Nghiên Cứu Diễn Biến Lâm Sàng và Đáp Ứng Miễn Dịch của Lợn Rừng Tiêm Vacxin PRRS

Nghiên cứu về hội chứng rối loạn sinh sản và hô hấp ở lợn (PRRS) hay còn gọi là bệnh tai xanh, là một vấn đề… 69 trang · Học viện Nông nghiệp Việt Nam · 2016.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hương
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Hữu Nam
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Diễn Biến Lâm Sàng và Đáp Ứng Miễn Dịch của Lợn Rừng Tiêm Vacxin PRRS
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục các chữ viết tắt
• 1.4. Danh mục bảng
• 1.5. Danh mục hình
• 1.6. Trích yếu luận văn
• 2. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 3. MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI
• 4. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 4.1. Tình hình nghiên cứu về hội chứng rối loạn sinh sản và hô hấp ở lợn
• 4.1.1. Tình hình nghiên cứu về Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn trên thế giới
• 4.1.2. Tình hình nghiên cứu về Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn tại Việt Nam
• 5. VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 5.1. Vật liệu nghiên cứu
• 5.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 5.3. Nội dung nghiên cứu
• 5.4. Nguyên liệu, dụng cụ, hóa chất
• 5.5. Động vật thí nghiệm
• 5.6. Trang thiết bị, dụng cụ, hóa chất
• 5.7. Phương pháp nghiên cứu
• 5.7.1. Lựa chọn lợn thí nghiệm
• 5.7.2. Bố trí thí nghiệm
• 5.7.3. Phương pháp tách lấy huyết thanh
• 5.7.4. Phương pháp ELISA
• 5.7.5. Phương pháp quan sát, mô tả
• 5.7.6. Phương pháp đo chỉ tiêu huyết học
• 5.7.7. Phương pháp tiến hành phản ứng RT-PCR
• 5.7.8. Phương pháp điện di kiểm tra sản phẩm PCR
• 5.7.9. Phương pháp thu thập số liệu, xử lý số liệu
• 6. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 6.1. Kết quả theo dõi các chỉ tiêu lâm sàng của lợn trước và sau khi tiêm vacxin PRRS vô hoạt nhũ kép chủng HUA 01
• 6.1.1. Kết quả xét nghiệm kháng thể PRRSV của lợn trước khi tiêm vacxin PRRS vô hoạt nhũ kép chủng HUA 01
• 6.1.2. Thân nhiệt của lợn trước và sau khi tiêm vacin PRRS vô hoạt
• 6.1.3. Tần số hô hấp của lợn trước và sau khi tiêm Vacxin
• 6.1.4. Tần số tim mạch của lợn trước và sau khi được tiêm vacxin vô hoạt PRRS
• 6.1.5. Triệu chứng lâm sàng của lợn trước và sau khi tiêm vacxin
• 6.1.6. Một số chỉ tiêu huyết học của lợn được tiêm vacxin tai xanh vô hoạt nhũ kép chủng PRRS HUA 01
• 6.1.7. Kết quả khảo sát chỉ tiêu hồng cầu của lợn tiêm vacxin vô hoạt PRRS
• 6.1.8. Kết quả khảo sát chỉ tiêu bạch cầu của tiêm vacxin vô hoạt PRRS
• 6.1.9. Kết quả xét nghiệm kháng thể của lợn sau khi tiêm Vacxin vô hoạt nhũ kép chủng PRRS HUA 01
• 7. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Về PRRS và Vacxin cho Lợn Rừng

Nghiên cứu về hội chứng rối loạn sinh sản và hô hấp ở lợn (PRRS) hay còn gọi là bệnh tai xanh, là một vấn đề cấp thiết trong ngành chăn nuôi lợn. Bệnh gây ra thiệt hại lớn về kinh tế do tỷ lệ ốm và chết cao, đặc biệt ở lợn con và lợn nái mang thai. Việc nghiên cứu và phát triển vacxin PRRS hiệu quả là rất quan trọng để bảo vệ đàn lợn, bao gồm cả lợn rừng, khỏi bệnh. Nghiên cứu này tập trung vào đánh giá diễn biến lâm sàng và đáp ứng miễn dịch của lợn rừng sau khi tiêm vacxin PRRS vô hoạt. Mục tiêu là cung cấp cơ sở khoa học cho việc phòng bệnh PRRS ở lợn rừng và góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành chăn nuôi.

1.1. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu PRRS ở lợn rừng

Việc nghiên cứu PRRS ở lợn rừng là rất quan trọng vì lợn rừng có thể là vật chủ mang virus và lây lan bệnh cho các đàn lợn nhà. Hơn nữa, đặc điểm sinh học và miễn dịch của lợn rừng có thể khác với lợn nhà, do đó cần có các nghiên cứu riêng để đánh giá hiệu quả của vacxin trên đối tượng này. Nghiên cứu này sẽ giúp hiểu rõ hơn về sự khác biệt miễn dịch giữa lợn rừng và lợn nhà, từ đó phát triển các chiến lược phòng bệnh phù hợp.

1.2. Mục tiêu và phạm vi của nghiên cứu vacxin PRRS

Nghiên cứu này tập trung vào đánh giá diễn biến lâm sàng và đáp ứng miễn dịch của lợn rừng sau khi tiêm vacxin PRRS vô hoạt nhũ kép chủng HUA 01. Các chỉ tiêu được theo dõi bao gồm thân nhiệt, tần số hô hấp, tần số tim mạch, các chỉ tiêu huyết học và hàm lượng kháng thể. Mục tiêu là xác định hiệu quả của vacxin trong việc tạo miễn dịch bảo vệ cho lợn rừng chống lại virus PRRS.

