Luận văn thạc sĩ về nghiên cứu giống lúa thuần ngắn ngày tại tỉnh Bình Định

Luận văn thạc sĩ nông nghiệp phân tích các giống lúa thuần ngắn ngày tại Bình Định, đánh giá hiệu quả canh tác và tiềm năng phát triển.

• Tác giả: Võ Văn Tiên
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Quang Cơ
• Trường học: Đại học Nông lâm Huế
• Chuyên ngành: Nông nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu giống lúa thuần ngắn ngày tại Bình Định
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• TÓM TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN ĐỀ TÀI
• 1.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 1.1.1. Giới thiệu chung về cây lúa
• 1.1.1.1. Nguồn gốc cây lúa
• 1.1.2. Phân loại cây lúa
• 2. MỞ ĐẦU
• 3. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về giống lúa thuần ngắn ngày tại Bình Định

Giống lúa thuần ngắn ngày là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm lúa gạo tại tỉnh Bình Định. Việc nghiên cứu và phát triển các giống lúa này không chỉ giúp cải thiện năng suất mà còn đáp ứng nhu cầu lương thực của người dân trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp. Các giống lúa thuần ngắn ngày có thời gian sinh trưởng từ 93 đến 105 ngày, cho phép nông dân có thể linh hoạt trong việc bố trí mùa vụ. Điều này đặc biệt quan trọng trong việc giảm thiểu rủi ro do thời tiết bất lợi. Theo nghiên cứu, giống OM396 và OM404 đã cho thấy khả năng thích ứng tốt với điều kiện khí hậu tại Bình Định, đồng thời có năng suất cao và chất lượng gạo tốt. Việc lựa chọn giống lúa phù hợp sẽ góp phần quan trọng trong việc phát triển nông nghiệp bền vững tại địa phương.

1.1. Tình hình sản xuất lúa tại Bình Định

Tỉnh Bình Định có diện tích đất nông nghiệp lớn, với khoảng 105.746,8 ha dành cho sản xuất lúa. Tuy nhiên, năng suất trung bình chỉ đạt khoảng 62,2 tạ/ha. Việc sử dụng các giống lúa truyền thống đã dẫn đến tình trạng thoái hóa giống, làm giảm năng suất và chất lượng gạo. Do đó, việc nghiên cứu và phát triển các giống lúa thuần mới là cần thiết để nâng cao hiệu quả sản xuất. Các giống lúa hiện tại như ĐV108, Khang dân đột biến, và OM4900 đã không còn đáp ứng được yêu cầu sản xuất trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Nghiên cứu này nhằm tìm ra các giống lúa mới có khả năng chống chịu tốt hơn với sâu bệnh và điều kiện thời tiết khắc nghiệt.

II. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thực hiện thông qua các thí nghiệm tại Bình Định trong hai vụ mùa: Hè Thu 2016 và Đông Xuân 2016-2017. Mười giống lúa được chọn từ các viện nghiên cứu, bao gồm OM386, OM396, OM400, OM403, OM404, OM409, ANS1, ANS2, AN27 và giống đối chứng ĐV18. Các giống này được bố trí theo kiểu khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh với ba lần nhắc lại, mỗi ô thí nghiệm có diện tích 10 m2. Việc theo dõi các chỉ tiêu sinh trưởng, phát triển, năng suất và chất lượng gạo được thực hiện theo Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia về khảo nghiệm giống lúa. Kết quả cho thấy thời gian sinh trưởng của các giống lúa thí nghiệm dao động từ 93 đến 105 ngày, với chiều cao cây và số nhánh hữu hiệu đạt yêu cầu. Điều này cho thấy khả năng sinh trưởng và phát triển tốt của các giống lúa mới trong điều kiện khí hậu tại Bình Định.

2.1. Đánh giá sâu bệnh hại

Trong quá trình nghiên cứu, tình hình sâu bệnh hại trên các giống lúa thí nghiệm được theo dõi chặt chẽ. Kết quả cho thấy mức độ nhiễm sâu bệnh ở cả hai vụ chỉ ở mức nhẹ, với rầy nâu và sâu đục thân không bị nhiễm ở vụ Đông Xuân. Điều này cho thấy các giống lúa thuần mới có khả năng chống chịu tốt với sâu bệnh, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng gạo. Việc lựa chọn giống lúa có khả năng kháng bệnh sẽ giúp nông dân giảm thiểu chi phí đầu tư cho thuốc bảo vệ thực vật, từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế trong sản xuất nông nghiệp.

III. Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Kết quả nghiên cứu cho thấy năng suất thực thu của các giống lúa thí nghiệm trong vụ Hè Thu 2016 dao động từ 60,92 đến 71,33 tạ/ha, trong khi vụ Đông Xuân 2016-2017 đạt từ 62,64 đến 76,63 tạ/ha. Đặc biệt, giống OM396 và OM404 đã thể hiện năng suất vượt trội và phẩm chất gạo tốt. Chất lượng gạo của các giống này được đánh giá cao, với tỷ lệ hạt nguyên và độ trắng đạt yêu cầu. Việc lựa chọn giống lúa có năng suất cao và chất lượng tốt sẽ giúp nâng cao giá trị kinh tế cho nông dân. Nghiên cứu này không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn mang lại giá trị thực tiễn cao, góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp tại Bình Định.

3.1. Đề xuất và khuyến nghị

Để phát huy hiệu quả của các giống lúa thuần mới, cần tiếp tục thực hiện khảo nghiệm sản xuất các giống OM396 và OM404 tại các địa phương khác nhau trong tỉnh. Việc trồng thử nghiệm các giống lúa có thời gian sinh trưởng ngắn và khả năng thích ứng tốt với điều kiện khí hậu biến đổi cũng cần được thực hiện. Đồng thời, xác định dạng phân và liều lượng bón phân thích hợp cho các giống này sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng lúa, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây lúa (Oryza sativa L.) là cây lương thực chủ yếu, đóng vai trò quan trọng trong an ninh lương thực và phát triển kinh tế nông nghiệp tại Việt Nam, đặc biệt ở tỉnh Bình Định. Theo số liệu từ Cục Thống kê Bình Định năm 2016, diện tích đất sản xuất lúa của tỉnh đạt khoảng 105.746,8 ha với năng suất trung bình khoảng 62,2 tạ/ha, sản lượng lúa hàng năm duy trì trên 658 nghìn tấn. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu với các hiện tượng hạn hán kéo dài, mưa lũ bất thường đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất lúa, gây thiệt hại kinh tế cho người dân. Trong bối cảnh đó, việc nghiên cứu và lựa chọn các giống lúa thuần ngắn ngày, có năng suất cao, chất lượng gạo tốt và khả năng thích ứng với điều kiện khí hậu địa phương là cấp thiết.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển, tình hình sâu bệnh, năng suất và chất lượng gạo của một số giống lúa thuần mới tại tỉnh Bình Định trong hai vụ Hè Thu 2016 và Đông Xuân 2016-2017. Qua đó, xác định 1-2 giống lúa thuần ngắn ngày, năng suất cao, chất lượng gạo khá phù hợp với điều kiện địa phương để bổ sung vào cơ cấu giống của tỉnh. Nghiên cứu có phạm vi thực hiện tại trại nghiên cứu khảo nghiệm giống lúa màu An Nhơn, xã Nhơn Hòa, thị xã An Nhơn, tỉnh Bình Định, trong khoảng thời gian từ tháng 5/2016 đến tháng 5/2017.

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện ở việc đa dạng hóa bộ giống lúa chất lượng tại địa phương, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế và ổn định sản xuất trong điều kiện biến đổi khí hậu. Kết quả nghiên cứu sẽ hỗ trợ khuyến cáo nhân rộng mô hình sản xuất với quy mô hợp lý, góp phần đảm bảo an ninh lương thực và phát triển bền vững ngành lúa gạo tỉnh Bình Định.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về sinh trưởng phát triển cây lúa, chọn tạo giống và thích ứng sinh thái. Hai khung lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết chọn tạo giống cây trồng: Tập trung vào các tiêu chí giống lúa tốt như thời gian sinh trưởng ngắn, năng suất cao, khả năng chống chịu sâu bệnh và điều kiện ngoại cảnh bất lợi, đồng thời có chất lượng gạo đáp ứng yêu cầu thị trường. Lý thuyết này nhấn mạnh vai trò của việc khảo nghiệm đồng ruộng để đánh giá tính thích nghi và ổn định của giống trong điều kiện sinh thái cụ thể.

