phần mở đầu và kết luận, nội dung chính của luận văn bao gồm các chƣơng sau: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về lòng trung thành của khách hàng và mô hình nghiên cứu Chƣơng 2: Tổng quan về Ngân hàng TMCP Á Châu và Thiết kế nghiên cứu. Chƣơng 3: Kết quả nghiên cứu Chƣơng 4: Hàm ý chính sách 6. Tổng quan về tình hình nghiên cứu Nghiên cứu về lòng trung thành của khách hàng đã và đang thu hút sự quan tâm của các tác giả ở trong và ngoài nƣớc. Các nghiên cứu đã góp phần không nhỏ trong việc xây dựng thang đo, phát hiện các nhân tố mới, mối quan hệ mới, bổ sung vào hệ thống lý thuyết về lòng trung thành khách hàng đầy 4 đủ hơn.
Trong phần này, tác giả xin giới thiệu một số nghiên cứu điển hình của các tác giả trên thế giới và Việt Nam có công trình nghiên cứu lòng trung thành khách hàng trong lĩnh vực dịch vụ ngân hàng. Nghiên cứu trên thế giới Nghiên cứu về lòng trung thành khách hàng đƣợc các tác giả tiếp cận theo nhiều hƣớng khác nhau đó có thể là (1) lòng trung thành hành vi (Cunningham 1956; Tucker 1964; Hoyer 1984; Ehrenberg 1988; Aaker 1991; O'Mally 1998; Chaudhuri; (2) lòng trung thành thái độ (Guest 1944; Jones 2003; Reichheld 2003; Rundle Thiele 2005); (3) lòng trung thành tổng hợp (Day 1969; Jacoby và Chestnut 1978; Backman và Crompton 1991b). Nhìn chung, trong hơn 50 năm qua các nghiên cứu đã phát triển hàng loạt các mô hình lý thuyết đề xuất các nhân tố và mối quan hệ khác nhau ảnh hƣởng đến lòng trung thành của khách hàng. Trong lĩnh vực dịch vụ nói chung và ngân hàng nói riêng, việc lựa chọn các dịch vụ cũng tuân theo quy tắc tâm lý và hành vi cơ bản nhƣng biểu hiện cụ thể của hành vi sử dụng dịch vụ trong các bối cảnh khác nhau là không giống nhau.
Vì thế, các dòng nghiên cứu về hành vi trong sử dụng dịch vụ vẫn tiếp diễn không ngừng. Các nghiên cứu trong nước Tại Việt Nam theo hiểu biết của tác giả cho đến nay đã có khá nhiều nghiên cứu trong các lĩnh vực dịch vụ khác nhau siêu thị, viễn thông, ngân hàng.và đã đƣợc công bố trên một số Tạp chí chuyên ngành, ví nhƣ nghiên cứu về “Chất lƣợng dịch vụ, sự thoả mãn và lòng trung thành của khách hàng siêu thị tại thành phố Hồ Chí Minh” (Nguyễn Thị Mai Trang 2006); “Các yếu tố ảnh hƣởng đến lòng trung thành của khách hàng đối với thƣơng hiệu điện thoại di động” (Nguyễn Thành Công & Phạm Ngọc Thúy 2007); “Nghiên cứu mối quan hệ giữa chất lƣợng dịch vụ, sự hài lòng và lòng trung thành của khách hàng trong lĩnh vực ngân hàng” (Lê Thế Giới & Lê Văn Huy 2012). 5 Hầu hết các nghiên cứu này tập trung phản ảnh mối quan hệ của chất lƣợng dịch vụ, sự thỏa mãn, lòng trung thành khách hàng và đã chú ý bổ sung các biến số mới, mối quan hệ mới. Nhìn chung, các nghiên cứu về lòng trung thành khách hàng ở Việt Nam cho đến nay đều có những đóng góp nhất định cho một sự hiểu biết tốt hơn về lòng trung thành khách hàng trong nhiều lĩnh vực.
