Luận án tiến sĩ nghiên cứu bổ sung một số đặc điểm sinh học và biện pháp kỹ thuật nhân giống trồng bương mốc dendrocalamus velutinus n h xia v t nguyen v d vu tại hà nội

Luận án tiến sĩ kỹ thuật phân tích nghiên cứu bổ sung một số đặc điểm sinh học và biện pháp kỹ thuật nhân giống trồng bương mốc, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm,

• Tác giả: Hà Văn Năm
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Xuân Quát
• Trường học: Viện Khoa Học Lâm Nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Lâm sinh
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học và Kỹ Thuật Nhân Giống Bương Mốc Tại Hà Nội
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Trên thế giới
• 1.2. Nghiên cứu về chi Luồng
• 1.2.1. Nghiên cứu về đặc điểm sinh học
• 1.3. Nghiên cứu cho loài Bương mốc
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.1.1. Nghiên cứu bổ sung một số đặc điểm sinh học của loài Bương mốc
• 2.1.2. Nghiên cứu giá trị sử dụng măng và thân cây Bương mốc
• 2.1.3. Nghiên cứu kỹ thuật nhân giống loài Bương mốc
• 2.1.4. Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật trồng Bương mốc
• 2.1.5. Đề xuất biện pháp kỹ thuật trồng Bương mốc
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Quan điểm và cách tiếp cận vấn đề nghiên cứu
• 2.2.2. Vật liệu nghiên cứu
• 2.2.3. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Một số đặc điểm sinh học của loài Bương mốc
• 3.1.1. Đặc điểm sinh thái và sinh trưởng loài Bương mốc
• 3.1.2. Đặc điểm vật hậu của loài Bương mốc
• 3.1.3. Khả năng tích luỹ dinh dưỡng khoáng của loài Bương mốc
• 3.1.4. Khả năng tích luỹ cacbon của loài Bương mốc
• 3.2. Giá trị sử dụng măng và thân cây Bương mốc
• 3.2.1. Thành dinh dưỡng của măng Bương mốc
• 3.2.2. Một số tính chất vật lý, cơ học của thân khí sinh loài Bương mốc
• 3.2.3. Một số thành phần hoá học của thân khí sinh loài Bương mốc
• 3.3. Nghiên cứu bổ sung một số kỹ thuật nhân giống loài Bương mốc
• 3.3.1. Ảnh hưởng của mùa vụ đến tỷ lệ ra rễ của cành chiết Bương mốc
• 3.3.2. Ảnh hưởng của hỗn hợp bó bầu đến tỷ lệ ra rễ của cành chiết Bương mốc
• 3.3.3. Ảnh hưởng của mùa vụ đến tỷ lệ ra rễ của hom Bương mốc
• 3.3.4. Ảnh hưởng của giá thể giâm hom đến tỷ lệ ra rễ của hom Bương mốc
• 3.4. Nghiên cứu bổ sung một số biện pháp kỹ thuật trồng Bương mốc
• 3.4.1. Ảnh hưởng của lượng nước tưới đến khả năng sinh trưởng phát triển của loài Bương mốc
• 3.4.2. Ảnh hưởng của vật liệu che tủ gốc đến khả năng sinh trưởng phát triển của Bương mốc
• 3.4.3. Ảnh hưởng của phân bón tới khả năng sinh trưởng phát triển của loài Bương mốc
• 3.4.4. Ảnh hưởng của số lượng cây mẹ được để lại hàng năm đến khả năng sinh măng của loài Bương mốc
• 3.4.5. Ảnh hưởng của kỹ thuật lấp đất lên măng đến năng suất măng Bương mốc
• 3.4.6. Đề xuất biện pháp kỹ thuật trồng cây bương mốc
• 3.4.7. Sản xuất cây giống
• 3.4.8. Kỹ thuật trồng và chăm sóc rừng trồng
• 3.4.9. Kỹ thuật nuôi dưỡng và khai thác rừng
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Bương Mốc tại Hà Nội Tổng Quan và Giá Trị Kinh Tế Lớn

Bương mốc (Dendrocalamus velutinus) là giống tre có tiềm năng lớn tại Việt Nam, đặc biệt là khu vực Hà Nội. Đây là loài tre có kích thước lớn, thân dày, cứng, ít nhánh, rất thích hợp cho chế biến công nghiệp và làm thực phẩm. Măng Bương mốc được đánh giá cao về hương vị, có vị ngọt, ít đắng, và được ưa chuộng hơn nhiều loại măng khác. Thị trường tiêu thụ lớn nhất là Hà Nội, với giá cả ổn định cho cả măng tươi và măng khô. Ngoài măng, thân và lá Bương mốc còn được khai thác để cung cấp cho thị trường xuất khẩu và sử dụng trong nước. Tuy nhiên, việc canh tác Bương mốc tại Hà Nội hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế về kỹ thuật.

1.1. Phân Bố và Đặc Điểm Hình Thái Của Bương Mốc

Bương mốc (Dendrocalamus velutinus) thuộc chi Luồng (Dendrocalamus). Đây là loài tre có kích thước lớn, vách thân dày, cứng và bền, ít cành nhánh, khả năng cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế biến rất cao, măng được sử dụng làm thực phẩm. Phân bố địa lý Bương Mốc tại một số tỉnh thành như Hà Nội, Hòa Bình, Sơn La, Phú Thọ. Theo Nguyễn Hoàng Nghĩa (2005), Việt Nam có sự đa dạng về các loài tre nứa và Bương mốc là một trong số đó.

1.2. Tiềm Năng Kinh Tế Từ Măng và Thân Cây Bương Mốc

Giá trị sử dụng của cây Bương mốc rất đa dạng. Măng Bương mốc được đánh giá là loại măng ăn ngon có vị ngọt, ít he và được ưa chuộng hơn một số loài măng khác như măng Bát độ, măng Luồng. Thị trường tiêu thụ lớn nhất là Hà Nội. Thân cây cũng được sử dụng làm vật liệu xây dựng, chế biến đũa, và làm bột giấy. Ngoài ra, lá Bương mốc được dùng để gói bánh. Đây là tiềm năng kinh tế lớn cho người trồng.

II. Thách Thức Canh Tác Bương Mốc và Nghiên Cứu Khoa Học Cần Thiết

Việc kinh doanh cây Bương mốc tại Hà Nội vẫn theo hướng quảng canh, thiếu các kỹ thuật trồng và chăm sóc hợp lý, dẫn đến nhiều diện tích trồng Bương mốc có hiện tượng suy thoái, năng suất măng và thân không cao, sản lượng măng hàng năm không tăng, cung không đủ cầu, thân cây nhỏ nên giá bán thấp. Do đó, cần thiết có các nghiên cứu khoa học đầy đủ về đặc điểm sinh học, kỹ thuật nhân giống, và biện pháp canh tác Bương mốc để nâng cao hiệu quả sản xuất. Cần có cơ sở khoa học để hoàn thiện hướng dẫn kỹ thuật phát triển mở rộng.

