Nghiên Cứu Ứng Dụng GIS Trong Tác Động Của Con Người Đến Rừng Ngập Mặn Tại Tiên Yên, Quảng Ninh

Nghiên cứu ứng dụng GIS trong quản lý và bảo tồn rừng ngập mặn (RNM) tại Tiên Yên, Quảng Ninh là vô cùng quan trọng. 73 trang · Đại học Thái Nguyên · 2015.

• Tác giả: Đào Thị Mai Thịnh
• Người hướng dẫn: ThS. Ngô Thị Hồng Gấm
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Địa chính Môi trường
• Đề tài: Ứng Dụng GIS Trong Nghiên Cứu Tác Động Của Con Người Đến Rừng Ngập Mặn Tại Tiên Yên, Quảng Ninh
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục đích của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu
• 1.4. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 1.5. Yêu cầu của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Cở sở pháp lý
• 2.3. Tổng quan về sự phân bố Rừng ngập mặn
• 2.3.1. Khái quát tình hình phân bố và sử dụng rừng ngập mặn ở trên thế giới và Việt Nam
• 2.3.2. Thế giới
• 2.3.3. Việt Nam
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.1.3. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu của đề tài
• 3.2.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế và xã hội của vùng nghiên cứu
• 3.2.2. Xác định các yếu tố tác động của con người đến rừng ngập mặn trên địa bàn huyện Tiên Yên
• 3.2.3. Xây dựng bản đồ tác động của con người đến rừng ngập mặn huyện Tiên Yên bằng công nghệ GIS
• 3.2.4. Phân tích ứng dụng GIS trên bản đồ tổng hợp tác động của con người đến RNM
• 3.2.5. Các giải pháp khả thi nhằm phục hồi, bảo vệ và phát triển RNM
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Tiên Yên
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Khái quát về kinh tế - xã hội huyện Tiên Yên
• 4.1.3. Dân số, lao động
• 4.2. Thực trạng trong công tác quản lý và sử dụng rừng ngập mặn trên địa bàn huyện
• 4.3. Kết quả tổng hợp ý kiến của người dân về tác động của con người đến rừng ngập mặn trên địa bàn huyện Tiên Yên
• 4.4. Ứng dụng phần mềm mapinfo xây dựng CSDL các tác động của con người đến rừng ngập mặn trên địa bàn huyện Tiên Yên - tỉnh Quảng Ninh
• 4.4.1. Xây dựng cơ sở dữ liệu thuộc tính
• 4.4.2. Xây dựng cơ sở dữ liệu không gian
• 4.4.3. Xây dựng dữ liệu minh họa vị trí trong Mapinfo
• 4.5. Hoàn thiện, kiết xuất bản đồ tổng hợp tác động của con người tới RNM huyện Tiên Yên tỉnh Quảng Ninh
• 4.6. Phân tích ứng dụng GIS trên bản đồ tổng hợp tác động của con người đến RNM
• 4.7. Đánh giá tổng hợp các nguồn tác động của con người đến RNM
• 4.8. Đánh giá khả năng ứng dụng của bản đồ tổng hợp tác động của con người đến RNM trong thực tế
• 4.9. Đánh giá khả năng ứng dụng của phần mềm MapInfo trong xây dựng bản đồ tổng hợp tác động của con người đến RNM huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh
• 4.10. Các giải pháp khả thi nhằm phục hồi, bảo vệ và phát triển RNM
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu GIS về Rừng Ngập Mặn Tiên Yên

Nghiên cứu ứng dụng GIS trong quản lý và bảo tồn rừng ngập mặn (RNM) tại Tiên Yên, Quảng Ninh là vô cùng quan trọng. RNM đóng vai trò thiết yếu trong việc bảo vệ bờ biển, duy trì đa dạng sinh học và cung cấp sinh kế cho cộng đồng địa phương. Tuy nhiên, tác động của con người đang gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến hệ sinh thái này. Việc ứng dụng Hệ thống thông tin địa lý (GIS) giúp chúng ta có cái nhìn tổng quan, chi tiết và khoa học về hiện trạng, biến động và các yếu tố tác động đến RNM, từ đó đưa ra các giải pháp quản lý và bảo tồn hiệu quả. Nghiên cứu này tập trung vào việc sử dụng GIS để phân tích biến động rừng ngập mặn, đánh giá tác động của con người và đề xuất các giải pháp phát triển bền vững cho khu vực Tiên Yên, Quảng Ninh.

1.1. Vai trò của Rừng Ngập Mặn trong Hệ Sinh Thái Ven Biển

Rừng ngập mặn là hệ sinh thái đặc biệt quan trọng, đóng vai trò như một “lá chắn xanh” bảo vệ bờ biển khỏi xói lở, bão lũ và nước biển dâng. RNM còn là nơi cư trú, sinh sản của nhiều loài thủy hải sản, chim và động vật hoang dã, góp phần duy trì đa dạng sinh học. Ngoài ra, RNM còn cung cấp các dịch vụ hệ sinh thái quan trọng như hấp thụ carbon, lọc nước và cung cấp nguồn lợi thủy sản cho cộng đồng địa phương. Theo nghiên cứu của Phan Nguyên Hồng (1987), RNM phân bố chủ yếu ở vùng xích đạo và nhiệt đới hai bán cầu.

1.2. Ứng Dụng GIS trong Quản Lý Tài Nguyên Rừng Ngập Mặn

GIS là công cụ mạnh mẽ trong quản lý tài nguyên thiên nhiên, đặc biệt là rừng ngập mặn. GIS cho phép thu thập, lưu trữ, phân tích và hiển thị dữ liệu không gian, giúp chúng ta hiểu rõ hơn về hiện trạng, biến động và các yếu tố tác động đến RNM. Ứng dụng GIS trong quản lý RNM bao gồm: lập bản đồ hiện trạng, theo dõi biến động diện tích, đánh giá tác động của con người, quy hoạch sử dụng đất và giám sát các hoạt động khai thác tài nguyên.

II. Thách Thức Tác Động Con Người Đến Rừng Ngập Mặn Tiên Yên

Rừng ngập mặn tại Tiên Yên, Quảng Ninh đang phải đối mặt với nhiều thách thức do tác động của con người. Các hoạt động như nuôi trồng thủy sản, phát triển đô thị, khai thác tài nguyên quá mức và ô nhiễm môi trường đang gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến diện tích, chất lượng và chức năng của RNM. Việc mất rừng ngập mặn không chỉ ảnh hưởng đến đa dạng sinh học mà còn làm gia tăng nguy cơ xói lở bờ biển, giảm khả năng phòng chống thiên tai và ảnh hưởng đến sinh kế của cộng đồng địa phương. Cần có những giải pháp quản lý và bảo tồn hiệu quả để giảm thiểu tác động của con người và bảo vệ hệ sinh thái RNM.