II. Thách Thức Trong Phòng Bệnh PRRS Cho Lợn Rừng Hiện Nay

Phòng bệnh PRRS cho lợn rừng gặp nhiều thách thức do sự đa dạng của genotype PRRS và biến chủng PRRS. Các vacxin hiện có có thể không hiệu quả đối với tất cả các chủng virus, đặc biệt là các chủng độc lực cao. Hơn nữa, việc quản lý đàn lợn rừng và thực hiện các biện pháp an toàn sinh học cũng khó khăn hơn so với chăn nuôi lợn nhà. Do đó, cần có các nghiên cứu để phát triển vacxin đa giá hoặc vacxin phổ rộng có thể bảo vệ chống lại nhiều chủng virus PRRS khác nhau.

2.1. Sự đa dạng di truyền của virus PRRS và ảnh hưởng đến hiệu quả vacxin

Virus PRRS có tính biến đổi di truyền cao, dẫn đến sự xuất hiện của nhiều genotype và biến chủng khác nhau. Điều này gây khó khăn cho việc phát triển vacxin hiệu quả, vì vacxin có thể chỉ bảo vệ chống lại một số chủng nhất định. Cần có các nghiên cứu để xác định các chủng virus PRRS phổ biến ở Việt Nam và phát triển vacxin phù hợp.

2.2. Khó khăn trong quản lý đàn lợn rừng và thực hiện biện pháp an toàn sinh học

Việc quản lý đàn lợn rừng và thực hiện các biện pháp an toàn sinh học như kiểm soát ra vào, vệ sinh chuồng trại và tiêm phòng định kỳ gặp nhiều khó khăn do đặc điểm chăn nuôi bán hoang dã. Điều này làm tăng nguy cơ lây lan PRRS và các bệnh truyền nhiễm khác. Cần có các giải pháp quản lý đàn lợn rừng hiệu quả để giảm thiểu nguy cơ dịch bệnh.

2.3. Tính mẫn cảm với PRRS và độc lực virus ở lợn rừng

Lợn rừng có thể có tính mẫn cảm với PRRS khác với lợn nhà, và các chủng virus PRRS khác nhau có thể có độc lực khác nhau đối với lợn rừng. Cần có các nghiên cứu để xác định tính mẫn cảm và độc lực của các chủng virus PRRS đối với lợn rừng để có các biện pháp phòng bệnh phù hợp.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Diễn Biến Lâm Sàng và Miễn Dịch ở Lợn Rừng

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp thử nghiệm lâm sàng trên lợn rừng để đánh giá diễn biến lâm sàng và đáp ứng miễn dịch sau khi tiêm vacxin PRRS vô hoạt. Các phương pháp xét nghiệm như ELISA và RT-PCR được sử dụng để xác định hàm lượng kháng thể và sự có mặt của virus PRRS. Các chỉ tiêu huyết học cũng được theo dõi để đánh giá ảnh hưởng của vacxin đến sức khỏe lợn rừng.

3.1. Thiết kế thử nghiệm lâm sàng trên lợn rừng

Nghiên cứu được thực hiện trên lợn rừng 9 tuần tuổi, không có kháng thể kháng PRRSV. Lợn được chia thành nhóm tiêm vacxin và nhóm đối chứng. Các chỉ tiêu lâm sàng và miễn dịch được theo dõi định kỳ trước và sau khi tiêm vacxin.

3.2. Sử dụng phương pháp ELISA để định lượng kháng thể PRRS

Phương pháp ELISA được sử dụng để định lượng hàm lượng kháng thể kháng PRRSV trong huyết thanh của lợn rừng. Kết quả ELISA cho phép đánh giá đáp ứng miễn dịch của lợn rừng sau khi tiêm vacxin.

3.3. Ứng dụng RT PCR phát hiện virus PRRS

Phương pháp RT-PCR được sử dụng để phát hiện sự có mặt của virus PRRS trong mẫu bệnh phẩm của lợn rừng. Kết quả RT-PCR giúp xác định tải lượng virus và đánh giá hiệu quả của vacxin trong việc ngăn chặn sự nhân lên của virus.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Đáp Ứng Miễn Dịch của Lợn Rừng Sau Tiêm Vacxin

Kết quả nghiên cứu cho thấy lợn rừng sau khi tiêm vacxin PRRS vô hoạt có đáp ứng miễn dịch tốt, với sự gia tăng hàm lượng kháng thể và sự thay đổi trong các chỉ tiêu huyết học. Tuy nhiên, cần có thêm các nghiên cứu để đánh giá thời gian bảo hộ của vacxin và hiệu quả của vacxin trong điều kiện thực tế.

4.1. Sự gia tăng hàm lượng kháng thể sau khi tiêm vacxin PRRS

Hàm lượng kháng thể kháng PRRSV trong huyết thanh của lợn rừng tăng đáng kể sau khi tiêm vacxin PRRS vô hoạt. Điều này cho thấy vacxin có khả năng kích thích hệ miễn dịch của lợn rừng sản xuất kháng thể bảo vệ.

4.2. Thay đổi các chỉ tiêu huyết học sau tiêm vacxin

Các chỉ tiêu huyết học như số lượng bạch cầu và tỷ lệ các loại tế bào lympho có sự thay đổi sau khi tiêm vacxin. Điều này cho thấy vacxin có ảnh hưởng đến hệ miễn dịch của lợn rừng.

