Luận văn nghiên cứu hoạt động sinh kế và thu nhập của người dân miền núi tại xã phan thanh huyện nguyên bình tỉnh cao bằng

Chuyên khảo phân tích Luận văn nghiên cứu hoạt động sinh kế và thu nhập của người dân miền núi tại xã phan thanh huyện, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu

• Tác giả: Đặng Kiềm Cán
• Người hướng dẫn: PGS. Dương Văn Sơn
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Hoạt Động Sinh Kế Và Thu Nhập Của Người Dân Miền Núi Tại Xã Phan Thanh, Nguyên Bình, Cao Bằng
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. Phần 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa lí luận
• 1.3.3. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. Phần 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 2.1. Cơ sở lí luận khi tiếp cận vấn đề nghiên cứu
• 2.2. Các khái niệm liên quan
• 2.2.1. Khái niệm sinh kế
• 2.2.2. Khái niệm tiếp cận sinh kế
• 2.2.3. Khái niệm sinh kế bền vững
• 2.2.4. Khái niệm chiến lược sinh kế
• 2.3. Nguồn vốn sinh kế
• 2.3.1. Vốn tự nhiên
• 2.3.2. Vốn con người
• 2.3.3. Vốn xã hội
• 2.3.4. Vốn vật chất
• 2.3.5. Vốn tài chính
• 2.4. Các lí thuyết áp dụng
• 2.4.1. Quan điểm chiến lược phát triển bền vững
• 2.4.2. Quan điểm lý thuyết cấu trúc chức năng
• 3. Phần 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, phạm vi, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Khách thể nghiên cứu
• 3.1.3. Phạm vi và giới hạn nghiên cứu
• 3.1.4. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.2. Giả thuyết, câu hỏi nghiên cứu và nội dung nghiên cứu
• 3.2.1. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.2.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 3.2.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 4. Phần 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm địa bàn xã Phan Thanh– huyện Nguyên Bình
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế xã hội
• 4.2. Hoạt động sinh kế và thu nhập của người dân tại xã Phan Thanh
• 4.2.1. Thông tin và phân loại hộ điều tra
• 4.2.2. Các nguồn vốn sinh kế người dân xã Phan Thanh
• 4.2.3. Các hoạt động sinh kế và thu nhập của người dân Xã Phan Thanh, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng hiện nay
• 4.2.4. Nhận xét chung về sinh kế của người dân
• 5. Phần 5: CÁC GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN SINH KẾ BỀN VỮNG, NÂNG CAO ĐỜI SỐNG VẬT CHẤT CHO NGƯỜI DÂN XÃ PHAN THANH
• 5.1. Quan điểm định hướng chiến lược sinh kế bền vững
• 5.2. Các giải pháp khả thi trong lựa chọn sinh kế bền vững cho người dân xã Phan Thanh
• 5.2.1. Giải pháp về phát triển nguồn lực con người
• 5.2.2. Giải pháp về chính sách về vốn
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Nghiên cứu sinh kế

Nghiên cứu sinh kế tập trung vào việc phân tích các hoạt động kiếm sống của người dân miền núi tại xã Phan Thanh, Nguyên Bình, Cao Bằng. Nghiên cứu này nhằm đánh giá các nguồn lực và chiến lược sinh kế mà người dân sử dụng để duy trì và cải thiện đời sống. Các hoạt động sinh kế bao gồm cả nông nghiệp và phi nông nghiệp, với sự chú trọng vào việc tối ưu hóa nguồn lực tự nhiên và con người. Nghiên cứu cũng đề cập đến các yếu tố ảnh hưởng đến sinh kế như điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, và chính sách hỗ trợ.