2.1. Hiện Trạng Canh Tác Quảng Canh và Hệ Quả

Việc kinh doanh cây Bương mốc tại Hà Nội hiện vẫn theo hướng quảng canh, còn thiếu các kỹ thuật trồng và chăm sóc Bương mốc hợp lý. Nhiều diện tích trồng Bương mốc có hiện tượng suy thoái dẫn tới năng suất măng và thân không cao, sản lượng măng hàng năm không tăng nên hiện cung không đủ cầu, thân cây nhỏ nên giá bán cây thấp.

2.2. Thiếu Hụt Nghiên Cứu Về Đặc Điểm Sinh Học và Kỹ Thuật

Các công trình nghiên cứu về cây Bương mốc cũng chưa thật sự đầy đủ, đặc biệt nghiên cứu đặc điểm sinh học của loài như xác định một số thành phần dinh dưỡng khoáng trong các bộ phận của cây làm cơ sở bón phân, xác định một số tính chất cơ học - vật lý và thành phần hoá học của thân khí sinh và măng Bương mốc.

2.3. Nhu Cầu Hoàn Thiện Kỹ Thuật Nhân Giống và Trồng Thâm Canh

Cần có các phương pháp nhân giống như nghiên cứu sử dụng hỗn hợp bó bầu trong chiết cành, nghiên cứu sử dụng giá thể trong giâm hom cành; các biện pháp kỹ thuật trồng thâm canh như ảnh hưởng của nước tưới, phân bón, kỹ thuật che tủ gốc, số lượng cây mẹ đến khả năng ra măng của cây nên thiếu cơ sở khoa học để hoàn thiện hướng dẫn kỹ thuật phát triển mở rộng.

III. Phương Pháp Nhân Giống Bương Mốc Chiết Cành và Giâm Hom Hiệu Quả

Nghiên cứu về các phương pháp nhân giống Bương mốc là rất quan trọng để mở rộng diện tích trồng. Phương pháp chiết cành và giâm hom cành là hai phương pháp được quan tâm đặc biệt. Các yếu tố ảnh hưởng đến tỷ lệ ra rễ như mùa vụ, hỗn hợp bó bầu (đối với chiết cành), và giá thể (đối với giâm hom) cần được nghiên cứu kỹ lưỡng để tối ưu hóa hiệu quả nhân giống. Theo Hà Văn Năm(2023), cần nghiên cứu ảnh hưởng của hỗn hợp bó bầu đến chiết cành và ảnh hưởng của mùa vụ đến chiết cành và giâm hom cành.

3.1. Ảnh Hưởng của Mùa Vụ Đến Tỷ Lệ Ra Rễ Khi Chiết Cành

Nghiên cứu chiết cành Bương mốc theo mùa vụ để xác định thời điểm thích hợp nhất để chiết cành. Thí nghiệm được thực hiện trên lâm phần trồng Bương mốc 5 tuổi. Cần đánh giá tỷ lệ ra rễ và chất lượng cây con chiết cành ở các mùa khác nhau.

3.2. Tối Ưu Hỗn Hợp Bó Bầu để Tăng Tỷ Lệ Chiết Cành

Nghiên cứu sử dụng hỗn hợp bó bầu khác nhau trong chiết cành để tìm ra công thức tối ưu. Các hỗn hợp có thể bao gồm đất, xơ dừa, phân chuồng hoai mục, và các chất kích thích ra rễ. Đánh giá tỷ lệ ra rễ và sự phát triển của rễ ở các công thức khác nhau.

3.3. Giá Thể Giâm Hom Cành Bương Mốc và Ảnh Hưởng

Nghiên cứu sử dụng giá thể khác nhau trong giâm hom cành Bương mốc để tìm ra loại giá thể phù hợp nhất. Các giá thể có thể bao gồm cát, trấu hun, xơ dừa, và hỗn hợp của chúng. Đánh giá tỷ lệ ra rễ, sự phát triển của rễ, và sự sinh trưởng của cây con ở các giá thể khác nhau.

IV. Kỹ Thuật Trồng Thâm Canh Bương Mốc Nước Tưới Phân Bón Che Tủ

Để đạt năng suất cao và ổn định, cần áp dụng các kỹ thuật trồng thâm canh Bương mốc. Các yếu tố quan trọng bao gồm chế độ tưới nước, bón phân, và che tủ gốc. Nghiên cứu cần tập trung vào ảnh hưởng của các yếu tố này đến khả năng sinh trưởng, phát triển, và ra măng của cây. Cần tìm ra các biện pháp canh tác phù hợp với điều kiện khí hậu và đất đai ở Hà Nội.

4.1. Ảnh Hưởng của Lượng Nước Tưới Đến Sinh Trưởng và Ra Măng

Nghiên cứu ảnh hưởng của lượng nước tưới khác nhau đến khả năng sinh trưởng, phát triển, và ra măng của cây Bương mốc. Thí nghiệm được thực hiện trên mô hình trồng mới. Cần xác định lượng nước tưới tối ưu cho từng giai đoạn phát triển của cây.

4.2. Vai Trò của Phân Bón trong Phát Triển Bương Mốc

Nghiên cứu ảnh hưởng của các loại phân bón khác nhau (NPK, phân hữu cơ) đến khả năng sinh trưởng, phát triển, và ra măng của cây Bương mốc. Thí nghiệm được thực hiện trên mô hình trồng mới. Cần xác định liều lượng và thời điểm bón phân thích hợp.

4.3. Tác Dụng Của Vật Liệu Che Tủ Gốc Đến Sinh Trưởng Bương Mốc

Nghiên cứu ảnh hưởng của các loại vật liệu che tủ gốc khác nhau (rơm rạ, lá cây, bạt) đến khả năng sinh trưởng, phát triển, và ra măng của cây Bương mốc. Thí nghiệm được thực hiện trên mô hình trồng mới. Cần đánh giá khả năng giữ ẩm, kiểm soát cỏ dại, và cải thiện dinh dưỡng của đất của các vật liệu khác nhau.

V. Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học và Giá Trị Sử Dụng Bương Mốc

Việc nghiên cứu đặc điểm sinh học của loài Bương mốc là vô cùng quan trọng. Cần xác định một số thành phần dinh dưỡng khoáng trong các bộ phận của cây làm cơ sở bón phân, xác định một số tính chất cơ học - vật lý và thành phần hóa học của thân khí sinh và măng Bương mốc. Từ đó đưa ra các đánh giá giá trị sử dụng và phương án khai thác phù hợp.

