Nghiên Cứu Phương Pháp Giải Tích Hàm Phi Tuyến Trong Bài Toán Biên

Luận án tiến sĩ toán học nghiên cứu định lý tồn tại và duy nhất nghiệm cho một số bài toán biên phi tuyến, góp phần phát triển lý thuyết toán học.

• Tác giả: Trần Minh Thuyết
• Người hướng dẫn: TS. Trần Văn Tân
• Trường học: Đại Học Sư Phạm Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Toán Giải Tích
• Đề tài: Nghiên Cứu Phương Pháp Giải Tích Hàm Phi Tuyến Trong Bài Toán Biên
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2001
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: KHẢO SÁT BÀI TOÁN HYPERBOLIC PHI TUYẾN CÓ SỐ HẠNG PHI TUYẾN
• 1.1. Các ký hiệu và giả thiết
• 1.2. Định lý tồn tại và duy nhất nghiệm
• 1.3. Chứng minh định lý
• 2. CHƯƠNG 2: KHẢO SÁT PHƯƠNG TRÌNH SÓNG PHI TUYẾN TÍNH
• 2.1. Định lý tồn tại và duy nhất nghiệm
• 2.2. Chứng minh định lý
• 3. CHƯƠNG 3: BÀI TOÁN BIÊN PHI TUYẾN TRONG KHÔNG GIAN SOBOLEV CÓ TRỌNG
• 4. CHƯƠNG 4: DÁNG ĐIỆU TIỆM CẬN CỦA NGHIỆM CỦA BÀI TOÁN BIÊN PHI TUYẾN TRONG KHÔNG GIAN SOBOLEV CÓ TRỌNG
• LỜI CAM ĐOAN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• PHẦN KẾT LUẬN
• CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Giải Tích Hàm Phi Tuyến Cho Bài Toán Biên

Nghiên cứu phương pháp giải tích hàm phi tuyến mở ra hướng tiếp cận hiệu quả cho nhiều bài toán biên phức tạp. Bài toán biên xuất hiện rộng rãi trong cơ học, vật lý, kỹ thuật và đòi hỏi các kỹ thuật giải quyết tinh vi. Các phương pháp giải tích hàm phi tuyến như phương pháp Galerkin, phương pháp compact yếu, toán tử đơn điệu, phương pháp tuyến tính hóa, và các định lý điểm bất động đóng vai trò quan trọng. Luận án này tập trung vào việc áp dụng các phương pháp này để khảo sát các bài toán biên phi tuyến liên quan đến các vấn đề trong Cơ học, đặc biệt là các phương trình sóng phi tuyến liên kết với các loại điều kiện biên khác nhau. Cụ thể hơn, luận án sử dụng các công cụ trên ở các chương 3-4 dành cho việc khảo sát bài toán biên phi tuyến có số hạng kỳ dị. Luận án được chia thành 4 chương chính, mỗi chương tập trung vào một khía cạnh cụ thể của giải tích hàm phi tuyến và ứng dụng của nó vào giải các bài toán biên.

1.1. Giới thiệu về bài toán biên và giải tích hàm phi tuyến

Bài toán biên là một lớp bài toán quan trọng trong toán học ứng dụng, thường mô tả các hiện tượng vật lý với các điều kiện ràng buộc tại biên của miền xác định. Giải tích hàm phi tuyến cung cấp các công cụ mạnh mẽ để giải quyết các bài toán này khi các phương trình mô tả hệ thống có tính phi tuyến. Các phương pháp tiếp cận bao gồm sử dụng không gian hàm, toán tử phi tuyến, và các kỹ thuật giải tích số. Luận án này tập trung vào việc áp dụng các phương pháp này để giải quyết các bài toán cụ thể trong cơ học. Luận án này sử dụng các phương pháp lặp, phương pháp Galerkin, phương pháp phần tử hữu hạn cũng được đề cập đến trong bối cảnh giải các bài toán biên phi tuyến.