1.1. Hoạt động sinh kế

Hoạt động sinh kế tại xã Phan Thanh chủ yếu dựa vào nông nghiệp, bao gồm trồng trọt và chăn nuôi. Các cây trồng chính như lúa, ngô, khoai, sắn, và các vật nuôi như trâu, bò, lợn, gà. Ngoài ra, người dân cũng tham gia vào các hoạt động phi nông nghiệp như dịch vụ và buôn bán nhỏ. Nghiên cứu chỉ ra rằng, mặc dù các hoạt động này đóng góp đáng kể vào thu nhập, nhưng hiệu quả vẫn còn hạn chế do điều kiện tự nhiên khắc nghiệt và thiếu vốn đầu tư.

1.2. Đánh giá sinh kế

Đánh giá sinh kế được thực hiện thông qua việc phân tích các nguồn vốn sinh kế, bao gồm vốn tự nhiên, vốn con người, vốn xã hội, vốn vật chất, và vốn tài chính. Kết quả cho thấy, người dân xã Phan Thanh đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc duy trì và phát triển sinh kế, đặc biệt là sự thiếu hụt về vốn tài chính và kỹ năng quản lý. Nghiên cứu cũng đề xuất các giải pháp nhằm cải thiện hiệu quả sinh kế, bao gồm việc tăng cường đào tạo kỹ năng và hỗ trợ vốn đầu tư.

II. Thu nhập người dân miền núi

Thu nhập người dân miền núi tại xã Phan Thanh được nghiên cứu thông qua việc phân tích các nguồn thu nhập từ các hoạt động sinh kế. Nghiên cứu chỉ ra rằng, thu nhập chủ yếu đến từ nông nghiệp, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng thu nhập của các hộ gia đình. Tuy nhiên, mức thu nhập này vẫn còn thấp và không ổn định, phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết và thị trường. Nghiên cứu cũng đề cập đến sự chênh lệch thu nhập giữa các hộ gia đình, với các hộ có điều kiện kinh tế tốt hơn thường có thu nhập cao hơn.

2.1. Phân tích thu nhập

Phân tích thu nhập cho thấy, các hộ gia đình tại xã Phan Thanh có thu nhập trung bình thấp hơn so với các khu vực khác trong tỉnh Cao Bằng. Thu nhập từ nông nghiệp chiếm khoảng 70% tổng thu nhập, trong khi thu nhập từ các hoạt động phi nông nghiệp chỉ chiếm khoảng 30%. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, các hộ có diện tích đất canh tác lớn và tiếp cận tốt hơn với các dịch vụ hỗ trợ thường có thu nhập cao hơn.

2.2. Tình hình việc làm

Tình hình việc làm tại xã Phan Thanh phản ánh sự phụ thuộc lớn vào nông nghiệp, với hầu hết lao động đều tham gia vào các hoạt động trồng trọt và chăn nuôi. Tuy nhiên, việc làm trong lĩnh vực phi nông nghiệp còn hạn chế, dẫn đến tình trạng thiếu việc làm và thu nhập thấp. Nghiên cứu đề xuất các giải pháp nhằm tạo thêm việc làm, bao gồm việc phát triển các ngành nghề mới và hỗ trợ đào tạo kỹ năng cho người lao động.

III. Phát triển kinh tế bền vững

Phát triển kinh tế bền vững là mục tiêu chính của nghiên cứu, với việc đề xuất các giải pháp nhằm cải thiện sinh kế và thu nhập của người dân xã Phan Thanh. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển các mô hình sinh kế bền vững, đảm bảo sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Các giải pháp được đề xuất bao gồm việc tăng cường hỗ trợ vốn, đào tạo kỹ năng, và phát triển các ngành nghề mới.

3.1. Chính sách hỗ trợ

Chính sách hỗ trợ đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững tại xã Phan Thanh. Nghiên cứu đề xuất các chính sách hỗ trợ vốn đầu tư, đào tạo kỹ năng, và phát triển cơ sở hạ tầng. Các chính sách này nhằm giúp người dân tiếp cận tốt hơn với các nguồn lực và cơ hội phát triển, từ đó cải thiện sinh kế và thu nhập.