5.1. Đặc điểm sinh thái và sinh trưởng của Bương Mốc

Nghiên cứu bổ sung một số đặc điểm sinh thái của loài Bương mốc như: Khả năng tích lũy dinh dưỡng khoáng của cây, khả năng tích lũy cacbon của cây và lâm phần Bương mốc, tính chất cơ lý của thân khí sinh, thành phần hóa học của thân khí sinh và măng ở một số vùng trồng Bương mốc.

5.2. Nghiên cứu giá trị sử dụng măng và thân cây Bương Mốc

Nghiên cứu giá trị sử dụng của măng và thân cây Bương mốc. Tìm hiểu các ứng dụng tiềm năng của Bương Mốc trong các ngành công nghiệp chế biến, thực phẩm và xây dựng. Sản phẩm từ Bương Mốc có nhiều ứng dụng trong đời sống.

VI. Kết Luận và Khuyến Nghị Phát Triển Bền Vững Bương Mốc

Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học cho việc phát triển bền vững cây Bương mốc tại Hà Nội. Việc áp dụng các kỹ thuật nhân giống và trồng thâm canh được khuyến nghị sẽ giúp nâng cao năng suất, chất lượng, và giá trị kinh tế của cây Bương mốc. Cần có các chính sách hỗ trợ và khuyến khích người dân tham gia vào chuỗi giá trị của cây Bương mốc.

6.1. Ưu Tiên Kỹ Thuật Nhân Giống và Trồng Thâm Canh

Khuyến nghị áp dụng các giải pháp nhân giống và trồng thâm canh để nâng cao năng suất và chất lượng cây Bương mốc. Các kỹ thuật này đã được chứng minh là hiệu quả trong các nghiên cứu và thí nghiệm.

6.2. Xây Dựng Chuỗi Giá Trị Sản Phẩm Từ Bương Mốc

Khuyến khích xây dựng chuỗi giá trị sản phẩm từ Bương mốc, từ khâu trồng, thu hoạch, chế biến, đến tiêu thụ. Điều này giúp tăng giá trị gia tăng và tạo thu nhập ổn định cho người dân.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bương mốc (Dendrocalamus velutinus N. Vu) là loài tre bản địa có giá trị kinh tế vượt trội trong chi Luồng (Dendrocalamus), được xác định chính thức là loài mới của Việt Nam qua công bố trên tạp chí Candollea bởi Nguyễn Văn Thọ và cộng sự (2012). Trong bối cảnh thế giới có khoảng 35,04 triệu ha rừng tre trúc (FAO, 2020) với tổng giá trị xuất khẩu toàn cầu năm 2019 đạt 3,054 tỷ USD, Việt Nam — với 1,38 triệu ha rừng tre trúc và kim ngạch xuất khẩu mây tre cói năm 2021 đạt 878 triệu USD (tăng 43,8% so với năm 2020) — đang đối mặt với áp lực nâng cao năng suất và kỹ thuật canh tác các loài tre có giá trị cao.

Khoảng trống nghiên cứu được xác định rõ ràng trên nhiều chiều: thứ nhất, các nghiên cứu về đặc điểm sinh học Bương mốc mới chỉ thực hiện tại khu vực nhỏ (Ba Vì – Hà Nội), chưa phản ánh biến động theo đai độ cao và vùng địa lý rộng hơn (Trần Ngọc Hải, 2017); thứ hai, chưa có dữ liệu về khả năng tích lũy dinh dưỡng khoáng và carbon của loài làm căn cứ bón phân và canh tác bền vững; thứ ba, các yếu tố kỹ thuật nhân giống như hỗn hợp bó bầu chiết, giá thể giâm hom và ảnh hưởng của mùa vụ chưa được nghiên cứu hệ thống; thứ tư, các biện pháp thâm canh then chốt gồm chế độ tưới nước, phân bón, che tủ gốc, số lượng cây mẹ và kỹ thuật lấp đất lên măng chưa được đánh giá trong thời gian đủ dài để phản ánh năng suất thực tế.

Nghiên cứu được thực hiện tại Hà Nội và Hoà Bình trong giai đoạn 2015–2020, với 18 ô tiêu chuẩn (OTC) diện tích 1.000 m² mỗi ô tại bốn địa phương (Sóc Sơn, Ba Vì, Lương Sơn, Mai Châu), kế thừa số liệu từ Dự án sản xuất thử nghiệm "Xây dựng mô hình sản xuất thử nghiệm cây Bương mốc lấy măng ở huyện Sóc Sơn – Hà Nội" (TS. Lê Văn Thành chủ nhiệm, 2015–2017). Đây là nghiên cứu toàn diện đầu tiên tích hợp đặc điểm sinh học, kỹ thuật nhân giống và biện pháp thâm canh cho loài Bương mốc tại vùng đồng bằng và trung du Bắc Bộ.

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan nghiên cứu trên thế giới về chi Dendrocalamus cho thấy ba luồng nghiên cứu chính hội tụ quanh loài này. Luồng thứ nhất tập trung vào sinh học và nhân giống: Banik (1985, 1994) đặt nền tảng về chiết cành với tỷ lệ ra rễ 45–56% ở Bambusa polymorpha, Fu Maoyi (2000) xác định hom cành 1–2 năm tuổi dài 40–50 cm cho tỷ lệ sống cao nhất, Singh và cộng sự (2004) chứng minh hom đùi gà cấp 1 loài D. asper cho tỷ lệ ra rễ 56,1% (số rễ trung bình 8,3 rễ/hom) trong khi hom cấp 2 chỉ đạt 14,2%. Luồng thứ hai nghiên cứu kỹ thuật thâm canh: Decipulo và cộng sự (2009) chứng minh bón phân tăng cả năng suất măng lẫn sinh khối thân cây D. asper; Trung tâm nghiên cứu tre Trung Quốc (2001) đề xuất mật độ 600–700 bụi/ha với cấu trúc tuổi cây 1–2 năm chiếm 80–90% cho D. latiflorus. Luồng thứ ba nghiên cứu thành phần và giá trị sử dụng: Sowmya và cộng sự (2015) so sánh năng suất D. asper ở điều kiện nhiệt đới ẩm (25 măng/cụm/năm, đường kính 55 ± 2 mm) và bán khô hạn (16 măng/cụm/năm, đường kính 18 ± 1,1 mm), mở ra cơ sở lý luận quan trọng về tương tác lập địa–năng suất.

Tranh luận trong literature tồn tại ở hai điểm đối lập: (1) về ảnh hưởng của đai độ cao đến sinh trưởng, Jihad và cộng sự (2021) kết luận không có sự khác biệt đáng kể theo đai cao ở D. asper (chiều cao 17,28 m vs 15,42 m), trong khi Mera và Xu (2014) và Hoek và cộng sự (2019) khẳng định độ cao thấp hơn mang lại tốc độ phát triển lớn hơn; (2) về kỹ thuật nhân giống, Banik (1985) ủng hộ giống gốc cho tỷ lệ sống 40–100%, nhưng N. và Ramanatha Rao V. (2000) nhận định phương pháp này chi phí quá cao và hệ số nhân giống thấp, không phù hợp sản xuất đại trà.

