Luận văn thạc sĩ nghiên cứu lồng ghép các yếu tố biến đổi khí hậu vào quy hoạch sử dụng đất thành phố quy nhơn tỉnh bình định

Luận văn thạc sĩ phân tích nghiên cứu lồng ghép các yếu tố biến đổi khí hậu vào quy hoạch sử dụng đất thành phố quy nhơn tỉnh, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Ngọc Anh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hoàng Khánh Linh
• Trường học: Đại học Nông lâm Huế
• Chuyên ngành: Tài nguyên Môi trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Lồng Ghép Biến Đổi Khí Hậu Vào Quy Hoạch Đất Tại Quy Nhơn
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC ĐỒ THỊ
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.3.3. Ý nghĩa kinh tế xã hội
• 2. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu
• 2.1.1. Về Biến đổi khí hậu
• 2.1.2. Về quy hoạch sử dụng đất
• 2.1.3. Mô hình trong tính toán ngập lũ do tác động của BĐKH và nước biển dâng
• 2.2. Cơ sở thực tiễn
• 2.2.1. Về Biến đổi khí hậu
• 2.2.2. Về nghiên cứu quy hoạch lồng ghép thích ứng BĐKH
• 2.2.3. Về nghiên cứu quy hoạch sử dụng đất
• 2.2.4. Về nghiên cứu Quy hoạch sử dụng đất lồng ghép thích ứng với BĐKH
• 2.2.5. Một số đề tài nghiên cứu có liên quan
• 3. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp thu thập, số liệu, tài liệu thứ cấp
• 3.3.2. Phương pháp điều tra thu thập, số liệu, tài liệu sơ cấp
• 3.3.3. Phương pháp mô hình toán thủy lực (mô hình Mike Flood)
• 3.3.4. Phương pháp bản đồ, biểu đồ (xây dựng bản đồ, biểu đồ nguy cơ ngập) kết hợp với công cụ GIS
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Khái quát về vị trí thành phố Quy Nhơn và vùng mở rộng
• 4.1.1. Vị trí và mối quan hệ vùng
• 4.1.2. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.3. Hiện trạng kinh tế - xã hội
• 4.1.4. Hiện trạng dân số - lao động
• 4.1.5. Hiện trạng đất đai
• 4.1.6. Hiện trạng khu, cụm công nghiệp, khu kinh tế
• 4.1.7. Hiện trạng dịch vụ và du lịch
• 4.1.8. Hiện trạng nông lâm thủy sản
• 4.1.9. Hiện trạng về nhà ở
• 4.1.10. Hiện trạng phát triển đô thị - nông thôn
• 4.1.11. Hiện trạng hệ thống hạ tầng kỹ thuật
• 4.2. Khái quát phương án quy hoạch sử dụng đất trên địa bàn nghiên cứu
• 4.3. Các vấn đề cần giải quyết trong quy hoạch sử dụng đất thành phố Quy Nhơn hiện nay
• 4.4. Tổng hợp quy hoạch sử dụng đất
• 4.5. Đánh giá sự ảnh hưởng của ngập lụt và triều cường đến các loại hình sử dụng đất
• 4.5.1. Biểu hiện của BĐKH và nước biển dâng tại Quy Nhơn, Bình Định
• 4.5.2. Đánh giá tác động ngập lụt đến các loại hình sử dụng đất trên địa bàn thành phố Quy Nhơn mở rộng
• 4.6. Phương án Quy hoạch sử dụng đất có tính đến ngập lụt và triều cường do BĐKH trên địa bàn thành phố Quy Nhơn mở rộng
• 4.7. Phân vùng định hướng sử dụng đất tính đến ảnh hưởng của ngập lũ và nước biển dâng
• 4.8. Phân cấp mức độ thích hợp sử dụng đất tính đến ảnh hưởng của ngập lũ và nước biển dâng
• 4.9. Các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý, lập và thực hiện quy hoạch sử dụng đất đai có tính đến yếu tố thích ứng với BĐKH trong công tác quản lý đất đai
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Biến đổi khí hậu (biến đổi khí hậu) và nước biển dâng đang là mối đe dọa hiện hữu và to lớn mà nhân loại sẽ phải đương đầu trong thế kỷ XXI. Những báo cáo của Ủy ban Liên Chính phủ về BĐKH (IPCC) đã xác nhận rằng BĐKH thực sự đang diễn ra và gây ra nhiều tác động nghiêm trọng đến sản xuất, đời sống và môi trường tại nhiều nước trên thế giới. Việt Nam là một trong 5 nước trên thế giới bị ảnh hưởng nghiêm trọng của BĐKH. Sự gia tăng của các hiện tượng khí hậu cực đoan và thiên tai, cả về tần số và cường độ do BĐKH là mối đe dọa thường xuyên, trước mắt và lâu dài đối với tất cả các lĩnh vực, các vùng và các cộng đồng. Bão, lũ lụt, hạn hán, mưa lớn, nắng nóng, rét đậm rét hại, gió lốc,… là thiên tai xảy ra hàng năm ở nhiều vùng trong cả nước, gây thiệt hại cho sản xuất và đời sống. BĐKH sẽ làm cho các thiên tai nói trên trở nên ác liệt hơn, khó lường hơn và có thể trở thành thảm họa, gây rủi ro lớn cho phát triển kinh tế, xã hội hoặc xoá đi những thành quả nhiều năm của sự phát triển. Theo đánh giá của các tổ chức uy tín quốc tế như World Bank (WB), Asian Development Bank (ADB), và Intergovernmental Panal on Climate Change (IPCC) cũng như các cơ quan quản lý và nghiên cứu trong nước như Tổng cục Quản lý đất đai, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Môi trường đã cho thấy BĐKH, nước biển dâng là một trong những thách thức nghiêm trọng đối với Việt Nam nói chung và tỉnh Bình Định nói riêng trong việc thực hiện các mục tiêu quản lý sử dụng đất bền vững.

II. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu của nghiên cứu này là đánh giá ảnh hưởng của các yếu tố biến đổi khí hậu đến quy hoạch sử dụng đất tại thành phố Quy Nhơn. Nghiên cứu sẽ chỉ ra các yếu tố gây ảnh hưởng lớn đến các loại hình sử dụng đất và đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm thích ứng, làm giảm nhẹ trước những thiên tai. Đề tài sẽ tập trung vào việc lồng ghép các yếu tố biến đổi khí hậu vào quy hoạch sử dụng đất, từ đó nâng cao hiệu quả của phương án quy hoạch sử dụng đất mở rộng thành phố Quy Nhơn giai đoạn hiện nay đến năm 2035 và tầm nhìn đến năm 2050. Việc lồng ghép này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững cho tỉnh Bình Định. Các phương pháp nghiên cứu sẽ bao gồm thu thập số liệu thứ cấp, khảo sát thực địa, và ứng dụng công nghệ GIS, viễn thám để mô hình hóa các kịch bản tác động của biến đổi khí hậu.

III. Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu

Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến quy hoạch sử dụng đất là một phần quan trọng trong nghiên cứu này. Các hiện tượng như ngập lụt, triều cường, và nước biển dâng đã và đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến các loại hình sử dụng đất tại Quy Nhơn. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng, gây ra thiệt hại lớn về người và tài sản. Đặc biệt, các khu vực ven biển và những vùng trũng thấp là những nơi chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Việc đánh giá này không chỉ giúp nhận diện các rủi ro mà còn cung cấp cơ sở dữ liệu cho việc lập kế hoạch và quản lý đất đai hiệu quả hơn. Các giải pháp được đề xuất bao gồm việc cải thiện hệ thống thoát nước, xây dựng các công trình bảo vệ bờ biển, và phát triển các khu vực xanh nhằm giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu.

IV. Giải pháp lồng ghép biến đổi khí hậu vào quy hoạch

Giải pháp lồng ghép các yếu tố biến đổi khí hậu vào quy hoạch sử dụng đất tại Quy Nhơn cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm việc xây dựng các chính sách môi trường rõ ràng, phát triển các mô hình quy hoạch tích hợp, và tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong quá trình lập kế hoạch. Cần thiết phải có các chương trình đào tạo cho cán bộ quản lý đất đai về các vấn đề liên quan đến biến đổi khí hậu. Hơn nữa, việc sử dụng công nghệ thông tin địa lý (GIS) và các công cụ mô hình hóa sẽ giúp nâng cao khả năng dự đoán và quản lý rủi ro. Các giải pháp này không chỉ giúp tăng cường khả năng thích ứng mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững cho thành phố Quy Nhơn trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biến đổi khí hậu (BĐKH) được xem là thách thức lớn nhất của nhân loại trong thế kỷ 21, với tác động nghiêm trọng đến môi trường, kinh tế và xã hội. Việt Nam, đặc biệt là tỉnh Bình Định, nằm trong nhóm các quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề do có đường bờ biển dài và thấp, dễ bị tác động bởi bão, lũ lụt, hạn hán và nước biển dâng. Thành phố Quy Nhơn, đô thị loại I ven biển với chiều dài bờ biển hơn 34 km, đang đối mặt với các hiện tượng thời tiết cực đoan ngày càng phức tạp, gây thiệt hại lớn về người và tài sản.

