Luận án phó tiến sĩ nghiên cứu một số đặc điểm lâm học và biện pháp kỹ thuật gây trồng nuôi dưỡng cây lát hoa chukrasia tabularis a juss

Cây lát hoa, với tên khoa học là Chukrasia tabularis, là một loài cây gỗ quý, phân bố chủ yếu trong các khu… 149 trang · Trường Đại Học Lâm Nghiệp · 1996.

• Người hướng dẫn: GS, PTS Phùng Ngọc Lan
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Học Và Kỹ Thuật Trồng Cây Lát Hoa Chukrasia Tabularis
• Loại tài liệu: Luận Án
• Năm xuất bản: 1996
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.1.1. Phân loại thực vật và đặc điểm hình thái
• 1.1.2. Phân bố
• 1.1.3. Các nghiên cứu khác
• 1.1.4. Những nghiên cứu về kỹ thuật lâm sinh
• 1.2. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.2.1. Định tên và mô tả
• 1.2.2. Về phân bố
• 1.2.3. Về vật hậu
• 1.2.4. Các đặc điểm tái sinh và sinh thái
• 1.2.5. Kỹ thuật gây trồng và các chỉ tiêu sinh lý
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu và nội dung nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp chung
• 2.2.2. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 2.2.3. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.2.4. Khối lượng tài liệu thu thập
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Một số đặc điểm lâm học của cây lát hoa
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Đặc điểm hình thái
• 3.1.3. Đặc điểm sinh thái cây lát hoa
• 3.1.4. Đặc điểm tái sinh
• 3.2. Kỹ thuật gây trồng lát hoa
• 3.2.1. Giống và cây con
• 3.2.2. Đất trồng lát hoa ở lâm trường Nghĩa Đàn
• 3.2.3. Chuẩn bị đất trồng và thời vụ trồng lát hoa
• 3.2.4. Mật độ trồng lát hoa
• 3.2.5. Chăm sóc và tỉa cành
• 3.2.6. Nghiên cứu trồng hỗn loại
• 3.2.7. Nông lâm kết hợp
• 3.3. Nuôi dưỡng và tỉa thưa
• 3.3.1. Cơ sở khoa học tỉa thưa lần đầu cho lát hoa
• 3.3.2. Kỹ thuật tỉa thưa lần đầu
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về cây lát hoa Chukrasia tabularis

Cây lát hoa, với tên khoa học là Chukrasia tabularis, là một loài cây gỗ quý, phân bố chủ yếu trong các khu rừng nhiệt đới ở Đông Nam Á. Loài cây này được biết đến với khả năng sinh trưởng tốt và giá trị kinh tế cao. Gỗ của cây lát hoa được ưa chuộng trong ngành chế biến gỗ và xây dựng. Tuy nhiên, việc nghiên cứu về đặc điểm lâm học và kỹ thuật trồng cây lát hoa vẫn còn hạn chế. Nghiên cứu này nhằm mục đích làm rõ các đặc điểm sinh học, sinh thái của cây, từ đó đề xuất các biện pháp kỹ thuật trồng và chăm sóc hiệu quả. Theo các tài liệu nghiên cứu, cây lát hoa có khả năng thích ứng với nhiều loại đất và điều kiện khí hậu khác nhau, điều này mở ra cơ hội cho việc phát triển cây lát hoa ở nhiều vùng khác nhau trong nước.

1.1 Đặc điểm sinh học của cây lát hoa

Cây lát hoa là loài cây gỗ lớn, có chiều cao trung bình từ 20 đến 30 mét, đường kính thân có thể đạt từ 50 đến 80 cm. Lá cây có hình dạng lông chim, với màu xanh đậm, tạo nên vẻ đẹp tự nhiên cho cây. Cây thường ra hoa vào tháng 6 và chín vào tháng 9,10. Đặc biệt, cây lát hoa có khả năng tái sinh tự nhiên tốt, tuy nhiên, việc bảo tồn và phát triển loài cây này đang gặp nhiều thách thức do tình trạng khai thác rừng bừa bãi. Việc nghiên cứu và bảo tồn cây lát hoa không chỉ có ý nghĩa về mặt sinh thái mà còn góp phần vào phát triển kinh tế bền vững.