Tại Việt Nam, nghiên cứu về Bương mốc còn rất hạn chế. Trần Ngọc Hải (2017) cung cấp mô tả hình thái và vật hậu tại Ba Vì nhưng chưa phân tích theo đai độ cao; Ma Thanh Thuyết và cộng sự (2020) chứng minh IBA 1.500 ppm vào vụ Xuân cho tỷ lệ sống 92% khi chiết cành D. brandisii; Lê Quang Liên (2001, 2004) đạt tỷ lệ ra rễ chiết cành Luồng lên đến 97,5%. Nghiên cứu này định vị trong khoảng trống chưa có công trình nào tích hợp đủ bốn nhóm nội dung (sinh học, nhân giống, thâm canh, đề xuất kỹ thuật) cho loài Bương mốc tại vùng Bắc Bộ.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Về lý luận sinh thái học tre trúc, nghiên cứu mở rộng lý thuyết tương tác lập địa–năng suất của Fu Maoyi và Xiao Jianghua (1996) — vốn xác định độ ẩm, nhiệt độ, dinh dưỡng đất, cấu trúc rừng và biện pháp lâm sinh là các nhân tố chính — bằng bằng chứng thực nghiệm định lượng đầu tiên cho loài D. velutinus tại điều kiện đồng bằng và trung du Bắc Bộ. Đặc biệt, dữ liệu tích lũy dinh dưỡng khoáng theo tuổi cây (tuổi 1, 2, 3) cung cấp nền tảng khoa học cho lý thuyết hoàn trả dinh dưỡng — một chủ đề Shanmughavel và Francis (1997) đã cảnh báo khi chứng minh lượng dinh dưỡng trong cây Dendrocalamus tăng theo tuổi khiến đất bị suy thoái nếu không bón bù.

Về lý luận nhân giống sinh dưỡng, nghiên cứu củng cố và mở rộng luận điểm của Ramanatha (2000) về ưu thế của hom đùi gà cấp 1 so với cấp 2, đồng thời bổ sung biến số mùa vụ và giá thể — hai yếu tố chưa được định lượng cho D. velutinus trong điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm có mùa đông rõ rệt của Hà Nội.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích tích hợp ba lý thuyết chính: (1) Lý thuyết sinh thái học ứng dụng (Applied Ecology Theory — Fu Maoyi & Xiao Jianghua, 1996) cho phân tích tương tác lập địa–sinh trưởng; (2) Lý thuyết dinh dưỡng cây trồng tuần hoàn (Nutrient Cycling Theory — Shanmughavel & Francis, 1997) làm cơ sở xác định liều lượng và loại phân bón; (3) Lý thuyết sinh lý nhân giống sinh dưỡng (Vegetative Propagation Physiology — Banik, 1985; Singh et al., 2004) để tối ưu hóa quy trình chiết cành và giâm hom. Điều kiện biên của khung được xác định rõ: áp dụng cho loài Dendrocalamus mọc cụm, vách thân dày, trồng ở độ cao dưới 700 m trong điều kiện nhiệt đới ẩm có mùa đông, với mục tiêu kinh doanh kép (măng + thân khí sinh).

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng triết lý thực chứng ứng dụng (applied positivism), kết hợp phương pháp hỗn hợp theo mô hình tuần tự giải thích (sequential explanatory mixed methods): điều tra mô tả định lượng các đặc điểm sinh học (giai đoạn 1) làm nền tảng thiết kế thí nghiệm nhân giống và thâm canh có kiểm soát (giai đoạn 2). Thiết kế đa cấp (multi-level) bao gồm: cấp lâm phần (18 OTC tại 4 địa phương), cấp bụi (5 bụi đại diện/lâm phần cho vật hậu), cấp cây (3 cây tiêu chuẩn/tuổi/OTC cho dinh dưỡng khoáng) và cấp bộ phận (thân ngầm, thân khí sinh, cành, lá phân tích riêng biệt).

Quy trình nghiên cứu rigorous

Chiến lược lấy mẫu sử dụng phương pháp cây tiêu chuẩn (standard tree method) kết hợp OTC ngẫu nhiên có phân tầng theo địa hình (chân, sườn, đỉnh) và tuổi rừng. Tiêu chí chọn cây tiêu chuẩn: giá trị D5 và Hvn gần với trung bình lâm phần. Tổng số 18 phẫu diện đất được đào (3 OTC/địa điểm × 4 địa điểm), mỗi phẫu diện lấy 2 tầng (0–20 cm và 21–50 cm), phân tích tại Viện Quy hoạch và Thiết kế Nông nghiệp theo các tiêu chuẩn TCVN 5979:2007 (pHKCl), TCVN 8941:2011 (mùn), TCVN 8942:2011 (P₂O₅), TCVN 8662:2011 (K₂O).

Tam giác hóa được thực hiện ở ba cấp: (1) tam giác hóa dữ liệu — đất, khí hậu và sinh trưởng đo tại nhiều địa điểm và nhiều năm; (2) tam giác hóa phương pháp — kết hợp quan sát trực tiếp, phân tích phòng thí nghiệm và thí nghiệm đồng ruộng; (3) tam giác hóa lý thuyết — đối chiếu kết quả với ba luồng lý thuyết trong literature. Thí nghiệm nhân giống bố trí 3 lần lặp, mỗi lần 30 mẫu (tổng 90 mẫu/công thức) đảm bảo dung lượng thống kê đủ lớn. Phân tích thành phần hóa học thân Bương mốc thực hiện tại Phòng thí nghiệm Viện Kỹ thuật Hóa học – Đại học Bách Khoa Hà Nội theo bộ tiêu chuẩn TAPPI (T17 wd-70, T222 om-98, T223 cm-84, T221 om-93, T204 cm-97, T212 om-98, T207 cm-99).

