Nghiên Cứu Giá Trị Và Khả Năng Chi Trả Dịch Vụ Môi Trường Rừng Tại Vườn Quốc Gia Ba Bể, Tỉnh Bắc Kạn

Luận án tiến sĩ môi trường phân tích môi trường nghiên cứu giá trị và khả năng chi trả dịch vụ môi trường rừng tại vườn quốc gia ba bể, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực

• Tác giả: Nguyễn Thị Đông
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Mạnh Cường
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Khoa học Môi trường
• Đề tài: Nghiên Cứu Giá Trị Dịch Vụ Môi Trường Rừng Tại Vườn Quốc Gia Ba Bể
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 1.4. Điểm mới của luận án
• 1.5. Luận điểm bảo vệ
• 1.6. Cấu trúc của luận án
• 2. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU TRÊN THẾ GIỚI
• 2.1.1. Dịch vụ môi trường rừng
• 2.1.1.1. Khái niệm
• 2.1.1.2. Vai trò và ý nghĩa của dịch vụ môi trường rừng

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Giá Trị Dịch Vụ Môi Trường Rừng Ba Bể

Giá trị dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) ngày càng được công nhận là yếu tố quan trọng trong phát triển bền vững. Rừng không chỉ cung cấp gỗ và lâm sản mà còn đóng vai trò thiết yếu trong điều tiết khí hậu, bảo tồn đa dạng sinh học, và cung cấp nguồn nước. Nghiên cứu về giá trị DVMTR, đặc biệt tại các khu vực đặc biệt như Vườn Quốc Gia (VQG) Ba Bể, có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng chính sách, quản lý tài nguyên, và thu hút đầu tư cho bảo tồn. VQG Ba Bể, với hệ sinh thái độc đáo, là một ví dụ điển hình về tầm quan trọng của DVMTR trong việc duy trì sự cân bằng sinh thái và hỗ trợ sinh kế cộng đồng. Chính sách chi trả DVMTR tại Việt Nam, khởi đầu từ năm 2011, là một bước tiến quan trọng, song vẫn còn nhiều thách thức trong việc định giá và triển khai hiệu quả, đòi hỏi cần có những nghiên cứu chuyên sâu hơn.

1.1. Tầm Quan Trọng của Định Giá Dịch Vụ Môi Trường Rừng

Việc định giá dịch vụ môi trường rừng giúp chúng ta hiểu rõ hơn về giá trị kinh tế và xã hội của rừng, từ đó đưa ra quyết định quản lý và bảo tồn hiệu quả hơn. Nếu không có định giá chính xác, các dịch vụ này thường bị bỏ qua hoặc đánh giá thấp, dẫn đến khai thác quá mức và suy thoái rừng. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến phát triển bền vững Vườn Quốc Gia Ba Bể và đời sống của cộng đồng địa phương. Các phương pháp định giá khác nhau như phương pháp chi phí đi lại, phương pháp thay thế và phương pháp đánh giá ngẫu nhiên có thể được sử dụng để ước tính giá trị của các DVMTR khác nhau.

1.2. Vai trò của Dịch Vụ Hệ Sinh Thái Rừng Ba Bể trong Kinh Tế Địa Phương

Dịch vụ hệ sinh thái rừng Ba Bể đóng góp đáng kể vào kinh tế địa phương thông qua du lịch sinh thái, cung cấp nước cho sản xuất nông nghiệp và thủy điện. Bảo tồn rừng giúp duy trì nguồn nước ổn định, thu hút khách du lịch, và tạo ra việc làm cho người dân địa phương. Ví dụ, du lịch sinh thái dựa trên cảnh quan thiên nhiên và đa dạng sinh học có thể tạo ra nguồn thu nhập đáng kể cho cộng đồng, đồng thời khuyến khích bảo tồn rừng. Việc đánh giá đầy đủ vai trò kinh tế này là cần thiết để xây dựng các chính sách phù hợp.

