Nghiên cứu sinh trưởng rừng trồng thông ba lá Pinus kesiya tại huyện Di Linh, tỉnh Lâm Đồng

Nghiên cứu về sự phát triển rừng trồng thông ba lá Pinus kesiya tại huyện Di Linh, tỉnh Lâm Đồng, mang lại giá trị kinh tế và môi trường.

• Tác giả: Mai Hữu Phúc
• Người hướng dẫn: Pgs. Nguyễn Minh Thanh
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên cứu sinh trưởng rừng trồng thông ba lá (Pinus kesiya) tại huyện Di Linh, tỉnh Lâm Đồng
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một số khái niệm sinh trưởng của cây và rừng
• 1.2. Nghiên cứu về sinh trưởng và tăng trưởng cây rừng và Thông ba lá trên thế giới
• 1.3. Tổng quan về Thông ba lá
• 1.4. Các thông tin khác về thực vật
• 1.4.1. Tại Việt Nam
• 1.4.2. Trên thế giới
• 1.5. Đặc điểm sinh học
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng & phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp luận
• 2.4.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.3. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.4.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KHÁI QUÁT MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Vị trí, địa hình, khí hậu thủy văn, thổ nhưỡng khu vực nghiên cứu
• 3.2. Khí hậu thủy văn
• 3.3. Đất đai, thổ nhưỡng
• 3.4. Hiện trạng rừng
• 3.5. Đa dạng sinh học
• 3.6. Đa dạng thực vật rừng
• 3.7. Đa dạng động vật rừng
• 3.8. Tình hình dân sinh kinh tế xã hội khu vực
• 3.8.1. Dân số - lao động
• 3.8.2. Tình hình sản xuất nông - lâm nghiệp
• 3.8.3. Tình hình định canh định cư của đồng bào dân tộc
• 3.9. Dịch vụ môi trường rừng
• 3.10. Tình hình sử dụng đất đai
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng rừng trồng Thông ba lá tại khu vực nghiên cứu
• 4.2. Hiện trạng về diện tích, quy mô của rừng Thông ba lá trên địa bàn
• 4.3. Một số biện pháp kỹ thuật trồng & chăm sóc rừng Thông ba lá đã và đang áp dụng ở khu vực
• 4.4. Sinh trưởng (tỷ lệ sống, D1.3, Hvn) của Thông ba lá ở 3 tuổi trồng tại khu vực nghiên cứu
• 4.5. Sinh trưởng của Thông ba lá ở 5 tuổi
• 4.6. Sinh trưởng của Thông ba lá ở 10 tuổi
• 4.7. Sinh trưởng của Thông ba lá ở 15 tuổi
• 4.8. Sinh trưởng ở 3 tuổi khác nhau
• 4.9. Một số đặc điểm lâm phần trồng Thông ba lá tại khu vực
• 4.10. Đặc điểm lớp cây bụi thảm tươi và vật rơi rụng ở khu vực
• 4.11. Một số đặc điểm của đất ở khu vực nghiên cứu
• 4.12. Một số tính chất lý học đất
• 4.13. Đặc điểm tính chất hóa học đất
• 4.14. Đặc điểm khí hậu
• 4.15. Ảnh hưởng của điều kiện lập địa đến sinh trưởng của Thông ba lá trồng tại khu vực nghiên cứu
• 4.16. Đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng rừng trồng Thông ba lá tại khu vực nghiên cứu
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO CHÍNH

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu sinh trưởng rừng trồng thông ba lá Pinus kesiya tại Di Linh

Nghiên cứu sinh trưởng rừng trồng thông ba lá (Pinus kesiya) tại huyện Di Linh, tỉnh Lâm Đồng là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực lâm nghiệp. Thông ba lá là loài cây có giá trị kinh tế cao, được trồng rộng rãi tại khu vực Tây Nguyên. Mục tiêu của nghiên cứu này là đánh giá tình hình sinh trưởng của loài cây này, từ đó đề xuất các giải pháp kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất và chất lượng rừng trồng.

1.1. Đặc điểm sinh học của thông ba lá Pinus kesiya

Thông ba lá (Pinus kesiya) là loài cây có khả năng sinh trưởng tốt trong điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng của Lâm Đồng. Loài cây này có đặc điểm sinh học nổi bật, bao gồm khả năng chịu đựng khô hạn và phát triển nhanh trong môi trường rừng trồng.

1.2. Tình hình trồng rừng thông ba lá tại Di Linh

Tại Di Linh, thông ba lá đã được trồng từ năm 1978 trên diện tích lớn. Tuy nhiên, chất lượng giống và các biện pháp kỹ thuật trồng rừng vẫn chưa được cải thiện đáng kể, dẫn đến năng suất không ổn định.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu sinh trưởng rừng thông ba lá

Mặc dù thông ba lá có nhiều ưu điểm, nhưng việc nghiên cứu sinh trưởng của loài cây này tại Di Linh vẫn gặp nhiều thách thức. Các yếu tố như điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và kỹ thuật trồng rừng ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của cây.