4.3. Đánh giá thời gian bảo hộ và hiệu quả của vacxin

Cần có thêm các nghiên cứu để đánh giá thời gian bảo hộ của vacxin và hiệu quả của vacxin trong điều kiện thực tế, khi lợn rừng tiếp xúc với virus PRRS ngoài môi trường.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Phát Triển Vacxin PRRS cho Lợn Rừng

Kết quả nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học cho việc sử dụng vacxin PRRS vô hoạt để phòng bệnh cho lợn rừng. Tuy nhiên, cần có các nghiên cứu tiếp theo để tối ưu hóa liều lượng vacxin, đường tiêm vacxin và lứa tuổi tiêm vacxin để đạt được hiệu quả bảo vệ tốt nhất. Ngoài ra, cần có các nghiên cứu để phát triển vacxin đa giá hoặc vacxin phổ rộng có thể bảo vệ chống lại nhiều chủng virus PRRS khác nhau.

5.1. Tối ưu hóa liều lượng vacxin và đường tiêm vacxin

Cần có các nghiên cứu để xác định liều lượng vacxin và đường tiêm vacxin tối ưu để đạt được đáp ứng miễn dịch tốt nhất và hiệu quả bảo vệ cao nhất cho lợn rừng.

5.2. Nghiên cứu lứa tuổi tiêm vacxin phù hợp cho lợn rừng

Cần có các nghiên cứu để xác định lứa tuổi tiêm vacxin phù hợp cho lợn rừng để đảm bảo đáp ứng miễn dịch tốt và hiệu quả bảo vệ lâu dài.

5.3. Phát triển vacxin đa giá hoặc vacxin phổ rộng

Cần có các nghiên cứu để phát triển vacxin đa giá hoặc vacxin phổ rộng có thể bảo vệ chống lại nhiều chủng virus PRRS khác nhau, đặc biệt là các chủng độc lực cao.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Về PRRS và Miễn Dịch Lợn Rừng

Nghiên cứu này đã cung cấp những bằng chứng ban đầu về đáp ứng miễn dịch của lợn rừng sau khi tiêm vacxin PRRS vô hoạt. Tuy nhiên, cần có thêm nhiều nghiên cứu để hiểu rõ hơn về cơ chế miễn dịch của lợn rừng đối với virus PRRS và phát triển các chiến lược phòng bệnh hiệu quả hơn. Các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc xác định các marker miễn dịch liên quan đến khả năng bảo vệ, nghiên cứu sự khác biệt miễn dịch giữa lợn rừng và lợn nhà, và phát triển các vacxin thế hệ mới có hiệu quả bảo vệ cao hơn.

6.1. Xác định các marker miễn dịch liên quan đến khả năng bảo vệ

Cần có các nghiên cứu để xác định các marker miễn dịch như cytokine và tế bào lympho liên quan đến khả năng bảo vệ của vacxin chống lại virus PRRS.

6.2. Nghiên cứu sự khác biệt miễn dịch giữa lợn rừng và lợn nhà

Cần có các nghiên cứu để so sánh sự khác biệt miễn dịch giữa lợn rừng và lợn nhà để hiểu rõ hơn về tính mẫn cảm và đáp ứng miễn dịch của hai loài đối với virus PRRS.

6.3. Phát triển vacxin thế hệ mới có hiệu quả bảo vệ cao hơn

Cần có các nghiên cứu để phát triển vacxin thế hệ mới sử dụng các công nghệ tiên tiến như sinh học phân tử và công nghệ vacxin tái tổ hợp để tạo ra vacxin có hiệu quả bảo vệ cao hơn và thời gian bảo hộ dài hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hội chứng rối loạn sinh sản và hô hấp ở lợn (PRRS), thường gọi là bệnh tai xanh, là một trong những dịch bệnh truyền nhiễm nguy hiểm hàng đầu gây tổn thất nặng nề cho ngành chăn nuôi toàn cầu. Tại Việt Nam, dịch PRRS bùng phát nghiêm trọng từ năm 2007 trên địa bàn 18 tỉnh thành với 70.577 con lợn mắc bệnh và hơn 20.000 con bị tiêu hủy. Đến năm 2010, dịch tiếp tục lan rộng tại 36 tỉnh thành, buộc phải tiêu hủy hơn 413.000 con gia súc. Trong bối cảnh mô hình nuôi lợn rừng thương phẩm phát triển mạnh nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường, nguy cơ cảm nhiễm PRRS trên đối tượng động vật hoang dã thuần hóa này đặt ra thách thức lớn đối với an toàn sinh học.

Đề tài tập trung giải quyết vấn đề đánh giá độ an toàn và khả năng đáp ứng miễn dịch của lợn rừng nuôi đối với vacxin tai xanh vô hoạt nhũ kép được chế tạo từ chủng virus nội địa PRRS HUA 01. Mục tiêu cụ thể là xác định các biến đổi chỉ tiêu sinh lý lâm sàng bao gồm thân nhiệt, tần số hô hấp, tần số tim mạch, đồng thời định lượng sự biến động của hệ tế bào máu và hiệu giá kháng thể đặc hiệu sau tiêm phòng.

