Chương I, Điều 4 của Luật Du lịch Việt Nam: “Khách du lịch là người đi du lịch hoặc kết hợp đi du lịch trừ trường hợp đi học, làm việc hoặc hành nghề để nhận thu nhập ở nơi đến”. Theo Tổ chức Du lịch Thế giới: “Khách du lịch là người rời khỏi nơi cư trú thường xuyên của mình trên 24h và nghỉ qua đêm tại đó với nhiều mục Luan van 11 đích khác nhau ngoại trừ mục đích kiếm tiền”. Với phạm vi bài nghiên cứu này, tác giả đi theo khái niệm khách du lịch của Tổ chức Du lịch Thế giới. Phân loại khách du lịch Có nhiều tiêu thức để phân loại khách du lịch.
Tùy thuộc vào mục đích nghiên cứu mà phân loại sẽ được thực hiện theo tiêu thức nào. Sau đây là một số tiêu thức phân loại khách du lịch. Phân loại theo phạm vi lãnh thổ - Khách du lịch quốc tế Năm 1963, tại hội nghị của Liên Hợp Quốc về du lịch được tổ chức ở Roma, Ủy ban thống kê của Liên Hợp Quốc đưa ra một khái niệm về Khách du lịch quốc tế như sau: “Khách du lịch quốc tế là người thăm viếng một số nước khác ngoài nước cư trú của mình với bất kỳ lý do nào ngoài mục đích hành nghề để được nhận thu nhập từ nước được viếng thăm”. Khái niệm trên khá rõ và chi tiết nhưng vẫn chưa xác định giới hạn về thời gian lưu lại của khách du lịch tại các điểm đến.
Năm 1989, tại Hội nghị liên minh Quốc hội về du lịch được tổ chức ở Lahaye (Hà Lan) đã ra “Tuyên bố Lahaye về du lịch”, trong đó đưa ra khái niệm về khách du lịch quốc tế như sau: Khách du lịch quốc tế là những người: + Trên đường đi thăm một hoặc một số nước, khác với nước mà họ cư trú thường xuyên; + Mục đích của chuyến đi là tham quan, thăm viếng hoặc nghỉ ngơi không quá thời gian 3 tháng, nếu trên 3 tháng phải được phép gia hạn; + Không được làm bất cứ việc gì để được trả thù lao tại nước đến do ý muốn của khách hay do yêu cầu của nước sở tại; Luan van 12 + Sau khi kết thúc đợt tham quan (hay lưu trú) phải rời khỏi nước đến tham quan để về nước nơi cư trú của mình hoặc đi đến một nước khác. Hiện nay trên thế giới, nhiều nước sử dụng khái niệm này hoặc sử dụng khái niệm theo tổ chức Du lịch Thế giới. Theo WTO: “Khách du lịch quốc tế là những người lưu trú ít nhất là một đêm nhưng không quá 1 năm tại một quốc gia khác với quốc gia thường trú với nhiều mục đích khác nhau ngoài hoạt động để được trả lương ở nơi đến”. - Khách du lịch nội địa Khách du lịch nội địa được phân biệt với khách du lịch quốc tế ở chỗ nơi đến của họ cũng chính là nước mà họ cư trú thường xuyên.
Khái niệm về khách du lịch nội địa được xác định không giống nhau ở các nước khác nhau. Theo qui định của Mỹ: Khách du lịch nội địa là những người đi đến một nơi cách nơi ở thường xuyên của họ ít nhất 50 dặm, tức khoảng 80 km (tính trên một chiều) với những mục đích khác nhau ngoài việc đi làm hằng ngày. Theo qui định của Pháp: Khách du lịch nội địa là những người rời khỏi nơi cư trú của mình tối thiểu là 24 giờ và nhiều nhất là 4 tháng với một hoặc một số mục đích: giải trí, sức khỏe, công tác và hội họp dưới mọi hình thức. Theo qui định của Canada: Khách du lịch nội địa là những người đi đến một nơi xa 25 dặm (khoảng 40 km) và có nghỉ lại đêm, hoặc rời khỏi thành phố và có nghỉ lại đêm tại nơi đến.