Tuy nhiên, nhƣ tác giả đã đề cập trong lĩnh vực dịch vụ nói chung và ngân hàng nói riêng những biểu hiện cụ thể của hành vi sử dụng dịch vụ trong các bối cảnh khác nhau là không giống nhau. Vì thế, việc tiếp tục tìm hiểu và kiểm định một số nhân tố mới ảnh hƣởng đến lòng trung thành của khách hàng đối với dịch vụ ngân hàng trở thành một vấn đề cấp thiết cho cả giới nghiên cứu và ngân hàng. 6 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LÕNG TRUNG THÀNH CỦA KHÁCH HÀNG HIỆU VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 1. SỰ HÀI LÒNG CỦA KHÁCH HÀNG VÀ MỐI QUAN HỆ VỚI CHẤT LƢỢNG DỊCH VỤ, GIÁ CẢ VÀ HÌNH ẢNH DOANH NGHIỆP 1.1 Sự hài lòng của khách hàng.
Khái niệm Có rất nhiều nghiên cứu về sự hài lòng của khách hàng với hơn 15,000 bài luận và công trình của nhiều tác giả (Peterson và Wilson, 1992) và thực tế có nhiều cách hiểu khác nhau về khái niệm này. Nói một cách đơn giản, sự hài lòng của khách hàng chính là trạng thái/cảm nhận của khách hàng đối với nhà cung cấp dịch vụ sau khi đã sử dụng dịch vụ đó (Terrence Levesque và Gordon H. Cụ thể hơn, sự hài lòng của khách hàng là sự phản hồi tình cảm/toàn bộ cảm nhận của khách hàng đối với nhà cung cấp dịch vụ trên cơ sở so sánh sự khác biệt giữa những gì họ nhận đuợc so với mong đợi trƣớc đó (Oliver, 1999 và Zineldin, 2000). Cũng trên quan điểm này, Kotler (2000) cho rằng sự hài lòng đƣợc xác định trên cơ sở so sánh giữa kết quả nhận đƣợc từ dịch vụ và mong đợi của khách hàng đƣợc xem xét dựa trên ba mức độ sau đây: - Nếu kết quả nhận đƣợc ít hơn mong đợi thì khách hàng sẽ cảm thấy không hài lòng.
- Nếu kết quả nhận đƣợc giống nhƣ mong đợi thì khách hàng sẽ hài lòng. - Nếu kết quả nhận đƣợc nhiều hơn mong đợi thì khách hàng sẽ rất hài lòng và thích thú với dịch vụ đó. Trong khi đó, Oliva, Oliver, và Bearden (1995) thì lại cho rằng sự hài lòng của khách hàng là một nhiệm vụ của doanh nghiệp thể hiện qua mối quan hệ giữa những giá trị của sản phẩm, dịch vụ đó so với những mong đợi 7 trƣớc đó của khách hàng về chúng. Rõ ràng dù có nhiều khái niệm khác nhau nhƣng định nghĩa về sự hài lòng của khách hàng luôn gắn liền với những yếu tố sau: - Tình cảm/thái độ đối với nhà cung cấp dịch vụ.
- Mong đợi của khách hàng về khả năng đáp ứng nhu cầu từ phía nhà cung cấp dịch vụ. - Kết quả thực hiện dịch vụ/Các giá trị do dịch vụ mang lại. - Ý định sẵn sàng tiếp tục sử dụng dịch vụ. Mục tiêu đo lường sự hài lòng.
Việc đo lƣờng sự hài lòng của khách hàng nhằm đƣợc những mục tiêu sau: - Để biết đƣợc ý kiến đánh giá một cách khách quan, mang tính định lƣợng hiện nay của khách hàng về chất lƣợng chung của tổ chức. - Để xác định xem khách hàng tiếp nhận một cách thiện chí hay không đối với những dịch vụ cụ thể. - Để đề xuất cách thức tổ chức có thể củng cố những điểm mạnh của mình để thu hút và giữ đƣợc nhiều khách hàng hơn. - Để các nhà quản lý và nhân viên của tổ chức đƣợc lắng nghe nguyên văn ý kiến của khách hàng.
- Để xác định những mong đợi và yêu cầu về chất lƣợng mà dựa vào đó khách hàng thƣờng đánh giá tổ chức đối với mỗi sản phẩm/dịch vụ của tổ chức cung cấp. - Để giúp dự đoán đƣợc những thay đổi tích cực/tiêu cực trong ý kiến của khách hàng. Phân loại sự hài lòng khách hàng Sự hài lòng của khách hàng đƣợc phân thành 3 loại và có sự tác động khác nhau đến nhà cung cấp dịch vụ. 8 - Hài lòng tích cực: đƣợc thể hiện thông qua các nhu cầu sử dụng dịch vụ ngày một tăng lên.