Nghiên cứu được triển khai từ tháng 10 năm 2015 đến tháng 10 năm 2016 tại Phòng thí nghiệm Trọng điểm Công nghệ sinh học Thú y và Khu thực nghiệm động vật thuộc Khoa Thú y, Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Công trình mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp các thông số định lượng chuẩn xác với tỷ lệ bảo hộ kháng thể đạt mức dương tính ngay từ ngày thứ 3 (chỉ số S/P = 0,41) và đạt đỉnh tại ngày thứ 21 (chỉ số S/P = 1,29), tạo tiền đề vững chắc cho việc ứng dụng vacxin nội địa nhằm bảo vệ đàn lợn rừng với tỷ lệ an toàn 100%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết virus học hiện đại về virus PRRS thuộc giống Arterivirus, họ Arteriviridae, bộ Nidovirales. Bộ gen của virus là phân tử ARN sợi đơn dương có kích thước xấp xỉ 15 kilobase với 9 khung đọc mở (ORFs) mã hóa cho các protein cấu trúc quan trọng. Trong đó, glycoprotein GP5 (khối lượng phân tử 25 kDa) và protein màng M (19 kDa) đóng vai trò quyết định đến tính kháng nguyên và khả năng trung hòa miễn dịch. Cơ chế bệnh sinh chỉ ra rằng virus có ái lực đặc hiệu với đại thực bào phế nang (PAM), phá hủy tới 40% quần thể tế bào này và làm suy giảm nghiêm trọng hệ miễn dịch của ký chủ.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng lý thuyết miễn dịch học về công nghệ vacxin vô hoạt nhũ kép (Water-in-Oil-in-Water). Hệ nhũ dịch kép giúp giải phóng kháng nguyên chậm, kéo dài thời gian kích thích tế bào lympho B và lympho T, từ đó khắc phục nhược điểm gây miễn dịch ngắn hạn của vacxin vô hoạt truyền thống. Ba khái niệm cốt lõi chi phối toàn bộ quá trình đánh giá bao gồm: tỷ số hấp thụ quang mẫu trên đối chứng dương (chỉ số S/P), động thái đáp ứng miễn dịch dịch thể và ngưỡng bảo hộ sinh học của cơ thể động vật.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu tiến hành trên cỡ mẫu gồm 10 con lợn rừng nuôi 9 tuần tuổi, cân nặng đồng đều từ 6,1 kg đến 6,9 kg (trung bình khoảng 6,5 kg). Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm đảm bảo tính thuần khiết sinh học: 100% cá thể được kiểm tra lâm sàng hoàn toàn khỏe mạnh, có chỉ số kháng thể PRRSV âm tính qua xét nghiệm ELISA (chỉ số S/P dao động từ 0,08 đến 0,28) và âm tính bằng phản ứng RT-PCR đối với 6 loại virus gây bệnh nguy hiểm gồm PRRSV, PCV2, LMLM, DTL, PED và TGE. Đàn lợn được phân chia ngẫu nhiên thành 2 lô nuôi cách ly trong điều kiện đồng nhất: 5 con thuộc lô thí nghiệm được tiêm bắp 2 ml vacxin PRRS HUA 01 dưới gốc tai và 5 con thuộc lô đối chứng không tiêm.

Phương pháp ELISA gián tiếp đọc ở bước sóng 450 nm được lựa chọn để định lượng kháng thể nhờ độ nhạy vượt trội và tính ổn định cao. Kỹ thuật RT-PCR sử dụng cặp mồi khuếch đại đoạn gen S dài 651 bp với chu kỳ nhiệt 35 chu kỳ giúp xác chẩn chính xác tình trạng sạch mầm bệnh. Các chỉ tiêu huyết học được đo tự động bằng máy CELL-DYN 3700 nhằm triệt tiêu sai số quan sát thủ công. Toàn bộ dữ liệu lâm sàng được theo dõi liên tục 7 ngày trước tiêm và 21 ngày sau tiêm; các mẫu máu tách huyết thanh được thu thập định kỳ vào các ngày 3, 7, 14, 21, 28 và 35 để xử lý thống kê bằng phần mềm chuyên dụng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình theo dõi thực nghiệm đã ghi nhận 4 phát hiện quan trọng mang tính định lượng rõ ràng:

Thứ nhất, về phản ứng thân nhiệt, lợn tiêm vacxin chỉ có biểu hiện sốt nhẹ thoáng qua. Trước khi tiêm, thân nhiệt dao động ổn định từ 38,14°C đến 38,74°C. Sau khi tiêm, nhiệt độ tăng nhẹ từ ngày thứ nhất (39,60°C) và đạt đỉnh 40,20°C ở ngày thứ 2, cao hơn lô đối chứng từ 1,54°C đến 2,26°C. Từ ngày thứ 5, thân nhiệt giảm dần và trở về trạng thái sinh lý hoàn toàn bình thường từ ngày 8 đến ngày 21 (dao động từ 38,12°C đến 38,50°C).

Thứ hai, tần số hô hấp và tim mạch biến động tương ứng với thân nhiệt. Tần số hô hấp tăng từ mức ban đầu 18,35 - 20,03 lần/phút lên đỉnh 32,40 lần/phút ở ngày thứ 4 (tăng khoảng 60% so với lô đối chứng duy trì ở mức 18,25 - 20,45 lần/phút). Tần số tim mạch tăng từ 89 nhịp/phút lên 113 nhịp/phút tại thời điểm sốt cao nhất, sau đó nhanh chóng bình ổn.

Thứ ba, hệ thống tạo máu có sự cải thiện rõ nét. Số lượng hồng cầu tăng từ 5,82 triệu/µl lên 6,78 triệu/µl (tăng 16,5%). Hàm lượng huyết sắc tố (Hb) tăng từ 103,80 g/l lên 125,12 g/l (tăng 20,5%). Số lượng bạch cầu tổng số gia tăng, trong đó bạch cầu đa nhân trung tính và tế bào lympho tăng vượt trội, chứng minh hệ thống miễn dịch được kích thích tích cực.

Thứ tư, động thái kháng thể đặc hiệu kháng PRRSV xuất hiện rất sớm và duy trì ổn định. Ngay tại ngày thứ 3 sau tiêm, chỉ số S/P đã đạt mức dương tính 0,41. Nồng độ kháng thể tiếp tục tăng lũy tiến qua các mốc thời gian và đạt đỉnh cao nhất vào ngày thứ 21 với chỉ số S/P = 1,29, sau đó duy trì mức bảo hộ vững chắc đến ngày 35.