2.1. Ảnh hưởng của khí hậu đến sinh trưởng thông ba lá

Khí hậu tại Di Linh có sự biến đổi lớn, ảnh hưởng đến sinh trưởng của thông ba lá. Nhiệt độ và lượng mưa không ổn định có thể làm giảm năng suất rừng trồng.

2.2. Thách thức trong quản lý rừng bền vững

Quản lý rừng bền vững là một thách thức lớn. Việc khai thác không hợp lý và thiếu các biện pháp bảo vệ môi trường có thể dẫn đến suy giảm chất lượng rừng thông ba lá.

III. Phương pháp nghiên cứu sinh trưởng rừng thông ba lá hiệu quả

Để nghiên cứu sinh trưởng của thông ba lá, cần áp dụng các phương pháp khoa học hiện đại. Việc thu thập và phân tích dữ liệu là rất quan trọng để đánh giá chính xác tình hình sinh trưởng.

3.1. Phương pháp thu thập số liệu sinh trưởng

Sử dụng các chỉ tiêu sinh trưởng như chiều cao, đường kính và thể tích để đánh giá sự phát triển của thông ba lá. Các số liệu này sẽ được thu thập định kỳ để theo dõi sự thay đổi theo thời gian.

3.2. Phân tích dữ liệu và mô hình hóa sinh trưởng

Phân tích dữ liệu thu thập được bằng các phương pháp thống kê và mô hình hóa sinh trưởng giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của thông ba lá.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn tại Di Linh

Kết quả nghiên cứu cho thấy thông ba lá có khả năng sinh trưởng tốt trong điều kiện thích hợp. Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật chăm sóc rừng sẽ nâng cao năng suất và chất lượng gỗ.

4.1. Đánh giá sinh trưởng của thông ba lá ở các độ tuổi khác nhau

Nghiên cứu cho thấy sinh trưởng của thông ba lá ở độ tuổi 5, 10 và 15 có sự khác biệt rõ rệt. Cần có các biện pháp chăm sóc phù hợp cho từng giai đoạn phát triển.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Kết quả nghiên cứu sẽ được áp dụng vào thực tiễn trồng rừng tại Di Linh, nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và bảo vệ môi trường.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu sinh trưởng rừng thông ba lá

Nghiên cứu sinh trưởng rừng thông ba lá tại Di Linh đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các biện pháp kỹ thuật mới để nâng cao năng suất và chất lượng rừng trồng.

5.1. Đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng rừng trồng

Cần có các giải pháp đồng bộ trong quản lý và chăm sóc rừng thông ba lá, bao gồm cải thiện giống cây và áp dụng các kỹ thuật trồng rừng hiện đại.

5.2. Tương lai của rừng thông ba lá tại Lâm Đồng

Rừng thông ba lá có tiềm năng phát triển lớn tại Lâm Đồng. Việc bảo vệ và phát triển bền vững rừng sẽ góp phần vào sự phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực Tây Nguyên sở hữu tiềm năng to lớn về phát triển lâm nghiệp nhiệt đới, trong đó Thông ba lá (Pinus kesiya) giữ vai trò là loài cây bản địa mũi nhọn phục vụ mục tiêu sản xuất gỗ lớn và phòng hộ đầu nguồn. Tại huyện Di Linh, tỉnh Lâm Đồng, Công ty Trách nhiệm hữu hạn Một thành viên Lâm nghiệp Di Linh hiện quản lý tổng diện tích tự nhiên 26.882,90 ha, trong đó diện tích rừng trồng Thông ba lá chiếm 2.248,72 ha với mật độ ban đầu 3.300 cây/ha trải dài trên 18 tiểu khu. Dù vậy, thực trạng canh tác rừng trồng tại địa phương vẫn đối mặt với nhiều rào cản do chất lượng nguồn giống chưa đồng đều và các giải pháp kỹ thuật lâm sinh chưa được chuẩn hóa theo từng cấp tuổi. Rừng thành thục trên 25 tuổi chỉ chiếm khoảng 30% tổng diện tích (tương đương 672,31 ha), đòi hỏi phải có những đánh giá định lượng chuẩn xác về động thái sinh trưởng để xây dựng phương án kinh doanh bền vững.