Theo chương V, Điều 34 Luật Du lịch Việt Nam: “Khách du lịch nội địa là công dân Việt Nam và người nước ngoài thường trú tại Việt Nam đi du lịch trong phạm vi lãnh thổ Việt Nam”. Theo WTO: “Khách du lịch nội địa là người đang sống trong một quốc gia, không kể quốc tịch nào, đi đến một nơi khác, không phải nơi cư trú Luan van 13 thường xuyên trong quốc gia đó trong khoảng thời gian ít nhất 24h và không quá một năm với các mục đích khác nhau ngoài hoạt động để được trả lương ở nơi đến”. Theo hình thức tổ chức chuyến đi Theo hình thức chuyến đi thì khách du lịch được chia thành khách du lịch theo đoàn và khách du lịch cá nhân. - Khách du lịch theo đoàn Là những khách đi du lịch với số lượng đông và thường chuẩn bị hành trình từ trước.
Khách du lịch theo đoàn có thể thông qua các tổ chức du lịch hoặc là tự mình tổ chức. Những khách trong đoàn có thể đã từng quen biết nhau trước đó hoặc chỉ biết nhau trong chuyến thăm viếng này (ghép đoàn). Phần lớn những khách đi theo đoàn sẽ tốn chi phí thấp hơn so với đi cá nhân. - Khách du lịch cá nhân Là khách du lịch đi riêng lẻ một hoặc hai người với những cách thức và mục đích khác nhau.
Khách du lịch cá nhân cũng có thể đi du lịch thông qua tổ chức du lịch hoặc tự họ tổ chức chuyến du lịch của mình. Khách du lịch cá nhân thường sẽ tốn chi phí nhiều hơn so với khách du lịch theo đoàn nếu họ cùng tiêu dùng một sản phẩm du lịch lẫn nhau do không tận dụng được lợi thế số đông. Theo sự chủ động của khách du lịch Đây là một cách phân loại khách du lịch mới phát triển phù hợp với xu thế thay đổi trong du lịch. Hiện nay, với sự thay đổi của môi trường công nghệ, sự phát triển của ngành giao thông vận tải (đường hàng không, đường bộ, đường thủy….), sự phổ biến của những địa phương đầu tư phát triển du lịch…thì việc tìm kiếm các thông tin cũng như di chuyển từ nơi này đến nơi Luan van 14 khác của khách du lịch trở nên dễ dàng nên việc di du lịch theo hình thức chủ động ngày càng phổ biến trên thế giới và cả ở Việt Nam.
Các điểm đến cần phải hiểu biết về hành vi lựa chọn cũng như đặc điểm của hành trình mà những du khách đi theo hình thức này nhằm đưa ra những giải pháp đáp ứng tốt những nhu cầu của họ. Theo tiêu thức phân loại này, khách du lịch có thể được phân thành: - Khách du lịch thông qua các tổ chức du lịch Được hiểu là những du khách được các đại lý trung gian (Công ty lữ hành), các công ty vận tải, hoặc các tổ chức khác…tổ chức chuyến đi. Các tổ chức này đã chuẩn bị và thỏa thuận với khách du lịch từ trước chuyến hành trình. Khách du lịch tuân theo các điều kiện đã được thông báo và chuẩn bị từ trước trong suốt chuyến đi (từ khi bắt đầu đến kết thúc).