3.2. Phát triển bền vững

Phát triển bền vững được xem là giải pháp lâu dài để cải thiện đời sống người dân xã Phan Thanh. Nghiên cứu đề xuất việc phát triển các mô hình sinh kế bền vững, kết hợp giữa nông nghiệp và các ngành nghề mới, đảm bảo sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Các giải pháp này nhằm giúp người dân tăng thu nhập, cải thiện chất lượng cuộc sống, và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Tính cấp thiết của đề tài Đất nước ta đang từng bước hội nhập nền kinh tế thế giới, giành được nhiều thành tựu trong tất cả các lĩnh vực đời sống văn hóa - kinh tế - xã hội. Chất lượng cuộc sống về mọi mặt của người dân không ngừng được cải thiện. Đặc biệt là vấn đề sinh kế bền vững và thu nhập của người dân đang là mỗi quan tâm hàng đầu.

Nó là điều kiện cần thiết cho quá trình phát triển nâng cao đời sống của con người nhưng vẫn đáp ứng được đòi hỏi về chất lượng môi trường tự nhiên. Hoạt động sản xuất nông nghiệp ngày càng đa dạng, phát triển theo hướng hàng hóa. Mà sự phát triển nhanh chóng, vượt bậc trong nền kinh tế hàng hóa đã tạo nên sự phân hóa giàu nghèo ngày càng sâu sắc trong xã hội, vấn đề sinh kế và thu nhập giữa các tầng lớp dân cư, giữa các vùng, giữa thành thị và nông thôn ngày càng rõ rệt. Với hơn 70% dân số ở các vùng nông thôn đây là nguồn lao động dồi dào nhưng lại chưa được sử dụng hợp lý.

Trên thực tế cho thấy việc lựa chọn hoạt động sinh kế và việc tăng thu nhập cho hộ gia đình phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố: Điều kiện tự nhiên,kinh tế xã hội, yếu tố con người, yếu tố vật chất. Do đó việc nghiên cứu hoạt động sinh kế và thu nhập của người dân là yêu cầu cấp thiết và cần có sự quan tâm đúng mức của các cấp, các ngành, … Tình trạng đất đai phục vụ cho sản xuất, làm nhà ở cho người dân thì có hạn mà dân số thì ngày một tăng. Cho nên việc lựa chọn hoạt động sinh kế và việc tăng thu nhập cho hộ gia đình đã khó lại càng khó hơn. Nghiên cứu hoạt động sinh kế và thu nhập của người dân giúp ta thấy được cuộc sống người dân như thế nào, thu nhập ra sao, đã hiệu quả và ổn định chưa.

Sinh kế nó là điều kiện cần thiết cho quá trình phát triển, nâng cao đời sống của con người nhưng vẫn đáp ứng, được đòi hỏi về chất lượng môi h 2 trường tự nhiên. Xuất phát từ thực tế trên, em tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu hoạt động sinh kế và thu nhập của người dân miền núi tại xã Phan Thanh, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng”. Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu chung Tìm hiểu, phân tích các hoạt động sinh kế của người dân xã Phan Thanh.

Qua đó xem xét và rút ra những phương thức, tập quán trong lao động sản xuất của người dân nhằm tìm ra một số giải pháp khả thi cho chiến lược sinh kế bền vững phù hợp với điều kiện của người dân tại địa phương. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, tác động đến hoạt động sinh kế của người dân. - Phân tích hoạt động sinh kế và thu nhập từ các hoạt động sinh kế của người dân xã Phan Thanh. - Đề xuất giải pháp phát triển sinh kế bền vững, nâng cao đời sống vật chất cho người dân địa phương.

Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Củng cố thêm kiến thức thực tế cho sinh viên trong quá trình đi thực tập cơ sở. - Nâng cao khả năng tiếp cận, thu thập, xử lý thông tin của sinh viên trong quá trình nghiên cứu. Ý nghĩa lí luận - Đây là một đề tài mới nghiên cứu về vấn đề sinh kế của người dân miền núi tại địa phương vì vậy đây sẽ là cơ sở để xây dựng nền móng cho các cuộc nghiên cứu sau này khi nghiên cứu đến các hoạt động sinh kế.