2. Mô hình sinh trưởng phát triển cây lúa: Bao gồm các khái niệm về thời gian sinh trưởng qua các giai đoạn (bén rễ hồi xanh, đẻ nhánh, trổ bông, chín), các chỉ tiêu hình thái như chiều cao cây, số nhánh hữu hiệu, và các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất như sâu bệnh hại và điều kiện khí hậu.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu gồm: thời gian sinh trưởng, năng suất thực thu, chất lượng gạo (chất lượng xay xát, phẩm chất thương phẩm), tình hình sâu bệnh hại, và khả năng thích ứng sinh thái.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành theo phương pháp thực nghiệm đồng ruộng trong hai vụ Hè Thu 2016 và Đông Xuân 2016-2017 tại trại nghiên cứu khảo nghiệm giống lúa màu An Nhơn, tỉnh Bình Định. Cỡ mẫu gồm 10 giống lúa thuần, trong đó có 9 giống mới lấy từ Viện Lúa Đồng bằng sông Cửu Long và Viện Khoa học Kỹ thuật Nông nghiệp Duyên hải Nam Trung Bộ, cùng 1 giống đối chứng ĐV108 phổ biến tại địa phương.

Phương pháp chọn mẫu là bố trí thí nghiệm theo kiểu khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh với 3 lần nhắc lại, diện tích mỗi ô thí nghiệm 10 m², tổng diện tích thí nghiệm 400 m². Các giống được gieo cấy với mật độ 50 khóm/m², áp dụng quy trình kỹ thuật chuẩn theo Quy chuẩn Kỹ thuật Quốc gia QCVN 01-55:2011/BNNPTNT.

Dữ liệu thu thập bao gồm các chỉ tiêu sinh trưởng (thời gian sinh trưởng, chiều cao cây, số nhánh hữu hiệu), tình hình sâu bệnh hại, năng suất thực thu, và các chỉ tiêu chất lượng gạo (xay xát, phẩm chất thương phẩm). Phân tích số liệu sử dụng phương pháp thống kê mô tả và so sánh trung bình, đánh giá sự khác biệt giữa các giống theo mức ý nghĩa 5%.

Diễn biến khí hậu được theo dõi chi tiết trong suốt thời gian nghiên cứu, với các chỉ số nhiệt độ trung bình, lượng mưa, độ ẩm và giờ nắng được thu thập từ Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn tỉnh Bình Định, nhằm đánh giá ảnh hưởng của điều kiện môi trường đến sinh trưởng và năng suất của các giống lúa.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thời gian sinh trưởng: Các giống lúa thí nghiệm có thời gian sinh trưởng ngắn, phù hợp với mục tiêu nghiên cứu. Vụ Đông Xuân 2016-2017, thời gian sinh trưởng dao động từ 100-105 ngày; vụ Hè Thu 2016 từ 93-100 ngày, đáp ứng tiêu chí giống lúa ngắn ngày.

2. Chiều cao cây và số nhánh hữu hiệu: Chiều cao cây cuối vụ Hè Thu 2016 dao động từ 103,46 cm (giống OM396) đến 115,73 cm (giống ANS2). Vụ Đông Xuân 2016-2017 chiều cao cây từ 96,73 cm đến 106,20 cm. Số nhánh hữu hiệu trong vụ Đông Xuân đạt 4-6 nhánh/khóm, vụ Hè Thu 5-6 nhánh/khóm, cho thấy khả năng đẻ nhánh tốt, góp phần vào năng suất.

3. Tình hình sâu bệnh hại: Mức độ nhiễm sâu bệnh trên các giống lúa ở mức nhẹ. Vụ Đông Xuân 2016-2017 không phát hiện rầy nâu và sâu đục thân, trong khi vụ Hè Thu 2016 có nhiễm nhẹ sâu đục thân và bệnh đạo ôn cổ bông với điểm nhiễm từ 1-3. Bệnh khô vằn không phát sinh hoặc nhiễm nhẹ.

4. Năng suất thực thu: Vụ Hè Thu 2016, năng suất thực thu của các giống dao động từ 60,92 đến 71,33 tạ/ha; vụ Đông Xuân 2016-2017 từ 62,64 đến 76,63 tạ/ha. Hai giống OM396 và OM404 nổi bật với năng suất cao hơn các giống còn lại, vượt đối chứng ĐV108.