Đề tài nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá toàn diện các chỉ tiêu sinh trưởng của rừng trồng thuần loài Thông ba lá ở các giai đoạn 5 tuổi, 10 tuổi và 15 tuổi, phân tích các yếu tố sinh thái lập địa tác động trực tiếp đến năng suất lâm phần. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại lâm phần do Công ty Lâm nghiệp Di Linh quản lý trong khung thời gian từ tháng 01/2018 đến tháng 10/2018. Kết quả nghiên cứu cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác về tỷ lệ sống, đường kính ngang ngực, chiều cao vút ngọn và trữ lượng lâm phần, làm tiền đề khoa học cho việc ban hành các hướng dẫn tỉa thưa, nuôi dưỡng rừng gỗ lớn, tối ưu hóa giá trị kinh tế và nâng cao năng lực hấp thụ carbon của hệ sinh thái rừng vùng cao nguyên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết sinh trưởng động thái rừng của Lâm Xuân Sanh và Giang Văn Thắng, phân chia chu kỳ sinh trưởng của cây gỗ thành 3 giai đoạn: hình thành phát triển, sinh trưởng mạnh, và thành thục già cỗi. Lý thuyết chỉ rõ sự sinh trưởng của quần thể cây rừng là quá trình tích lũy kích thước và sinh khối không đảo nghịch, chịu sự chi phối chặt chẽ bởi các quy luật nội tại và điều kiện tiểu hoàn cảnh. Để lượng hóa mối tương quan này, mô hình tăng trưởng tiệm cận của Schumacher và hàm phân bố Pearson được ứng dụng để mô tả động thái đường kính ngang ngực (D1.3), chiều cao vút ngọn (Hvn), đường kính tán (Dt) và trữ lượng thân cây (M).

Bên cạnh đó, đề tài tích hợp lý thuyết quản lý lập địa bền vững của Nambiar và Brown, nhấn mạnh mối quan hệ tương hỗ giữa đặc tính lý hóa học đất, tầng thảm mục rơi rụng và năng suất rừng trồng qua các chu kỳ kinh doanh. Nghiên cứu tập trung vào 4 khái niệm trung tâm: đường kính ngang ngực đo tại vị trí 1,3 m, chiều cao vút ngọn tính từ gốc đến đỉnh sinh trưởng cao nhất, trữ lượng lâm phần tính bằng mét khối trên hecta, và cấp đất lập địa dựa trên độ dày tầng đất cũng như dung trọng đất.

Phương pháp nghiên cứu

Cỡ mẫu nghiên cứu được thiết lập với 18 ô tiêu chuẩn tạm thời (OTC) có diện tích 500 m2 (kích thước 25 m x 20 m), bố trí đại diện cho 3 cấp tuổi (5 tuổi, 10 tuổi, 15 tuổi) qua 2 dạng điều kiện lập địa và địa hình đặc trưng tại các tiểu khu lâm nghiệp. Phương pháp lấy mẫu phân tầng điển hình được lựa chọn nhằm bảo đảm tính đại diện cao cho các trạng thái rừng trồng trên địa bàn Di Linh. Trong mỗi ô tiêu chuẩn, tiến hành bố trí 5 ô dạng bản (ODB) diện tích 4 m2 để thu thập dữ liệu cây bụi thảm tươi và cân khối lượng vật rơi rụng tươi tại hiện trường.

Khảo sát đất đai thực hiện thông qua 10 phẫu diện đất theo Tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 9487-2012. Mẫu đất được phân tích hàm lượng mùn theo phương pháp Tiurin, đạm dễ tiêu theo phương pháp Kononova-Tiurin, lân dễ tiêu theo phương pháp Oniani, kali dễ tiêu qua quang kế ngọn lửa, và thành phần cơ giới theo phương pháp ống hút Robinson. Toàn bộ số liệu đo đếm cây rừng được xử lý thống kê sinh học, kiểm tra sai khác phi tham số Kruskal-Wallis và phân tích hồi quy tương quan tuyến tính cũng như phi tuyến tính thông qua phần mềm SPSS 20.0 và Microsoft Excel trong suốt giai đoạn 10 tháng nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Tại giai đoạn 5 tuổi, rừng Thông ba lá đạt tỷ lệ sống trung bình từ 84% đến 85% với mật độ thực tế còn lại khoảng 2.780 cây/ha. Đường kính thân cây trung bình đạt 5,52 cm với mức tăng trưởng bình quân 1,104 cm/năm, chiều cao vút ngọn trung bình đạt 4,91 m với mức tăng trưởng 0,981 m/năm. Trữ lượng lâm phần ở tuổi 5 đạt 17,20 m3/ha (tăng trưởng bình quân 3,349 m3/ha/năm), trong đó phân loại phẩm chất ghi nhận 72% cây tốt, 22% cây trung bình và 6% cây xấu.

Tại giai đoạn 10 tuổi, đường kính thân cây trung bình tăng lên 10,70 cm với tốc độ tăng trưởng ổn định ở mức 1,07 cm/năm. Chiều cao vút ngọn đạt 6,30 m với tốc độ tăng trưởng 0,63 m/năm, và đường kính tán đạt trung bình 2,62 m. Trữ lượng lâm phần tuổi 10 ghi nhận bước nhảy vọt đạt 77,67 m3/ha với mức tăng trưởng 7,767 m3/ha/năm, tăng gấp 4,51 lần (tương đương mức tăng 351,5%) so với giai đoạn 5 tuổi.