2.1. Mở Rộng Nuôi Trồng Thủy Sản và Biến Động Diện Tích Rừng

Việc mở rộng diện tích nuôi trồng thủy sản (NTTS) là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến biến động diện tích rừng ngập mặn tại Tiên Yên. Nhiều diện tích RNM đã bị chuyển đổi thành ao đầm NTTS, gây mất đa dạng sinh học và giảm khả năng phòng hộ của RNM. Theo tài liệu gốc, trong vòng 15 năm qua đã có khoảng 1000 ha đất ngập mặn, RNM bị suy thoái hoàn toàn và đang bị bỏ hoang.

2.2. Phát Triển Đô Thị và Cơ Sở Hạ Tầng Ảnh Hưởng Rừng Ngập Mặn

Phát triển đô thị và xây dựng cơ sở hạ tầng cũng gây ra những tác động đáng kể đến rừng ngập mặn. Việc san lấp mặt bằng, xây dựng đường xá và các công trình khác đã làm mất diện tích RNM và gây ô nhiễm môi trường. Các công trình đô thị hóa sử dụng diện tích rừng ngập mặn chuyển đổi (dẫn chứng từ tài liệu gốc).

2.3. Khai Thác Tài Nguyên Quá Mức và Suy Thoái Hệ Sinh Thái

Khai thác tài nguyên quá mức, bao gồm khai thác gỗ, thủy hải sản và các nguồn lợi khác từ rừng ngập mặn, cũng góp phần vào sự suy thoái của hệ sinh thái. Việc khai thác không bền vững đã làm giảm độ che phủ rừng, mất đa dạng sinh học và ảnh hưởng đến khả năng phục hồi của RNM.

III. Phương Pháp GIS Đánh Giá Tác Động Đến Rừng Ngập Mặn

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp GIS để đánh giá tác động của con người đến rừng ngập mặn tại Tiên Yên, Quảng Ninh. GIS cho phép tích hợp dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau, bao gồm ảnh vệ tinh, bản đồ địa hình, dữ liệu điều tra thực địa và thông tin thống kê. Các công cụ phân tích không gian trong GIS được sử dụng để xác định biến động diện tích, đánh giá mức độ tác động và xây dựng bản đồ tổng hợp tác động của con người đến RNM. Kết quả phân tích này là cơ sở quan trọng để đề xuất các giải pháp quản lý và bảo tồn hiệu quả.

3.1. Thu Thập và Xử Lý Dữ Liệu Không Gian cho Phân Tích GIS

Quá trình thu thập và xử lý dữ liệu không gian là bước quan trọng trong phân tích GIS. Dữ liệu không gian bao gồm ảnh vệ tinh, bản đồ địa hình, dữ liệu GPS và các thông tin khác liên quan đến vị trí địa lý. Dữ liệu này được xử lý bằng các phần mềm GIS để tạo ra các lớp bản đồ số, phục vụ cho việc phân tích và hiển thị thông tin.

3.2. Phân Tích Biến Động Diện Tích Rừng Ngập Mặn bằng GIS

GIS được sử dụng để phân tích biến động diện tích rừng ngập mặn qua các thời kỳ khác nhau. Ảnh vệ tinh và bản đồ lịch sử được sử dụng để so sánh diện tích RNM trong quá khứ và hiện tại, từ đó xác định mức độ biến động và các yếu tố ảnh hưởng. Kết quả phân tích này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về quá trình suy thoái RNM và đưa ra các giải pháp phục hồi phù hợp.

3.3. Xây Dựng Bản Đồ Tác Động của Con Người Đến Rừng

Bản đồ tác động của con người đến rừng ngập mặn là sản phẩm quan trọng của nghiên cứu. Bản đồ này thể hiện các khu vực RNM bị ảnh hưởng bởi các hoạt động khác nhau của con người, như nuôi trồng thủy sản, phát triển đô thị và khai thác tài nguyên. Bản đồ này là công cụ hữu ích cho các nhà quản lý và hoạch định chính sách trong việc đưa ra các quyết định quản lý và bảo tồn RNM.

IV. Kết Quả Ứng Dụng GIS Đánh Giá Tác Động Tại Tiên Yên

Kết quả ứng dụng GIS trong nghiên cứu tác động của con người đến rừng ngập mặn tại Tiên Yên, Quảng Ninh cho thấy rõ mức độ và phạm vi ảnh hưởng của các hoạt động khác nhau. Bản đồ tổng hợp tác động cho thấy các khu vực RNM bị ảnh hưởng nặng nề nhất là những nơi có hoạt động nuôi trồng thủy sản và phát triển đô thị mạnh mẽ. Kết quả phân tích cũng chỉ ra rằng việc khai thác tài nguyên quá mức và ô nhiễm môi trường đang gây ra những ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng và chức năng của RNM. Những kết quả này là cơ sở quan trọng để đề xuất các giải pháp quản lý và bảo tồn hiệu quả.

4.1. Bản Đồ Tổng Hợp Tác Động và Phân Vùng Quản Lý

Bản đồ tổng hợp tác động của con người đến rừng ngập mặn là công cụ quan trọng để phân vùng quản lý. Dựa trên mức độ tác động, các khu vực RNM được chia thành các vùng khác nhau, với các biện pháp quản lý và bảo tồn phù hợp. Ví dụ, các khu vực bị ảnh hưởng nặng nề cần được ưu tiên phục hồi, trong khi các khu vực còn nguyên vẹn cần được bảo vệ nghiêm ngặt.

4.2. Đánh Giá Mức Độ Ảnh Hưởng của Nuôi Trồng Thủy Sản

Kết quả đánh giá cho thấy nuôi trồng thủy sản là một trong những yếu tố chính gây ra suy thoái rừng ngập mặn tại Tiên Yên. Việc chuyển đổi RNM thành ao đầm NTTS đã làm mất diện tích RNM và gây ô nhiễm môi trường. Cần có các biện pháp quản lý chặt chẽ để giảm thiểu tác động của NTTS đến RNM.

4.3. Phân Tích Tác Động của Phát Triển Đô Thị và Hạ Tầng

Phân tích cho thấy phát triển đô thị và xây dựng hạ tầng cũng gây ra những tác động đáng kể đến rừng ngập mặn. Việc san lấp mặt bằng, xây dựng đường xá và các công trình khác đã làm mất diện tích RNM và gây ô nhiễm môi trường. Cần có quy hoạch hợp lý để giảm thiểu tác động của phát triển đô thị đến RNM.