5. Chất lượng gạo: Hầu hết các giống có phẩm chất gạo khá, phù hợp với yêu cầu thị trường. Đặc biệt, giống OM396 và OM404 có chất lượng thương phẩm vượt trội, đáp ứng tiêu chuẩn xay xát và cơm gạo ngon, mềm dẻo.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy các giống lúa thuần mới có thời gian sinh trưởng ngắn, phù hợp với điều kiện khí hậu Bình Định, giúp tăng số vụ canh tác và giảm thiểu rủi ro do thiên tai. Chiều cao cây và số nhánh hữu hiệu ổn định, tạo điều kiện cho năng suất cao và khả năng chống chịu tốt với sâu bệnh hại ở mức độ nhẹ.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, năng suất của giống OM396 và OM404 tương đương hoặc cao hơn các giống lúa ngắn ngày phổ biến tại Đồng bằng sông Cửu Long và các vùng duyên hải Nam Trung Bộ. Mức độ nhiễm bệnh nhẹ cho thấy khả năng thích ứng sinh thái tốt, phù hợp với điều kiện canh tác tại Bình Định.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh năng suất thực thu giữa các giống trong hai vụ, bảng tổng hợp chỉ tiêu sinh trưởng và mức độ nhiễm bệnh để minh họa sự khác biệt và ưu thế của các giống được chọn lọc.

Kết quả nghiên cứu góp phần bổ sung bộ giống lúa chất lượng cho tỉnh Bình Định, đồng thời tạo cơ sở khoa học cho việc nhân rộng và ứng dụng trong sản xuất, góp phần nâng cao hiệu quả kinh tế và đảm bảo an ninh lương thực trong bối cảnh biến đổi khí hậu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Khảo nghiệm mở rộng: Tiếp tục bố trí khảo nghiệm sản xuất giống OM396 và OM404 tại các địa phương khác nhau trong tỉnh Bình Định để đánh giá khả năng thích ứng với các điều kiện sinh thái và đất đai đa dạng, nhằm xác định tính ổn định và hiệu quả năng suất trong thực tế sản xuất.

2. Thử nghiệm giống ngắn ngày tại vùng khó khăn: Thực hiện trồng thử nghiệm một số giống lúa có thời gian sinh trưởng ngắn, tiềm năng năng suất và chất lượng cao ở các vùng không chủ động nước tưới, vùng ngập lụt nhằm đánh giá khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và điều kiện bất lợi.

3. Nghiên cứu phân bón tối ưu: Xác định dạng phân và liều lượng bón phân thích hợp cho hai giống OM396 và OM404 trên các loại đất khác nhau để nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón, tăng năng suất và chất lượng lúa, đồng thời giảm chi phí đầu tư.

4. Khuyến cáo nhân rộng mô hình: Đẩy mạnh tuyên truyền, tập huấn kỹ thuật cho nông dân về quy trình sản xuất giống lúa thuần ngắn ngày năng suất cao, khuyến khích áp dụng mô hình sản xuất với quy mô hợp lý nhằm nâng cao thu nhập và phát triển bền vững.

5. Theo dõi và quản lý sâu bệnh: Thiết lập hệ thống giám sát sâu bệnh hại trên các giống lúa mới, áp dụng biện pháp quản lý tổng hợp nhằm hạn chế thiệt hại, bảo vệ năng suất và chất lượng sản phẩm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu và cán bộ kỹ thuật nông nghiệp: Luận văn cung cấp dữ liệu khoa học về sinh trưởng, năng suất và chất lượng giống lúa thuần ngắn ngày, hỗ trợ công tác chọn tạo và khảo nghiệm giống mới phù hợp với điều kiện địa phương.

2. Người làm chính sách và quản lý nông nghiệp: Thông tin về hiệu quả kinh tế và khả năng thích ứng của các giống lúa mới giúp xây dựng chính sách phát triển giống cây trồng, định hướng sản xuất bền vững và an ninh lương thực.

3. Nông dân và hợp tác xã sản xuất lúa: Cung cấp kiến thức về các giống lúa thuần ngắn ngày năng suất cao, kỹ thuật canh tác và quản lý sâu bệnh, giúp nâng cao hiệu quả sản xuất và thu nhập.