1.2. Ứng dụng của giải tích hàm phi tuyến trong cơ học

Giải tích hàm phi tuyến có nhiều ứng dụng quan trọng trong cơ học, bao gồm mô hình hóa dao động của màng với các ràng buộc phi tuyến, mô tả sự va chạm của vật rắn và thanh đàn hồi nhớt, và phân tích sự uốn của thanh đàn hồi phi tuyến trong chất lỏng. Các phương trình đạo hàm riêng phi tuyến thường được sử dụng để mô tả các hiện tượng này, và giải tích hàm phi tuyến cung cấp các công cụ để phân tích tính tồn tại nghiệm, tính duy nhất nghiệm và tính ổn định nghiệm của các phương trình này. Việc ước lượng nghiệm cũng là một khía cạnh quan trọng, cho phép đánh giá định lượng các tính chất của hệ thống.

II. Thách Thức Trong Giải Bài Toán Biên Với Hàm Phi Tuyến

Việc giải các bài toán biên với hàm phi tuyến thường gặp nhiều thách thức do tính phức tạp của các phương trình và điều kiện biên. Các phương pháp truyền thống có thể không hiệu quả hoặc không áp dụng được trong trường hợp phi tuyến. Một trong những thách thức chính là chứng minh sự tồn tại nghiệm và tính duy nhất nghiệm của các phương trình phi tuyến. Các kỹ thuật như sử dụng định lý điểm bất động, toán tử compact, và toán tử Fredholm thường được sử dụng để vượt qua thách thức này. Ngoài ra, việc tìm kiếm các giải pháp số cho các bài toán phi tuyến cũng đòi hỏi các thuật toán hiệu quả và ổn định. Độ phức tạp của mô hình hóa toán học và việc lựa chọn phương pháp giải phù hợp cũng là những yếu tố quan trọng cần xem xét.

2.1. Chứng minh sự tồn tại và duy nhất nghiệm

Chứng minh sự tồn tại nghiệm và tính duy nhất nghiệm là một trong những thách thức cơ bản trong giải tích hàm phi tuyến. Các kỹ thuật thường được sử dụng bao gồm định lý điểm bất động Banach, định lý Schauder, và các biến thể của chúng. Việc áp dụng các định lý này đòi hỏi việc xây dựng các toán tử compact hoặc liên tục phù hợp, và chứng minh rằng các toán tử này thỏa mãn các điều kiện của định lý. Trong nhiều trường hợp, việc chứng minh sự tồn tại nghiệm yếu được thực hiện trước khi cố gắng chứng minh sự tồn tại nghiệm mạnh.

2.2. Xây dựng các phương pháp số hiệu quả

Việc tìm kiếm các giải pháp số cho các bài toán biên phi tuyến đòi hỏi các thuật toán hiệu quả và ổn định. Các phương pháp phổ biến bao gồm phương pháp phần tử hữu hạn, phương pháp sai phân hữu hạn, và phương pháp Galerkin. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp phụ thuộc vào tính chất của bài toán và độ chính xác mong muốn. Các thuật toán lặp thường được sử dụng để giải các phương trình phi tuyến rời rạc, và cần phải đảm bảo rằng các thuật toán này hội tụ nhanh chóng và ổn định. Việc sử dụng phần mềm giải bài toán biên chuyên dụng có thể giúp đơn giản hóa quá trình giải quyết bài toán.

III. Phương Pháp Galerkin và Ứng Dụng Cho Bài Toán Hyperbolic Phi Tuyến

Luận án tập trung vào việc sử dụng phương pháp Galerkin để giải các bài toán hyperbolic phi tuyến. Phương pháp này dựa trên việc tìm kiếm nghiệm gần đúng trong một không gian con hữu hạn chiều của không gian hàm thích hợp. Các hệ số của nghiệm gần đúng được xác định bằng cách giải một hệ phương trình phi tuyến, thường được thực hiện bằng các thuật toán lặp. Phương pháp Galerkin đặc biệt hiệu quả khi kết hợp với các kỹ thuật giải tích hàm phi tuyến, chẳng hạn như sử dụng toán tử đơn điệu và phương pháp compact yếu, để chứng minh sự tồn tại nghiệm và tính duy nhất nghiệm. Trong chương 1 của luận án, phương pháp Galerkin được sử dụng để khảo sát bài toán phương trình sóng.

