Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ 1. Quan niệm về thực hiện pháp luật 1. Khái niệm thực hiện pháp luật Quá trình thực hiện pháp luật là bước tiến quan trọng sau khi văn bản pháp luật được ban hành, nhằm đưa các quy định của pháp luật vào thực tế cuộc sống và đưa chúng trở thành quy tắc hành vi của các chủ thể pháp luật. Định nghĩa về thực hiện pháp luật, theo tài liệu học tập và nghiên cứu từ Khoa Nhà nước và pháp luật thuộc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, là "quá trình hoạt động với mục đích biến các quy định của pháp luật thành hiện thực trong đời sống, tạo nền tảng pháp lý cho các hoạt động thực tế của các chủ thể pháp luật".
Dựa trên các nguồn tài liệu giáo trình uy tín, định nghĩa về thực hiện pháp luật được mô tả như sau: Theo giáo trình Lý luận chung về Nhà nước và pháp luật của Khoa Luật - Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, "Thực hiện pháp luật là hiện tượng, quá trình có mục đích làm cho những quy định của pháp luật trở thành hoạt động thực tế của các chủ thể pháp luật" (7). Trong giáo trình Lý luận Nhà nước và pháp luật của Trường Đại học Luật Hà Nội, "Thực hiện pháp luật là một quá trình hoạt động với mục đích làm cho những quy định của pháp luật đi vào cuộc sống, trở thành những hành vi thực tế hợp pháp của các chủ thể pháp luật". Theo giáo trình Lý luận chung về Nhà nước và pháp luật của Học viện Hành chính Quốc gia, "Thực hiện pháp luật là hoạt động, là quá trình làm cho những quy tắc của pháp luật trở thành hoạt động thực tế của các chủ thể pháp luật"(8). Có thể đánh giá rằng, những định nghĩa trên chung nhìn nhận khá tương đồng về những khía cạnh cơ bản.
Chúng đều cho rằng thực hiện pháp luật là một chuỗi hoạt động được tiến hành với mục tiêu tuân thủ các quy định 6 của pháp luật và biến chúng thành hành vi thực tế và hợp pháp của các chủ thể pháp luật. Tuy nhiên, cũng xuất hiện những sự khác biệt nhỏ trong các định nghĩa này. Một số định nghĩa đề cập đến thực hiện pháp luật như một quá trình hoạt động, trong khi các định nghĩa khác chỉ xem đó như một hiện tượng hay quy trình. Theo quan điểm của tác giả, dù là một quy trình hoặc quy trình hoạt động, cả hai khía cạnh này có ý nghĩa và bản chất riêng của chúng.
Hoạt động thực hiện pháp luật không chỉ là các hành vi riêng lẻ, độc lập và không liên kết với nhau mà nó luôn là một quy trình. Do đó, đối với khía cạnh định nghĩa về thực hiện pháp luật, chúng tôi hoàn toàn đồng ý với những nội dung cơ bản được mô tả trong các định nghĩa trên và tổ chức lại chúng thành câu sau: Mục tiêu của quá trình thực hiện pháp luật là chuyển đổi những quy định của pháp luật thành các hành vi thực tế và pháp lý của các chủ thể, và nó diễn ra trong bối cảnh cuộc sống hàng ngày. Các hình thức thực hiện pháp luật Trong cấu trúc xã hội, đa dạng quan hệ xã hội tạo nên nhiều hình thức vi phạm pháp luật, nhằm đảm bảo thực hiện các quyền và nghĩa vụ đối với các chủ thể đa dạng. Do đó, hình thức thực hiện này cũng mang tính đa dạng và phong phú.
Dựa trên tính chất của hoạt động thực hiện pháp luật, theo các tài liệu học tập và nghiên cứu môn Lý luận chung về Nhà nước và pháp luật của Khoa Nhà nước và pháp luật thuộc Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Giáo trình Lý luận chung về Nhà nước và pháp luật của Khoa Luật Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội, cùng với Giáo trình Lý luận Nhà nước và pháp luật của Trường Đại học Luật Hà Nội, đã đề cập đến bốn hình thức cụ thể để thực hiện pháp luật và chuyển giao các quy định đó vào cuộc sống hàng ngày. đó là: - Tuân thủ pháp luật là một trong những dạng biểu hiện của việc thực hiện pháp luật, trong đó các chủ thể pháp luật không thực hiện những hành 7 động mà pháp luật cấm. Các qui định về vi phạm pháp luật trong lĩnh vực hình sự hoặc hành chính được áp dụng theo hình thức này. Ví dụ: Một công dân tuân thủ và không vi phạm những quy định của Luật Hình sự.
- Thực hiện pháp luật là một trong những biểu hiện của việc áp dụng pháp luật, trong đó các chủ thể pháp luật thực hiện nghĩa vụ của mình thông qua việc thực hiện những hành động tích cực. Các quy định bắt buộc (quy định nghĩa vụ để thực hiện những hành vi tích cực) được áp dụng theo hình thức này. Ví dụ, công dân thực hiện tốt nghĩa vụ bảo vệ Tổ quốc bằng cách thực hiện những hành động can đảm và tinh thần hy sinh. - Việc các chủ thể pháp luật sử dụng quyền chủ thể của mình (thực hiện những hành vi được pháp luật cho phép) là một trong các hình thức áp dụng pháp luật, được gọi là khái niệm "sử dụng pháp luật." Điểm đặc biệt của hình thức này so với tuân thủ pháp luật và thi hành pháp luật là chủ thể có quyền tự do lựa chọn việc sử dụng hoặc không sử dụng quyền được pháp luật cho phép theo ý muốn cá nhân, mà không bị ép buộc.