V. Giải Pháp Bảo Tồn và Phát Triển Bền Vững Rừng Ngập Mặn

Để bảo tồn và phát triển bền vững rừng ngập mặn tại Tiên Yên, Quảng Ninh, cần có các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm: phục hồi RNM bị suy thoái, quản lý chặt chẽ các hoạt động nuôi trồng thủy sản, quy hoạch phát triển đô thị hợp lý, nâng cao nhận thức cộng đồng và tăng cường năng lực quản lý. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, các tổ chức và cộng đồng địa phương để thực hiện các giải pháp này một cách hiệu quả.

5.1. Phục Hồi Rừng Ngập Mặn Bị Suy Thoái và Tái Tạo Rừng

Phục hồi rừng ngập mặn bị suy thoái là giải pháp quan trọng để khôi phục hệ sinh thái và tăng cường khả năng phòng hộ của RNM. Các biện pháp phục hồi bao gồm: trồng lại cây ngập mặn, cải tạo đất và phục hồi đa dạng sinh học. Cần có kế hoạch chi tiết và nguồn lực đầy đủ để thực hiện các hoạt động phục hồi một cách hiệu quả.

5.2. Quản Lý Nuôi Trồng Thủy Sản Bền Vững và Giảm Tác Động

Quản lý nuôi trồng thủy sản một cách bền vững là giải pháp quan trọng để giảm thiểu tác động đến rừng ngập mặn. Các biện pháp quản lý bao gồm: quy hoạch vùng NTTS hợp lý, áp dụng các phương pháp NTTS thân thiện với môi trường, kiểm soát ô nhiễm và xử lý chất thải. Cần có sự tham gia của cộng đồng địa phương trong quá trình quản lý NTTS.

5.3. Nâng Cao Nhận Thức Cộng Đồng về Bảo Tồn Rừng

Nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của rừng ngập mặn là giải pháp quan trọng để bảo tồn RNM một cách bền vững. Các hoạt động nâng cao nhận thức bao gồm: giáo dục môi trường, tuyên truyền trên các phương tiện truyền thông và tổ chức các hoạt động cộng đồng. Cần có sự tham gia của các tổ chức xã hội và các nhà khoa học trong quá trình nâng cao nhận thức cộng đồng.

VI. Kết Luận GIS và Tương Lai Rừng Ngập Mặn Tiên Yên

Nghiên cứu ứng dụng GIS trong đánh giá tác động của con người đến rừng ngập mặn tại Tiên Yên, Quảng Ninh đã cung cấp những thông tin quan trọng cho việc quản lý và bảo tồn RNM. GIS là công cụ mạnh mẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về hiện trạng, biến động và các yếu tố tác động đến RNM. Kết quả nghiên cứu là cơ sở quan trọng để đề xuất các giải pháp quản lý và bảo tồn hiệu quả, góp phần vào sự phát triển bền vững của khu vực Tiên Yên, Quảng Ninh. Trong tương lai, cần tiếp tục ứng dụng GIS và các công nghệ tiên tiến khác để giám sát, đánh giá và quản lý rừng ngập mặn một cách hiệu quả hơn.

6.1. Ứng Dụng GIS trong Giám Sát Biến Động Rừng Ngập Mặn

GIS có thể được sử dụng để giám sát biến động rừng ngập mặn một cách liên tục và hiệu quả. Ảnh vệ tinh và các dữ liệu không gian khác được sử dụng để theo dõi diện tích, chất lượng và chức năng của RNM. Kết quả giám sát giúp chúng ta phát hiện sớm các vấn đề và đưa ra các biện pháp can thiệp kịp thời.

6.2. Phát Triển Các Mô Hình GIS Hỗ Trợ Ra Quyết Định Quản Lý

Cần phát triển các mô hình GIS để hỗ trợ ra quyết định quản lý rừng ngập mặn. Các mô hình này có thể dự đoán biến động RNM, đánh giá tác động của các hoạt động khác nhau và đề xuất các giải pháp quản lý tối ưu. Các mô hình GIS cần được xây dựng dựa trên dữ liệu khoa học và kinh nghiệm thực tiễn.

6.3. Tăng Cường Hợp Tác và Chia Sẻ Dữ Liệu GIS về Rừng

Cần tăng cường hợp tác và chia sẻ dữ liệu GIS về rừng ngập mặn giữa các cơ quan, tổ chức và cộng đồng địa phương. Việc chia sẻ dữ liệu giúp chúng ta có cái nhìn toàn diện hơn về RNM và phối hợp các hoạt động quản lý một cách hiệu quả. Cần có các quy định và cơ chế phù hợp để đảm bảo việc chia sẻ dữ liệu được thực hiện một cách minh bạch và công bằng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hệ sinh thái rừng ngập mặn (RNM) tại huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh có quy mô ban đầu hơn 6.000 ha, từng được xem là hệ sinh thái rừng ngập mặn điển hình và đa dạng sinh học bậc nhất khu vực phía Bắc Việt Nam. Tuy nhiên, do áp lực từ các hoạt động nhân sinh như phá rừng lấy củi, chuyển đổi đất đắp đầm nuôi tôm không hợp lý, neo đậu tàu thuyền và phát triển công trình đô thị hóa, diện tích và chất lượng RNM tại địa phương đã suy giảm từ 50% đến 60%. Trong giai đoạn 15 năm trước thời điểm nghiên cứu, khoảng 1.000 ha đất ngập mặn bị suy thoái hoàn toàn và bỏ hoang. Rừng ngập mặn ven biển Đông Bắc thuộc Tiên Yên bị xếp vào nhóm 1 trong 12 hệ sinh thái đặc thù chịu suy thoái nghiêm trọng nhất tại Việt Nam.

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đào Thị Mai Thịnh (Chuyên ngành Địa chính Môi trường, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên, 2015, người hướng dẫn: ThS. Ngô Thị Hồng Gấm) thực hiện đề tài nhằm giải quyết các nhiệm vụ và mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Thu thập và tổng hợp số liệu, dữ liệu nhằm xác định, đánh giá các tác động của con người đến từng khu vực RNM.
2. Xác định các dạng tác động chính và mô tả mức độ ảnh hưởng của chúng trên bản đồ được thành lập.
3. Xây dựng các bản đồ chuyên đề phản ánh từng yếu tố tác động nhân sinh.
4. Ứng dụng công nghệ GIS (phần mềm MapInfo và MicroStation) để xây dựng bản đồ tổng hợp tác động của con người đến RNM trên cơ sở chồng xếp các bản đồ đơn tính.
5. Đề xuất các giải pháp khả thi nhằm khắc phục thực trạng suy thoái, bảo vệ và phát triển bền vững HST RNM.
6. Cung cấp cơ sở khoa học phục vụ công tác lập quy hoạch sử dụng đất và quản lý tài nguyên RNM trên địa bàn.