Data và phân tích

Mẫu thí nghiệm vật lý–cơ học sử dụng 60 mẫu/chỉ tiêu từ 4 cây tiêu chuẩn tuổi 3, đại diện 3 vị trí (gốc, thân, ngọn), phân tích riêng phần lóng và đốt theo TCVN 8048 (2009). Kích thước xơ sợi đo dưới kính hiển vi độ phóng đại 40 lần, lấy trung bình 500 lần đo. Thành phần dinh dưỡng măng phân tích tại Trung tâm Phân tích và Giám định Thực phẩm Quốc gia – Viện Công nghiệp Thực phẩm. Phân tích thống kê áp dụng phân tích phương sai (PTPS/ANOVA) với kiểm định sai khác LSD, tính hệ số biến động (S%), sai tiêu chuẩn (S) và giá trị trung bình (Xtb) cho toàn bộ thí nghiệm.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Phát hiện 1 — Vật hậu phân hóa theo đai độ cao: Theo dõi vật hậu 2 năm (2018–2019) tại 4 lâm phần ở 3 đai độ cao (dưới 100 m tại Sóc Sơn, 200–300 m tại Ba Vì và Lương Sơn, 500–700 m tại Ba Vì) xác định được sự phân hóa rõ rệt về thời điểm ra măng, ra cành và rụng lá theo đai cao — thông tin chưa được Trần Ngọc Hải (2017) đề cập, có ý nghĩa trực tiếp trong lập lịch canh tác theo vùng.

Phát hiện 2 — Tích lũy dinh dưỡng khoáng có cấu trúc tuổi: Phân tích mẫu cây 3 tuổi tại Sóc Sơn theo tiêu chuẩn TCN 451/453/454 và TCVN 9183:2012 cho thấy hàm lượng dinh dưỡng (N, P₂O₅, K₂O, SiO₂) phân bố không đồng đều giữa các bộ phận và tuổi cây, cung cấp căn cứ khoa học đầu tiên cho việc xác định loại phân và liều lượng bón trong canh tác Bương mốc — điền vào khoảng trống mà Dai Qihui (1998) đã chỉ ra khi khuyến nghị bổ sung 75–100 kg N/ha/năm cho chi Dendrocalamus song chưa có số liệu cụ thể cho D. velutinus.

Phát hiện 3 — Vụ Xuân–Hè tối ưu cho chiết cành: Trong 4 mùa vụ thí nghiệm, chiết cành vào tháng 4–5 (Xuân–Hè) sử dụng IBA 1.500 ppm + hỗn hợp bó bầu cho tỷ lệ ra rễ cao nhất. Kết quả này nhất quán với Ma Thanh Thuyết và cộng sự (2020) trên D. brandisii (92% vụ Xuân) và Đặng Thị Thu Hà (2016) trên D. giganteus, khẳng định quy luật mùa vụ ảnh hưởng mạnh hơn loại hoóc môn — tương đồng với kết luận của Singh và cộng sự (2004) trên D. asper.

Phát hiện 4 — Giá thể hỗn hợp CT1 vượt trội cho giâm hom: Công thức CT1 (68% đất tầng mặt + 2% NPK + 30% rơm rạ băm nhỏ) — tham khảo từ Ma Thanh Thuyết và cộng sự (2020) — cho tỷ lệ ra rễ hom đùi gà vượt trội so với giá thể thuần đất, xác nhận vai trò của cải thiện thông khí và giữ ẩm trong quá trình phát sinh rễ bất định.

Phát hiện 5 — Số lượng cây mẹ và kỹ thuật lấp đất quyết định năng suất măng: Thí nghiệm trên lâm phần 5 tuổi xác định được số cây mẹ tối ưu để lại hàng năm và chiều cao lấp đất thích hợp — hai biến số chưa được nghiên cứu cho D. velutinus — tác động trực tiếp đến hệ số sinh măng (HSSM) và năng suất thực tế.

Implications đa chiều

Về lý thuyết, nghiên cứu bổ sung bằng chứng cho luận điểm của Shanmughavel và Francis (1997) về chu trình dinh dưỡng trong rừng Dendrocalamus, đồng thời mở rộng cơ sở dữ liệu về tính chất cơ–lý–hóa của tre vách dày châu Á. Về phương pháp, quy trình theo dõi vật hậu 5 ngày/lần trong giai đoạn cao điểm và 20 ngày/lần trong giai đoạn thường tại nhiều đai độ cao có thể áp dụng cho các loài Dendrocalamus khác trong vùng Đông Nam Á. Về thực tiễn, các công thức tưới nước, phân bón và che tủ gốc được kiểm chứng qua 5 năm theo dõi (2016–2020) — đủ dài để ghi nhận cả sản lượng măng và kích thước thân khí sinh — tạo ra hướng dẫn kỹ thuật có căn cứ thực nghiệm vững chắc. Về chính sách, kết quả cung cấp luận cứ khoa học cho các chương trình phát triển tre trúc của Bộ Nông nghiệp và PTNT trong bối cảnh xuất khẩu mây tre cói Việt Nam đang tăng trưởng mạnh.

---

Limitations và Future Research

Về giới hạn của nghiên cứu: (1) Thí nghiệm nhân giống và thâm canh tập trung tại Sóc Sơn – Hà Nội, chưa kiểm chứng tại các vùng sinh thái khác như Tây Bắc hoặc miền Trung nơi D. velutinus cũng được gây trồng tại Sơn La, Phú Thọ, Thanh Hoá (Trần Ngọc Hải, 2017); (2) Nghiên cứu chưa định lượng carbon tích lũy trong rễ, cây bụi thảm tươi, thảm mục và đất, nên tổng trữ lượng carbon của lâm phần chưa đầy đủ; (3) Dữ liệu kinh tế–xã hội về chi phí – lợi ích của các biện pháp thâm canh chưa được phân tích định lượng; (4) Thời gian theo dõi thí nghiệm vật hậu mới 2 năm (2018–2019), chưa đủ để đánh giá biến động liên năm do ảnh hưởng của El Niño/La Niña.

Hướng nghiên cứu tương lai: (1) Mở rộng thí nghiệm thâm canh sang tối thiểu 3 vùng sinh thái khác nhau với điều kiện đất và khí hậu tương phản; (2) Phân tích đầy đủ chu trình carbon bao gồm đất và thảm mục để đề xuất D. velutinus trong các chương trình REDD+; (3) Nghiên cứu nhân giống bằng nuôi cấy mô để tăng hệ số nhân giống phục vụ trồng rừng quy mô lớn, theo mô hình Thái Lan đã thành công với 1 triệu cây/năm cho D. brandisii; (4) Nghiên cứu công nghệ chế biến thân khí sinh Bương mốc dựa trên dữ liệu cơ–lý–hóa đã có; (5) Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến vật hậu và năng suất Bương mốc trong các kịch bản nhiệt độ tăng 1,5–2°C.

---

Tác động và ảnh hưởng

Trong lĩnh vực học thuật, nghiên cứu đặt nền tảng dữ liệu cơ bản cho D. velutinus — loài được xác định chính thức chỉ từ năm 2012 — mở ra khả năng so sánh hệ thống với D. asper, D. latiflorus và D. brandisii là các loài đã được nghiên cứu rộng rãi tại Trung Quốc, Thái Lan và Ấn Độ. Dữ liệu tính chất cơ–lý–hóa của thân (60 mẫu/chỉ tiêu, phân tích theo bộ tiêu chuẩn TCVN 8048 và TAPPI) có giá trị tham chiếu trực tiếp cho ngành công nghiệp chế biến tre trúc Việt Nam đang hướng tới thị trường EU và Hoa Kỳ.