4. Doanh nghiệp giống và các tổ chức hỗ trợ nông nghiệp: Tham khảo kết quả nghiên cứu để phát triển sản phẩm giống lúa phù hợp thị trường, đồng thời hỗ trợ kỹ thuật và nhân rộng mô hình sản xuất giống lúa mới.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần chọn giống lúa thuần ngắn ngày cho Bình Định?
   Giống lúa thuần ngắn ngày giúp tăng số vụ canh tác trong năm, giảm thiểu rủi ro do biến đổi khí hậu và thiên tai, đồng thời phù hợp với điều kiện thời tiết và đất đai của tỉnh Bình Định, góp phần nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế.

2. Các giống lúa nào được đánh giá có năng suất cao nhất trong nghiên cứu?
   Hai giống OM396 và OM404 được xác định có năng suất thực thu cao nhất, dao động từ 71,33 tạ/ha (vụ Hè Thu) đến 76,63 tạ/ha (vụ Đông Xuân), đồng thời có chất lượng gạo tốt, phù hợp với yêu cầu sản xuất và tiêu dùng.

3. Tình hình sâu bệnh hại ảnh hưởng như thế nào đến các giống lúa nghiên cứu?
   Các giống lúa thí nghiệm chỉ bị nhiễm sâu bệnh ở mức nhẹ, như sâu đục thân và bệnh đạo ôn cổ bông với điểm nhiễm từ 1-3, không gây thiệt hại nghiêm trọng, cho thấy khả năng chống chịu tốt trong điều kiện canh tác tại Bình Định.

4. Phương pháp thí nghiệm được áp dụng như thế nào?
   Thí nghiệm được bố trí theo kiểu khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh với 3 lần nhắc lại, diện tích mỗi ô 10 m², sử dụng 10 giống lúa (9 giống mới và 1 đối chứng), áp dụng quy trình kỹ thuật chuẩn và theo dõi các chỉ tiêu sinh trưởng, năng suất, sâu bệnh và chất lượng gạo.

5. Làm thế nào để nhân rộng các giống lúa thuần ngắn ngày này trong sản xuất?
   Cần tiếp tục khảo nghiệm mở rộng tại nhiều vùng sinh thái khác nhau, xác định quy trình kỹ thuật tối ưu, tổ chức tập huấn kỹ thuật cho nông dân, đồng thời xây dựng chính sách hỗ trợ và khuyến khích áp dụng mô hình sản xuất giống lúa mới với quy mô phù hợp.

Kết luận

• Đã xác định được 1-2 giống lúa thuần ngắn ngày (OM396 và OM404) có năng suất cao, chất lượng gạo khá và khả năng thích ứng tốt với điều kiện khí hậu, đất đai tỉnh Bình Định.
• Thời gian sinh trưởng của các giống dao động từ 93-105 ngày, phù hợp với mục tiêu tăng số vụ canh tác và giảm thiểu rủi ro thiên tai.
• Tình hình sâu bệnh hại trên các giống lúa thí nghiệm ở mức nhẹ, không ảnh hưởng đáng kể đến năng suất và chất lượng.
• Năng suất thực thu đạt từ 60,92 đến 76,63 tạ/ha, trong đó OM396 và OM404 vượt trội về năng suất và phẩm chất thương phẩm.
• Đề xuất tiếp tục khảo nghiệm mở rộng, nghiên cứu phân bón tối ưu và nhân rộng mô hình sản xuất nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế và đảm bảo an ninh lương thực địa phương.

Next steps: Tiến hành khảo nghiệm mở rộng các giống tiềm năng tại nhiều vùng sinh thái khác nhau trong tỉnh và các vùng lân cận; nghiên cứu kỹ thuật canh tác và quản lý sâu bệnh phù hợp; xây dựng kế hoạch nhân rộng và chuyển giao công nghệ cho nông dân.

Các nhà nghiên cứu, cán bộ kỹ thuật và người làm chính sách cần phối hợp triển khai các đề xuất nhằm phát huy tối đa tiềm năng của giống lúa thuần ngắn ngày, góp phần phát triển nông nghiệp bền vững và nâng cao đời sống người dân Bình Định.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN ĐỀ TÀI 1. Cơ sở lý luận của đề tài 1. Giới thiệu chung về cây lúa 1.