II. Thách Thức Trong Nghiên Cứu Giá Trị DVMTR Tại Vườn Quốc Gia

Việc nghiên cứu và định giá giá trị dịch vụ môi trường rừng Ba Bể đối mặt với nhiều thách thức. Thứ nhất, việc định lượng các dịch vụ môi trường, đặc biệt là các dịch vụ phi vật chất như bảo tồn đa dạng sinh học và điều tiết khí hậu, là rất khó khăn. Thứ hai, thiếu dữ liệu và thông tin đầy đủ về hệ sinh thái rừng và các hoạt động kinh tế - xã hội liên quan cũng là một trở ngại lớn. Thứ ba, sự khác biệt trong quan điểm và ưu tiên giữa các bên liên quan, bao gồm chính quyền địa phương, doanh nghiệp, và cộng đồng địa phương, có thể gây khó khăn trong việc thống nhất các phương pháp định giá và chính sách chi trả DVMTR. Cuối cùng, biến đổi khí hậu và các tác động từ bên ngoài có thể làm thay đổi giá trị của DVMTR theo thời gian, đòi hỏi cần có các nghiên cứu cập nhật và linh hoạt.

2.1. Khó Khăn trong Định Lượng Lợi Ích Kinh Tế của Rừng

Một trong những khó khăn chính là định lượng lợi ích kinh tế của rừng một cách chính xác. Các phương pháp định giá khác nhau có thể cho ra các kết quả khác nhau, và việc lựa chọn phương pháp phù hợp đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về hệ sinh thái rừng và các hoạt động kinh tế liên quan. Bên cạnh đó, việc đánh giá các lợi ích phi thị trường như giá trị thẩm mỹ và giá trị tồn tại của rừng cũng là một thách thức lớn. Cần có các phương pháp tiếp cận đa ngành và sự tham gia của các chuyên gia kinh tế, môi trường và xã hội để giải quyết vấn đề này.

2.2. Thiếu Dữ Liệu và Thông Tin Đầy Đủ Về Đa Dạng Sinh Học Ba Bể

Việc thiếu dữ liệu và thông tin đầy đủ về đa dạng sinh học Ba Bể và các dịch vụ hệ sinh thái rừng gây khó khăn cho việc định giá chính xác. Cần có các chương trình nghiên cứu và khảo sát dài hạn để thu thập dữ liệu về các loài thực vật, động vật, và các chức năng sinh thái của rừng. Đồng thời, cần có sự hợp tác giữa các nhà khoa học, cơ quan quản lý, và cộng đồng địa phương để chia sẻ thông tin và kiến thức. Việc sử dụng công nghệ hiện đại như viễn thám và hệ thống thông tin địa lý (GIS) có thể giúp thu thập và phân tích dữ liệu hiệu quả hơn.

2.3. Tác động của Tác Động Của Du Lịch Đến Môi Trường Rừng Ba Bể .

Việc phát triển du lịch quá mức có thể gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường rừng như ô nhiễm, suy thoái tài nguyên, và mất đa dạng sinh học. Cần có các nghiên cứu đánh giá tác động môi trường của du lịch và xây dựng các biện pháp quản lý phù hợp để giảm thiểu những tác động này. Điều này bao gồm việc kiểm soát số lượng khách du lịch, quản lý chất thải, và khuyến khích các hoạt động du lịch sinh thái có trách nhiệm. Ví dụ, việc xây dựng các tuyến đi bộ và khu cắm trại thân thiện với môi trường có thể giúp giảm thiểu tác động đến rừng.

III. Cách Lượng Hóa Giá Trị Dịch Vụ Hấp Thụ Carbon tại Ba Bể

Rừng Ba Bể đóng vai trò quan trọng trong việc hấp thụ và lưu trữ carbon, góp phần giảm thiểu biến đổi khí hậu. Lượng hóa giá trị dịch vụ hấp thụ carbon có thể được thực hiện thông qua việc ước tính lượng carbon được lưu trữ trong sinh khối rừng và sau đó quy đổi ra giá trị kinh tế dựa trên giá carbon trên thị trường hoặc chi phí giảm phát thải. Các phương pháp như đo đạc thực địa, sử dụng dữ liệu viễn thám, và mô hình hóa sinh thái có thể được sử dụng để ước tính lượng carbon trong rừng. Kết quả này có thể được sử dụng để xây dựng các cơ chế chi trả DVMTR liên quan đến giảm phát thải và tăng cường hấp thụ carbon.