Về tác động ngành, giá măng Bương mốc khô tại Hà Nội tăng từ 250.000 đ/kg (2016) lên 300.000 đ/kg (2022), trong khi cung không đáp ứng đủ cầu — bối cảnh này khiến bộ kỹ thuật thâm canh hoàn chỉnh có khả năng tăng năng suất trực tiếp tác động đến sinh kế của hàng nghìn hộ trồng tre tại Hà Nội, Hoà Bình, Sơn La. Về tác động chính sách, kết quả cung cấp căn cứ khoa học cho Bộ Nông nghiệp và PTNT trong việc cập nhật hướng dẫn kỹ thuật trồng và khai thác Bương mốc — hiện vẫn đang thiếu quy chuẩn kỹ thuật chính thức, dẫn đến canh tác quảng canh và suy thoái rừng trồng tại nhiều địa phương.

---

Đối tượng hưởng lợi

Nghiên cứu sinh và nhà khoa học lâm nghiệp được hưởng lợi trực tiếp từ bộ dữ liệu gốc đầu tiên về tích lũy dinh dưỡng khoáng và carbon của D. velutinus, từ quy trình thí nghiệm vật hậu theo đai độ cao và từ bộ số liệu tính chất cơ–lý–hóa thân khí sinh chuẩn hóa theo TCVN và TAPPI — tất cả đều là khoảng trống chưa có trong literature.

Nhà quản lý và nhà hoạch định chính sách nhận được bộ biện pháp kỹ thuật trồng Bương mốc hoàn chỉnh được kiểm chứng qua thực nghiệm 5 năm, bao gồm quy trình sản xuất cây giống (chiết cành và giâm hom tối ưu), kỹ thuật trồng và chăm sóc, kỹ thuật nuôi dưỡng và khai thác — ba nhóm nội dung mà Lê Đức Thắng và cộng sự (2019) xác định là còn thiếu hệ thống trong thực tiễn canh tác tre trúc Việt Nam.

Hộ nông dân và doanh nghiệp lâm nghiệp tại các huyện Sóc Sơn, Ba Vì (Hà Nội) và vùng phụ cận có điều kiện lập địa tương tự được cung cấp hướng dẫn kỹ thuật cụ thể về tưới nước, phân bón và cấu trúc cây mẹ để lại — thay thế cách canh tác quảng canh hiện tại đang dẫn đến suy thoái năng suất và thân cây nhỏ, giá bán thấp.

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất là định lượng hóa khả năng tích lũy dinh dưỡng khoáng (N, P₂O₅, K₂O, SiO₂) theo từng bộ phận và tuổi cây D. velutinus, mở rộng lý thuyết chu trình dinh dưỡng của Shanmughavel và Francis (1997) vốn chỉ được kiểm chứng trên D. giganteus tại Ấn Độ sang loài và điều kiện lập địa hoàn toàn mới.

2. Đổi mới về phương pháp nằm ở thiết kế thí nghiệm chiết cành 4 mùa vụ × 3 lần lặp × 30 cành/lặp (tổng 360 cành chiết/thí nghiệm mùa vụ) — quy mô vượt hẳn Singh và cộng sự (2004) chỉ thử nghiệm 3 thời điểm với dung lượng nhỏ hơn, và Ma Thanh Thuyết và cộng sự (2020) chưa phân tích ảnh hưởng mùa vụ riêng biệt với ảnh hưởng hỗn hợp bó bầu.

3. Phát hiện đáng chú ý nhất là sự phân hóa vật hậu theo đai độ cao, phá vỡ giả định ẩn trong các hướng dẫn kỹ thuật hiện hành rằng lịch canh tác áp dụng đồng nhất trên toàn bộ vùng trồng Bương mốc bất kể địa hình.

4. Khả năng tái lập: Quy trình được mô tả chi tiết với tiêu chuẩn phân tích TCVN và TAPPI, phương pháp xác định tuổi cây theo màu sắc thân và mức độ phủ địa y (Trần Ngọc Hải, 2017), cách bố trí OTC 1.000 m², số lượng cây tiêu chuẩn và mẫu phân tích — đủ để nhóm nghiên cứu độc lập tái lập tại vùng sinh thái tương tự.

5. Agenda nghiên cứu 10 năm: Năm 1–3: kiểm chứng kỹ thuật tại 3 vùng sinh thái khác nhau; Năm 3–5: nghiên cứu nuôi cấy mô và công nghệ chế biến thân; Năm 5–7: đánh giá carbon toàn lâm phần và tích hợp vào chương trình REDD+; Năm 7–10: nghiên cứu chuỗi giá trị toàn diện từ sản xuất giống đến thị trường xuất khẩu.

---

Kết luận

Nghiên cứu mang lại sáu đóng góp cụ thể, có thể đo lường:

1. Dữ liệu sinh học toàn diện đầu tiên cho D. velutinus tại 4 địa phương (18 OTC), bao gồm đặc điểm sinh thái, sinh trưởng và vật hậu theo đai độ cao từ 42 m đến 689 m so với mực nước biển.

2. Dữ liệu tích lũy dinh dưỡng khoáng và carbon theo tuổi cây (1, 2, 3 năm) — nền tảng khoa học đầu tiên cho bón phân dựa trên nhu cầu thực tế của loài, điền vào khoảng trống mà tất cả các nghiên cứu trước đây về D. velutinus bỏ ngỏ.

3. Dữ liệu tính chất cơ–lý–hóa thân khí sinh (60 mẫu/chỉ tiêu, phân tích lóng và đốt riêng biệt) và thành phần dinh dưỡng măng so sánh với Bát độ và Tre gai — cơ sở cho công nghiệp chế biến và marketing sản phẩm.

4. Quy trình nhân giống tối ưu hóa cho cả chiết cành (xác định mùa vụ và hỗn hợp bó bầu tốt nhất) và giâm hom (xác định mùa vụ và giá thể tốt nhất) — có thể ứng dụng ngay vào sản xuất giống quy mô lớn.

5. Bộ biện pháp thâm canh kiểm chứng 5 năm bao gồm chế độ tưới nước, phân bón, vật liệu che tủ gốc, số lượng cây mẹ và kỹ thuật lấp đất lên măng — đủ dài để phản ánh năng suất thực tế của rừng trồng Bương mốc kinh doanh.

6. Hướng dẫn kỹ thuật đề xuất hoàn chỉnh bao gồm ba nhóm: sản xuất cây giống, kỹ thuật trồng và chăm sóc, kỹ thuật nuôi dưỡng và khai thác — có thể chuyển giao trực tiếp cho các địa phương và doanh nghiệp lâm nghiệp trong vùng Bắc Bộ.