Nguồn gốc cây lúa Lúa thuộc chi Oryza sativa, là một trong những cây trồng có lịch sử lâu đời nhất có từ 130 triệu năm trước, tồn tại như một loại cỏ dại trên đất Gondwana ở siêu lục địa, sau này vỡ thành Châu Á, Châu Mỹ, Châu Úc và Châu Nam Cực. Lúa được thuần hóa rất sớm khoảng 10.000 năm trước công nguyên [Khush. Các nhà khoa học như Haudricourt & Hedin (1944), Werth (1954), Wissmann (1957), Sauer (1952), Barrau (1965, 1974), Soldheim (1969), Gorman (1970). đã lập luận vững chắc và đưa ra những giả thuyết cho rằng vùng Đông Nam Á là nơi khai sinh nền nông nghiệp đa dạng rất sớm của thế giới.

Cây lúa có nguồn gốc từ Trung Quốc, một nhóm các nhà nghiên cứu về gene đã đưa ra kết luận như vậy trong một nghiên cứu lịch sử tiến hóa hàng nghìn năm bằng cách chạy lặp lại chuỗi thứ tự gene ở quy mô rộng. Những phát hiện của họ đăng trên Kỷ yếu Học viện Khoa học Quốc gia (PNAS) số gần đây nhất cho thấy rằng việc thuần hóa cây lúa có thể đã xuất hiện vào thời điểm cách ngày nay 9.000 năm ở lưu vực sông Dương Tử (còn gọi là sông Trường Giang). Những nghiên cứu trước đây giả định việc thuần hóa cây lúa có nguồn gốc là Ấn Độ và Trung Quốc [Nguyễn Văn Hiển (2000)]. Cây lúa cũng được trồng từ hàng ngàn năm trước đây ở Việt Nam và nơi đây cũng được coi là biểu tượng của nền văn minh lúa nước.

Vùng đồng bằng Bắc Bộ là một trong những vùng sinh thái của cả nước có các nguồn gen đa dạng và phong phú nhất [Lê Doãn Diên, 1990]. Theo Chang (1976) nhà di truyền học cây lúa của Viện Nghiên cứu lúa Quốc tế (IRRI), đã tổng kết nhiều tài liệu khác nhau và cho rằng việc thuần hóa loài lúa trồng có thể được tiến hành một cách độc lập cùng một lúc ở nhiều nơi, dọc theo vành đai trải dài từ đồng bằng sông Ganges dưới chân phía tây của dãy Himalayas - Ấn Độ ngang qua Bắc Miến Điện, Bắc Thái Lan, Lào và Việt Nam, đến Tây Nam và Nam Trung Quốc.H Lin 1976] Khảo sát về nguồn gen cây lúa ở vùng Tây Bắc, Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Đồng Bằng Sông Cửu Long, đã phát hiện ra 5 loại lúa dại, đó là O. Như vậy, tuy có các quan điểm khác nhau về nguồn gốc xuất xứ nhưng những ý kiến trên đều cho rằng nó có xuất xứ từ khu vực nóng ẩm phù hợp với điều kiện trồng lúa nhiệt đới hiện nay Luận văn thạc sĩ Nông nghiệp PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 4 1. Phân loại cây lúa.

Cây lúa thuộc họ Graminae (hòa thảo), chi Oryza, loài Oryza-sativa L. Chi Oryza có 23 loài trong đó có hai loài lúa trồng là O.sativa phổ biến ở Châu Á và O.glaberrima phổ biến ở Tây Phi. Oyza sativa có 3 loài phụ là Indica (lúa tiên), Japonica (lúa cánh), Javanica (lúa bù lu). Vào 1753, Lineaeus đã mô tả và phân loài lúa sativa trong dòng Oryza.

Trong cuốn Các loài thực vật (Species plantarum, 1753), C. Lin đã mô tả loài Sativa trồng ở Ấn Độ. Họ hàng với cây lúa trồng là các loài trong chi Oryza với 24 hoặc 48 nhiễm sắc thể. Việc phân loại chi Oryza có nhiều ý kiến khác nhau: - Roshevits R.U (1931) chia chi Oryxa ra làm 19 loài.

