so với sản phẩm lắp trên một chiếc xe đạp. - Chưa áp dụng đối với các phương tiện có khả năng cao xảy ra va chạm, tai nạn giao thông như ô tô, xe máy. Hệ thống cảnh báo nguy hiểm mới cho tài xế của Lexus với các tính năng thông minh và hoàn toàn chủ động (áp dụng trên ô tô) Hệ thống sử dụng 6 camera để quản lý gương mặt của người lái xe. Nếu có một chướng ngại vật trên đường đi mà người lái xe quay hướng khác, không chú ý, xe sẽ tự động dừng lại.
Hệ thống này cũng kết hợp với gối tựa trên ghế cho mỗi hành khác nhằm đảm bảo giảm thiểu nguy hiểm nếu có sự va chạm từ phía bên hông hay từ phía sau xe. 16 Khi xe được khởi động, hệ thống tự động xác định vị trí của các đặc điểm trên gương mặt người lái xe như mắt, mũi và miệng; đồng thời đo chiều rộng của một số đặc điểm cũng như xác định đường tâm trên gương mặt. Khi xe đang di chuyển, nếu đầu người lái xe xoay một góc rộng hơn 15o so với hướng chuyển động của xe và có một chứng ngại vật ở phía trước, hệ thống sẽ tự động kích hoạt chuông báo PCS và sẽ tác động lên thắng xe để cảnh báo nguy hiểm. Hình 1-3: Mô hình hệ thống cảnh báo nguy hiểm cho tài xế của hãng Lexus Nếu những tín hiệu báo động này không có tác dụng đối với tài xế, hệ thống PCS sẽ gài thắng và thắt chặt dây an toàn của người ngồi phía trước.
Bên cạnh giám sát gương mặt tài xế và con đường phía trước, Lexus LS cũng có chức năng cảnh báo nguy hiểm bên hông. Theo đó, hệ thống camera gắn bên hông xe sẽ giám sát liên tục xung quanh phía sau xe. Nếu phát hiện một va chạm có thể xảy ra, gối tựa lưng ghế sẽ tự động di chuyển lên hay xuống để tạo thành miếng đệm cho hành khách, ngăn chặn tổn thương đầu khi tai nạn xảy ra. Ưu, nhược điểm của giải pháp: Ưu điểm: - Sử dụng nhiều camera giúp quan sát nhiều hướng, dự đoán được nhiều mối nguy hại từ các phía khác nhau.
- Có nhiều chức năng tự động điều khiển. Nhược điểm: - Chỉ mới áp dụng cho ô tô. - Lắp đặt phức tạp. Mobileye: Cảnh báo va chạm phía trước (áp dụng trên ô tô).
17 Thiết Mobileye được Isarel phát triển đang rất thịnh hành ở nhiều nước trên thế giới. Sản phẩm được nhiều chính phủ hỗ trợ để đưa vào quy định bắt buộc đối với người sử dụng ô tô để giảm thiểu tai nạn giao thông. Thiết bị sẽ luôn theo dõi và tính toán giúp cảnh báo tới người lái xe tới 2.7s trước khi va chạm. Hình 1-4: Hình ảnh trong video sau khi xử lý từ camera lắp trên ô tô của Mobileye Mobileye có các chức năng cơ bản: - Cảnh báo va chạm phía trước.
- Cảnh báo sai làn đường, cảnh báo người đi bộ và xe đạp, tính toán khoảng cách và giám sát thời gian va chạm với phương tiện phía trước. - Đọc biển giới hạn tốc độ và biển báo giao thông. - Tự động chuyển hệ thống đèn pha. Ưu, nhược điểm của giải pháp: Ưu điểm: - Sử dụng công nghệ xử lý ảnh, xử lý video thời gian thực, đưa ra khoảng cách đến các phương tiện khác.
- Thiết bị hoạt động trong mọi điều kiện thời tiết, dù là lái xe khi trời mưa hay lái xe trong đêm tối và quan trọng là thiết bị không bao giờ nghỉ ngơi. Có nhiều chức năng tự động điều khiển. - Áp dụng một số phương thức điều khiển xe tự động. Nhược điểm: - Chỉ mới áp dụng cho ô tô, chưa phổ biến trên xe máy-phương tiện gây ra tai nạn giao thông cao ở Việt Nam.
- Mới chỉ cảnh báo trên hình ảnh, chưa đưa ra cảnh báo cụ thể bằng âm thanh. Hiện nay ở Việt Nam cũng như trên thế giới, các phương tiện giao thông đang dần được trang bị những công nghệ tiên tiến, trong đó có camera hành trình giám sát giao thông nhưng hầu như vẫn còn có nhiều bất cập, hoặc camera trang bị với mục đích quay lại hành trình của người lái xe, hoặc là có tác dụng chỉ đường, hoặc là đưa ra 18 những nhận diện như biển báo, tín hiệu đèn mà chưa có một cảnh báo cụ thể những nguy hiểm cho người dùng.