Tại giai đoạn 15 tuổi, các chỉ tiêu sinh trưởng tiếp tục duy trì đà tích lũy sinh khối lớn. Đường kính thân cây đạt khoảng 15,20 cm, chiều cao vút ngọn đạt khoảng 9,85 m và trữ lượng ước đạt trên 140,50 m3/ha. Phẩm chất lâm phần có sự phân hóa mạnh mẽ, tỷ lệ cây đạt phẩm chất loại A và B chiếm trên 88%, phản ánh quá trình tỉa cành tự nhiên và đào thải tự nhiên diễn ra rõ nét.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu thực nghiệm chứng minh quy luật sinh trưởng của Thông ba lá tại Di Linh có sự phân hóa rõ rệt theo thời gian: tăng trưởng chiều cao diễn ra mạnh mẽ nhất trong 5 năm đầu (0,981 m/năm) sau đó giảm dần ở giai đoạn 10 tuổi (0,63 m/năm), trong khi tăng trưởng đường kính duy trì mức ổn định trên 1,0 cm/năm trong suốt 10 đến 15 năm đầu. Kết quả kiểm định Kruskal-Wallis cho thấy sự sai khác có ý nghĩa thống kê cao giữa các ô tiêu chuẩn về đường kính và chiều cao với mức ý nghĩa p dưới 0,05, bắt nguồn từ vi địa hình sườn dốc và độ dày tầng đất biến động từ 50 cm đến trên 100 cm.

Khi so sánh với các nghiên cứu tại Đơn Dương và Đà Lạt, sinh trưởng đường kính của Thông ba lá tại Di Linh ở tuổi 5 thấp hơn khoảng 1,34 lần, song sinh trưởng chiều cao tương đương (chỉ chênh lệch 1,04 lần). Nguyên nhân do Di Linh có nền nhiệt độ trung bình 22,2°C, độ ẩm 84% và lượng mưa hàng năm đạt 2.978 mm rất thuận lợi, nhưng đất Feralit nâu đỏ và vàng đỏ có thành phần cơ giới nặng hơn. Mối tương quan giữa chiều cao vút ngọn và đường kính ngang ngực được mô hình hóa tối ưu qua đồ thị tương quan phi tuyến tính dạng hàm mũ, cung cấp cơ sở tin cậy để lập biểu thể tích và biểu sản lượng phục vụ điều tra lâm nghiệp địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa công tác chọn tạo giống và sản xuất cây con chất lượng cao. Đơn vị cần áp dụng nghiêm ngặt Tiêu chuẩn ngành 04-TCN-41-2001, chỉ thu hái hạt giống từ rừng giống chuyển hóa đã được cấp chứng chỉ tại Lâm Đồng với khối lượng 60.000 đến 70.000 hạt/kg. Mục tiêu đạt tỷ lệ nảy mầm trên 85% và nâng tỷ lệ sống sau khi trồng rừng 1 năm lên trên 90%. Thời gian thực hiện liên tục trong giai đoạn 2019-2022 do Ban quản lý Vườn ươm thuộc Công ty Lâm nghiệp Di Linh chủ trì.

Thứ hai, triển khai quy trình tỉa thưa nuôi dưỡng rừng theo hướng kinh doanh gỗ lớn. Thực hiện bài cây tỉa thưa lần đầu ở tuổi 7 đến 8 và tỉa thưa lần hai ở tuổi 12 đến 14, điều chỉnh mật độ lâm phần từ 2.780 cây/ha giảm xuống còn 1.100 đến 1.200 cây/ha nhằm tập trung không gian dinh dưỡng cho các cây có phẩm chất loại A. Mục tiêu đưa tốc độ tăng trưởng trữ lượng hàng năm đạt trên 10 m3/ha/năm trong giai đoạn 2020-2025 do Phòng Kỹ thuật Lâm sinh tổ chức thi công.

Thứ ba, bảo tồn lập địa và quản lý thảm mục hữu cơ. Duy trì khối lượng rơi rụng từ 3 đến 14,2 tấn/ha trên mặt đất để bảo vệ độ ẩm và cải thiện độ xốp đất tầng mặt trên 55%, tuyệt đối không áp dụng biện pháp đốt dọn thực bì toàn diện trên các sườn dốc trên 15 độ nhằm hạn chế xói mòn rửa trôi đạm và lân dễ tiêu. Nhiệm vụ này do các Đội sản xuất lâm nghiệp cơ sở thực hiện thường xuyên.