- Chaherjee (1948) chia làm 23 loài - Richharia R. (1960) chia làm 18 loài - Năm 1963, Viện nghiên cứu lúa quốc tế IRRI chia Oryzae làm 19 loài. * Phân loại theo mối quan hệ giữa kiểu gen và kiểu hình của lúa Theo cách phân loại này, người ta phân lúa thành sáu nhóm sau: [Khush, 1990]. + Nhóm 1: Lúa Indica điển hình, có ở các nước trên thế giới + Nhóm 2: Gồm các loại ngắn ngày, chịu hạn lúa vùng cao phân bố ở tiểu lục địa Ấn Độ.

+ Nhóm 3 và 4: Gồm các loài lúa ngập nước của Ấn Độ và Bangladesh. + Nhóm 5: Gồm các loại lúa thơm có ở tiểu lục địa Ấn Độ như Basmati 370. + Nhóm 6: Bao gồm các loài Japonica và Javanica điển hình. *Phân loại theo nguồn gốc hình thành (1) Nhóm quần thể địa phương (2) Nhóm quần thể lai tạo (3) Nhóm quần thể đột biến (4) Nhóm quần thể tạo ra bằng công nghệ sinh học (5) Nhóm các dòng bất dục đực Luận văn thạc sĩ Nông nghiệp PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 * Phân loại theo sinh thái địa lý Dựa trên cơ sở kiểu gen và môi trường là một khối thống nhất, các vùng sinh thái địa lý khác nhau với sự tác động của con người tới cây lúa khác nhau thì có các nhóm sinh thái địa lý chứa kiểu gen khác nhau.G ( 1992) cây lúa trồng có 8 nhóm sinh thái địa lý gồm: (1) Nhóm Đông Á: Bao gồm Triều Tiên, Nhật Bản và Bắc Trung Quốc.

Đặc trưng của nhóm sinh thái địa lý này là chịu lạnh tốt và hạt khó rụng. (2) Nhóm Nam Á: Từ Pakistan sang vùng bờ biển phía Nam Trung Quốc đến Bắc Việt Nam. Đặc điểm nổi bật của nhóm sinh thái địa lý này là kém chịu lạnh, phần lớn có hạt dài và nhỏ. (3) Nhóm Philipin: Nhóm lúa điển hình nhiệt đới không chịu lạnh.

Toàn bộ vùng Đông Nam Á, miền nam Việt Nam nằm trong nhóm này. (4) Nhóm Trung Á: Bao gồm toàn bộ các nước Trung Á. Đây là nhóm lúa hạt to, khối lượng 1000 hạt đạt trên 32 gam, chịu lạnh và chịu nóng. (5) Nhóm Iran: Bao gồm toàn bộ các nước Trung Đông xung quanh Iran, đây là nhóm sinh thái địa lý với các loại hình chịu lạnh điển hình, hạt to, đục và gạo dẻo.

(6) Nhóm Châu Âu: Bao gồm các nước trồng lúa ở Châu Âu như Nga, Italia, Tây Ban Nha, Nam Tư, Bungari,… Đây là nhóm sinh thái địa lý với các loại hình Japonica chịu lạnh, hạt to, cơm dẻo nhưng chịu nóng kém. (7) Nhóm Châu Phi: Nhóm lúa trồng thuộc loại Oryza Glaberrima. (8) Nhóm Châu Mỹ La Tinh: Gồm các nước Trung Mỹ và Nam Mỹ. Nhóm sinh thái này bao gồm các giống lúa cây cao, hạt lúa to, gạo trong và dài, chịu ngập và có khả năng chống đổ ngã tốt.

* Phân loại theo thời gian sinh trưởng Dựa vào thời gian sinh trưởng, các nhà khoa học đã phân ra các nhóm giống: - Giống lúa cực ngắn có thời gian sinh trưởng: ≤ 95 ngày. - Giống lúa rất ngắn ngày có thời gian sinh trưởng: 96 – 110 ngày. - Giống lúa ngắn ngày có thời gian sinh trưởng: 111 – 125 ngày. - Giống lúa trung ngày có thời gian sinh trưởng: 126 – 140 ngày.