3.1. Cơ sở lý thuyết của phương pháp Galerkin

Phương pháp Galerkin là một phương pháp số mạnh mẽ để giải các phương trình vi phân và phương trình đạo hàm riêng. Phương pháp này dựa trên việc tìm kiếm nghiệm gần đúng trong một không gian con hữu hạn chiều của không gian hàm thích hợp. Các hàm cơ sở của không gian con được chọn sao cho chúng thỏa mãn các điều kiện biên của bài toán. Các hệ số của nghiệm gần đúng được xác định bằng cách giải một hệ phương trình đại số, thường được thu được bằng cách áp dụng nguyên lý ảo hoặc nguyên lý cực trị. Trong trường hợp phương trình phi tuyến, hệ phương trình đại số cũng sẽ phi tuyến, và cần phải sử dụng các thuật toán lặp để giải nó.

3.2. Áp dụng phương pháp Galerkin cho bài toán hyperbolic

IV. Phương Pháp Compact Yếu và Toán Tử Đơn Điệu Trong Giải Tích

Phương pháp compact yếu và toán tử đơn điệu là hai công cụ quan trọng trong giải tích hàm phi tuyến, đặc biệt là khi giải các bài toán biên. Phương pháp compact yếu dựa trên việc sử dụng tính compact của các toán tử để chứng minh sự tồn tại nghiệm của các phương trình phi tuyến. Toán tử đơn điệu là một loại toán tử có tính chất đặc biệt, cho phép chứng minh sự duy nhất nghiệm và tính ổn định nghiệm. Trong luận án này, hai phương pháp này được sử dụng kết hợp với phương pháp Galerkin để giải các bài toán biên phi tuyến phức tạp. Các không gian Banach và không gian Hilbert đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng cơ sở lý thuyết cho các phương pháp này.

4.1. Tính chất của toán tử compact yếu

Toán tử compact yếu là một loại toán tử liên tục biến một tập bị chặn trong một không gian Banach thành một tập tiền compact yếu. Tính compact yếu là một tính chất yếu hơn so với tính compact mạnh, nhưng vẫn đủ để chứng minh sự tồn tại nghiệm của nhiều phương trình phi tuyến. Các định lý điểm bất động như định lý Schauder có thể được sử dụng để chứng minh sự tồn tại nghiệm của các phương trình liên quan đến toán tử compact yếu. Việc sử dụng không gian Sobolev là một kỹ thuật quan trọng để xây dựng các toán tử compact yếu trong các bài toán biên.

4.2. Ứng dụng của toán tử đơn điệu

Toán tử đơn điệu là một loại toán tử có tính chất đặc biệt, cho phép chứng minh sự duy nhất nghiệm và tính ổn định nghiệm của các phương trình phi tuyến. Toán tử đơn điệu có thể được sử dụng để giải các bài toán biên với các điều kiện biên đơn điệu. Các ví dụ về toán tử đơn điệu bao gồm toán tử Laplace và toán tử p-Laplace. Việc sử dụng không gian Hilbert là một kỹ thuật quan trọng để nghiên cứu các toán tử đơn điệu. Trong luận án, toán tử đơn điệu được sử dụng kết hợp với phương pháp Galerkin để giải các bài toán biên phi tuyến phức tạp.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Về Bài Toán Biên Phi Tuyến Trong Không Gian Sobolev

Luận án trình bày các kết quả nghiên cứu về bài toán biên phi tuyến trong không gian Sobolev, đặc biệt là các bài toán với số hạng kỳ dị. Các kết quả bao gồm các điều kiện để đảm bảo sự tồn tại nghiệm, tính duy nhất nghiệm, và tính ổn định nghiệm của các bài toán. Các phương pháp chứng minh dựa trên việc sử dụng phương pháp Galerkin, phương pháp compact yếu, và toán tử đơn điệu. Các kết quả này được áp dụng để giải các bài toán cụ thể trong cơ học, chẳng hạn như bài toán uốn của thanh đàn hồi phi tuyến và bài toán va chạm của vật rắn và thanh đàn hồi nhớt. Nghiên cứu cũng đề cập đến bài toán Dirichlet, bài toán Neumann, và bài toán Robin.