Thứ tư, hoàn thiện hệ thống đường băng cản lửa và kiểm soát dịch hại. Xây dựng và duy trì mạng lưới băng trắng cản lửa rộng 10 đến 15 m kết hợp dọn thực bì trước mùa khô theo Tiêu chuẩn ngành 04TCN 89-2006, đồng thời giám sát sâu róm thông và bệnh đốm lá theo Quyết định số 2181/QĐ-BNN-KHCN của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Mục tiêu giảm thiểu 100% nguy cơ cháy lớn và giữ tỷ lệ sâu bệnh dưới 3% diện tích do Lực lượng Bảo vệ rừng chuyên trách phối hợp cùng chính quyền xã thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Cán bộ quản lý và kỹ sư lâm nghiệp tại các công ty lâm nghiệp, ban quản lý rừng phòng hộ trên địa bàn Tây Nguyên có thể sử dụng số liệu thực nghiệm để lập kế hoạch thiết kế trồng rừng, xác định mật độ trồng tối ưu và xây dựng lịch biểu tỉa thưa nuôi dưỡng rừng Thông ba lá.

Các nhà khoa học, giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Lâm học, Quản lý tài nguyên rừng tìm thấy trong tài liệu nguồn tham khảo giá trị về phương pháp bố trí ô tiêu chuẩn, kỹ thuật giải đoán sinh trưởng toán học và các hàm tương quan sinh thái lập địa.

Cơ quan quản lý nhà nước như Chi cục Kiểm lâm, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Lâm Đồng có thêm cơ sở định lượng để thẩm định các phương án quản lý rừng bền vững, quy hoạch phân vùng lập địa trồng rừng gỗ lớn và định giá dịch vụ môi trường rừng.

Các chủ rừng hộ gia đình và doanh nghiệp đầu tư trồng rừng kinh tế có thể ứng dụng các thông số kỹ thuật về xử lý đất, mùa vụ gieo ươm từ tháng 6 đến tháng 8, và kỹ thuật chăm sóc 5 năm đầu nhằm tối ưu hóa chi phí đầu tư và nâng cao năng suất gỗ thương phẩm.

Câu hỏi thường gặp

Tốc độ tăng trưởng đường kính bình quân hàng năm của Thông ba lá tại Di Linh đạt mức bao nhiêu? Theo kết quả điều tra thực nghiệm, tốc độ tăng trưởng đường kính ngang ngực bình quân đạt 1,104 cm/năm ở giai đoạn 5 tuổi và đạt 1,07 cm/năm ở giai đoạn 10 tuổi. Sự ổn định này khẳng định loài cây thích nghi rất tốt với điều kiện khí hậu ẩm mát và đất Feralit tại vùng cao nguyên Di Linh.

Mật độ trồng Thông ba lá ban đầu bao nhiêu là phù hợp và tỷ lệ sống sau 5 năm đạt mức nào? Mật độ thiết kế ban đầu phổ biến là 3.300 cây/ha. Sau 5 năm trồng và chăm sóc đúng quy chuẩn, tỷ lệ sống trung bình đạt từ 84% đến 85%, tương ứng mật độ thực tế còn lại khoảng 2.780 cây/ha trước khi bước vào giai đoạn khép tán và cạnh tranh dinh dưỡng mạnh.

Tại sao tốc độ tăng trưởng chiều cao của Thông ba lá lại giảm dần sau giai đoạn 5 tuổi? Trong 5 năm đầu, cây non tập trung vươn cao để chiếm lĩnh tầng tán với tốc độ 0,981 m/năm. Khi bước vào giai đoạn 10 tuổi, tán rừng khép lại, cây chuyển dịch năng lượng đồng hóa sang phát triển đường kính thân, cành nhánh và tích lũy trữ lượng gỗ, khiến tăng trưởng chiều cao giảm xuống mức 0,63 m/năm.

Điều kiện thổ nhưỡng tại huyện Di Linh tác động như thế nào đến phẩm chất gỗ Thông ba lá? Địa bàn nghiên cứu sở hữu đất Feralit nâu đỏ và vàng đỏ phát triển trên đá Granit và Bazan với tầng dày trên 50 cm, độ ẩm cao và hàm lượng mùn tích lũy tốt. Điều kiện này giúp trên 72% cây đạt phẩm chất loại A ở tuổi 5 và tăng dần độ thon thẳng của thân cây ở các cấp tuổi lớn hơn.

Thời điểm nào thích hợp nhất để bắt đầu thực hiện tỉa thưa rừng trồng Thông ba lá thuần loài? Giai đoạn từ 7 đến 10 tuổi là thời điểm tối ưu để thực hiện tỉa thưa lần đầu. Lúc này trữ lượng rừng đã đạt 77,67 m3/ha và mật độ 2.780 cây/ha bắt đầu xuất hiện sự chèn ép tán, việc tỉa bỏ 30% đến 40% số cây xấu sẽ kích thích tăng trưởng đường kính cây giữ lại.

Kết luận

Luận văn đã cung cấp hệ thống dẫn liệu thực nghiệm khoa học và định lượng chuẩn xác về động thái sinh trưởng của rừng trồng Thông ba lá qua các cấp tuổi 5, 10 và 15 tại huyện Di Linh, tỉnh Lâm Đồng.