• Đối tượng nghiên cứu: Thông tin, số liệu về khu vực rừng ngập mặn (diện tích, hiện trạng, biến động), dân số, cơ cấu kinh tế, tốc độ đô thị hóa và cơ sở dữ liệu bản đồ địa chính, bản đồ hiện trạng sử dụng đất.
• Phạm vi không gian: 5 xã ven biển có rừng ngập mặn thuộc huyện Tiên Yên, bao gồm: Đồng Rui, Hải Lạng, Tiên Lãng, Đông Ngũ và Đông Hải.
• Thời gian thực hiện: Từ ngày 18/8/2014 đến ngày 01/01/2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở lý thuyết và căn cứ pháp lý

• Khái niệm và khung lý thuyết: Khóa luận vận dụng định nghĩa Môi trường theo Khoản 1 Điều 3 Luật Bảo vệ Môi trường Việt Nam năm 2014; định nghĩa Vùng đất ngập nước theo Điều 1.1 Công ước Ramsar (1971); quan điểm phát triển bền vững theo Brundtland (1987) và FAO (1989); các lý thuyết về bản đồ chuyên đề, cơ sở dữ liệu địa lý (dữ liệu không gian dạng Raster/Vector và dữ liệu thuộc tính).
• Văn bản pháp lý và cam kết quốc tế: Công ước Đa dạng sinh học (CBD 1992, Việt Nam tham gia tháng 10/1994); Chương trình Con người và Sinh quyển (MAB - UNESCO); Luật Đa dạng sinh học 2008; Luật Bảo vệ Môi trường số 52/2014/QH13; Nghị định 19/2015/NĐ-CP; Luật Bảo vệ và Phát triển rừng 2004; Nghị định 18/HĐBT (1992); Nghị định 179/2013/NĐ-CP; Nghị định 43/2014/NĐ-CP; Văn bản số 405/TTg-KTN (2009) của Thủ tướng Chính phủ; Quyết định 2164/QĐ-BNN-HTQT (2011) của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn; Văn bản 2435/BNN-TCLN (2010); Quy phạm số 08/2008/QĐ-BTNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường.

Phương pháp nghiên cứu thực tế

• Thu thập tài liệu, số liệu thứ cấp: Thu thập dữ liệu khí tượng thủy văn, địa hình, thổ nhưỡng, kinh tế - xã hội, hiện trạng đất đai và lâm nghiệp tại Phòng Nông nghiệp, Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Thống kê, Phòng Kinh tế, Phòng Kế hoạch, Trạm Khí tượng Thủy văn và Ban Quản lý Rừng phòng hộ huyện Tiên Yên.
• Điều tra dã ngoại: Khảo sát, kiểm tra đặc tính lập địa và hiện trạng rừng trên thực địa theo tuyến lát cắt địa hình từ Tây sang Đông dựa trên bản đồ thổ nhưỡng và hiện trạng.
• Điều tra xã hội học: Thiết kế phiếu điều tra và phỏng vấn trực tiếp 75 hộ dân tại 5 xã ven biển (Tiên Lãng, Đông Hải, Đông Ngũ, Hải Lạng, Đồng Rui) để xác định mức độ và tần suất của các hành vi tác động đến RNM.
• Xử lý số liệu: Sử dụng phần mềm Microsoft Excel và FoxPro để thống kê, tổng hợp dữ liệu điều tra.
• Phương pháp công nghệ GIS và thành lập bản đồ: Số hóa bản đồ nền trên phần mềm MicroStation, chuyển đổi dữ liệu sang phần mềm MapInfo để xây dựng cấu trúc bảng thuộc tính, chuẩn hóa các lớp không gian, biên tập các bản đồ chuyên đề đơn tính và tiến hành phân tích, chồng xếp thành lập bản đồ tổng hợp tác động nhân sinh.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tổng quan về tính cấp thiết của đề tài, vai trò sinh thái và phòng hộ của RNM Tiên Yên, thực trạng suy thoái 1.000 ha rừng trong 15 năm; xác định rõ 6 mục tiêu, ý nghĩa khoa học - thực tiễn và các yêu cầu kỹ thuật cần đạt được.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

• Tổng hợp số liệu diện tích RNM toàn cầu (181.077 km² theo Spalding et al., 1997, trong đó Nam và Đông Nam Á chiếm 41,5% với 75.173 km²; Châu Mỹ chiếm 27,1%; Tây Phi chiếm 15,5%; Australia chiếm 10,4%; Đông Phi và Trung Đông chiếm 5,5%).
• Đánh giá phân bố RNM tại Việt Nam theo 4 khu vực địa lý của Phan Nguyên Hồng (1987) và dẫn liệu của Maurand (1943) về quy mô 400.000 ha RNM nguyên sinh.
• Phân tích nguyên lý hoạt động của Hệ thống thông tin địa lý (GIS), mô hình dữ liệu không gian (Vector, Raster), cấu trúc tệp của MapInfo (.TAB, .DAT, .MAP, .ID, .IND, .WOR, .MIF, .MID) và điểm luận các công trình ứng dụng GIS trong quản lý tài nguyên đất ngập nước trên thế giới và tại Việt Nam.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Xác lập phạm vi 5 xã ven biển huyện Tiên Yên; chuẩn hóa quy trình công nghệ 5 bước thành lập bản đồ tác động nhân sinh bằng GIS; mô tả chi tiết phương pháp lập phiếu phỏng vấn 75 hộ dân và các bước chuẩn hóa cơ sở dữ liệu trên MicroStation và MapInfo.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

• Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội: Tiên Yên có diện tích tự nhiên 64.789,74 ha (chiếm 10,62% diện tích tỉnh Quảng Ninh), bờ biển dài 35 km, 3.000 ha bãi triều. Nhóm đất mặn chiếm 5.026,87 ha (7,76% diện tích tự nhiên). Cơ cấu kinh tế năm 2014 gồm: Nông nghiệp chiếm 44,5%, Công nghiệp - Xây dựng chiếm 34,9%, Dịch vụ chiếm 20,6%. Dân số đạt 46.804 người (khu vực nông thôn chiếm đa số, thành thị có 7.601 người - 16,24%). Lao động toàn huyện là 21.850 người, trong đó nông - lâm - ngư nghiệp chiếm 17.356 người (79,43%).
• Thực trạng quản lý và sử dụng RNM: Tổng diện tích đất ngập mặn tại 5 xã ven biển là 6.751,95 ha (rừng tự nhiên: 3.143,65 ha; rừng trồng: 573,01 ha; đất ngập mặn chưa có rừng: 3.112,29 ha, trong đó đầm nuôi thủy sản chiếm 1.896,97 ha và đất có khả năng trồng rừng là 1.216 ha). 85% hộ dân 5 xã ven biển có thu nhập chính từ khai thác thủy sản bãi triều. Sản lượng khai thác thủy sản toàn huyện tăng từ 1.514 tấn (2010) lên 2.487 tấn (2014). Tổng sản lượng gỗ và thủy sản khai thác từ RNM tại 5 xã tăng từ 3.153,69 tấn (2010) lên 4.980,62 tấn (2014). Hoạt động đô thị hóa chuyển đổi 0,697 ha đất RNM tại 9 công trình hạ tầng.
• Xác định các dạng tác động chính qua khảo sát 75 hộ: Phá rừng làm đầm nuôi trồng thủy sản chiếm tỷ lệ cao nhất (28,71%); Khai thác quá mức lâm, ngư nghiệp trên bãi triều (23,92%); Hoạt động di chuyển, neo đậu của tàu thuyền mật độ lớn (20,57%); Phá rừng xây dựng công trình đô thị hóa (15,31%); Phá rừng lấy củi đốt (4,31%); Các tác động khác (1,31%).
• Xây dựng CSDL GIS và biên tập bản đồ chuyên đề trên MapInfo:
  • CSDL thuộc tính: Thiết lập 4 bảng dữ liệu thuộc tính chuẩn hóa: Bảng biến động diện tích nuôi trồng thủy sản 2010-2014 (trường Don_vi, Dien_tich_TS_2010, Dien_tich_TS_2014, Dien_tich_tang); Bảng sản lượng khai thác gỗ và thủy sản giai đoạn 2010-2014 (STT, Don_vi, San_luong_khai_thac_2010, San_luong_khai_thac_2014); Bảng phân bố và số lượng tàu thuyền năm 2014 (STT, Don_vi, So_luong_tau_thuyen); Bảng diện tích công trình đô thị hóa năm 2014 (STT, Don_vi, Dien_tich_do_thi_hoa).
  • CSDL không gian: Quản lý 7 lớp dữ liệu gồm Mau_HT (màu loại đất), Chu_HT (mã loại đất), Song (thủy hệ), Ranh_gioi_HT (ranh giới hành chính), Duong (giao thông), Khung (khung bản đồ), Ghi_chu (thông tin phụ trợ).
  • Thành lập bản đồ chuyên đề: Bản đồ biến động diện tích RNM chuyển đổi sang NTTS sử dụng phương pháp phân khoảng thang tầng màu (Ranges) kết hợp biểu đồ cột (Bar chart Default), chỉ ra xã Hải Lạng có diện tích chuyển đổi lớn nhất; Bản đồ sản lượng khai thác nguồn lợi RNM sử dụng phương pháp mật độ điểm (Dot density Red Dots, quy ước 1 chấm = 47 tấn) kết hợp biểu đồ cột, chỉ ra Đồng Rui dẫn đầu toàn huyện về sản lượng và tốc độ gia tăng; Bản đồ phân bố và mật độ tàu thuyền sử dụng biểu tượng phân cấp (Graduated Industry), chỉ ra Tiên Lãng có mật độ tàu thuyền cao nhất; Bản đồ diện tích công trình đô thị hóa sử dụng biểu tượng phân cấp (Graduated Income).
  • Bản đồ tổng hợp tác động: Chồng xếp các lớp chuyên đề, tích hợp công cụ tra cứu thuộc tính (Info Tool) và liên kết dữ liệu ảnh thực địa.
• Đề xuất giải pháp và quy hoạch không gian: Đề xuất các nhóm giải pháp về cơ chế chính sách, giáo dục môi trường, kỹ thuật lâm sinh và giải pháp quy hoạch không gian cụ thể cho từng xã: quy hoạch vùng nuôi thủy sản công nghiệp và du lịch sinh thái tại Đồng Rui; thu hồi ao đầm bỏ hoang để trồng rừng phục hồi tại Tiên Lãng; quy hoạch điểm tập kết tàu thuyền và chế biến thủy sản tại Đông Hải; khoanh định không gian bảo vệ nghiêm ngặt tại Đông Ngũ.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng kết kết quả nghiên cứu, khẳng định vai trò của công nghệ GIS trong đánh giá tác động nhân sinh và kiến nghị các cấp chính quyền địa phương triển khai ứng dụng cơ sở dữ liệu bản đồ vào công tác quản lý tài nguyên RNM thực tế.

Kết quả và đóng góp

Kết quả định lượng chính

Khóa luận đã hệ thống hóa và lượng hóa chi tiết hiện trạng đất rừng ngập mặn và cường độ tác động của con người tại 5 xã ven biển huyện Tiên Yên:

Chỉ tiêu đất đai / Khai thác	Toàn 5 xã	Đông Hải	Đông Ngũ	Đồng Rui	Hải Lạng	Tiên Lãng
Tổng diện tích đất tự nhiên (ha)	26.606,98	-	-	-	-	-
Tổng diện tích đất ngập mặn (ha)	6.751,95	-	-	-	-	-
- Đất NM có rừng tự nhiên (ha)	3.143,65	-	-	-	-	-
- Đất NM có rừng trồng (ha)	573,01	-	-	-	-	-
- Đầm, bãi nuôi thủy sản (ha)	1.896,97	-	-	-	-	-
- Đất có khả năng trồng rừng (ha)	1.216,00	-	-	-	-	-
Sản lượng gỗ khai thác năm 2010 (tấn)	2.083,79	514,09	90,80	987,90	300,30	190,60
Sản lượng gỗ khai thác năm 2014 (tấn)	2.973,62	770,27	139,11	1.433,50	367,01	263,73
Sản lượng thủy sản khai thác năm 2010 (tấn)	1.069,90	120,50	145,80	454,50	198,50	150,70
Sản lượng thủy sản khai thác năm 2014 (tấn)	2.007,00	230,20	302,90	881,90	301,80	290,20
Tổng sản lượng khai thác 2014 (tấn)	4.980,62	1.000,47	442,01	2.315,40	668,81	553,93
Diện tích đất RNM chuyển đổi cho CTĐTH (ha)	0,697	0,420	0,010	0,130	0,087	0,050