5.1. Điều kiện tồn tại và duy nhất nghiệm trong không gian Sobolev

Để đảm bảo sự tồn tại nghiệm và tính duy nhất nghiệm của bài toán biên phi tuyến trong không gian Sobolev, cần phải thiết lập các điều kiện phù hợp trên các hệ số của phương trình và các điều kiện biên. Các điều kiện này thường liên quan đến tính liên tục, tính đơn điệu, và tính compact của các toán tử liên quan. Trong luận án, các điều kiện cụ thể được đưa ra cho các bài toán cụ thể, và các phương pháp chứng minh được trình bày chi tiết. Việc sử dụng định lý điểm bất động và toán tử compact là các kỹ thuật quan trọng trong việc chứng minh sự tồn tại nghiệm.

5.2. Tính ổn định nghiệm và ứng dụng

Tính ổn định nghiệm là một tính chất quan trọng của các giải pháp của bài toán biên, đảm bảo rằng các giải pháp không bị thay đổi đáng kể khi các điều kiện biên hoặc các hệ số của phương trình bị thay đổi nhỏ. Trong luận án, các điều kiện để đảm bảo tính ổn định nghiệm được thiết lập cho các bài toán cụ thể. Các kết quả này có ứng dụng quan trọng trong việc thiết kế và phân tích các hệ thống cơ học, đảm bảo rằng các hệ thống hoạt động ổn định và đáng tin cậy. Việc ước lượng nghiệm cũng đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá tính ổn định của hệ thống.

VI. Kết Luận và Hướng Phát Triển Nghiên Cứu Giải Tích Hàm Phi Tuyến

Luận án đã trình bày một cái nhìn tổng quan về các phương pháp giải tích hàm phi tuyến và ứng dụng của chúng trong việc giải các bài toán biên. Các kết quả nghiên cứu đã đóng góp vào việc hiểu rõ hơn về tính chất của các giải pháp của các bài toán phi tuyến, và cung cấp các công cụ để giải quyết các bài toán cụ thể trong cơ học. Hướng phát triển trong tương lai có thể tập trung vào việc mở rộng các phương pháp này để giải các bài toán phức tạp hơn, chẳng hạn như các bài toán với nhiều lớp vật liệu, các bài toán với các điều kiện biên không trơn, và các bài toán với các hiệu ứng đa vật lý. Việc sử dụng giải tích số và phương pháp số ngày càng trở nên quan trọng trong việc giải quyết các bài toán thực tế.

6.1. Tổng kết các kết quả nghiên cứu chính

Luận án đã đạt được các kết quả chính sau đây: (1) Đã trình bày một cái nhìn tổng quan về các phương pháp giải tích hàm phi tuyến và ứng dụng của chúng trong việc giải các bài toán biên; (2) Đã thiết lập các điều kiện để đảm bảo sự tồn tại nghiệm, tính duy nhất nghiệm, và tính ổn định nghiệm của các bài toán cụ thể; (3) Đã áp dụng các phương pháp này để giải các bài toán cụ thể trong cơ học, chẳng hạn như bài toán uốn của thanh đàn hồi phi tuyến và bài toán va chạm của vật rắn và thanh đàn hồi nhớt; (4) Đã đề xuất các hướng phát triển trong tương lai cho nghiên cứu về giải tích hàm phi tuyến.