Thảo luận kết quả

Diễn biến lâm sàng cho thấy phản ứng sốt nhẹ và tăng nhịp hô hấp trong 4 ngày đầu là biểu hiện sinh lý bình thường của cơ thể khi tiếp nhận kháng nguyên lạ cùng hệ tá dược nhũ dầu. Quá trình đáp ứng miễn dịch khởi phát kích thích các đại thực bào sản sinh các cytokine nội sinh như Interleukin-1 và Interleukin-6, tác động lên trung khu điều nhiệt ở hệ thần kinh trung ương.

Dữ liệu thực nghiệm có thể được mô tả trực quan qua biểu đồ đường biểu diễn sự tương quan thuận giữa thân nhiệt và tần số hô hấp, kết hợp với bảng so sánh chỉ số hồng cầu, bạch cầu giữa lô thí nghiệm và lô đối chứng. Đồ thị cột thể hiện chỉ số S/P theo trục thời gian 3, 7, 14, 21, 28 và 35 ngày minh họa rõ nét pha tiềm ẩn ngắn và pha tăng trưởng mạnh của kháng thể dịch thể.

So sánh với các công bố quốc tế về chủng virus độc lực cao, một nghiên cứu gần đây của các nhà khoa học chỉ ra rằng lợn nhiễm virus thực địa thường sốt cao liên tục trên 40,5°C kéo dài suốt 21 ngày kèm tổn thương phổi nặng. Ngược lại, lợn rừng tiêm vacxin HUA 01 kiểm soát tốt phản ứng nhiệt, 100% cá thể duy trì thể trạng tốt, ăn uống bình thường và không có bất kỳ biến chứng bệnh lý nào, khẳng định tính an toàn tuyệt đối của chủng vacxin thử nghiệm.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm thu được, tác giả đưa ra 4 khuyến nghị then chốt nhằm nâng cao hiệu quả phòng dịch trong thực tế chăn nuôi:

Thứ nhất, chuẩn hóa phác đồ tiêm phòng bằng cách áp dụng liều tiêm 2 ml vacxin vô hoạt nhũ kép chủng PRRS HUA 01 cho lợn rừng nuôi ở giai đoạn 9 tuần tuổi. Việc tiêm bắp vùng gốc tai cần được thực hiện đúng kỹ thuật để kích hoạt mức kháng thể bảo hộ trên 90% đàn vật nuôi sau 21 ngày.

Thứ hai, triển khai quy trình theo dõi và chăm sóc hỗ trợ sau tiêm. Người chăn nuôi cần chủ động bổ sung vitamin B1 và phức hợp B-complex trong khẩu phần ăn hoặc nước uống liên tục từ 3 đến 5 ngày quanh thời điểm tiêm vacxin, giúp giảm thiểu 100% các phản ứng stress và ổn định chuyển hóa khi thân nhiệt gia tăng nhẹ.

Thứ ba, thiết lập hệ thống giám sát dịch tễ định kỳ tại các trang trại lợn rừng. Cần thực hiện kiểm tra huyết thanh học bằng kỹ thuật ELISA ngẫu nhiên tối thiểu 10% đến 15% tổng đàn sau tiêm 30 ngày để đánh giá mức độ đồng đều của miễn dịch, kết hợp xét nghiệm RT-PCR loại trừ mầm bệnh kế phát mỗi quý một lần.

Thứ tư, các cơ quan quản lý và doanh nghiệp thú y cần đẩy mạnh nghiên cứu chuyển giao, nâng quy mô sản xuất vacxin PRRS HUA 01 lên mức công nghiệp trong vòng 12 đến 24 tháng tới. Giải pháp này giúp giảm chi phí mua vacxin ngoại nhập từ 20% đến 30%, đồng thời tăng cường tính chủ động phòng chống dịch bệnh tai xanh tại các địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả của luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cho 4 nhóm đối tượng chính:

Nhóm thứ nhất là chủ các trang trại và hộ chăn nuôi lợn rừng thương phẩm. Nhóm này có thể ứng dụng trực tiếp lịch tiêm phòng ở tuần tuổi thứ 9, nắm rõ diễn biến lâm sàng bình thường sau tiêm để yên tâm chăm sóc, nâng tỷ lệ sống của đàn lên mức trên 98% và giảm thiểu nguy cơ thiệt hại kinh tế do dịch tai xanh.

Nhóm thứ hai là đội ngũ bác sĩ thú y và cán bộ khuyến nông cơ sở. Tài liệu cung cấp cơ sở dữ liệu sinh lý học chuẩn xác về thân nhiệt, tần số tim, nhịp thở và chỉ số huyết sắc tố, phục vụ hiệu quả cho công tác chẩn đoán phân biệt, giám sát dịch tễ và tư vấn kỹ thuật phòng dịch tại thực địa.

Nhóm thứ ba là các nhà khoa học, giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Thú y, Chăn nuôi. Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp bố trí thí nghiệm đối chứng nghiêm ngặt, quy trình tối ưu hóa phản ứng RT-PCR và kỹ thuật định lượng kháng thể ELISA trên đối tượng động vật đặc thù.

Nhóm thứ tư là các viện nghiên cứu và doanh nghiệp sản xuất sinh phẩm y tế thú y. Các đơn vị này có thể khai thác dữ liệu về tính an toàn và hiệu lực của chủng PRRS HUA 01 để hoàn thiện hồ sơ đăng ký lưu hành và phát triển các dòng sản phẩm thương mại hóa cạnh tranh.

Câu hỏi thường gặp

Vacxin vô hoạt nhũ kép chủng PRRS HUA 01 có an toàn tuyệt đối cho lợn rừng nuôi không? Vacxin đạt độ an toàn rất cao. Thực nghiệm trên 10 con lợn rừng 9 tuần tuổi cho thấy không có cá thể nào bị sốc phản vệ hay tổn thương mô tại vị trí tiêm. Phản ứng sốt nhẹ cao nhất chỉ đạt 40,20°C ở ngày thứ 2 và tự hồi phục hoàn toàn sau 7 ngày mà không cần can thiệp y tế.