Nghiên cứu “Lồng ghép các yếu tố biến đổi khí hậu vào quy hoạch sử dụng đất thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định” được thực hiện từ tháng 5/2015 đến tháng 4/2016 nhằm đánh giá ảnh hưởng của BĐKH đến các loại hình sử dụng đất, từ đó đề xuất giải pháp thích ứng và giảm nhẹ thiên tai, nâng cao hiệu quả quy hoạch sử dụng đất mở rộng đến năm 2035 và tầm nhìn đến năm 2050. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại thành phố Quy Nhơn và vùng mở rộng, dựa trên số liệu khí hậu, thủy văn, địa hình và quy hoạch sử dụng đất thu thập trong hơn 30 năm qua.

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất phù hợp với diễn biến BĐKH, góp phần bảo vệ tài nguyên đất, phát triển kinh tế xã hội bền vững và giảm thiểu rủi ro thiên tai tại địa phương. Kết quả nghiên cứu cũng hỗ trợ các nhà quản lý, hoạch định chính sách trong việc xây dựng kế hoạch sử dụng đất có tính đến yếu tố khí hậu, từ đó nâng cao khả năng thích ứng và giảm thiểu thiệt hại do BĐKH gây ra.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai khung lý thuyết chính: biến đổi khí hậu và quy hoạch sử dụng đất bền vững.

• Biến đổi khí hậu (BĐKH) được định nghĩa theo Công ước khung Liên Hiệp Quốc về BĐKH (UNFCCC) là sự biến đổi khí hậu do hoạt động con người gây ra, làm thay đổi thành phần khí quyển và khí hậu toàn cầu. Các nguyên nhân chính gồm phát thải khí nhà kính (CO2, CH4, N2O, HFCs, PFCs, SF6) từ hoạt động công nghiệp, giao thông, nông nghiệp và thay đổi mục đích sử dụng đất. Biểu hiện của BĐKH là sự tăng nhiệt độ trung bình, nước biển dâng, gia tăng tần suất và cường độ thiên tai như bão, lũ lụt, hạn hán.

• Quy hoạch sử dụng đất bền vững là quá trình tổ chức, phân bổ và quản lý đất đai nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế xã hội, bảo vệ môi trường và sử dụng tài nguyên đất hiệu quả lâu dài. Quy hoạch này tích hợp các mục tiêu thích ứng và giảm nhẹ BĐKH, nhằm giảm thiểu rủi ro thiên tai và bảo vệ các hệ sinh thái.

Các khái niệm chính bao gồm: khí nhà kính, kịch bản phát thải khí nhà kính, mô hình thủy lực MIKE FLOOD, hệ thống thông tin địa lý (GIS), kịch bản nước biển dâng, và các loại hình sử dụng đất.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tổng hợp tài liệu, khảo sát thực địa, phân tích thống kê và mô hình hóa không gian.

• Nguồn dữ liệu: Số liệu khí hậu, thủy văn, địa hình, sử dụng đất được thu thập từ Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bình Định, Trung tâm Khí tượng Thủy văn, Văn phòng điều phối BĐKH, UBND thành phố Quy Nhơn, cùng các bản đồ quy hoạch sử dụng đất tỷ lệ 1/2000 và dữ liệu viễn thám.

• Phương pháp phân tích: Ứng dụng công nghệ GIS để xây dựng bản đồ ngập lụt và phân vùng sử dụng đất; mô hình thủy lực MIKE FLOOD để mô phỏng dòng chảy, mực nước và ngập lụt trong các kịch bản BĐKH và nước biển dâng; phân tích thống kê biến đổi nhiệt độ, lượng mưa và mực nước biển theo các kịch bản phát thải thấp, trung bình và cao.