6.2. Hướng phát triển trong tương lai và các vấn đề mở

Trong tương lai, nghiên cứu về giải tích hàm phi tuyến có thể tập trung vào các hướng sau đây: (1) Mở rộng các phương pháp này để giải các bài toán phức tạp hơn, chẳng hạn như các bài toán với nhiều lớp vật liệu, các bài toán với các điều kiện biên không trơn, và các bài toán với các hiệu ứng đa vật lý; (2) Phát triển các thuật toán số hiệu quả hơn để giải các phương trình phi tuyến rời rạc; (3) Nghiên cứu các bài toán với các điều kiện biên ngẫu nhiên; (4) Áp dụng các phương pháp giải tích hàm phi tuyến để giải các bài toán trong các lĩnh vực khác, chẳng hạn như sinh học, kinh tế, và khoa học xã hội. Nghiên cứu và phát triển các phần mềm giải bài toán biên hiệu quả cũng là một hướng đi tiềm năng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Khảo sát bài toán hyperbolic phi tuyến (H)B:R, =[0.œ ) —» R thỏa các điều kiện sau: (i) B liên lục, ; (ii) tôn tại hai hang số đương Ag va Do sao cho a JB(s)ds 2 -Dy, với mọi AZ Ag, 0 (H,) f: R? — R thỏa các điều kiện sau: (i) f liên te,| (ii) f không giảm đối với biến thứ hai, nghĩa là, (f(u,v)—f(u,Ÿ))(v-Ÿ)>0 với mọi u,v,VeR, (iii) tồn tai hai hằng số đương 2) và D; sao cho À ff(s,0)ds2-D, với mọi AER, >2, °o [f(u,v)|<€(+|u|*|v|Ÿ +[ul* +|v|Ÿ), với mọi u,v eR, trong đó C là hằng số dương và các hang số còn lại thỏa các điều kiện sau đây phụ thuộc vao n.v) bị chặn bởi đa thức: e n<3:À>0,0<ÐÕ<1,ơœ>0,0<B<1 ® n=4:ÀA>0,0<0<1,(0<B<1,œơ>0)v(B=t1,ơ=0) ° nề5:0<A<——- ,0<Ð4<1, n-4 (0<B<1,0<œ< hũn-=)) 4 v(B=1,œ=0) (Hs) Với mỗi tập con bị chân M của Hệ xL} tổn tại hằng số ky > 0 sao cho: 14 Chương 2: Khảo sát phương trình song á tuyển tính |f(u,w)—f(v,w) |< kuj[Au— Av| với mọi (u,w),(v,w) eM, (He) với mỗi r > 0 ton tại hằng số D, > 0 sao cho: i B(s,)- B(s;)| < D,|s —s;¿| với mọi s,s¿ e{0,r}. Ta cũng dùng các ký hiệu u(t), u(t)=u{Q, uạít)= u"(t) dé lan lượt chi u(x,t), (x, 0,2Tứ, t) 1. Định lý tồn tại và duy nhất nghiệm Không làm mắt tinh tong quát ta có thể gia sử rằng y = 1.1 Gia sử có các giả thiết (H,)-(H4). Khi đó bài toán (1.4) có ø nhất một nghiệm u sao cho wue1°(0,T; HẠ ) và u'e L°(0,T;L?).8) Hơn nữa, nếu có các giả thiết (Hs ).

thì nghiệm u duy nhất. Chú thích 1.1 Bai bao [26] đã khảo sat bài toán (1.4) trong trưởng hợp flu, u)= lưy|Ê"tự,, 0 < B <1] và hàm B xác định liên tục khôngâm trên [0,+ 90). Ta cũng chú ý rằng điều kiện (H: ,(ii)) không đỏi hỏi hàm B khôngẩm trên (0,+}). Như vậy kết qua thu được trong [26] là một trường hợp riêng của định ly 1.

Một số tác giá khác như Nishihara trong [31] - [33], Medeiros trong [28], Hosoya & Yamada trong [17] đã xét B là hàm thuộc lớp C'(R,) và B > B, > 0 với lớp ham f kém tổng quát hon. 15 Chương 2: Khảo sát phương trình song 4 tuyễn tinh Chú thích 1. Cha ý rằng định lý 1.1 vẫn còn đúng nếu thay thé giá thiết (Hạ, ii) bởi: (H4) Tôn Lại các hang SỐ đương Ap, Dp var, Ð <r < | sao cho au ƒB(s)ds > -Dg (1+ 2") với mọi À>^¿, 0 Chứng minh định lý 1. Chứng minh bao gồm nhiêu bước.