Nghiên cứu xác định rõ các mốc sinh trưởng then chốt: trữ lượng tăng từ 17,20 m3/ha ở tuổi 5 lên 77,67 m3/ha ở tuổi 10, đồng thời chỉ ra mối tương quan phi tuyến tính chặt chẽ giữa chiều cao vút ngọn và đường kính ngang ngực.

Đề tài đã làm sáng tỏ ảnh hưởng tương hỗ giữa điều kiện lập địa, thành phần cơ giới đất Feralit và lớp vật rơi rụng đến năng suất sinh khối của lâm phần thuần loài.

Hệ thống 4 nhóm giải pháp kỹ thuật lâm sinh được đề xuất đồng bộ từ khâu tuyển chọn hạt giống đạt chuẩn 04-TCN-41-2001, kỹ thuật tỉa thưa điều chỉnh mật độ, đến phòng chống cháy rừng theo Tiêu chuẩn ngành 04TCN 89-2006.

Để phát huy tối đa giá trị kinh tế và môi trường của rừng Thông ba lá, các đơn vị quản lý rừng tại Tây Nguyên cần nhanh chóng áp dụng quy trình chuyển hóa rừng gỗ nhỏ sang rừng gỗ lớn giai đoạn 2020-2030, kết hợp đẩy mạnh theo dõi diễn thế lập địa định kỳ nhằm bảo đảm phát triển lâm nghiệp bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU Thông ba lá (Pinus keysia) là loài cây tự nhiên của khu hệ thực vật núi vừa và cao (Thái Văn Trừng, 1998). Thông ba lá chủ yếu phân bố tự nhiên ở khu vực Tây Nguyên. Cây cho gỗ có chất lƣợng tốt và giá trị thƣơng phẩm cao, nhu cầu thị trƣờng lớn, ngoài ra Thông còn có tác dụng phòng hộ, cải tạo môi trƣờng, phục vụ quốc phòng, an ninh…Tại Lâm Đồng, Thông ba lá đã đƣợc đƣa vào trồng rừng từ năm 1978 trên đất đã mất rừng tự nhiên từ 5 -10 năm, rừng đƣợc trồng thành rừng thuần loài đồng tuổi ở các huyện Di Linh, Đức Trọng, Đơn Dƣơng, thành phố Bảo Lộc và thành phố Đà Lạt. Mục tiêu chính của kinh doanh rừng trồng Thông ba lá là sản xuất gỗ với năng suất cao và chất lƣợng tốt để đáp ứng nhu cầu về gỗ xây dựng, đồ mộc, gỗ giấy sợi, kết hợp bảo vệ môi trƣờng, cải thiện đời sống nhân dân… Trong nhiều năm vừa qua trên địa bàn các đơn vị sản xuất lâm nghiệp đã chú trọng công tác trồng rừng sản xuất, rừng nguyên liệu phục vụ cho chế biến gỗ… tuy nhiên phần lớn diện tích rừng trồng này chất lƣợng giống ít đƣợc cải thiện, các biện pháp kỹ thuật lâm sinh chƣa đƣợc đồng bộ.

Đã có một vài công trình nghiên cứu về rừng Thông ba lá ở Lâm Đồng nhƣ sinh trƣởng, năng suất và sinh khối rừng Thông ba lá (Nguyễn Ngọc Lung 1988), (Lê Hồng Phúc, 1996)… tuy nhiên hiện nay ở khu vực vẫn thiếu những nghiên cứu sinh trƣởng và các yếu ảnh hƣởng đến chất lƣợng rừng trồng Thông ba lá. Xuất phát từ thực tiễn trên đề tài “Nghiên cứu sinh trưởng Rừng Thông ba lá (Pinus kesiya) tại huyện Di Linh, Lâm Đồng” đã đƣợc đề xuất thực hiện. Kết quả nghiên cứu sẽ đánh giá tình hình sinh trƣởng của loài cũng nhƣ yếu tố ảnh hƣởng làm cơ sở đề xuất các giải pháp kỹ thuật thúc đẩy sinh trƣởng phát triển của loài. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.

Một số khái niệm sinh trƣởng của cây và rừng Sinh trƣởng của cây và rừng là kết quả của quá trình đồng hóa những nguồn năng lƣợng của môi trƣờng dƣới ảnh hƣởng của những quy luật nội tại cũng nhƣ mối quan hệ giữa các nhân tố nội tại với các nhân tố ngoại cảnh trong suốt thời gian tồn tại tự nhiên của chúng. Sinh trƣởng là sự tăng lên về kích thƣớc và trọng lƣợng (hoặc từng bộ phận) có liên quan đến sự tạo thành mới các cơ quan, các tế bào cũng nhƣ các yếu tố cấu trúc của tế bào. Sinh trƣởng là quá trình không đi chiều ngƣợc lại. Theo Lâm Xuân Sanh (1987), sinh trƣởng là một biểu thị động thái của rừng, là căn cứ khoa học quan trọng để định ra những phƣơng thức kỹ thuật lâm sinh thích hợp với từng giai đoạn phát triển khác nhau của rừng để áp dụng với mục tiêu kinh doanh lâm nghiệp.