• Timeline nghiên cứu: Thực hiện từ tháng 7/2015 đến tháng 4/2016, bao gồm thu thập dữ liệu, khảo sát hiện trạng, mô hình hóa, phân tích kết quả và đề xuất giải pháp.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ diện tích thành phố Quy Nhơn và vùng mở rộng với diện tích khoảng 28.553 ha, dân số năm 2014 là 285.500 người. Phương pháp chọn mẫu tập trung vào các khu vực dễ bị ảnh hưởng bởi ngập lụt và nước biển dâng, nhằm đánh giá tác động cụ thể đến các loại hình sử dụng đất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng nhiệt độ và biến đổi lượng mưa tại Bình Định: Nhiệt độ trung bình năm tại Bình Định dự kiến tăng từ 1,1°C đến 2,9°C vào giữa và cuối thế kỷ 21 tùy theo kịch bản phát thải. Lượng mưa mùa mưa tăng từ 3,4% đến 8,9%, trong khi mùa khô có xu hướng giảm nhẹ. Lượng mưa ngày lớn nhất năm tăng từ 75% đến trên 100% tại nhiều khu vực, đặc biệt tại TP. Quy Nhơn và vùng lân cận.

2. Mực nước biển dâng: Kịch bản nước biển dâng cho khu vực ven biển Bình Định dự báo mực nước biển có thể dâng từ 52 cm đến 97 cm vào năm 2100, với tốc độ dâng nhanh hơn trong nửa cuối thế kỷ. Mực nước dâng cao làm gia tăng nguy cơ ngập lụt và xâm nhập mặn tại các vùng ven biển và đồng bằng thấp trũng.

3. Ảnh hưởng ngập lụt đến sử dụng đất: Mô hình MIKE FLOOD kết hợp GIS cho thấy các khu vực đồng bằng ven biển và vùng hạ lưu sông Kôn, sông Hà Thanh tại Quy Nhơn có nguy cơ ngập lụt cao, ảnh hưởng trực tiếp đến các loại đất nông nghiệp, khu dân cư và hạ tầng kỹ thuật. Diện tích đất bị ảnh hưởng ngập lụt có thể tăng đáng kể theo các kịch bản nước biển dâng đến năm 2050 và 2100.

4. Hiện trạng quy hoạch sử dụng đất chưa tích hợp đầy đủ yếu tố BĐKH: Quy hoạch sử dụng đất hiện tại của thành phố Quy Nhơn chưa có đủ dữ liệu định lượng về diễn biến BĐKH và chưa có hướng dẫn cụ thể về lồng ghép yếu tố khí hậu, dẫn đến nguy cơ không đáp ứng được các thách thức trong tương lai.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của các phát hiện trên xuất phát từ sự gia tăng phát thải khí nhà kính toàn cầu và khu vực, làm tăng nhiệt độ và thay đổi chế độ mưa, kết hợp với đặc điểm địa hình thấp trũng và ven biển của Quy Nhơn. So sánh với các nghiên cứu quốc tế và trong nước cho thấy xu hướng tăng nhiệt độ và mực nước biển dâng là phổ biến, nhưng mức độ ảnh hưởng cụ thể phụ thuộc vào điều kiện địa phương.

Việc sử dụng mô hình thủy lực MIKE FLOOD kết hợp GIS đã cung cấp bức tranh chi tiết về nguy cơ ngập lụt, giúp xác định các khu vực dễ bị tổn thương và hỗ trợ ra quyết định quy hoạch. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu ứng dụng mô hình tương tự tại các vùng ven biển khác ở Việt Nam và quốc tế.

Ý nghĩa của kết quả là cần thiết phải điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất theo hướng tích hợp các yếu tố BĐKH, nhằm giảm thiểu rủi ro thiên tai, bảo vệ tài nguyên đất và phát triển bền vững. Việc này cũng góp phần nâng cao nhận thức của các bên liên quan về tác động của BĐKH và thúc đẩy các giải pháp thích ứng hiệu quả.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Điều chỉnh quy hoạch sử dụng đất tích hợp yếu tố BĐKH: Cần cập nhật các kịch bản BĐKH và nước biển dâng vào quy hoạch sử dụng đất thành phố Quy Nhơn, ưu tiên phân vùng đất phù hợp với mức độ rủi ro ngập lụt, hạn chế phát triển tại các khu vực dễ bị tổn thương. Thời gian thực hiện: 2023-2025. Chủ thể: UBND thành phố Quy Nhơn phối hợp Sở Tài nguyên và Môi trường.