xap xi Galerkin Gia sử {w;} là một cơ sở đếm được của HỆ m um(t)= Vem (t)w; (1.11) Trong do Upm —* Up mạnh trong HẠ, (1.12) 2 Urm —>u; mạnh trong L’.13) 16 Chương 2: Khảo sát phương trình song 4 tuyễn tính Từ giả thiết của định lý, hệ (1. Các đánh gia tiên nghiệm sau đây cho phép lấy Ty, = T với mọi m. Đánh giá tiên nghiệm Nhân mỗi phương trình trong (1.10) với 2cj, jft) sau đó lay tông thco j, ta được Vom (>|? < (jun +||Au„(@Ÿ +e J B(s)ds 0 +2(f(u„(,ua (9), ưa (t)) = 2¢ F(t), uy, (t) - (1.14) Lay tích phân (1.14) theo biên thời gian từ 0 đến t, ta có ŠmŒ) + 2 f(u,m(S),0ím (S)), tín (S) d= S,, (0) + 2{t F(s), um(S))đs, 0 0 (1.16) 0 Sir dung giả thiết vẻ tính đơn điệu (H,,(ii)) của fđối với biến thứ hai, ta có 2{( f(umG), um(S)), umạ()) ds> 2{(f(„@).17) 2 Q Trong đó 17 Chương 2: Khảo sát phương trình song á tuyển tính À À f()~ [f(s.0)ds 2-Cy =- f |f(s,0} ds-D, véimoiXeR.18) 9 “hy Khi đó ta suy ra, từ (1.19) 0 2 Tương tự, từ (H:,(1)) ta cũng thu được À _ À ÍB(s)ds 2 -C, e=| | Bis), ds-Dy với mọi ^>0.20) 0 0 Đề đánh giá so hang J, f(uom(x))dx chúng ta can đến bổ dé sau Ta suy ra từ(1.20) rằng IMNoii +|Au„(Đ|< Gì +2C,measQ + 2 [Ê(uam(x))dx 2 t t +S,,(0)+ [J F(S) |’ ds+ ƒ{u„(s)|ds. x Với giả thiết (H;.

đặt f(z) = i f(s, 0)ds, ta có toán tử Nemytsky ƒ: Hệ > L? biển mọi tập bị chan của Hq thành tập bị chân của LẢ. Chứng minh bỏ đẻ 1. Từ giả thiết (Hy ,(4i)), ta có lF(z)| = Íf&.23) * Trường hợp n<4, ta có H2(Q) G L9(Q) với mọi q21 Suy ra : H2(Q) G L'(Q) và Hệ(@) G L***(Q) Từ (1.23) suy ra Fu) C([ull,¿ +lIulÈ2') , với mọi u e HỆ. 9 ° Do đó †: HỆ > L1 biển mọi tập bị chân trong Hà thành tập bị chan trong pf ; 2/4 * Trường hợp n25 ta có H5(Q) GL/7% 1(Q) ( [7], hệ quả IX.

Từ giá thiết (H:,(4i)), suy ra 2n Atl< n-4 Suy ra : H2(Q) G L'(Q) và H2(Q) G L**'(Q) Từ day kết hợp với (1.23) ta có ƒ: Hệ > L1 biến mọi tập bị chân trong HỆ thành tập bị chan trong LÌ Bỏ dé 1.1 được chứng minh hoàn tất.13), sử dụng gia thiết (Hạ, (i) vả bé dé 1.1, ta thu được Sm(0) + 2 Íf(uem(x))dx<C; với mọi m.24) ta thu được 19 Chương 2: Khảo sát phương trình song á tuyễn tính L Xm(t)SMy + [Xa(S)đs, (1.26) va My la mot hang s6 chi phụ thuộc vao T. Do bé đề Gronwall, ta thu được từ (1.27) Vậy ta có thé lay Tm = T với moi m vả do đó {u„} bị chận trong L”(0,T;HẠ), (1.28) {u„~} bị chận trong I”(0,T;L?).30) ta có Mặt khác, từ bat đăng thức [VvlŸ<Cạ|Av|Ÿ vớimọi veHỆ (1.32) OsssCgM Te do đó B(|Vu,, || )Vu,, bịchậntrong L”(0,T;(2)"). Qua giới han. ta suy ra rằng tồn tại một day con {u„ } .wan ký hiệu là †u„), sao cho 20 Chương 2: Khảo sát phương trình song á tuyễn tính Un >u trong L*(0,T;H3) yếu*, (1.34) ul, > u' trong L*(0,T:L7) yéu*, (1.Um,)—>xX trong L°(0,T;L?) yếu*.36) Dùng bô dé về tinh compact cua Lions (xem [27], định ly 5.1, trang 58), ta có thé suy từ (1.35) răng ton tại một dãy con, van ký hiệu là fun}.