Đóng góp thực tiễn và giải pháp đề xuất

• Xây dựng hoàn chỉnh bộ CSDL GIS: Thiết lập hệ thống cơ sở dữ liệu địa lý đa tầng tích hợp đầy đủ thông tin không gian và thuộc tính của 4 nguồn tác động chính trên phần mềm MapInfo, cho phép truy vấn, hiển thị trực quan và cập nhật dữ liệu định kỳ.
• Xác lập bản đồ chuyên đề và bản đồ tổng hợp: Cung cấp tài liệu trực quan hỗ trợ các nhà quản lý xác định chính xác các "điểm nóng" suy thoái: xã Hải Lạng chịu áp lực chuyển đổi đầm nuôi thủy sản lớn nhất; xã Đồng Rui chịu áp lực khai thác tài nguyên gỗ và thủy sản nặng nề nhất; xã Tiên Lãng chịu ảnh hưởng lớn nhất từ mật độ hoạt động của tàu thuyền.
• Đề xuất quy hoạch không gian cụ thể: Đưa ra phương án phân vùng chức năng sát thực tế: thu hồi diện tích đầm tôm kém hiệu quả/bỏ hoang tại Tiên Lãng để trồng phục hồi rừng; bảo tồn nghiêm ngặt diện tích rừng tự nhiên tại Đông Ngũ; tổ chức lại khu neo đậu tàu thuyền và chế biến thủy sản tại Đông Hải; phát triển du lịch sinh thái gắn liền nuôi trồng bền vững tại Đồng Rui.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Số liệu điều tra xã hội học dừng lại ở quy mô 75 hộ dân tại 5 xã ven biển; nguồn dữ liệu thống kê biến động diện tích và sản lượng khai thác dựa chủ yếu vào báo cáo định kỳ của các cơ quan quản lý huyện Tiên Yên giai đoạn 2010–2014; chưa tích hợp phương pháp giải đoán ảnh viễn thám đa thời gian độ phân giải cao để tự động hóa phát hiện ranh giới suy thoái rừng theo chuỗi thời gian dài.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng phạm vi nghiên cứu ra toàn bộ các dải rừng ngập mặn ven biển tỉnh Quảng Ninh; kết hợp tư liệu viễn thám vệ tinh đa phổ độ phân giải cao (như Landsat, Sentinel hoặc SPOT) với công nghệ GIS để giám sát biến động diện tích và sinh khối RNM theo thời gian thực; nghiên cứu định lượng khả năng hấp thụ carbon (blue carbon) và giá trị dịch vụ hệ sinh thái của RNM Tiên Yên.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng: Sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh thuộc các chuyên ngành Quản lý Tài nguyên, Quản lý Đất đai, Địa chính Môi trường, Lâm nghiệp, Khoa học Môi trường và Hệ thống Thông tin Địa lý (GIS).
• Cơ quan quản lý: Cán bộ Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Chi cục Kiểm lâm và Ban Quản lý Rừng phòng hộ huyện Tiên Yên nói riêng cũng như các địa phương ven biển miền Bắc nói chung.
• Nội dung giá trị: Quy trình chuẩn hóa bảng thuộc tính MapInfo cho các dạng tác động môi trường; phương pháp thành lập bản đồ chuyên đề đa biến (Ranges, Bar chart, Dot density, Graduated); phương án phân vùng quy hoạch không gian bảo tồn và sử dụng hợp lý đất ngập nước ven biển cấp huyện.

Câu hỏi thường gặp

1. Bốn tác động nhân sinh chính làm suy thoái rừng ngập mặn Tiên Yên được xác định trong khóa luận là gì và chiếm tỷ lệ bao nhiêu?

Theo kết quả điều tra và phỏng vấn 75 hộ dân tại 5 xã ven biển huyện Tiên Yên (Bảng 4.8), 4 tác động chính gồm:

• Phá rừng ngập mặn để làm đầm nuôi trồng thủy sản: chiếm 28,71%.
• Khai thác quá mức lâm, ngư nghiệp trên bãi triều: chiếm 23,92%.
• Hoạt động di chuyển, neo đậu của tàu bè với mật độ lớn: chiếm 20,57%.
• Phá rừng ngập mặn để xây dựng các công trình đô thị hóa (đường, cây xăng, trụ quảng cáo...): chiếm 15,31%. (Các tác động khác như chặt phá làm củi chiếm 4,31% và nguyên nhân khác chiếm 1,31%).

2. Hiện trạng đất rừng ngập mặn tại 5 xã ven biển huyện Tiên Yên năm 2014 có diện tích bao nhiêu và phân bố ra sao?

Theo Báo cáo của Ban Quản lý Rừng phòng hộ năm 2014 (Bảng 4.4), tổng diện tích đất ngập mặn tại 5 xã là 6.751,95 ha (trên tổng diện tích tự nhiên 26.606,98 ha). Cấu trúc phân bố gồm:

• Đất ngập mặn có rừng tự nhiên: 3.143,65 ha.
• Đất ngập mặn có rừng trồng: 573,01 ha.
• Đất ngập mặn chưa có rừng: 3.112,29 ha (trong đó diện tích đầm, bãi nuôi thủy sản là 1.896,97 ha; diện tích đất có khả năng trồng rừng là 1.216,00 ha).

3. Cơ sở dữ liệu không gian trong MapInfo của đề tài được cấu thành từ những lớp dữ liệu nào?

Cơ sở dữ liệu không gian của đề tài quản lý 7 lớp dữ liệu chính (Bảng 4.13):

1. Mau_HT: Quản lý dữ liệu màu loại đất theo hiện trạng.
2. Chu_HT: Quản lý mã loại đất theo hiện trạng sử dụng đất.
3. Song: Quản lý dữ liệu không gian thủy hệ, sông ngòi.
4. Ranh_gioi_HT: Quản lý dữ liệu ranh giới hành chính các cấp.
5. Duong: Quản lý dữ liệu không gian mạng lưới đường giao thông.
6. Khung: Quản lý dữ liệu khung bản đồ.
7. Ghi_chu: Quản lý các thông tin phụ trợ, chú dẫn của cơ sở dữ liệu.

4. Những xã nào có mức độ tác động cao nhất đối với từng loại hình hoạt động nhân sinh?

• Chuyển đổi sang nuôi trồng thủy sản: Xã Hải Lạng có diện tích chuyển đổi lớn nhất toàn huyện giai đoạn 2010–2014.
• Sản lượng khai thác gỗ và thủy sản: Xã Đồng Rui đứng đầu huyện về cả sản lượng khai thác năm 2014 (1.433,5 tấn gỗ và 881,9 tấn thủy sản) lẫn mức tăng trưởng sản lượng giai đoạn 2010–2014.
• Mật độ tàu thuyền: Xã Tiên Lãng là nơi có số lượng và mật độ tàu thuyền hoạt động, neo đậu lớn nhất.
• Công trình đô thị hóa: Xã Đông Hải có diện tích RNM bị chuyển đổi làm hạ tầng lớn nhất (0,42 ha trong tổng số 0,697 ha toàn huyện).