Những khách hàng này thƣờng có mối quan hệ tốt đẹp, tín nhiệm lẫn nhau và cảm thấy hài lòng khi sử dụng dịch vụ. Chính vì lý do trên mà nhóm khách hàng này rất dễ trở thành khách hàng trung thành của tổ chức. - Hài lòng ổn định: đây là nhóm khách hàng có sự hài lòng ổn định, họ sẽ cảm thấy thoải mái và hài lòng với những gì đang diễn ra, thƣờng không muốn có sự thay đổi trong cách cung cấp dịch vụ của tổ chức. Vì vậy, những khách hàng này tỏ ra dễ chịu, có sự tin tƣởng cao đối với tổ chức và sẵn lòng tiếp tục sử dụng dịch vụ của tổ chức.
- Hài lòng thụ động: nhóm khách hàng này ít tin tƣởng vào tổ chức và họ cho rằng rất khó để tổ chức có thể cải thiện đƣợc chất lƣợng dịch vụ và thay đổi theo yêu cầu của mình. Họ cảm thấy hài lòng không phải vì tổ chức thỏa mãn nhu cầu của họ mà vì họ nghĩ rằng sẽ không thể nào yêu cầu tổ chức cải thiện tốt hơn nữa. Vì vậy họ sẽ không tích cực đóng góp ý kiến hay tỏ ra thờ ơ với những nổ lực cải tiến của tổ chức.2 Mối quan hệ giữa sự hài lòng và chất lƣợng dịch vụ Chất lƣợng dịch vụ là nhân tố tác động nhiều nhất đến sự hài lòng của khách hàng (Cronin và Taylor, 1992; Yavas và cộng sự, 1997; Ahmad và Kamal, 2002). Nếu nhà cung cấp dịch vụ đem đến cho khách hàng những sản phẩm có chất lƣợng thỏa mãn nhu cầu của họ thì doanh nghiệp đó đã bƣớc đầu làm cho khách hàng hài lòng.
Do đó, muốn nâng cao sự hài lòng khách hàng, nhà cung cấp dịch vụ phải nâng cao chất lƣợng dịch vụ. Nói cách khác, chất lƣợng dịch vụ và sự hài lòng của khách hàng có quan hệ tƣơng hỗ chặt chẽ với nhau (positive relationship), trong đó chất lƣợng dịch vụ là cái đƣợc tạo ra trƣớc và sau đó quyết định đến sự hài lòng của khách hàng. Mối quan hệ nhân quả giữa hai yếu tố này là vấn đề then chốt trong hầu hết các nghiên cứu về sự hài 9 lòng của khách hàng. Trong nghiên cứu về mối quan hệ giữa hai yếu tố này, Spreng và Mackoy (1996) cũng chỉ ra rằng chất lƣợng dịch vụ là tiền đề của sự hài lòng khách hàng.
* Sự khác biệt giữa chất lƣợng dịch vụ và sự hài lòng: Theo Oliver (1993), tuy có quan hệ chặt chẽ với nhau nhƣng chất lƣợng dịch vụ và sự hài lòng khách hàng có sự khác biệt nhất định thể hiện ở những khía cạnh sau: - Các tiêu chí đo lƣờng chất lƣợng dịch vụ mang tính cụ thể trong khi sự hài lòng khách hàng có liên quan đến nhiều yếu tố khác ngoài chất lƣợng dịch vụ nhƣ giá cả, quan hệ khách hàng, thời gian sử dụng dịch vụ, … - Các đánh giá chất lƣợng dịch vụ phụ thuộc vào việc thực hiện dịch vụ (service delivery) nhƣ thế nào nhƣng sự hài lòng khách hàng lại là sự so sánh giữa các giá trị nhận đƣợc và các giá trị mong đợi đối với việc thực hiện dịch vụ đó. - Nhận thức về chất lƣợng dịch vụ ít phụ thuộc vào kinh nghiệm với nhà cung cấp dịch vụ, môi trƣờng kinh doanh trong khi sự hài lòng của khách hàng lại phụ thuộc nhiều vào các yếu tố này hơn. Việc tìm hiểu sự khác biệt này sẽ giúp chúng ta hạn chế đƣợc sự nhầm lẫn giữa việc xác định các nhân tố quyết định chất lƣợng dịch vụ và các nhân tố tác động đến sự hài lòng khách hàng.