Trong bối cảnh kim ngạch xuất khẩu mây tre cói Việt Nam tăng 43,8% chỉ trong một năm (2020–2021) và nhu cầu thị trường trong nước cho măng Bương mốc liên tục vượt cung, bộ tri thức khoa học được tạo ra từ nghiên cứu này mở ra ít nhất ba hướng nghiên cứu mới: (i) so sánh hệ thống D. velutinus với các loài Dendrocalamus có tầm quan trọng kinh tế tại Đông Nam Á, (ii) nghiên cứu công nghệ chế biến thân dựa trên đặc tính cơ–lý–hóa đã được định lượng, và (iii) tích hợp loài này vào các hệ thống chi trả dịch vụ môi trường rừng dựa trên tiềm năng hấp thụ carbon được xác lập lần đầu qua nghiên cứu này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Trên thế giới 1. Nghiên cứu về chi Luồng 1. Nghiên cứu về đặc điểm sinh học Trên thế giới chi Luồng (Dendrocalamus) có khoảng 60 loài (Ohrnberger, 1999) [80], (Yi et al, 2008) [105], (Guo et al, 2010) [71], (Munro, 1868) [78].

Theo một số tác giả đã công bố, chi Luồng có phân bố rộng rãi ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới của Châu Á từ Ấn Độ, Nepal, Trung Quốc, Myanmar, Thái Lan, Campuchia, Lào, Việt Nam, Maylaysia đến Papua New Guinea (Gamble,1896) [70], (Srapleton, 1994) [94], (Dransfied và Widjaja, 1995) [65], (Ohrnberger, 1999) [80], (Seethalakshmi và Kuma, 1998) [90], (Li và Stapleton, 2006) [76]. Riêng miền Nam Trung Quốc có 37 loài (Guo et al, 2010) [71]. Phân bố ở độ cao từ vài chục mét đến 1.700m so với mực nước biển, trong điều kiện đất ẩm, chủ yếu sống ở trong rừng, dọc ven suối và trong rừng thứ sinh nghèo (Ohrnberger, 1999) [80]. Rangsiruji và cộng sự (2018) [88] cho rằng việc phân biệt các loài trong chi Luồng thường khó do không có sự khác biệt về hình thái và ra hoa không thường xuyên.

Do đó, các phương pháp xác định loài bằng mô tả hình thái đang dần được thay thế bằng phương pháp xác định DNA có độ tin cậy cao. Tác giả cũng phân biệt 5 loài gồm D. sp nhờ sử dụng phương pháp chỉ thị phân tử AND. Sowmya và cộng sự (2015) [93] nghiên cứu cho loài tre Mạnh tông (D.

asper) cho thấy loài này ở nơi có điều kiện nhiệt đới ẩm phát triển tốt hơn so với điều kiện bán khô hạn ở bán đảo Ấn Độ. Sau khi trồng 5 năm, trong điều kiện bán khô hạn trung bình có 16 măng/cụm/năm và đường kính trung bình măng là 18 ± 1,1mm. Trong điều kiện nhiệt đới ẩm trung bình mỗi cụm sinh ra 25 măng mỗi năm, đường kính măng trung bình là 55 ± 2mm, khối lượng măng thu được cũng cao hơn (> 2kg). Tác giả cho rằng nên khai thác 30% tổng số măng sinh ra trong năm từ năm thứ 5 là thích hợp.

Khi phân tích măng cho thấy không có sự khác biệt về thành phần dinh dưỡng trong măng khi trồng ở vùng nhiệt đới ẩm và vùng bán khô hạn về các chỉ tiêu protein, carbohydrate, chất xơ và chất béo. 6 Jihad và cộng sự (2021) [75] nghiên cứu ảnh hưởng của đai độ cao tới sinh trưởng của loài Mạnh tông (D. asper) cho thấy ở các đai độ cao thấp, trung bình và cao có nhiệt độ bình quân tương ứng 21,39°C, 20,22°C và 18,51°C không có sự khác nhau về sinh trưởng, chiều cao cây đạt lần lượt là 17,28 ± 0,99m, 16,38 ± 2,53m, 15,42 ± 3,7m. Tuy nhiên Mera và Xu (2014) [77], Xie và cộng sự (2019) [103] cho rằng nhiệt độ, lượng mưa và các đặc tính của đất có thể ảnh hưởng đến sự phân bố và tăng trưởng của tre.

Banik (2016) [54] lại cho rằng nhiệt độ cao có thể kích thích tăng trưởng và nhiệt độ thấp sẽ ức chế sự phát triển của măng tre. Một số nghiên cứu khác cũng đã chứng minh rằng sự thay đổi độ cao sẽ ảnh hưởng đến sự phát triển của tre và độ cao thấp hơn mang lại tốc độ phát triển lớn hơn (Hoek et al, 2019) [73]; (Clark et al, 2015) [61]. Nghiên cứu về kỹ thuật nhân giống Trên thế giới đã có nhiều tác giả quan tâm và đề cập đến nhân giống tre trúc như Banik (1985) [52], Hassan (1977) [72], Swarup và Gambhir (2008) [96], Nautial và cộng sự (2008) [79] bằng nhiều phương pháp khác nhau như bằng hạt, chiết, nuôi cấy mô, chồi gốc, giâm hom, có thể kể đến một số công bố tiêu biểu như sau: Chi Dendrocalamus có thể thực hiện nhân giống bằng phương pháp hữu tính hoặc sinh dưỡng, nhưng chủ yếu là bằng phương pháp nhân giống sinh dưỡng. Bernard Kingomo (2007) [56] đã đề cập đến nhân giống bằng cách dùng thân và gốc để tạo cây con.

Nếu dùng hom thân, lấy thân cây có độ tuổi từ 2-3 năm, cắt một đoạn có 2-3 mắt để làm hom, đục lỗ cách các mắt từ 5-7cm, sau đó vùi trong đất trộn cát sâu 6-10cm theo hướng nằm ngang, sau đó dùng axits 1 – Naphthalene acetic (NAA) đổ vào lỗ đã đục để kích thích ra rễ. Nếu dùng gốc để trồng, chọn cây từ 1-2 năm tuổi, đào sâu 30-60cm và cắt toàn bộ gốc mang đi trồng ngay. - Nhân giống bằng phương pháp giâm hom: A. Ramanatha (2000) [87] cho biết nhân giống sinh dưỡng là phương pháp có hiệu quả với hầu hết các loài tre.

Nhân giống bằng giâm hom cành có tính thực tiễn và hiệu quả cao, thích hợp cho các vườn gieo ươm thương mại với quy mô lớn. Phương pháp này sử dụng cho các loài có rễ khí sinh quanh gốc của các cành ngang. Nghiên cứu cũng đánh giá rằng các cành lớn có nhiều khả năng ra rễ hơn các cành nhỏ. Khả năng ra rễ của mỗi loài là khác nhau và phụ thuộc vào độ dài của đoạn hom và độ dày của vách.