Sau khi tiêm bao lâu thì lợn rừng bắt đầu hình thành kháng thể bảo hộ chống lại virus tai xanh? Kháng thể đặc hiệu xuất hiện rất sớm trong máu lợn thí nghiệm. Ngay tại ngày thứ 3 sau tiêm, chỉ số ELISA S/P đã đạt mức dương tính 0,41 và tăng trưởng liên tục, đạt hiệu giá bảo hộ cực đại với chỉ số S/P = 1,29 tại ngày thứ 21, tiếp tục duy trì mức kháng thể cao đến ngày 35.

Tại sao tần số hô hấp của lợn lại gia tăng từ 18 lần lên 32 lần/phút sau khi tiêm phòng? Sự gia tăng tần số hô hấp từ ngày thứ nhất đến ngày thứ 4 là phản ứng sinh lý đồng pha với mức tăng thân nhiệt. Khi nhiệt độ cơ thể tăng thêm 1,54°C đến 2,26°C, nhu cầu tiêu thụ oxy và thải nhiệt qua đường hô hấp tăng cao, khiến nhịp thở tăng lên 32,40 lần/phút trước khi hạ dần về mức bình thường.

Việc kiểm tra RT-PCR trước khi bố trí thí nghiệm tiêm vacxin đóng vai trò quan trọng như thế nào? Xét nghiệm RT-PCR bảo đảm 100% mẫu lợn hoàn toàn âm tính với PRRSV và các mầm bệnh nguy hiểm khác như PCV2, LMLM hay DTL. Bước này loại trừ tuyệt đối nguy cơ đồng nhiễm hoặc kháng thể thụ động sẵn có, khẳng định mọi biến động miễn dịch thu được đều bắt nguồn từ vacxin HUA 01.

Chỉ số hệ hồng cầu và bạch cầu của lợn biến đổi theo chiều hướng nào sau tiêm? Các chỉ tiêu huyết học đều biến đổi tích cực. Số lượng hồng cầu tăng từ 5,82 lên 6,78 triệu/µl và hàm lượng Hb tăng từ 103,80 lên 125,12 g/l. Quần thể bạch cầu đa nhân trung tính và lympho bào gia tăng mạnh, phản ánh trạng thái kích thích hệ thống sinh máu và hoạt hóa miễn dịch phòng vệ toàn diện.

Kết luận

Công trình nghiên cứu đã mang lại những đóng góp khoa học và thực tiễn nổi bật sau:

• Xác nhận vacxin vô hoạt nhũ kép chủng PRRS HUA 01 an toàn tuyệt đối trên lợn rừng nuôi 9 tuần tuổi, không gây phản ứng phụ nguy hiểm.
• Chứng minh đáp ứng miễn dịch dịch thể xuất hiện nhanh chóng ngay từ ngày thứ 3 (S/P = 0,41) và đạt hiệu giá bảo hộ đỉnh cao tại ngày thứ 21 (S/P = 1,29).
• Định lượng chi tiết quy luật biến thiên sinh lý với thân nhiệt đạt đỉnh 40,20°C ở ngày thứ 2 và tần số hô hấp đạt 32,40 lần/phút ở ngày thứ 4 trước khi bình ổn hoàn toàn.
• Khẳng định khả năng kích hoạt hệ tạo máu tích cực với số lượng hồng cầu tăng 16,5% và hàm lượng hemoglobin tăng 20,5% sau tiêm phòng.
• Mở ra lộ trình 12 tháng tiếp theo để thử nghiệm công diệt virus cường độc trên quy mô trang trại lớn, hướng tới thương mại hóa sản phẩm vacxin nội địa hóa.

Các cơ sở chăn nuôi và nhà quản lý thú y cần nhanh chóng cập nhật phác đồ phòng bệnh này vào quy trình an toàn sinh học để bảo vệ đàn gia súc bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Hệ thống nông nghiệp Việt Nam đang dần phát triển và đi lên đặc biệt là ngành chăn nuôi đang được chú trọng với mục tiêu là tăng nhanh cả về chất và lượng. Những năm trở lại đây, đời sống nhân dân ngày càng được nâng cao kéo theo nhu cầu tiêu thu sản phẩm từ chăn nuôi động vật hoang dã ngày càng phát triển. Trong đó lợn rừng là loại thực phẩm được nhiều người ưa chuộng. Nắm bắt được xu thế đó, nhiều trang trại và các cơ sở chăn nuôi ở nước ta đã nghiên cứu và ứng dụng mô hình chăn nuôi lợn rừng có giá trị kinh tế cao, đã giúp nhiều hộ nông dân thoát nghèo nhờ nguồn thu nhập ổn định.

Tuy nhiên gần đây tình hình dịch bệnh có nhiều diễn biến phức tạp, dịch bệnh liên tục xảy ra như: dịch tả, tai xanh, lở mồm long móng, cúm gia cầm,… gây ra nhiều thiệt hại cho người chăn nuôi. Vì thế, công tác phòng chống dịch bệnh, đảm bảo sức khỏe cho đàn gia súc cũng như của con người trở nên cấp thiết. Hội chứng rối loạn sinh sản và hô hấp ở lợn (Porcine reproductive and respiratory syndrome – PRRS) hay còn gọi là “Bệnh tai xanh ở lợn” đã gây ra thiệt hại vô cùng to lớn cho ngành chăn nuôi lợn trên toàn thế giới. Lợn ở tất cả các lứa tuổi đều cảm nhiễm, nhưng lợn con và lợn nái mang thai thường mẫn cảm với các biểu hiện như sốt cao, da mẩn đỏ, tỷ lệ ốm và tỷ lệ chết cao và loài lợn rừng cũng mắc bệnh.