- Đề tài góp phần làm rõ một số vấn đề trong hoạt động sinh kế của người dân miền núi, hiệu quả của các hoạt động sinh kế ấy mang lại. h 3 - Bổ sung một số lý thuyết về hoạt động sinh kế, đóng góp một mẫu nghiên cứu xã hội học làm sáng tỏ thực trạng sinh kế, đồng thời tìm hiểu đời sống hiện nay của người dân nơi đây. Ý nghĩa thực tiễn - Đáp ứng mục đích ứng dụng, nhân rộng mô hình xóa đói giảm nghèo, phát triển nông thôn của người dân miền núi - Đóng góp kiến nghị những giải pháp khả thi cho chiến lược sinh kế bền vững của người dân miền núi xã Phan Thanh hiện nay. - Đóng góp một mô hình sinh kế bền vững cho chiến lược sinh kế bền vững khu vực miền núi đang chuyển biến về tỉ trọng cơ cấu ngành trong nông nghiệp ở Việt Nam hiện nay.

h 4 Phần 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 2. Cơ sở lí luận khi tiếp cận vấn đề nghiên cứu 2. Các khái niệm liên quan Theo DFID sinh kế bao gồm 3 thành tố chính: nguồn lực và khả năng con người có được, chiến lược sinh kế và kết quả sinh kế. có quan niệm cho rằng sinh kế không đơn thuần chỉ là vấn đề kiếm sống, kiếm miếng ăn và nơi ở.

Mà nó còn đề cập đến vấn đề tiếp cận các quyền sở hữu, thông tin, kĩ năng, các mối quan hệ. Sinh kế cũng được xem như là “sự tập hợp các nguồn lực và khả năng mà con người có được kết hợp với những quyết định và hoạt động mà họ thực thi nhằm để sống cũng như để đạt được các mục tiêu và ước nguyện của họ”. Về cơ bản các hoạt động sinh kế là do mỗi cá nhân hay hộ gia đình tự quyết định dựa vào năng lực và khả năng của họ và đồng thời chịu tác động của các thể chế chính sách và các mối quan hệ xã hội và mỗi cá nhân và hộ gia đình tự thiết lập trong cộng đồng. * Khái niệm sinh kế Hiện nay có rất nhiều định nghĩa khác nhau về sinh kế.

Theo một số tác giả, sinh kế bao gồm năng lực tiềm tàng, tài sản (bao gồm các nguồn lực vật chất và xã hội như: cửa hàng, nguồn tài nguyên, đường xá, đất đai…) cùng các hoạt động cần thiết để làm phương tiện kiếm sống của con người. Sinh kế của nông hộ là hoạt động kiếm sống của con người, được thể hiện qua hai lĩnh vực chính là nông nghiệp và phi nông nghiệp. Hoạt động nông nghiệp bao gồm: (1) trồng trọt: Lúa, ngô, khoai,sắn, Dong giềng… (2) chăn nuôi: Trâu, bò, lợn, gà, cá, ngựa, dê… (3) lâm nghiệp: Keo, thông,… Hoạt động phi nông nghiệp ở nông thôn chủ yếu là các dịch vụ, buôn bán và một số ngành nghề khác. Như vậy, trong phạm vi báo cáo này, sinh kế của người dân nông thôn h 5 được hiểu là các hoạt động sản xuất nông nghiệp để nuôi sống cho chính gia đình của họ.

Vì vậy, xây dựng kế hoạch chiến lược cải thiện sinh kế chính là việc xây dựng các thí nghiệm trình diễn hiện trường để góp phần cải thiện sinh kế địa phương. Qua đó, góp phần phát triển kinh tế và xóa đói giảm nghèo. * Khái niệm tiếp cận sinh kế Theo kế hoạch và đầu tư (2003) cho rằng: Tiếp cận sinh kế nó phản ánh bức tranh tổng hợp các sinh kế của người dân hay cộng đồng, chứ không chỉ theo phương thức truyền thống chú trọng đến một hoặc hai sinh kế. Tiếp cận sinh kế sẽ mang lại cho cộng đồng cũng như những người hỗ trợ từ bên ngoài cơ hội thoát nghèo, thích nghi với điều kiện tự nhiên xã hội và có những thay đổi tốt hơn cho chính họ và cho những thế hệ tiếp theo.