3.1. Ước Tính Trữ Lượng Carbon trong Sinh Khối Rừng Ba Bể

Việc ước tính trữ lượng carbon trong sinh khối rừng đòi hỏi việc thu thập dữ liệu về các loài cây, đường kính thân cây, chiều cao cây, và mật độ cây. Các công thức và mô hình sinh thái có thể được sử dụng để chuyển đổi các dữ liệu này thành ước tính về sinh khối và trữ lượng carbon. Việc sử dụng dữ liệu viễn thám và GIS có thể giúp mở rộng phạm vi khảo sát và giảm chi phí. Cần có sự hợp tác giữa các nhà khoa học lâm nghiệp, chuyên gia GIS, và cộng đồng địa phương để thực hiện công việc này một cách hiệu quả.

3.2. Quy Đổi Lượng Carbon Hấp Thụ Thành Giá Trị Kinh Tế

Sau khi ước tính được lượng carbon được hấp thụ và lưu trữ, cần quy đổi lượng carbon này thành giá trị kinh tế. Điều này có thể được thực hiện bằng cách sử dụng giá carbon trên thị trường hoặc chi phí giảm phát thải. Giá carbon trên thị trường thể hiện giá trị của việc giảm một tấn carbon dioxide hoặc tương đương. Chi phí giảm phát thải thể hiện chi phí cần thiết để giảm một tấn carbon dioxide hoặc tương đương thông qua các biện pháp khác. Việc lựa chọn phương pháp quy đổi phù hợp đòi hỏi sự hiểu biết về thị trường carbon và các chính sách giảm phát thải.

IV. Phương Pháp Đánh Giá Giá Trị Bảo Tồn Đa Dạng Sinh Học Ba Bể

VQG Ba Bể là nơi sinh sống của nhiều loài động thực vật quý hiếm, có giá trị bảo tồn cao. Đánh giá giá trị bảo tồn đa dạng sinh học có thể được thực hiện thông qua các phương pháp như phương pháp chi phí thay thế, phương pháp chi phí cơ hội, và phương pháp đánh giá ngẫu nhiên. Phương pháp chi phí thay thế ước tính chi phí cần thiết để thay thế các dịch vụ do đa dạng sinh học cung cấp. Phương pháp chi phí cơ hội ước tính giá trị của các hoạt động kinh tế bị mất đi do bảo tồn đa dạng sinh học. Phương pháp đánh giá ngẫu nhiên sử dụng các cuộc khảo sát để xác định mức sẵn lòng trả của người dân cho việc bảo tồn đa dạng sinh học. Kết quả này có thể được sử dụng để xây dựng các chính sách bảo tồn và quản lý đa dạng sinh học hiệu quả.

4.1. Phương Pháp Chi Phí Thay Thế để Đánh Giá Đa Dạng Sinh Học

Phương pháp chi phí thay thế ước tính chi phí cần thiết để thay thế các dịch vụ do đa dạng sinh học cung cấp. Ví dụ, nếu rừng Ba Bể giúp duy trì nguồn nước sạch, chi phí xây dựng và vận hành một hệ thống lọc nước có thể được sử dụng để ước tính giá trị của dịch vụ này. Tương tự, chi phí nhân giống và tái thả các loài động thực vật quý hiếm có thể được sử dụng để ước tính giá trị bảo tồn đa dạng sinh học. Việc thu thập dữ liệu về chi phí thay thế đòi hỏi sự hợp tác giữa các chuyên gia kỹ thuật, kinh tế, và môi trường.

4.2. Sử Dụng Phương Pháp Đánh Giá Ngẫu Nhiên để Xác Định Giá Trị

Phương pháp đánh giá ngẫu nhiên sử dụng các cuộc khảo sát để xác định mức sẵn lòng trả của người dân cho việc bảo tồn đa dạng sinh học. Trong các cuộc khảo sát này, người dân được hỏi về số tiền họ sẵn lòng trả để bảo tồn một khu rừng hoặc một loài động vật quý hiếm. Kết quả khảo sát có thể được sử dụng để ước tính tổng giá trị của đa dạng sinh học cho cộng đồng. Việc thiết kế và thực hiện các cuộc khảo sát đánh giá ngẫu nhiên đòi hỏi sự chuyên môn về thống kê, kinh tế, và khoa học xã hội. Cần đảm bảo rằng các cuộc khảo sát được thực hiện một cách khách quan và khoa học để đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của kết quả.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Chính Sách Chi Trả DVMTR Tại Vườn Ba Bể