Ví dụ: Công dân có quyền kết hôn theo quy định của pháp luật. Họ có thể tự do quyết định kết hôn hoặc không kết hôn. Như vậy, công dân đã có thể sử dụng hoặc không sử dụng quyền được pháp luật cho phép về việc kết hôn. - Áp dụng pháp luật là một hình thức đặc biệt trong quá trình thực hiện pháp luật, chỉ cơ quan nhà nước hoặc nhà chức trách có thẩm quyền mới có khả năng thực hiện.
Thông qua hoạt động này, các cơ quan nhà nước hoặc nhà chức trách đã cá nhân hóa các qui định của pháp luật vào từng trường hợp cụ thể, điều chỉnh hoặc chấm dứt các quan hệ phái triển khai từ qui định pháp luật. Ví dụ: Luật Hôn nhân và gia đình quy định rằng việc kết hôn phải được đăng ký tại Uỷ ban nhân dân cấp xã. Khi Uỷ ban nhân dân cấp giấy đăng ký kết hôn cho công dân, tức là Uỷ ban nhân dân đã thay mặt nhà nước áp dụng qui định của Luật Hôn nhân và gia đình vào một trường hợp cụ thể, tạo ra quan hệ phái triển khai về việc kết hôn và gia đình cho người xin đăng ký. 8 Do đó, tuân thủ pháp luật, sử dụng pháp luật, thi hành pháp luật và áp dụng pháp luật là bốn biểu hiện của quá trình thực hiện pháp luật.
Đặc biệt, áp dụng pháp luật có sự khác biệt với các hình thức khác, vì chỉ cơ quan nhà nước hoặc nhà chức trách có thẩm quyền mới có khả năng thực hiện nó. Sự khác biệt này cho thấy trong khi tuân thủ pháp luật, thi hành pháp luật và sử dụng pháp luật là các hình thức mà bất kỳ chủ thể nào cũng có thể sử dụng trong một số trường hợp nhất định, còn áp dụng pháp luật là một loại hoạt động chỉ được chính quyền nhà nước (qua cơ quan nhà nước hoặc các nhà chức trách có thẩm quyền) thực hiện. Đặc điểm của thực hiện pháp luật Dựa vào định nghĩa trên, có thể nhận thấy rằng hoạt động thực hiện pháp luật mang những đặc điểm sau đây: - Pháp luật được thực hiện với mục đích thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của nhà nước. Để quản lý xã hội một cách hiệu quả, nhà nước phải ban hành pháp luật và hy vọng rằng chúng có thể điều chỉnh các quan hệ trong xã hội.
Điều này chỉ có thể đạt được khi các tổ chức và cá nhân trong xã hội tuân thủ chính xác và đầy đủ các quy định do nhà nước ban hành. Do vậy, vấn đề quan trọng không chỉ là việc ban hành pháp luật mà còn là việc tổ chức và cá nhân thúc đẩy sự thực hiện của chúng trong cuộc sống hàng ngày. - Thực hiện pháp luật là quá trình mà các chủ thể thực hiện và thực hiện các hành vi theo cách hợp pháp. Pháp luật được thiết lập để điều chỉnh hành vi của con người, do đó, việc thực hiện pháp luật phản ánh qua hành vi pháp luật của con người.
Hành vi này có thể là hành động hoặc không hành động, nhằm tuân thủ quy định của pháp luật. - Thực hiện pháp luật cũng là một giai đoạn không thể thiếu và rất quan trọng trong cơ chế điều chỉnh bởi các quyền lợi từ việc án xét xử sang tòa án biên giới ban bố rằng đã xảy ra việc lại ẩn chứa những mục tiêu xã hội khác cũng như cho phép rõ ràng những giới hạn và hạn chế của hệ thống pháp luật 9 hiện tại, từ đó có thể tìm ra những giải pháp hiệu quả để sửa đổi, bổ sung và hoàn thiện hệ thống pháp luật cùng với cơ chế triển khai vào cuộc sống. Thực hiện pháp luật có thể thực hiện thông qua nhiều phương thức và bởi nhiều chủ thể khác nhau. Pháp luật đặt ra yêu cầu nghiêm túc đối với mọi tổ chức và cá nhân trong xã hội.
Vì vậy, việc thực hiện pháp luật có thể hiện diện dưới dạng hành vi của từng cá nhân hoặc là kết quả của hoạt động của các cơ quan nhà nước và tổ chức xã hội. Pháp luật bao gồm rất nhiều loại quy định khác nhau, vì vậy cách thức diễn giải và áp dụng các quy định này cũng có sự khác biệt. Vì lý do này, cách thức thực hiện pháp luật có thể là việc hành động tích cực hoặc không hành động. Vị trí, vai trò của thực hiện pháp luật Một yêu cầu quan trọng đặt ra đối với quá trình xây dựng pháp luật của Nhà nước là phải đảm bảo rằng pháp luật trở thành cơ sở cho tổ chức và hoạt động của Nhà nước.
Ngoài ra, pháp luật cũng phải được coi là công cụ để bảo vệ trật tự và kỷ cương xã hội, và là căn cứ để mọi công dân có thể thực hiện các xử sự của mình. Đường lối và quan điểm của Đảng, chủ trương và chính sách của Nhà nước, kèm theo nhu cầu khách quan trong đời sống xã hội, cần phải được thể hiện thông qua hệ thống pháp luật. Một hệ thống pháp luật hoàn chỉnh và đầy đủ không chỉ để quản lý xã hội bằng pháp luật mà còn để phản ánh và thể hiện chính sách, quyết định, và nguyên tắc của Nhà nước.