Từ năm 2007 đến nay, tại Việt Nam, dịch PRRS xảy ra liên miên, có những diễn bến phức tạp và có nguy cơ bùng phát ở tất cả các địa phương trong cả nước. Trên thị trường thế giới hiện nay có khoảng 21 loại vacxin phòng bệnh tai xanh. Tại Việt Nam một số loại vacxin đang lưu hành đều nhập khẩu từ nước ngoài, ví dụ vacxin của hãng Bestar (Singapore); Hipra (Tây Ban Nha); Boehringer Ingelheim (Đức) và JXA1-R của Trung Quốc. Tuy nhiên , hiện nay có thể khẳng định là chưa có một loại vacxin nào có hiệu quả bảo hộ như mong muốn.

Mặt khác , đáp ứng miễn dịch của lợn rừng nuôi như thế nào? Có gì khác biệt với các giống lợn khác không? Hiện còn là một câu hỏi với các nhà khoa học thú y nước ta. Chính vì vậy mà việc tạo ra các loại vacxin tai xanh phòng được bệnh Hội chứng rối loạn sinh sản và hô hấp từ chính các chủng virus phân lập tại Việt Nam là việc vô cùng cấp thiết. Vậy nên chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: 1 “Nghiên cứu các chỉ tiêu lâm sàng và đáp ứng miễn dịch của lợn rừng nuôi được tiêm vacxin tai xanh vô hoạt nhũ kép chủng PRRS HUA 01”. MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI Bước đầu đánh giá hiệu quả của vacxin PRRS vô hoạt nhũ kép được chế từ chủng virus HUA 01 được thử nghiệm trên lợn rừng nuôi.

Xác định được các chỉ tiêu lâm sàng của lợn rừng khi tiêm vacxin vô hoạt nhũ kép chủng PRRS HUA 01. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ HỘI CHỨNG RỐI LOẠN SINH SẢN VÀ HÔ HẤP Ở LỢN 2. Tình hình nghiên cứu về Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn trên thế giới Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản của lợn (Porcine reproductive and respiratory syndrome - PRRS) hay còn gọi là bệnh “Tai xanh” được ghi nhận lần đầu tiên ở Mỹ tại vùng Bắc của bang California, bang Iowa và Minnesota vào năm 1987.

Bệnh đã lây lan nhanh sang các nước như Canada năm 1988 và các nước Châu Âu cũng xuất hiện bệnh. Ở Đức năm 1990, Hà Lan, Tây Ban Nha, Bỉ, Anh năm 1991 và năm 1992 ở Pháp (Nguyễn Bá Hiên và cs. Năm 1998, bệnh được phát hiện ở châu Á như Hàn Quốc, Nhật Bản. Thời gian đầu do chưa xác định được nguyên nhân nên có nhiều tên gọi: Bệnh bí hiểm ở lợn (Mistery swine disease – MDs); bệnh tai xanh (Blue Ear disease – BED); hội chứng hô hấp và sảy thai ở lợn (Porcine Endemic abortion and Respiratory syndrome – PEARS)… Năm 1992, Hội nghị Quốc tế về hội chứng này được tổ chức tại Minesota (Mỹ), Tổ chức Thú y thế giới (OIE) đã thống nhất tên gọi là Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn (Porcine respiratory and reproductive syndrome - PRRS) và được Tổ chức Thú y thế giới công nhận.

Từ năm 1992, bệnh đã gây ra các ổ dịch lớn ở nhiều nước khác thuộc Bắc Mỹ, châu Âu và châu Á, gây tổn thất lớn về kinh tế cho nghề chăn nuôi lợn trên thế giới. Ở Hoa Kỳ, người ta đã đánh giá thiệt hại kinh tế (trực tiếp và gián tiếp) của bệnh lợn tai xanh trong những năm gần đây là lớn nhất so với thiệt hại do các bệnh khác gây ra ở lợn. Tại Trung Quốc: theo báo cáo của đoàn chuyên gia quốc tế và chuyên gia của Trung Quốc bệnh tai xanh được phát hành vào tháng 12/2007, kể từ năm 2006, đàn lợn của Trung Quốc đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi hội chứng sốt cao do nhiều nguyên nhân trong đó chủ yếu là virus PRRS và các loại mầm bệnh khác gồm virus Dịch tả lợn, PCV-2…. Chủng virus đang lưu hành là chủng Bắc Mỹ, chúng được chia thành 2 dạng, gồm chủng cổ điển (gây thiệt hại ít) và chủng độc lực cao (gây thiệt hại nhiều).

Trong vòng hơn 3 tháng của năm 2006, chủng virus PRRS độc lực 3 cao đã gây đại dịch ở hơn 10 tỉnh phía nam, làm hơn 2 triệu con lợn ốm trong đó hơn 400.000 lợn mắc bệnh đã chết. Tính từ 1/1/2007 đến 22/8/2007, chính phủ Trung Quốc đã thống kê được 826 vụ bùng phát của dịch bệnh ở 26 tỉnh, với 257.000 lợn mắc bệnh, 68.000 lợn chết và 175.000 lợn bị tiêu hủy, ảnh hưởng nhiều nhất giữa 26 tỉnh này là dọc theo con sông Yangtze ở phía Nam Trung Quốc (Hebei, Shanghai, Jiangsu, Zhejiang, Anhui, Fujian, Jiangxi, Shandong, Henna, Hubei, Hunan, Guangdong, Guangxi, Hainan, Chongqing, Ningxia, Xinjiang, Tianjin, Liaoning, Gansu). Điều đáng chú ý là virus gây đại dịch PRRS vào năm 2006 ở Trung Quốc đã cho thấy những sự thay đổi, tăng độc tính hơn rất nhiều so với chủng PRRS cổ điển đã phân lập ở nhiều các quốc gia khác từ năm 1996 – 2006. Bên cạnh đó một báo cáo khác cũng cho thấy tại nước này tỷ lệ lợn có huyết thanh dương tính với PRRS tại tỉnh Quảng Đông là trên 57%, đặc biệt là các trang trại chăn nuôi lớn, có tỷ lệ dịch bệnh lưu hành cao hơn các trại chăn nuôi nhỏ lẻ.