Đặc biệt khách du lịch được mua bảo hiểm tính mạng trong các chuyến đi. - Khách du lịch đi chủ động Hay còn gọi là khách du lịch chủ động: Được hiểu là những người đi du lịch không thông qua các đại lý trung gian (công ty lữ hành), các công ty vận tải, hoặc các tổ chức khác.mà tự chọn chuyến hành trình, thời gian đi…của riêng mình. Có nhiều khái niệm khác nhau về loại hình du lịch này nhưng trong phạm vi bài nghiên cứu này, tác giả nghiên cứu theo khái niệm: "Khách du lịch là những người sử dụng một số hình thức vận chuyển như một phương thức vận tải để đến được điểm du lịch của họ với mục đích chính là viếng thăm/ giải trí (nghĩa là đến nơi mà mục đích chính của họ là nghỉ ngơi hoặc để thăm bạn bè và người thân). Điều này bao gồm các chuyến tự đi trong ngày và các chuyến đi qua đêm với một hoặc nhiều điểm đến".
Khách đi du lịch chủ động sẽ có những đặc điểm sau: Luan van 15 + Tự lập kế hoạch cho chuyến đi: Nếu khách du lịch thông qua các đại lý trung gian thì đã được các đại lý này lên kế hoạch cho chuyến đi còn đối loại hình chủ động này thì du khách phải tự mình lên kế hoạch cho chuyến đi. + Tự quyết định điểm du lịch và sản phẩm du lịch đi kèm: Khi đi du lịch chủ động khách phải tự tìm hiểu và quyết định những điểm du lịch nào họ sẽ đi, lộ trình được thực hiện như thế nào, những sản phẩm như lưu trú, ăn uống trong suốt hành trình. Ví dụ: Khi đi du lịch chủ động đến một điểm đến thì khách phải tự đưa ra danh sách những điểm du lịch họ sẽ trải nghiệm, trình tự đi của các địa điểm đó như thế nào, họ sẽ ăn ở đâu, ngủ ở đâu … trong suốt chuyến trải nghiệm. + Chủ động thời gian tại nơi đến: Khách du lịch đi theo hình thức này sẽ không phải tuân thủ theo một lịch trình quy định trước nên họ sẽ tự mình quyết định thời gian để trải nghiệm tại mỗi điểm du lịch tùy thuộc vào sở thích của mình.
Ví dụ: Nếu đến một điểm du lịch họ thấy thích thì họ có thể lưu lại thời gian dài để tăng thêm mức độ thỏa mãn và trải nghiệm nhiều hơn mặc dù trong kế hoạch của họ thời gian cho điểm này ít. Ngược lại có những điểm trong kế hoạch thời gian trải nghiệm dài nhưng khi đến nơi họ không thấy phù hợp với sở thích thì có thể sẽ rút ngắn thời gian hoặc bỏ qua…Nếu khách du lịch đi thông qua đại lý trung gian thì sẽ không thể chủ động như vậy. + Chủ động tài chính trong chuyến du lịch: Khi đi du lịch chủ động thì du khách hoàn toàn có thể tự điều chỉnh tài chính của chính mình cho phù hợp với từng hoàn cảnh. Ví dụ: Nếu khách cảm thấy khả năng tài chính của mình tốt khách có thể lựa chọn những sản phẩm cao cấp (khách sạn, nhà hàng sang trọng) nhưng khi thấy khả năng tài chính của mình không đảm bảo thì họ có thể thay đổi sang sử dụng những sản phẩm bình dân hơn.
Sự thay đổi này có thể linh hoạt phù hợp với điều kiện của mỗi một khách hàng mà khách du lịch thông qua đại lý trung gian không thể có được. Luan van 16 Trên đây là những tiêu thức phân loại khách du lịch thường được sử dụng. Đối với nghiên cứu này quan tâm đến phân loại theo tiêu thức phạm vi lãnh thổ và xác định đối tượng khách du lịch nội địa để nghiên cứu. Tuy nhiên đối với du khách nội địa đi du lịch đến Đà Nẵng phần lớn đi theo hướng chủ động.
Vì thế đề tài tập trung nghiên cứu đối tượng du khách nội địa nhưng đi theo hình thức này.