2. Ứng dụng công nghệ GIS và mô hình thủy lực trong quản lý đất đai: Xây dựng hệ thống bản đồ ngập lụt và cảnh báo sớm dựa trên mô hình MIKE FLOOD để hỗ trợ quản lý và ra quyết định sử dụng đất, quy hoạch hạ tầng. Thời gian: 2023-2024. Chủ thể: Trung tâm Công nghệ thông tin tỉnh Bình Định, Văn phòng điều phối BĐKH.

3. Tăng cường đào tạo, nâng cao nhận thức về BĐKH cho cán bộ quản lý và cộng đồng: Tổ chức các khóa tập huấn, hội thảo về tác động BĐKH và kỹ năng lồng ghép yếu tố khí hậu vào quy hoạch sử dụng đất. Thời gian: liên tục từ 2023. Chủ thể: Sở Tài nguyên và Môi trường, các tổ chức phi chính phủ.

4. Xây dựng chính sách hỗ trợ và cơ chế phối hợp liên ngành: Ban hành các hướng dẫn kỹ thuật, quy định pháp lý về lồng ghép BĐKH trong quy hoạch sử dụng đất, đồng thời thiết lập cơ chế phối hợp giữa các sở, ngành liên quan để thực hiện hiệu quả. Thời gian: 2023-2026. Chủ thể: UBND tỉnh Bình Định, Bộ Tài nguyên và Môi trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường: Hỗ trợ xây dựng chính sách, quy hoạch sử dụng đất phù hợp với diễn biến BĐKH, nâng cao hiệu quả quản lý đất đai và giảm thiểu rủi ro thiên tai.

2. Các nhà quy hoạch đô thị và phát triển vùng: Cung cấp cơ sở khoa học và công cụ mô hình để tích hợp yếu tố khí hậu vào quy hoạch, đảm bảo phát triển bền vững và thích ứng với biến đổi khí hậu.

3. Các tổ chức nghiên cứu và đào tạo: Là tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo về tác động BĐKH, mô hình thủy lực và ứng dụng GIS trong quản lý đất đai và phát triển đô thị.

4. Cộng đồng dân cư và doanh nghiệp địa phương: Nâng cao nhận thức về rủi ro BĐKH, từ đó chủ động tham gia vào các hoạt động thích ứng và bảo vệ tài sản, môi trường sống.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần lồng ghép yếu tố biến đổi khí hậu vào quy hoạch sử dụng đất?
   Lồng ghép giúp dự báo và giảm thiểu rủi ro thiên tai như ngập lụt, xâm nhập mặn, bảo vệ tài nguyên đất và phát triển bền vững. Ví dụ, quy hoạch không tính đến nước biển dâng có thể dẫn đến thiệt hại lớn khi mực nước biển tăng.

2. Mô hình MIKE FLOOD có ưu điểm gì trong nghiên cứu này?
   MIKE FLOOD kết hợp mô hình dòng chảy 1 chiều và 2 chiều, mô phỏng chính xác mực nước và diện ngập lụt, phù hợp với địa hình phức tạp của Quy Nhơn, giúp xây dựng bản đồ ngập lụt chi tiết.

3. Các kịch bản biến đổi khí hậu được sử dụng như thế nào?
   Kịch bản phát thải thấp, trung bình và cao được áp dụng để dự báo nhiệt độ, lượng mưa và mực nước biển dâng đến năm 2100, từ đó đánh giá tác động và đề xuất giải pháp quy hoạch phù hợp.

4. Phạm vi nghiên cứu có giới hạn gì không?
   Nghiên cứu tập trung vào thành phố Quy Nhơn và vùng mở rộng, sử dụng số liệu khí hậu và địa hình trong hơn 30 năm qua, không bao gồm các yếu tố kinh tế xã hội chi tiết ngoài phạm vi quy hoạch sử dụng đất.

5. Làm thế nào để các cơ quan quản lý áp dụng kết quả nghiên cứu?
   Thông qua việc cập nhật quy hoạch sử dụng đất, xây dựng bản đồ ngập lụt, tổ chức đào tạo và ban hành chính sách hướng dẫn lồng ghép BĐKH, các cơ quan quản lý có thể nâng cao hiệu quả quản lý và giảm thiểu rủi ro thiên tai.