sao cho: u,, >u_ trong L?(0,T;H},) mạnh và a.37) Do định lý Riesz-Fischer, từ (1.37) ta có thé lấy ra một day con, vẫn ký hiệu là {uy}, sao cho [Vum()||—>||Vu(Œ)|| a.38) Vì B liên tục, ta có B(|Vu„(Đ|Ÿ)->B(Vu(O|Ÿ) a.41) Qua giới hạn trong (1.42) Vì uu, €C°(0,T;L’), ta có u,, (0) > u(0) mạnh trong L2. 21 Chương 2: Khảo sát phương trình song á tuyển tinh Vậy u(0) = ue Mặt khác, các hàm số tro Cum(t),wj) và t>uf(t),w;) thuộc vào C°({0,T]). Vậy u10) =u Khi đó, dé chứng minh sự tôn tại nghiệm của bai toán (1.4), ta chi cần chứng minh x = f u,u`) Bay giờ ta xét bé dé sau đây Bồ đề 1. Gia sử u là nghiệm yếu của bai toán sau: u„+Afu+,=0, xe(@2, te(0,T}, u(x,0) = ug(x) , u,(x,0) = u(x),x e (2, (1.

Khi đó ta có | u(t) +S) auc MP + fxs), u'(s)) ds 0 > <fuj|? + |4»; [? a.46) Hơn nữa, nêu up =u, =0 thì (1.46) xảy ra dang thức. Chứng minh của bô đề 1. Bây giờ ta trở lại việc chứng minh sự ton tại nghiệm yếu của bài toán (1. Ta suy từ (1.47) Qua giới hạn khi m —- , bằng cách sử dụng (1.38) và bô dé 1.48) Từ giá thiết (Hy,(i)), ta suy ra từ (1.49) Sử dụng giả thiết (H;.(4) và định lý hội tụ bị chan Lebesgue, ta thu được từ (1.

ta suy ra tim [Kf(u„(),v(s)),um(s)= v(s)) ds = f¢ £(u(s), v(s)),u’(s)— v(s)) ds, 0 0 Vvel2(Qr).5) Tiếp theo, ta xét L Am(t) = f(uz(),um(S))— Fam (8), ¥(S)), U4, (s)— v(s)) ds > 0, 0 Vvel”(Qry).52) 23 Chương 2: Khảo sát phương trình song á tuyển tính Từ (1.52), ta suy ra rằng 0 < limsup r\m(t) s iC x{s) = f(u(s), v(s)),u (s)— v(s)) ds, mo 0 VveL(Qr).53) ta lẫy v=u'-ew, z>0, w€L(Q¡), khi đó ta thu được ( x(s) — f(u(s),uf(s)— ew(s)), w(s))ds 20, VW e L2 (Q+)., ta suy ra từ (1. Sự tôn tại nghiệm của bai toán (1.4) đã được chứng minh. Tính duy nhất nghiệm. Gia sử u vả v là hai nghiệm yeu của bai toán (1.