- Giống lúa dài ngày có thời gian sinh trưởng: trên 140 ngày. * Phân loại theo quan điểm canh tác học Quan điểm canh tác học chia lúa trồng O.sativa thành 4 loại hình thích ứng có điều kiện canh tác khác nhau (Trần văn Thủy, 1998) [25]. Luận văn thạc sĩ Nông nghiệp PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 - Lúa cạn: Lúa được trồng trên đất cao, không có khả năng giữ nước cây lúa nhờ hoàn toàn vào nước trời trong suốt quá trình sinh trưởng phát triển của nó. - Lúa có tưới: lúa được trồng những cánh đồng, có công trình thủy lợi, chủ động về nước trong suốt quá trình sinh trưởng, phát triển của nó.

- Lúa nước sâu: Lúa được trồng trên những cánh đồng thấp, không có khả năng rút nước sau mưa hoặc lũ. Tuy nhiên, nước không ngập qua 10 ngày và mức nước không cao quá 50cm. - Lúa nổi: Lúa được gieo trồng trước mùa mưa. Khi mưa lớn, cây lúa đã đẻ nhánh; khi nước dâng cao lúa vươn lên khỏi mặt nước khoảng 10 cm/ngày để ngoi theo.

Lúa trồng hiện nay chủ yếu là Oryza sativa, đây là loại lúa được trồng ở điều kiện ruộng nước, trong quá trình sống và phát triển chịu sự tác động của chọn lọc tự nhiên và chọn lọc nhân tạo mà hình thành nên nhiều loài lúa phù hợp với điều kiện sinh thái như: lúa nước, lúa nương, lúa nổi. Tuy nhiên, gần đây, với nghiên cứu bằng isozyme loci, người ta có thể phân biệt Oryza sativa làm 6 nhóm rõ ràng hơn: Nhóm I (Indica), II, III, IV, V và VI (Japonica). Nhưng các nhóm II và III gần giống với nhóm I (Indica) và nhóm IV và V gần giống nhóm VI (Japonica) (Glaszmann, 1987). Đa số các giống lúa thơm như Basmati 370, Khaodawkmali 105 và lúa rẫy thiên về nhóm VI [Viện nghiên cứu quốc tế (1996)].

Tại Việt Nam có tồn tại cả 4 nhóm lúa với các đặc trưng nêu trên. Theo điều kiện sinh thái và vĩ độ địa lý chia thành: Lúa tiên và lúa cánh. Theo thời vụ gieo cấy trong năm và thời gian sinh trưởng: Lúa chiêm và lúa mùa. Theo chất lượng và hình dạng hạt: Lúa tẻ và lúa nếp, lúa hạt tròn và lúa hạt dài.

● Cơ sở khoa học của chọn tạo giống mới Giống là tiền đề của năng suất và chất lượng. Mỗi vùng có điều kiện tiểu khí hậu đặc trưng, do đó cần có bộ giống tốt phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của địa phương. Một giống lúa tốt phải đạt được một số yêu cầu sau: - Sinh trưởng và phát triển tốt trong điều kiện khí hậu, đất đai, và điều kiện canh tác tại địa phương. - Cho năng suất cao và ổn định qua các năm khác nhau trong giới hạn biến động của thời tiết.

- Có tính chống chịu tốt với sâu bệnh và điều kiện ngoại cảnh bất thuận. - Có chất lượng đáp ứng với yêu cầu sử dụng. Luận văn thạc sĩ Nông nghiệp PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 7 Vì vậy, một trong những biện pháp kinh tế, kỹ thuật nhằm tận dụng các điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội là bố trí cơ cấu cây trồng cho phù hợp với một vùng hay một đơn vị sản xuất nông nghiệp. Việc xác định đưa cơ cấu giống lúa chất lượng vào sản xuất ở mỗi vùng, mỗi khu vực sản xuất nhằm bảo đảm tính hợp lý, phù hợp của từng giống lúa đó với điều kiện cụ thể của nơi sản xuất, thì ngoài việc giải quyết các mối liên hệ giữa cơ cấu giống lúa đó với điều kiện đất đai, với tập quán canh tác, còn phải quan tâm tới phương thức sản xuất ở vùng, khu vực đó.

Theo quy luật phát triển của chọn lọc và tiến hoá thì những giống lúa được tạo ra sau thường có tính ưu việt hơn giống trước đó và được thay thế cho nhau.