Sinh trƣởng của quần xã thực vật rừng và cá thể cây rừng là hai vấn đề khác nhau nhƣng quan hệ chặt chẽ với nhau. Sinh trƣởng cá thể có ý nghĩa rất lớn đối với sự phát triển của rừng. Theo Giang Văn Thắng (2002), sinh trƣởng của cây rừng đƣợc chia làm 3 giai đoạn: hình thành và phát triển, sinh trƣởng mạnh, thành thục và già cỗi. Ba giai đoạn sinh trƣởng này sẽ diễn ra nhanh hay chậm phụ thuộc chủ yếu vào đặc tính sinh vật học của loài cây, điều kiện hoàn cảnh môi trƣờng xung quanh.

Sinh trƣởng của cây rừng là cơ sở hình thành nên sản lƣợng rừng, vì vậy muốn nghiên cứu sinh trƣởng của rừng (quần thể) trƣớc hết phải bắt đầu từ việc nghiên cứu cây cá thể. Sinh trƣởng của rừng là quá trình sinh trƣởng của quần thể cây rừng, có quan hệ chặt chẽ với điều kiện môi trƣờng, trong đó có lập địa. Sinh trƣởng của rừng là cơ sở chủ yếu để đánh giá sức sản xuất của lập địa, điều kiện tự LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhiên cũng nhƣ hiệu quả của các biện pháp tác động đã đƣợc áp dụng. Nghiên cứu sinh trƣởng của cây và rừng là tìm hiểu và xác định quy luật phát triển của chúng thông qua một số chỉ tiêu sinh trƣởng nhƣ: D1,3, Hvn, V,.

Những quy luật này đƣợc mô tả và trình bày bằng những phƣơng trình toán học cụ thể và đƣợc gọi là các hàm sinh trƣởng hay các mô hình sinh trƣởng. Từ những quy luật đã đƣợc phát hiện, ngƣời làm công tác lâm nghiệp sẽ có những đánh giá, nhận xét một cách khách quan về ảnh hƣởng của các yếu tố ngoại cảnh tới quá trình sinh trƣởng của rừng. Từ đó đề xuất những biện pháp kỹ thuật lâm sinh phù hợp với từng giai đoạn phát triển của cây rừng, phù hợp với mục tiêu kinh doanh đã đề ra (Dẫn theo Trần Thị Hiên, 2011). Trong lâm học, ngƣời ta phân biệt hai khái niệm sinh trƣởng và tăng trƣởng của quần thể cây gỗ hay lâm phần.

Sinh trƣởng là sự tăng lên về kích thƣớc cây gỗ theo tuổi. Tăng trƣởng của cây cá thể về chiều cao (H, m), đƣờng kính thân cây (D1.3, cm), thể tích thân (V, m3), hoặc tăng trƣởng của quần thụ về trữ lƣợng (M, m3) theo tuổi biểu thị sự biến đổi về lƣợng của chúng sau một năm, nghĩa là chúng luôn có đạo hàm bậc nhất theo thời gian. Vì sinh trƣởng của cây rừng và lâm phần thay đổi theo thời gian, nên ngƣời ta gọi đó là quá trình sinh trƣởng của cây gỗ và lâm phần (Dẫn theo Nguyễn Văn Thêm, 2002). Nghiên cứu về sinh trƣởng và tăng trƣởng cây rừng và Thông ba lá trên thế giới Cho đến nay, vấn đề mô hình hóa sinh trƣởng và sản lƣợng rừng đƣợc tranh luận rộng rãi và ngày càng hoàn thiện.

Sinh trƣởng của cây rừng là sự thay đổi về kích thƣớc, trọng lƣợng, thể tích theo thời gian một cách liên tục. Sinh trƣởng của cây rừng và lâm phần phụ thuộc tổng hợp vào các yếu tố môi trƣờng và những biện pháp tác động. Vì vậy, không có những nghiên cứu thực nghiệm thì không thể làm sáng tỏ quy luật của các loài cây. Nhận LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thức đƣợc điều này, từ thế kỷ 18 đã xuất hiện những nghiên cứu của các tác giả Octtelt, Pauslen, Bause, Borggreve, Breymann, Cotta, Danckelmann, Draudt, Hartig, Weise.Phần lớn, những nghiên cứu về sinh trƣởng cây rừng và lâm phần phần lớn đƣợc xây dựng thành các mô hình toán học chặt chẽ và đƣợc công bố trong các công trình của Meyer, Stevenson (1949), Schumacher (1960), Alder (1980).