* Khái niệm sinh kế bến vững Khái niệm sinh kế lần đầu tiên được đề cập trong báo cáo Brundland (1987) tại hội nghị thế giới vì môi trường và phát triển. Một sinh kế được cho là bền vững khi con người có thể đố phó và khắc phục được những áp lực và cú sốc. Đồng thời có thể duy trì hoặc nâng cao khả năng và tài sản ở cả hiện tại và trong tương lai mà không gây tổn hại đến cơ sở các nguồn tài nguyên thiên nhiên. Thuật ngữ “sinh kế bền vững” được sử dụng lần đầu tiên như một khái niệm phát triển vào những năm đầu thập niên 90.

Còn theo Nguyễn Mỹ Vân (2009) định nghĩa về sinh kế bền vững như sau: “Sinh kế bền vững bao gồm con người, năng lực và kế sinh nhai, gồm có lương thực, thu nhập và tài sản của họ. Ba khía cạnh tài sản là tài nguyên, dự trữ, và tài sản vô hình như dư nợ và cơ hội. Sinh kế bền vững khi nó bao gồm hoặc mở rộng tài sản địa phương và toàn cầu mà chúng phụ thuộc vào lợi ích ròng tác động đến sinh kế khác. Sinh kế bền vững về mặt xã hội khi nó có thể chống chịu hoặc hồi sinh từ những thay đổi lớn và có thể cung cấp cho thế hệ tương lai”.

* Khái niệm chiến lược sinh kế Theo Hoàng Mạnh Quân thì: Chiến lược sinh kế dùng để chỉ phạm vi và sự kết hợp những lựa chọn và quyết định mà người dân đưa ra trong việc h 6 sử dụng, quản lí các nguồn vốn và tài sản sinh kế nhằm tăng thu nhập và nâng cao đời sống cũng như để đạt được mục tiêu nguyện vọng của họ. Biến can thiệp Bối cảnh tổn thương -xu hướng kinh tế, xã hội và môi trường -dao động theo thời vụ -sốc, khủng hoảng Vốn con người Kết quả sinh kế - Mức thu nhập cao Vốn xã hội vốn tự nhiên hơn Biến độc Hoạt động sinh kế - An ninh lương thực lập Biến phụ thuộc - Chất lượng cuộc vốn vật chất vốn tài chính sống nâng cao -Luật tục, thể chế cộng đồng -Các chính sách của nhà nước và pháp luật Hình 2.1: Sơ đồ khung phân tích sinh kế (Nguồn: Nguyễn Văn Sửu, khung sinh kế bền vững) * Nguồn vốn sinh kế Nguồn vốn sinh kế được hiểu như là các điều kiện khách quan và chủ quan tác động vào một sự vật hiện tượng làm cho nó thay đổi về chất hoặc h 7 lượng. Trong phạm vi đề tài này, các yếu tố về con người, tự nhiên, vật chất, tài chính, xã hội, các thể chế chính sách mà xã hội quy định. Các nguồn vốn đó được hiểu như sau: - Vốn tự nhiên: là những yếu tố được sử dụng trong các nguồn lực tự nhiên.

Nó cung cấp và phục vụ rất hữu ích cho phương kế kiếm sống của con người. Có rất nhiều nguồn lực hình thành nên nguồn vốn tự nhiên. Từ các hàng hóa công vô hình như không khí, tính đa dạng sinh học đến các tài sản có thể phân chia được sử dụng trực tiếp trong sản xuất như: đất đai, nguồn nước, cây trồng, vật nuôi, mùa màng… - Vốn con người: Con người là cơ sở nguồn vốn này.