Kết luận

• Biến đổi khí hậu và nước biển dâng đang gây áp lực lớn lên quy hoạch sử dụng đất tại thành phố Quy Nhơn, với nhiệt độ tăng từ 1,1°C đến 2,9°C và mực nước biển dâng đến gần 1m vào năm 2100.
• Mô hình thủy lực MIKE FLOOD kết hợp GIS đã xác định các khu vực dễ bị ngập lụt, ảnh hưởng đến đất nông nghiệp, khu dân cư và hạ tầng kỹ thuật.
• Quy hoạch sử dụng đất hiện tại chưa tích hợp đầy đủ yếu tố BĐKH, cần điều chỉnh để thích ứng và giảm thiểu rủi ro thiên tai.
• Đề xuất các giải pháp điều chỉnh quy hoạch, ứng dụng công nghệ GIS, nâng cao nhận thức và xây dựng chính sách hỗ trợ nhằm phát triển bền vững.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và công cụ hỗ trợ cho các nhà quản lý, quy hoạch và cộng đồng trong việc ứng phó với biến đổi khí hậu tại Quy Nhơn đến năm 2050 và 2100.

Hành động tiếp theo: Các cơ quan chức năng cần triển khai ngay việc cập nhật quy hoạch sử dụng đất tích hợp BĐKH, đồng thời tăng cường hợp tác liên ngành và đào tạo để nâng cao năng lực thích ứng với biến đổi khí hậu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu 1. Về Biến đổi khí hậu 1.

Khái niệm Theo điểm 2, điều 1 của Công ước khung của Liên hiệp quốc về BĐKH (UNFCCC) năm 1992: BĐKH là sự biến đổi của khí hậu do hoạt động của con người gây ra một cách trực tiếp hoặc gián tiếp làm thay đổi thành phần của khí quyển toàn cầu và do sự biến động tự nhiên của khí hậu quan sát được trong những thời kỳ có thể so sánh được. Theo Bộ TN - MT (2008) định nghĩa: BĐKH “là sự biến đổi trạng thái của khí hậu so với trung bình hoặc sự dao động của khí hậu duy trì trong một khoảng thời gian dài, thường là vài thập kỷ hoặc dài hơn”. Theo nghiên cứu của Viện khoa học khí tượng thủy văn và BĐKH, “lồng ghép (mainstreaming) hay tích hợp (integrating) vấn đề BĐKH vào các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch là: Đưa các mục tiêu thích ứng và giảm nhẹ BĐKH vào tất cả các bước của quá trình lập chiến lược, quy hoạch, kế hoạch của ngành và tổng hợp các tác động đến các hoạt động thích ứng và giảm nhẹ BĐKH trong khi tiến hành đánh giá và lập chiến lược, quy hoạch, kế hoạch của ngành” [42]. Nguyên nhân, đặc trưng sự BĐKH, biểu hiện của BĐKH * Nguyên nhân gây ra BĐKH : Khí hậu bị biến đổi do 2 nhóm nguyên nhân: - Nhóm nguyên nhân khách quan (do sự biến đổi của tự nhiên) bao gồm: Sự biến đổi các hoạt động của mặt trời, sự thay đổi quỹ đạo Trái Đất, sự thay đổi vị trí và quy mô của các châu lục, sự biến đổi của các dòng hải lưu, và sự lưu chuyển trong nội bộ hệ thống khí quyển.

- Nhóm nguyên nhân chủ quan (do sự tác động của con người) xuất phát từ sự gia tăng các hoạt động tạo ra các chất thải khí nhà kính, các hoạt động khai thác quá mức các bể hấp thụ khí nhà kính như: sử dụng nguồn nước, rừng, các hệ sinh thái biển, ven bờ và đất liền khác [18]; việc đốt các nhiên liệu hóa thạch (than đá, dầu mỏ, vv) phục vụ các hoạt động công nghiệp, giao thông vận tải; thay đổi mục đích sử dụng đất (bao gồm thay đổi trong nông nghiệp và nạn phá rừng). Ngoài ra còn một số hoạt động khác như đốt sinh khối, sản phẩm sau thu hoạch,. Các loại KNK chủ yếu bao gồm: CO2, CH4, N2O, HFCs, PFCs và SF6. Khí CO2 phát thải khi đốt cháy nhiên liệu hóa thạch (than, dầu, khí) và là nguồn KNK chủ yếu do con người gây ra trong khí quyển.

Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 Hình 1. Tỷ lệ các chất khí gây hiệu ứng nhà kính Có thể thấy rằng các nguyên nhân gây ra BĐKH do các yếu tố tự nhiên đóng góp một phần rất nhỏ vào sự BĐKH và có tính chu kỳ kể từ quá khứ đến hiện nay. Theo các kết quả nghiên cứu và công bố từ Ủy Ban Liên Chính Phủ về BĐKH thì nguyên nhân gây ra BĐKH 90% do con người gây ra, 10% là do tự nhiên. Các khám phá liên quan đến nguyên nhân gây ra BĐKH do hoạt động của con người do Ủy Ban Liên Chính Phủ về BĐKH công bố đã cải thiện qua các năm như sau: Trong báo cáo của IPCC 1995: Thì cho rằng hoạt động con người chỉ đóng góp vào 50% nguyên nhân gây ra BĐKH; Trong báo cáo của IPCC 2001: là 67% ; IPCC 2007: 90% nguyên nhân gây ra BĐKH; IPCC 2013: 95% nguyên nhân gây ra BĐKH.

* Đặc trưng sự biến đổi khí hậu: Tất cả các trạm đo nhiệt độ đều có thể đo, đánh giá và xác nhận được bằng chứng về BĐKH. Hiện nay, nhiệt độ trung bình đã tăng lên tới 0,3 - 0,40C trong mấy chục năm vừa qua và hiện đang có xu hướng tăng tiếp. Theo NOAA, tháng 2/2015 ghi nhận nhiều khu vực đại dương và đất liền có nhiệt độ cao hơn 0,820 C so với trung bình tháng trong vòng 136 năm. Nhiệt độ trung bình tháng 2 toàn cầu trong thế kỷ 20 là 12,1 độ C.

(Hồi tháng 2/1998 cũng ghi nhận mức nhiệt cao hơn trung bình 0,860C. Đây là năm xảy ra hiện tượng El Nino, gây ảnh hưởng tới 110 triệu người và thiệt hại gần 100 tỷ USD cho kinh tế toàn cầu) [55]. * Biểu hiện của biến đổi khí hậu: Sự nóng lên của trái đất và bầu khí quyển. Mực nước biển dâng cao do hiện tượng băng tan.

Sự thay đổi về chất lượng, thành phần khí quyển có hại cho cuộc sống của con người và các sinh vật trên trái đất. Sự di chuyển của các đới khí hậu tồn tại hàng nghìn năm trên các vùng khác nhau của trái đất dẫn tới nguy cơ đe doạ sự sống Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 7 của các loài sinh vật, các hệ sinh thái và hoạt động của con người. Sự thay đổi cường độ hoạt động của quá trình hoàn lưu khí quyển, chu trình tuần hoàn nước trong tự nhiên và các chu trình sinh địa hoá khác. Sự thay đổi năng suất sinh học của các hệ sinh thái, chất lượng và thành phần của thuỷ quyển, sinh quyển, các địa quyển [62].

Biến đổi khí hậu (BĐKH) mà trước hết là nóng lên toàn cầu và nước biển dâng sẽ tác động nghiêm trọng đến đời sống con người trên phạm vi toàn cầu: theo dự báo đến năm 2080 sản lượng ngũ cốc có thể giảm: 2– 4 %, khi đó giá sẽ tăng: 13-45%, số người thiếu lương thực sẽ là 36 – 50%. Tại Việt Nam, trong 50 năm qua nhiệt độ trung bình tăng khoảng 0,70C, mực nước biển dâng cao khoảng 20 cm. Thiên tai và các hiện tượng khí hậu cực đoan đã tác động đến nước ta ngày càng khốc liệt. Theo dự báo, đến năm 2100 nhiệt độ trung bình ở Việt Nam sẽ tăng lên 30C và mực nước biển dâng cao 1m.

Nước biển dâng cao là nguyên nhân chính gây ngập lụt, nhiễm mặn nguồn nước, ảnh hưởng mạnh đến nông nghiệp, gây rủi ro lớn đến công nghiệp và các hoạt động kinh tế khác cũng như đời sống người dân. Các công trình hạ tầng được thiết kế theo tiêu chuẩn hiện tại khó lòng đáp ứng đầy đủ các dịch vụ trong tương lai. Như vậy, BĐKH là hiện tượng trái đất nóng dần lên do hiệu ứng nhà kính làm cho nhiệt độ ở các đại dương tăng dần lên, làm tan băng ở các vùng cực đới, dẫn tới khí hậu của trái đất biến đổi, hạn hán bão lũ xảy ra ngày một tăng, nước biển ngày một dâng cao. Về quy hoạch sử dụng đất 1.