5. Khóa luận đề xuất định hướng quy hoạch không gian cụ thể nào cho các xã ven biển?

Khóa luận đưa ra định hướng quy hoạch phân vùng chức năng cho từng địa bàn:

• Xã Đồng Rui: Quy hoạch vùng nuôi trồng thủy sản theo quy mô công nghiệp tập trung và quy hoạch khu du lịch sinh thái rừng ngập mặn.
• Xã Tiên Lãng: Quy hoạch thu hồi các ao đầm nuôi trồng thủy sản bỏ hoang, kém hiệu quả để xây dựng kế hoạch trồng rừng phục hồi.
• Xã Đông Hải: Quy hoạch khu nuôi trồng và chế biến thủy sản tập trung, quy hoạch các điểm tập kết tàu thuyền cố định.
• Xã Đông Ngũ: Khoanh định và xác lập không gian bảo vệ nghiêm ngặt đối với diện tích rừng ngập mặn tự nhiên hiện có.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Đào Thị Mai Thịnh đã giải quyết trọn vẹn mục tiêu ứng dụng công nghệ GIS (MicroStation và MapInfo) trong việc định lượng và trực quan hóa các tác động nhân sinh đến rừng ngập mặn tại 5 xã ven biển huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh. Công trình đã xây dựng thành công bộ cơ sở dữ liệu không gian - thuộc tính chuẩn hóa, làm rõ 4 nguồn áp lực suy thoái chính (nuôi trồng thủy sản, khai thác bãi triều, tàu thuyền và đô thị hóa) cùng các số liệu thống kê hiện trạng cụ thể giai đoạn 2010–2014. Các bản đồ chuyên đề và giải pháp quy hoạch không gian theo từng xã được đề xuất trong khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo khoa học và thực tiễn có giá trị cho công tác quản lý, bảo tồn và phục hồi hệ sinh thái rừng ngập mặn ven biển.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Nằm trong hệ sinh thái đất ngập nước ven biển, rừng ngập mặn (RNM) được coi là nguồn tài nguyên ven biển vô cùng hữu ích đối với sự phát triển kinh tế - xã hội và đời sống con người. Các khu rừng ngập mặn là lá phổi không thể thiếu để đảm bảo cho hệ sinh thái ven biển phát triển. Đặc biệt rừng ngập mặn có vai trò bảo vệ tới bờ và cửa sông, hạn chế xói lở và tác hại của bão, sóng đối với hệ thống đê biển. Rừng ngập mặn ở huyện Tiên Yên tỉnh Quảng Ninh trước đây có tổng diện tích khoảng hơn 6000 ha, được coi là hệ sinh thái rừng ngập mặn điển hình của khu vực phía bắc Việt Nam.

Rừng ngập mặn tại địa phương trước đây có chất lượng rừng tốt, rất phong phú về số lượng loài cây, về hệ sinh thái, về nơi cư trú của các loài thủy sinh có giá trị kinh tế cao, đã đem lại nguồn lợi và sinh kế tốt cho người dân địa phương. Tuy nhiên, do quá trình khai thác chặt phá rừng bừa bãi, khai thác các nguồn lợi hải sản dưới tán rừng không được kiểm soát và xây dựng các khu đầm nuôi tôm không hợp lý,. đã làm cho rừng ngập mặn ở đây bị suy thoái nghiêm trọng cả về diện tích (50% - 60%) và chất lượng. Trong vòng 15 năm qua đã có khoảng 1000 ha đất ngập mặn, RNM bị suy thoái hoàn toàn và đang bị bỏ hoang.

Hiện tại, những diện tích rừng còn sót lại vẫn đang tiếp tục bị đe doạ tàn phá và suy thoái do liên quan tới những lý do nêu trên, làm ảnh hưởng nghiêm trọng tới môi trường sinh thái, sản xuất và đời sống các cộng đồng địa phương. Hệ sinh thái RNM huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh thuộc hệ sinh thái đặc thù rừng ngập mặn ven biển Đông Bắc được xác định là một trong 12 hệ sinh thái đặc thù bị suy thoái nghiêm trọng nhất hiện nay. Điều này đã và đang đặt ra cho địa phương nhiều thách thức trong việc bảo tồn, quy hoạch và sử dụng hợp lý, nhằm khai thác tối đa các hệ sinh thái của RNM. 2 Để giải quyết vấn đề trên, các nhà khoa học nhiều nước trên thế giới đã tập trung nghiên cứu, đánh giá và đưa ra các phương án sử dụng đất hợp lý nhằm bảo tồn ĐDSH của hệ sinh thái RNM.

Trong đó, phải kể đến sự phát triển không ngừng của công nghệ GIS. Ra đời đầu thập kỷ 70, công nghệ GIS ngày càng được áp dụng rộng rãi trong các lĩnh vực nghiên cứu. GIS hỗ trợ chúng ta trong công tác quản lý nhà nước, quản lý các hệ thống tài nguyên thiên nhiên khác trong đó có quản lý đất đai, môi trường là lĩnh vực ưu tiên hàng đầu. Việc xây dựng bản đồ nghiên cứu tác động của con người đến RNM là một trong những nội dung có ý nghĩa rất quan trọng làm cơ sở để xác định tác động chính, mức độ, tầm ảnh hưởng và để từ đó xây dựng các phương án làm giảm thiểu các tác động tiêu cực, đề xuất các giải pháp thực tiễn nhằm bảo tồn và phát triển HST RNM trên địa bàn huyện, đồng thời phục vụ công tác quản lý nhà nước về tài nguyên thiên nhiên của các cấp, các ngành nói chung.

Xuất phát từ những vấn đề nói trên, được sự nhất trí của trường Đại học Nông lâm, ban chủ nhiệm khoa Quản lý Tài nguyên, dưới sự hướng dẫn trực tiếp của của cô giáo Ths. Ngô Thị Hồng Gấm em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Ứng dụng GIS trong nghiên cứu tác động của con người đến rừng ngập mặn trên địa bàn huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh”. Mục đích của đề tài - Thu thập, tổng hợp số liệu, dữ liệu để xác định và đánh giá các tác động đến từng khu vực. - Xác định các dạng tác động và mô tả được mức độ của chúng trên bản đồ được thành lập.

- Xây dựng các bản đồ chuyên đề. - Ứng dụng bộ phần mềm GIS xây dưng bản đồ tác động của con người đến RNM trên cơ sở các xây dựng chồng xếp các bản đồ đơn tính. - Đề xuất các giải pháp khắc phục thực trạng. 3 - Lập quy hoạch sử dụng đất RNM phục vụ cho công tác bảo về và phát triển rừng ngập mặn trên địa bàn huyện.

Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu - Nắm vững các kiến thức về xây dựng cơ sở dữ liệu trên công nghệ GIS. - Sử dụng thành thạo công nghệ GIS. - Nâng cao kiến thức, kĩ năng và rút ra những kinh nghiệm thực tế phục vụ cho công tác nghiên cứu sau này. - Vận dụng và phát huy những kiến thức đã học tập vào nghiên cứu.

Ý nghĩa trong thực tiễn - Quá trình tìm hiểu thực tế và nghiên cứu ứng dụng phần GIS vào thực tế và nghiên cứu dựa trên thông tin sẵn để xây dựng bản đồ tác động của con người. - Góp phần vào công tác quản lý và sử dụng nguồn tài nguyên đất hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả đáp ứng nhu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. - Đồng thời đề xuất được các giải pháp thiết thực trong công tác bảo tồn và phát triển hệ sinh thái rừng ngập mặn trên địa bàn huyện. Yêu cầu của đề tài - Phản ảnh đầy đủ, chính xác tác động của con người đến rừng ngập mặn trên địa bàn huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh - Các biện pháp được đề xuất phải mang tính khả thi và phù hợp với tình hình phát triển kinh tế xã hội nơi thực hiện đề tài.

4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học của đề tài - Khái niệm môi trường: Theo khoản 1 điều 3 Luật Bảo Vệ Môi trường Việt Nam năm 2014 môi trường được định nghĩa như sau: “Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng tới đời sống sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và sinh vật”. - Đất ngập nước: Theo Công ước Ramsar, vùng đất ngập nước được bảo vệ bởi Công ước này được hiểu một cách rất rộng. Theo văn kiện của Công ước này (Điều 1.1), đất ngập nước được xác định là: “Những vùng đầm lầy, miền đầm lầy, vùng đất than bùn, vùng đất tự nhiên hoặc nhân tạo, có thể tồn tại lâu dài hay tạm thời, có nước tĩnh hoặc nước chảy, là nước ngọt, nước lợ hay nước mặn, bao gồm cả những vùng nước biển có độ sâu không quá 6 mét khi triều kiệt”.

- Bản đồ: là hình ảnh mặt đất được thu gọn lên mặt phẳng tuân theo một quy luật toán học xác định, chỉ rõ sự phân bố trạng thái, mối liên hệ giữa các yếu tố tự nhiên, kinh tế, xã hội mà đã được chọn lọc, đặc trưng theo yêu cầu của mỗi bản đồ cụ thể. - Bản đồ chuyên đề: là thể loại bản đồ thể hiện rất tỉ mỉ chi tiết đầy đủ và phong phú nội dung của một vài yếu tố bản đồ địa lý chung, các yếu tố khác còn lại biểu thị với mức độ kém tỉ mỉ chi tiết, thậm chí không biểu thị. - Cơ sở dữ liệu: bao gồm dữ liệu không gian và phi không gian (dữ liệu thuộc tính) được thu thập lưu trữ theo một cấu trúc chuẩn. + Dữ liệu đồ họa (còn gọi là dữ liệu hình học): bao gồm thông tin về vị trí và cấu trúc quan hệ được phân thành các lớp khác nhau như: lớp hành chính, đường xá,… 5 + Dữ liệu thuộc tính (còn gọi là dữ liệu chuyên đề): là tập hợp các giá trị thuộc tính [8].

- Các công ước quốc tế Việt Nam đã tham gia nhiều chương trình như chương trình con người và sinh quyển (MAB - Man and Biosphere Programme) của UNESCO. Công ước Ramsar thông qua ngày 02 tháng 02 năm 1971 tại thành phố Ramsar, Iran. Là một công ước quốc tế về bảo tồn và sử dụng một cách hợp lý và thích đáng các vùng đất ngập nước, với mục đích ngăn chặn quá trình xâm lấn ngày càng gia tăng vào các vùng đất ngập nước cũng như sự mất đi của chúng ở thời điểm hiện nay cũng như trong tương lai, công nhận các chức năng sinh thái học nền tảng của các vùng đất ngập nước và các giá trị giải trí, khoa học, văn hóa và kinh tế của chúng. Công ước về đa dạng sinh học (Convention on Biological Diversity): Công ước đa dạng sinh học được UNEP khởi thảo từ năm 1988.

Ngày 5/6/1992 tại hội nghị quốc tế về môi trường và phát triển Rio, 168 nước đã ký vào bản công ước và được thực thi vào ngày 28/11/1994. Việt Nam đã trở thành thành viên thứ 99 vào tháng 10/1994 của công ước này. Cở sở pháp lý - Luật Đa dạng sinh học 13/11/2008. - Luật Bảo vệ Môi trường Việt Nam số 52/2014/QH13 được Quốc Hội Nước CHXHCN Việt Nam thông qua ngày 23 tháng 06 năm 2014, có hiệu lực từ 01 tháng 01 năm 2015.

- Nghị định số 19/2015/NĐ-CP ngày 14 tháng 02 năm 2015 của Chính Phủ về việc “Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Bảo vệ Môi trường”. - Luật bảo vệ và phát triển rừng (có hiệu lực từ 1/4/2005). 6 - Nghị định 18/HĐBT ngày 17/01/1992 của Hội đồng Bộ trưởng quy định danh mục thực vật rừng, động vật rừng quý, hiếm và chế độ quản lý, bảo vệ. - Nghị định 179/2013-NĐ-CP ngày 14/11/2013 của chính phủ về việc xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường.

- Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15 tháng 05 năm 2014 về quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất Đai. - Văn bản ý kiến chỉ đạo của Thủ tướng chính phủ số 405/TTG-KTN ngày 16 tháng 3 năm 2009 về việc phê duyệt Đề án phục hồi và phát triển rừng ngập mặn ven biển giai đoạn 2008-2015. - Quyết định số 2164/QĐ-BNN-HTQT ngày 20/9/2011 của Bộ Nông nghiệp và PTNT về việc phê duyệt chủ trương đầu tư Dự án Phục hồi và phát triển hệ thống rừng ngập mặn phòng hộ ven biển Việt Nam - Giai đoạn I. - Văn bản số 2435/BNN-TCLN ngày 30 tháng 7 năm 2010 của Tổng cục lâm nghiệp đề nghị UBND các tỉnh, thành phố ven biển xây dựng phê duyệt và triển khai thực hiện Dự án phục hồi và phát triển rừng ngập mặn ven biển giai đoạn 2011-2015.

- Quy phạm số 08/2008/QĐ BTNMT ngày 10 tháng 11 năm 2008 của Bộ Tài nguyên và Môi trường về việc thành lập bản đồ địa chính tỷ lệ 1:200, 1:500, 1:1000, 1:2000, 1:5000 và 1:10000. Tổng quan về sự phân bố Rừng ngập mặn 2.