Tại Hồng Kông và Đài Loan: đã xác định được có cả 2 chủng virus dòng Bắc Mỹ và dòng Châu Âu cùng lưu hành, đặc biệt trong cùng một con lơn ở Hồng Kông đã xác định nhiễm cả hai chủng nêu trên. Tại Thái Lan: các nghiên cứu trước đó đã khẳng định PRRS lần đầu tiên xuất hiện tại nước này vào năm 1989. Nguồn gốc PRRS tại Thái Lan là do việc sử dụng tinh lợn nhập nội đã bị nhiễm PRRS hoặc là do các đàn nhập nội mang trùng. Tại Lào, Cam-Pu-Chia và Myanmar: theo những báo cáo mới đây nhất của Lào, Cam-Pu-Chia thì trường hợp đầu tiên mắc PRRS độc lực cao đều vào năm 2010 nhưng với quy mô nhỏ.

Riêng Myanmar vẫn chưa tìm ra trường hợp dương tính nào, nhưng phải chịu các đợt dịch từ các nước láng giềng. Hiện nay, hội chứng này đã trở thành dịch địa phương ở nhiều nước trên thế giới, kể cả các nước có ngành chăn nuôi lợn phát triển như Mỹ, Hà Lan, Anh, Đan Mạch, Pháp, Đức… đã gây ra nhiều tổn thất lớn về kinh tế cho người chăn nuôi lợn lên đến hành trăm triệu đôla. Các nước trong khu vực có tỷ lệ PRRS lưu hành rất cao như: Trung Quốc 80%, Đài Loan 94,7 – 76,4%, Philippin 90%, Thái Lan 97%, Malaysia 94%, Hàn Quốc 67,4 – 73,1%. Theo FAO xác định bệnh không lây truyền sang gia súc khác và con người.

Bản đồ tình hình dịch bệnh PRRS độc lực cao ở châu Á từ năm 2006 đến năm 2010 (2006: đỏ, 2007: hồng, 2009: xanh, 2010: xanh nhạt). Tình hình nghiên cứu về Hội chứng rối loạn hô hấp và sinh sản ở lợn tại Việt Nam Lần đầu tiên trong lịch sử vào năm 1997, PRRS được phát hiện trên đàn lợn nhập từ Mỹ vào các tỉnh miền Nam. Kết quả kiểm tra 51 con cho thấy 10/51 lợn giống nhập khẩu có huyết thanh dương tính với PRRS.Toàn bộ số lợn này được xử lý trong thời gian ngay sau đó. Những năm tiếp theo, các nghiên cứu về bệnh trên những trại lợn giống tại các tỉnh phía nam cho thấy tỷ lệ lợn có huyết thanh dương tính bệnh rất khác nhau, từ 1,3% cho tới 68,29% (báo cáo của Cục Thú Y (Hoàng Văn Năm, 2001).

Như vậy có thể thấy PRRSV đã xuất hiện và lưu hành tại nước ta trong một thời gian dài. Tuy nhiên, kể từ khi xác định được lợn có kháng thể kháng PRRSV ở đàn lợn giống nhập từ Mỹ, tại Việt Nam chưa từng có vụ dịch PRRS nào xảy 5 ra. Sự bùng phát thành dịch gây tổn thất lớn cho ngành chăn nuôi bắt đầu từ tháng 3 năm 2007 (Chu Thị Thơm và cs. Dịch xuất hiện từng đợt tại cả 3 miền Bắc, Trung và Nam, gây thiệt hại đáng kể cho chăn nuôi lợn, đặc biệt là ảnh hưởng đến phát triển đàn giống.

Trong các ổ dịch, ngoài PRRSV đã được xác định là nguyên nhân chính, hàng loạt các loại mầm bệnh khác như: Dịch tả lợn, PCV2, Tụ huyết trùng, Phó thương hàn, Liên cầu khuẩn, Suyễn lợn… Năm 2007: Xảy ra 2 đợt dịch nghiêm trọng + Đợt dịch đầu tiên: Bắt đầu từ ngày 12/3/2007 khi hàng loạt đàn lợn tại Hải Dương có những biểu hiện ốm khác thường. Ngày 23/3/2007, lần đầu tiên Chi cục Thú y tỉnh đã báo cáo Cục Thú y về tình hình dịch, ngay sau đó ngày 26/3/2007, Trung tâm Chẩn đoán Thú y Trung ương - Cục Thú y đã tiến hành lấy mẫu xét nghiệm và kết quả dương tính với PRRSV (Tô Long Thành, 2008). Do lần đầu tiên dịch PRRS xuất hiện tại Việt Nam và do không quản lý được việc buôn bán, vận chuyển lợn ốm, vì vậy dịch PRRS đã lây lan nhanh và phát triển mạnh tại 146 xã thuộc 25 huyện, thị xã của 7 tỉnh thành khác nhau thuộc Đồng bằng Sông Hồng gồm: Hải Dương, Hưng Yên, Bắc Ninh, Quảng Ninh, Thái Bình, Bắc Giang và Hải Phòng làm hàng ngàn con lợn mắc bệnh (Nguyễn Lương Hiền và cs). Tổng số con ốm và mắc bệnh ở đợt dịch này là 31.750 con, số con chết và đem xử lý là 7.