Khái niệm, đặc điểm quy hoạch sử dụng đất * Khái niệm về quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch sử dụng đất bền vững: - Quy hoạch sử dụng đất: Đất đai là tiềm năng của quá trình phát triển do đất là tư liệu sản xuất đặc biệt và việc tổ chức sử dụng đất gắn chặt với sự phát triển của nền KT - XH. Do vậy, quy hoạch sử dụng đất sẽ là một hiện tượng KT - XH. Đây là một hoạt động vừa mang tính khoa học, vừa mang tính pháp lý của một hệ thống các biện pháp kỹ thuật, kinh tế và xã hội được xử lý bằng các phương pháp phân tích tổng hợp về sự phân bố địa lý của các điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội để tổ chức lại việc sử dụng đất theo pháp luật nhà nước nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng đất hiện tại và tương lai của xã hội một cách tiết kiệm khoa học và có hiệu quả cao nhất. Theo Dent (1988, 1993), quy hoạch sử dụng đất là phương tiện giúp cho nhà quản lý quyết định cách thức sử dụng đất đai thông qua đánh giá có hệ thống cho lựa chọn mô hình sử dụng đất đai, mà trong sự chọn lựa này sẽ đáp ứng với những mục tiêu riêng biệt, và từ đó hình thành nên chính sách và chương trình cho sử dụng đất đai.

Một định nghĩa khác của Fresco và cộng sự (1992), quy hoạch sử dụng đất là một Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 8 hình thức của quy hoạch vùng, trực tiếp cho thấy việc sử dụng tốt nhất về đất đai trên quan điểm chấp nhận những mục tiêu, chú trọng tới tiến trình xây dựng quyết định cấp cao và những cơ hội về môi trường, xã hội và những vấn đề hạn chế khác. Như vậy, Quy hoạch sử dụng đất là hệ thống các biện pháp kinh tế, kỹ thuật và pháp chế của Nhà nước về tổ chức, sử dụng và quản lý đất đai đầy đủ, hợp lý, khoa học và có hiệu quả cao nhất thông qua việc phân bổ quỹ đất đai (khoanh định cho các mục đích và các ngành) và tổ chức sử dụng đất như tư liệu sản xuất (các giải pháp sử dụng đất cụ thể), nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất của xã hội, tạo điều kiện bảo vệ đất đai và môi trường. Về thực chất quy hoạch sử dụng đất là quá trình hình thành các quyết định nhằm tạo điều kiện đưa đất đai vào sử dụng bền vững để mang lại lợi ích cao nhất. Căn cứ vào đặc điểm điều kiện tự nhiên, phương hướng, nhiệm vụ và mục tiêu phát triển KT - XH của mỗi vùng lãnh thổ, quy hoạch sử dụng đất được tiến hành nhằm định hướng cho các cấp, các ngành trên địa bàn lập quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất chi tiết của mình; Xác lập sự ổn định về mặt pháp lý cho công tác quản lý Nhà nước về đất đai; Làm cơ sở để tiến hành giao cấp đất và đầu tư để phát triển sản xuất, đảm bảo an ninh lương thực, phục vụ các nhu cầu dân sinh, văn hoá - xã hội.

Mặt khác, quy hoạch sử dụng đất còn là biện pháp hữu hiệu của Nhà nước nhằm tổ chức lại việc sử dụng đất theo đúng mục đích, hạn chế sự chồng chéo gây lãng phí đất đai, tránh tình trạng chuyển mục đích tuỳ tiện, làm giảm sút nghiêm trọng quỹ đất nông, lâm nghiệp (đặc biệt là diện tích trồng lúa và đất lâm nghiệp có rừng); Ngăn chặn các hiện tượng tiêu cực, tranh chấp, lấn chiếm huỷ hoại đất, phá vỡ cân bằng sinh thái, gây ô nhiễm môi trường dẫn đến những tổn thất hoặc kìm hãm sản xuất, phát triển KT - XH và các hậu quả khó lường về những tình hình bất ổn định chính trị, an ninh quốc phòng ở từng địa phương [25][30].