Kết quả nghiên cứu về giá trị dịch vụ môi trường rừng có thể được sử dụng để xây dựng các chính sách chi trả DVMTR hiệu quả hơn tại VQG Ba Bể. Điều này bao gồm việc xác định các đối tượng chi trả, mức chi trả, và cơ chế chi trả phù hợp. Ví dụ, các doanh nghiệp du lịch có thể được yêu cầu chi trả một khoản phí để sử dụng cảnh quan thiên nhiên và đa dạng sinh học của rừng. Các hộ gia đình sử dụng nước từ rừng có thể được yêu cầu chi trả một khoản phí để duy trì nguồn nước sạch. Cơ chế chi trả có thể được thực hiện thông qua các quỹ bảo tồn hoặc các hợp đồng trực tiếp giữa người cung cấp và người sử dụng DVMTR.

5.1. Xác Định Đối Tượng Chi Trả DVMTR Phù Hợp

Việc xác định đối tượng chi trả DVMTR đòi hỏi việc phân tích các bên liên quan và xác định ai là người hưởng lợi từ các dịch vụ môi trường do rừng cung cấp. Các đối tượng chi trả có thể bao gồm doanh nghiệp du lịch, hộ gia đình sử dụng nước, công ty thủy điện, và chính quyền địa phương. Cần có sự tham gia của các bên liên quan trong quá trình xác định đối tượng chi trả để đảm bảo tính công bằng và hiệu quả của chính sách.

5.2. Xây Dựng Cơ Chế Chi Trả DVMTR Hiệu Quả và Bền Vững

Cơ chế chi trả DVMTR cần được thiết kế một cách hiệu quả và bền vững để đảm bảo rằng các nguồn lực tài chính được sử dụng một cách hiệu quả và có thể duy trì trong dài hạn. Cơ chế chi trả có thể được thực hiện thông qua các quỹ bảo tồn, các hợp đồng trực tiếp, hoặc các chính sách thuế và phí. Cần có sự giám sát và đánh giá thường xuyên để đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả của cơ chế chi trả.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Giá Trị DVMTR Ba Bể Tương Lai

Nghiên cứu về giá trị dịch vụ môi trường rừng Ba Bể là một lĩnh vực quan trọng và đầy tiềm năng. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các chính sách bảo tồn và quản lý rừng hiệu quả hơn, đồng thời tạo ra các nguồn lực tài chính cho việc bảo vệ và phát triển rừng. Hướng nghiên cứu trong tương lai nên tập trung vào việc phát triển các phương pháp định giá chính xác và toàn diện hơn, đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến giá trị DVMTR, và xây dựng các cơ chế chi trả DVMTR công bằng và bền vững. Sự hợp tác giữa các nhà khoa học, cơ quan quản lý, và cộng đồng địa phương là yếu tố then chốt để đạt được các mục tiêu này.

6.1. Các Hướng Nghiên Cứu Mới Về Kinh Tế Rừng Ba Bể

Các hướng nghiên cứu mới về kinh tế rừng Ba Bể có thể tập trung vào việc đánh giá giá trị của các dịch vụ hệ sinh thái chưa được định giá đầy đủ, như điều tiết khí hậu và bảo tồn đa dạng sinh học. Nghiên cứu cũng có thể tập trung vào việc phát triển các mô hình kinh tế bền vững cho rừng, như du lịch sinh thái có trách nhiệm và quản lý rừng cộng đồng. Đồng thời, cần có các nghiên cứu về tác động của biến đổi khí hậu đến kinh tế rừng và các biện pháp thích ứng và giảm thiểu.