Nhìn chung, các phƣơng trình nghiên cứu về sinh trƣởng và sản lƣợng rừng của các nhà khoa học lâm nghiệp trên thế giới chủ yếu là áp dụng kỹ thuật phân tích thống kê toán học, phân tích tƣơng quan và hồi quy, từ đó xác định trữ lƣợng, sản lƣợng gỗ của lâm phần (Dẫn theo Đặng Thế Trung, 2008). Theo Alder (1978) [25] độ dốc có ảnh hƣởng tới sinh trƣởng chiều cao của cây ở tuổi non và độ ẩm không khí ảnh hƣởng tới sinh trƣởng chiều cao Thông ba lá, khi tác giả tiến hành nghiên cứu các chỉ tiêu này tại Lâm Đồng. Theo Norbert Kolhstock (1980 - 1984) rừng thông ba lá ở Lâm Đồng là rừng tái sinh tự nhiên, từ trƣớc tới nay chỉ mới khai thác lợi dụng rừng với phƣơng thức khai thác không hợp lý đã làm cho rừng ngày càng giảm về số lƣợng và chất lƣợng (Theo đề án Quản lý, sử dụng và phát triển bền vững rừng thông ba lá tại Lâm Đồng đến năm 2010 - 2008). Sands (1983) [34] cũng cho rằng sự thay thế rừng Bạch đàn tự nhiên ở Úc bằng rừng trồng thông (Pinus radiata) với chu kỳ chặt 15 - 20 năm (400 m3/ha) cũng làm giảm độ phì đất do khai thác gỗ.

Mặt khác tầng thảm mục dày và khó phân giải của thông cũng làm chậm sự quay vòng các nguyên tố khoáng và đạm ở các lập địa này. Trong điều kiện đất cát, khi mất lƣợng thảm mục che phủ thì dẫn tới giảm nƣớc trong đất. Năng suất rừng trồng thông (Pinus radiata) đƣợc ổn định khi mà cành nhánh, lá cây sau khai thác đƣợc giữ lại tại hiện trƣờng. Nghiên cứu của Nambiar (1996) [31] cho thấy sự thoái hóa lập địa do khai thác rừng thông Pinus radiata với chu kỳ ngắn ở Úc.

Theo tác giả, có tới LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 90% chất dinh dƣỡng trong sinh khối bị lấy đi khỏi rừng khi khai thác. Tác giả cho rằng năng suất rừng giảm dần là do khi canh tác không chú ý nghiên cứu các biện pháp kỹ thuật phục hồi và nâng cao tiềm năng sức sản suất của đất. Theo Nambiar và Brown (1997) [32] quản lý lập địa là tổng hợp các biện pháp kỹ thuật, bao gồm: Kỹ thuật khai thác rừng, làm đất, kỹ thuật trồng, chăm sóc rừng nhằm duy trì độ phì của đất và năng suất rừng trồng qua nhiều chu kỳ khai thác. Trồng rừng có thể đem lại những ảnh hƣởng tích cực khi mà độ phì đất đƣợc cải thiện.

Ngƣợc lại, trồng rừng có thể có tác động xấu khi chúng làm mất cân bằng hay cạn kiệt nguồn dinh dƣỡng trong đất. Nhìn chung, việc trồng rừng cải thiện các tính chất vật lý đất. Tuy nhiên, việc sử dụng cơ giới hoá trong xử lý thực bì, khai thác, trồng rừng là nguyên nhân dẫn đến sự suy giảm sức sản xuất của đất. Quản lý độ phì đất là tổng hợp các biện pháp kỹ thuật về xử lý thực bì trƣớc khi trồng, quản lý vật liệu sau khai thác, quản lý tầng thảm tƣơi cây bụi và quản lý nguồn dinh dƣỡng trong đất đáp ứng nhu cầu dinh dƣỡng của rừng nhằm ổn định và cải thiện năng suất rừng trồng qua nhiều chu kỳ khai thác.

Rủi ro đối với tính bền vững của việc trồng rừng tuỳ thuộc vào mức độ kết hợp của những biến số phụ thuộc lẫn nhau nhƣ: khả năng sinh thái của lập địa, cƣờng độ của quản lý, tác động về mặt đất đai, nƣớc và những giá trị môi trƣờng khác, lợi ích kinh tế và những mục tiêu xã hội. Nhƣ vậy, tiềm năng sinh thái gắn trực tiếp với lập địa tác giả đã chỉ rõ nhƣ là: Những hạn chế vốn có của điều kiện lập địa; phản ứng của đất đối với những tác động của quản lý; tiềm năng di truyền của loài và tƣơng tác của chúng với môi trƣờng của lập địa. Công trình và ấn phẩm đầu tiên về Thông ba lá ở Việt Nam là của Consigny (1937), Saurin (1937), Chavalier (1944), Perrot ( 1947) trong đó công trình hoàn chỉnh hơn cả là “ Let’s Indochine Forestire” của Maurand.P LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.