Tre vách dày có khả năng ra rễ cao hơn vì có nhiều 7 dinh dưỡng trong đoạn hom để cung cấp cho rễ và măng phát triển. Phương pháp giâm hom cành áp dụng cho các loài tre mọc cụm thuộc các chi như Bambusa, Dendrocalamus. Nghiên cứu của Trung tâm nghiên cứu tre Trung Quốc (2001) [59] về giâm hom tre cho các loài trong chi Dendrocalamus, Bambusa sử dụng các hom cành to cho tỷ lệ sống đạt tới 83,75%, nếu sử dụng cành nhỏ tỷ lệ sống chỉ khoảng 10%. Những cành sử dụng là cành của cây 1 năm tuổi, có trên 2 mắt phía trên của cành, đường kính cành khoảng trên 1cm, chiều dài cành cắt khoảng 30cm và cắt vát ở phần trên với góc 45 độ, cành để lại 3-5 lá.

Nghiên cứu của Fu Maoyi và cộng tác viên (2000) [68] về giâm hom bằng cành cho thấy cành được chọn để giâm hom tốt nhất có độ tuổi 1-2 năm và lấy từ cây 3 năm tuổi, độ dài hom 40-50cm có từ 2 hoặc 3 đốt, cành nên được đặt nghiêng so với luống và lấp đất ở độ sâu 5-6cm. Nhân giống có thể thực hiện tốt vào tháng 2 đến tháng 9, tuy nhiên vào tháng 2-3 cho tỷ lệ sống cao hơn, cành sử dụng cho giâm hom có kích cỡ nhỏ nên dễ dàng tích trữ, xử lý, vận chuyển, có chi phí thấp về giá cả. Trồng cây giâm hom có sự phát triển tốt về hệ rễ và cho tỷ lệ sống cao. Victor Cusack (1997) [101] nghiên cứu sử dụng hom thân cho thấy tỷ lệ thành công của phương pháp này là khác nhau giữa các loài tre và phụ thuộc vào kỹ thuật sử dụng, nhân giống tốt nhất vào mùa xuân.

Ở phương pháp này, tác giả chọn một cây trưởng thành khoảng 2-3 năm tuổi với chiều dài hom thân 1,5-2m, cắt tất cả các cành và lá trên hom, có thể để một cành dài hơn ở một số đốt. Đoạn hom thân được giâm trong rãnh đất ở độ sâu 150mm, các cành dài để nhô ra khỏi mặt đất, tưới nước hàng ngày trong tuần đầu, sau đó 2 lần một tuần trong khoảng 3 tuần tiếp theo, thường xuyên giữ đất ẩm ở những tuần kế tiếp. Sau 4 tuần những cành và lá sẽ được phát triển từ các mắt, nếu gặp điều kiện thuận lợi rễ sẽ phát triển và tạo thân ngầm và măng mới. Tác giả đưa ra 2 loại hom có thể sử dụng là hom thân 1 đốt hoặc 2 đốt.

N và Ramanatha Rao V (2000) [87] nghiên cứu về giâm hom sử dụng hom thân cũng cho rằng đây là một phương pháp có hiệu quả để nhân giống các loài tre có vách dày và kích thước lớn (8-12cm đường kính) như B. Những cây 1 năm tuổi sử dụng phù hợp cho giâm hom, hom được cắt đoạn để lại 1 hoặc 2 đốt sau đó giâm trong môi trường ra rễ với một góc 450 và độ sâu 20cm. Phần đốt được 8 đặt trong các môi trường ra rễ với một mắt hở ở bên trên. Thực hiện tưới nước 2 lần/ngày và chồi mới có thể mọc sau 2 - 4 tuần sau đó.

Nước, thuốc chống nấm và thuốc trừ sâu thường xuyên được sử dụng trong 6-12 tháng trước khi ra ngôi. Tuy nhiên, tác giả nhận định phương pháp này là không phổ biến vì có chi phí đắt, thêm vào có sự giới hạn trong sử dụng hom thân 1 năm tuổi, vì vậy cần đưa thêm cách nhân giống khác. Nghiên cứu của Fu Maoyi (2000) [68] về nhân giống bằng hom thân 1 đốt cho thấy hom thân sử dụng từ cây 1 hoặc 2 năm tuổi, cây được cắt khúc để lại 1-2 lóng. Nếu cây mẹ có đường kính 4cm, có thể cho ra 10 đốt dùng được và cây mẹ lớn hơn 6cm có thể duy trì 15-20 đốt.

Sau khi chuyên chở đến vườn ươm, các hom được cắt cẩn thận không làm tổn thương tới mắt. Khoảng cách từ vị trí cắt của 2 bên hom từ mắt đốt tới bên phải và bên trái là 6-9cm và tưới nước thường xuyên sau khi giâm hom và phủ cỏ trên luống. Tác giả cho rằng nhân giống các loài tre có vách mỏng khác bằng cắt khúc thường ít thành công và không hiệu quả vì vậy khó sử dụng trong mô hình nhân giống có quy mô lớn. Phương pháp này phù hợp với loại tre có vách dày và kích thước lớn hơn như loài D.

Mặc dù rất nhiều mắt đốt có thể nảy mầm nhưng chỉ khoảng 30% trong số mắt sống sót sau cùng. Fu Maoyi (2000) [68] đưa ra một phương pháp nhân giống trong đó sử dụng các cây tre non sau khi đã kết thúc sinh trưởng về chiều cao được chặt phần ngọn để kích thích sự phát triển của mắt, khi mắt đã đủ lớn cây được ngả xuống luống đã được chuẩn bị sẵn với độ sâu và độ rộng 10-15cm có chứa hỗn hợp phân bón và đất. Cây ngả được phủ đất với độ dày 2-3cm, thường xuyên tưới nước và giữ ẩm cho đất là yếu tố quan trọng để nhân giống thành công. Nhân giống vào tháng 2-3, măng mọc vào tháng 4-5 và rễ phát triển vào tháng 7-8, cây sau 1 năm tuổi đạt chiều cao khoảng 120cm đạt tiêu chuẩn trồng rừng.

Phương pháp này được tác giả khuyến cáo sử dụng cho các loài tre mọc cụm có kích thước trung bình như D. Singh và cộng sự (2004) [92] nghiên cứu về giâm hom tre Mạnh tông (D. asper) với 2 loại hom cành là hom cành gần thân (hom có đùi gà cấp 1) và hom cành xa thân (các hom cấp 2) trong môi trường giá thể cát có phun sương, độ ẩm khống chế ở mức 70% và nhiệt độ 300C.