6.2. Tầm Quan Trọng của Chính Sách Về Dịch Vụ Môi Trường Rừng Hiệu Quả

Việc xây dựng và thực hiện chính sách về dịch vụ môi trường rừng hiệu quả là rất quan trọng để bảo vệ và phát triển rừng bền vững. Chính sách cần khuyến khích việc bảo tồn rừng, sử dụng tài nguyên rừng một cách bền vững, và phân phối lợi ích từ rừng một cách công bằng. Đồng thời, chính sách cần tạo ra các cơ chế chi trả DVMTR hiệu quả để đảm bảo rằng những người cung cấp dịch vụ môi trường được đền bù xứng đáng. Việc tham vấn và tham gia của các bên liên quan trong quá trình xây dựng và thực hiện chính sách là rất quan trọng để đảm bảo tính hiệu quả và bền vững của chính sách.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU TRÊN THẾ GIỚI 1. Dịch vụ môi trường rừng * Khái niệm Hiện nay, trên thế giới chưa có một khái niệm chính thức về dịch vụ môi trường rừng (DVMTR), nhưng vì coi rừng là một hệ sinh thái (HST), nên có thể hiểu DVMTR cũng là dịch vụ HST rừng.

Khái niệm dịch vụ HST được nhiều nhà khoa học quan tâm từ những năm 70. Nhưng theo Báo cáo đánh giá hệ sinh thái thiên niên kỷ (MEA) năm 2005 “dịch vụ HST là các lợi ích mà con người hưởng thụ từ các HST bao gồm 4 chức năng: chức năng cung cấp hàng hoá, chức năng điều tiết, chức năng văn hóa và chức năng hỗ trợ”[MEA, 2005]. Một số nghiên cứu khác cho rằng dịch vụ HST rừng là “sự đóng góp của cấu trúc và chức năng sinh thái tạo ra sự thịnh vượng của con người”(Felix Müller, 2007). Theo tổ chức kinh tế sinh thái và đa dạng sinh học (The Economics of Ecosystems and Biodiversity) Luận án tiến sĩ Môi trường cho rằng “dịch vụ HST có tác động trực tiếp và gián tiếp tới sự thịnh vượng của con người” [TEEB, 2010].

Như vậy, dù theo khái niệm nào thì DVMTR đều được tạo ra từ cấu trúc và chức năng của HST và nó mang lại những lợi ích trực tiếp và gián tiếp cho người. * Vai trò và ý nghĩa của dịch vụ môi trường rừng DVMTR góp phần duy trì cuộc sống của con người và các sinh vật sống trên Trái đất này. Dịch vụ cung cấp không gian sống của rừng đem lại nơi cư trú cho 80% sinh vật trên cạn [Jenkins, 2018]. Dịch vụ cung cấp nguồn gen và sinh vật của rừng đã góp phần cấu thành nên sinh quyển.

Sự ĐDSH của rừng có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với khoa học, cảnh quan du lịch phát triển kinh tế. Chính sự ĐDSH đã cung cấp nguyên vật liệu cho nhiều ngành công nghiệp cũng như cuộc sống hàng ngày. Hàng năm dịch vụ cung cấp gỗ từ rừng vào khoảng 1,7 tỷ m3 trên toàn thế giới và 80% lượng gỗ trên đến từ các nước đang phát triển [Krieger, 2001]. Một số nghiên cứu về giá trị trực tiếp của DVMTR đã đem lại những cải thiện nhất định đối với sinh kế nông thôn [Hogarth, 2013; Angelsen, 2014].

Dịch vụ cung cấp các nguồn dược liệu vô cùng quý hiếm từ rừng giúp con người chữa trị nhiều bệnh nan 4 y. Dịch vụ điều tiết của rừng có ý nghĩa lớn trong vai trò điều hòa khí hậu, ngăn gió, chắn bão, duy trì nhiệt độ và độ ẩm ổn định trên bề mặt Trái đất, trung bình HST rừng có thể hấp thụ được 36,4 tấn /năm/ha bụi từ không khí. Mỗi năm sinh vật quang hợp trên Trái đất khoảng 170 tỷ tấn CO2, để tạo ra khoảng 100 tỷ tấn chất hữu cơ, 115 tỷ tấn O2 tự do, tạo điều kiện cho sự tồn tại và tiến hóa của các dạng sống trên Trái đất. DVMTR cũng duy trì, kết nối các quá trình sinh địa hóa trên Trái đất [Smith, 2012].