Khi đó w =u - v thỏa man bài toán sau: w"+ Mw — B(Vu]?)Aw —[B(JVu |2) - B(JVv|Ï)]Av +f (u,u')—f(v,v')=0 , )— f > ‘= > (1.56) w(0)=w’'(0) =0, u,v,w €L°(0,T;H@), u,v,w'eLP(0,T;L) Sử dung bd dé 1.2 với us = uy = 0 ta có đẳng thức > t Siw'@P +5 )awP = = K£(U(),u"@) ~ F(v@),v'(9)w/())đs 0 24 Chương 2: Khảo sát phương trình song á tuyễn tính t 5 + ƒB(J Vu(s)|” ) <Aw(s), w'(s))ds 0 + Í[B(ŒVu(s)]Ï )— B(||Vv(s)|Ÿ )](Av(s),w'())đs.57) 0 Đặt X()=|w'(| +|Aw@|, R= ju’ lor) + |âwÌ|L=,s ra 2y = Iv’ heo7:2) + | Av h>co,rst2)° M={(6,q)e Hệ xL?: |A‡||+||q]< R }, by= max, |B)|, r=CoR?, 0<s<CpR2 trong đó C, là một hằng số như ở ( 1. Chú ý rằng hàm số f không giảm đối với biến thứ hai, ta có từ (1.58) 0 Sur dung gia thiét (Hs) và (Hg) ta suy ra từ (1.59) 0 từ đây ta suy ra X(t) = 0 nhờ bồ dé Gronwall.1 được chứng minh day da. Chúng ta xét một số dang cụ thé của hàm f(u,u,). 25 Chương 2: Khảo sát phương trình song á tuyển tính Định lý 1.

là các hằng số cho trước thỏa điều kiện sau: i) ns3:A21,0850851,a20,0S£8S81 ii) n=4:221,0S0S1,(0SB<1,a20) v(8= 1, a=0) ii} n>5: 1 XA< —-—-,0<0%1, n-4 (0 <8<1,0<a< mu) v(8=1,œ=0) n~- Gia sử (HH; )-(H:) là đúng, khi đỏ bài toán (1l.4) có ít nhất một nghiệm u thỏa man (1. Hon nữa, nếu a > 1 và B thỏa (Hg ), thì nghiệm duy nhất. Chú thích 1. Chú ý rằng f(u,u,) thỏa các giả thiết của định lý 1.

Sau đây ta xét số hạng phi tuyến f(u,u,) có dang f(u, u ;)=g(u) + |ưy|#~u „ trong đó B là hằng số dương. Ta thiết lập các giả thiết về hàm số ø như sau: (H4) Hàm số g:R->R thỏa mãn (i) g liên tục (ii) Tôn tại các hang số Dạ >0, A2> 0 sao cho è Íe(s)ds >—D;, với mọi |A|>^¿. 0 26 Chương 2: Khảo sát phương trình song á tuyễn tính (iii) |g(u)|<C(1+|u|“), C là hằng số > 0, œ là hằng số tùy thuộc np nhw sau: e ns4:a20 2n e n>5:0<œ< n-4 (HE J)Với mỗi tập con bị chan M của HZ, tồn tại một hằng sé ky; > 0 sao cho [s(u) - g(v)||< kụ [|Au — Av] với mọi u,v eM. Khi đó ta có: Định lý 1.3 Giả sử (H;) — (Hy), (H’s) đúng, khi đó bai toán (1.1) — (1-4) với ƒ(u, uy) = g(0) + |u,|#* tự, có ít nhất một nghiệm u thỏa mãn.60) Hon nữa, nêu g, B thỏa (H's), (Hs), lan lượt, thi nghiệm u duy nhất.

Chú thích 1.3 áp dụng cho trường hợp 8¬ f(u,u,)=|u,|”u,, B>0 Cho kết quả mở rộng hơn so với kết quả trong bài báo [26] ứng với 0< B < I. Nới rộng bài toán ; Trong phan nay, chúng tôi tong quát hoa bai toán (1.4) băng cách khảo sat bài toán giá trị biện và điều kiện đầu sau: Ur +A”u+A(u)+ f(u,u,)=F(x,t),x<@, O<t<T, (1.61) 27 Chương 2: Khảo sát phương trình song á tuyễn tính u=0 trên T=6Q, (1.64) trong đó A(u) =-B(|Vu |PHánIEỊ 3-| (1.65) a, |?