Điều này cho thấy các DVMTR có ý nghĩa và vai trò lớn đối với cuộc sống của con người và các sinh vật trên Trái đất. * Phân loại dịch vụ môi trường rừng Phân loại DVMTR đã được tranh luận nhiều trong những năm gần đây [Krieger, 2001; Costanza, 2008; De Groot, 2010] và theo nhiều phương án khác nhau. Theo Krieger (2001) cho rằng DVMTR rừng bao gồm: + Dịch vụ cung cấp gỗ; + Dịch vụ cung cấp lâm sản ngoài gỗ: củi, dược liệu, thực phẩm, cây sợi, măng, nấm, động vật hoang dã… Luận án tiến sĩ Môi trường + Dịch vụ bảo vệ đầu nguồn: bảo vệ nguồn nước, đất phục vụ cho các hoạt động sản xuất của người dân hạ lưu, phát triển thủy điện, sản xuất nông nghiệp và công nghiệp. + Dịch vụ hấp thụ CO2: góp phần điều hòa khí hậu, giảm khí nhà kính.

+ Dịch vụ du lịch sinh thái, văn hóa, nghỉ dưỡng. + Dịch vụ ổn định và chống xói mòi đất: rừng giúp cho đất ổn định, giảm xói mòn và rửa trôi chất hữu cơ. + Dịch vụ điều hòa không khí: cây rừng hấp thụ các chất độc hại trong không khí và cải thiện chất lượng không khí để tốt cho sức khỏe của con người. + Dịch vụ cung cấp lưu trữ thông tin, vật liệu di truyền của ĐDSH.

+ Dịch vụ quản lý dịch hại. + Lợi ích thẩm mỹ. + Kiểm soát hiểm họa thiên nhiên. Trong các DVMTR kể trên thì dịch vụ bảo tồn ĐDSH, điều hòa khí hậu, bảo vệ đất, hạn chế suy thoái và xói mòn đất, điều tiết và duy trì nguồn nước là những nhóm DVMT quan trọng nhất [Jenkins, 2018].

5 Tuy nhiên, phương án phân loại DVMTR được công nhận nhiều nhất là theo đánh giá HST thiên niên kỷ năm 2005. Trong đó, các DVMTR được phân thành 4 nhóm dịch vụ chính theo cấu trúc và chức năng của HST rừng bao gồm [MEA, 2005]: + Dịch vụ cung cấp là các sản phẩm được tạo ra hoặc cung cấp bởi HST rừng như: gỗ, củi, thực phẩm, dược liệu, nhiên liệu, nước sạch… + Dịch vụ điều tiết là lợi ích mà con người được hưởng từ sự điều tiết của các quá trình sinh thái như: điều tiết lũ lụt, hạn hán, chống xói mòn đất và dịch bệnh… + Dịch vụ hỗ trợ là dịch vụ cần thiết cho sự sinh trưởng của các dịch vụ HST khác như: cung cấp môi trường sống, hình thành đất và chu trình dinh dưỡng… + Dịch vụ du lịch và văn hóa là những lợi ích phi vật chất từ HST như: giá trị du lịch, giải trí, nghiên cứu, tôn giáo và các lợi ích phi vật chất khác. Lượng hóa giá trị dịch vụ môi trường rừng Vườn Quốc gia trên Thế giới DVMTR tại các VQG ngày càng đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế xã hội của con người, tuy nhiên hầu hết các DVMTR này đều không có giá trên thị trường nên giá trị của nó thường không được phản ánh đúng. Vì vậy, cần Luận án tiến sĩ Môi trường phải nghiên cứu lượng hóa giá trị DVMTR tại VQG để các bên liên quan nhận thức đúng và duy trì việc bảo vệ DVMTR tại VQG.

Tuy nhiên, việc lượng giá DVMTR rất khó khăn, phức tạp không phải dịch vụ nào cũng lượng hóa được giá trị một cách chính xác và thuyết phục. Nên các nhà khoa học trên thế giới thường sử dụng phương pháp tiếp cận tổng giá trị kinh tế của VQG để xác định các giá trị DVMTR từ đó xác định các phương pháp lượng hóa cho phù hợp. Cách tiếp cận tổng giá trị kinh tế của Vườn Quốc gia Các Vườn Quốc gia (VQG) được thành lập, quản lý, sử dụng chủ yếu cho mục tiêu bảo tồn rừng và HST rừng, nghiên cứu khoa học, giáo dục môi trường và du lịch sinh thái. Tuy nhiên hiện nay, có nhiều cá nhân, tổ chức có nhu cầu sử dụng các sản phẩm của các VQG và họ có thể chi trả cho các sản phẩm, dịch vụ đó.

Theo khái niệm kinh tế, đó là nhu cầu của thị trường. Vì vậy, theo xu thế tất yếu của thị trường, các VQG sẽ trở thành các đơn vị cung cấp hàng hóa cho thị trường. Họ bán các dịch vụ về ĐDSH, dịch vụ du lịch, dịch vụ điều tiết và duy trì nguồn nước. để có kinh phí phát triển các VQG.

6 Vấn đề là cần xác định các nhu cầu của từng loại khách hàng để có chiến lược cung cấp các loại hàng hóa dịch vụ tương ứng. Các hàng hoá, dịch vụ và sản phẩm của các VQG có khả năng tái tạo cao, chúng không bị mất đi mà ngược lại, nếu được chăm sóc và bảo vệ thì chúng ngày càng có giá trị cao hơn. Do vậy các nhà quản lý VQG cần phải xác định rõ các giá trị kinh tế của VQG để có kế hoạch quản lý và kinh doanh một cách hợp lý và bền vững. Các giá trị này được biết đến thông qua cách tiếp cận về tổng giá trị kinh tế (TEV- total economic value) và được phân thành giá trị sử dụng và giá trị chưa sử dụng [Pearce, 2001]: - Giá trị sử dụng: hình thành từ việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên bao gồm: giá trị sử dụng trực tiếp, giá trị sử dụng gián tiếp, giá trị ý niệm (giá trị chọn lựa): + Giá trị sử dụng trực tiếp: là các giá trị thu được từ các hoạt động trực tiếp sử dụng các sản phẩm, DVMTR của VQG như tham quan, du lịch, thu hái sản phẩm tự nhiên, dịch vụ bảo tồn gen, học tập nghiên cứu.

Các hoạt động dịch vụ này có thể thương mại hoá - có nghĩa là được bán trên thị trường (du lịch, nghiên cứu, thu hái sản phẩm tự nhiên…), hoặc phi thị trường hay không có quy chế thị trường để trao Luận án tiến sĩ Môi trường đổi mua bán các dịch vụ này (ví dụ như thu lượm củi đun, hay chăn thả gia súc). Giá trị của các dịch vụ thương mại hoá được đánh giá bằng giá thị trường. Tuy nhiên nếu giá này được các cơ quan hành chính quy định thì giá đó có thể chưa phản ánh giá trị thực tế của thị trường. Giá trị của các dịch vụ phi thị trường rất khó xác định, và thường được định giá trên cơ sở so sánh với giá các sản phẩm cùng loại trên thị trường, hoặc dựa vào mức độ sẵn lòng trả của người dùng (WTP).

Phương pháp này hiện đang sử dụng phổ biến trong việc nghiên cứu định giá các loại DVMT phi thị trường của VQG. + Giá trị sử dụng gián tiếp: giá trị này thu được từ các hoạt động gián tiếp sử dụng các dịch vụ của VQG. Các dịch vụ gián tiếp này có thể liên quan đến chức năng sinh thái của VQG như điều hòa khí hậu, hấp thụ các-bon, chống xói mòn, là nơi cư trú của các loài côn trùng giúp thụ phấn cho cây cỏ, mùa màng; hay là nơi trú ẩn của các loài chim ăn thịt, góp phần giảm bớt sự phá hoại của các loài gặm nhấm. Các giá trị sử dụng gián tiếp rất đa dạng và khó để định giá trên thị trường.

Cần có các phương pháp kỹ thuật khác để đánh giá. 7 + Giá trị ý niệm (giá trị chọn lựa): giá trị này được thể hiện thông qua việc chọn lựa các cách thức sử dụng tài nguyên trong tương lai, được đo bằng giá sẵn lòng trả (WTP) cho việc bảo vệ hệ thống tài nguyên thiên nhiên hoặc các thành phần của hệ thống, dựa trên xác suất là vào một ngày nào đó sau này chúng sẽ được sử dụng (vì lợi ích của bản thân sau này).