II. Đặc điểm lâm học của cây lát hoa

Đặc điểm lâm học của cây lát hoa Chukrasia tabularis rất đa dạng và phong phú. Cây thường mọc trong các khu rừng nhiệt đới, nơi có độ ẩm cao và ánh sáng đầy đủ. Cây có khả năng chịu bóng tốt trong giai đoạn đầu đời, nhưng khi trưởng thành, cây cần nhiều ánh sáng để phát triển. Theo nghiên cứu, cây lát hoa có thể phát triển tốt trên nhiều loại đất khác nhau, từ đất feralit đến đất sét pha cát. Tuy nhiên, cây không phát triển tốt trên đất chua và đất nghèo dinh dưỡng. Việc xác định đúng loại đất trồng là rất quan trọng để đảm bảo sự sinh trưởng và phát triển của cây. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng cây lát hoa có khả năng chống chịu tốt với các điều kiện khí hậu khắc nghiệt, điều này làm tăng khả năng thích ứng của cây trong bối cảnh biến đổi khí hậu hiện nay.

2.1 Quy trình trồng cây lát hoa

Quy trình trồng cây lát hoa bao gồm nhiều bước quan trọng, từ khâu chuẩn bị đất đến việc chăm sóc cây sau khi trồng. Đầu tiên, cần chọn lựa giống cây chất lượng, đảm bảo cây giống khỏe mạnh và không bị sâu bệnh. Sau đó, đất trồng cần được xử lý để đảm bảo độ pH phù hợp, thường từ 5 đến 6. Việc trồng cây nên được thực hiện vào mùa mưa để đảm bảo độ ẩm cho cây. Sau khi trồng, cần thực hiện các biện pháp chăm sóc như tưới nước, bón phân và phòng trừ sâu bệnh. Đặc biệt, việc tỉa thưa cây cũng rất quan trọng để tạo điều kiện cho cây phát triển tốt hơn. Nghiên cứu cho thấy, mật độ trồng hợp lý là khoảng 1600 đến 2500 cây/ha, tùy thuộc vào điều kiện đất đai và khí hậu.

III. Kỹ thuật chăm sóc cây lát hoa

Kỹ thuật chăm sóc cây lát hoa là một yếu tố quyết định đến sự thành công trong việc trồng và phát triển loài cây này. Việc chăm sóc bao gồm nhiều hoạt động như tưới nước, bón phân, và phòng trừ sâu bệnh. Cây lát hoa cần được tưới nước thường xuyên, đặc biệt trong giai đoạn đầu khi cây còn nhỏ. Bón phân hữu cơ và vô cơ cũng rất cần thiết để cung cấp đầy đủ dinh dưỡng cho cây. Ngoài ra, việc phòng trừ sâu bệnh cũng cần được chú trọng, vì cây lát hoa có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều loại sâu bệnh khác nhau. Nghiên cứu cho thấy, việc áp dụng các biện pháp chăm sóc hợp lý sẽ giúp cây phát triển mạnh mẽ, tăng năng suất và chất lượng gỗ. Đặc biệt, việc chăm sóc cây trong giai đoạn đầu đời là rất quan trọng, vì đây là thời điểm quyết định đến sự sống còn của cây.

3.1 Phương pháp phòng trừ sâu bệnh

Phòng trừ sâu bệnh cho cây lát hoa cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả. Các biện pháp phòng trừ có thể bao gồm việc sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, nhưng cần phải tuân thủ đúng quy định để đảm bảo an toàn cho cây và môi trường. Ngoài ra, việc áp dụng các biện pháp sinh học như sử dụng thiên địch cũng là một giải pháp hiệu quả. Nghiên cứu cho thấy, việc theo dõi thường xuyên tình trạng sức khỏe của cây sẽ giúp phát hiện sớm các dấu hiệu của sâu bệnh, từ đó có biện pháp xử lý kịp thời. Việc chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh không chỉ giúp cây phát triển khỏe mạnh mà còn góp phần bảo vệ môi trường sinh thái.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Tài nguyên rừng tự nhiên tại Việt Nam trong giai đoạn 1943–1993 đã suy giảm nghiêm trọng. Theo số liệu kiểm kê rừng tháng 8/1993, cả nước mất 5,6 triệu ha rừng tự nhiên, bình quân mỗi năm suy giảm 110.000 ha do khai thác quá mức, đốt nương làm rẫy và sử dụng đất thiếu hợp lý. Dù đã có 2,14 triệu ha rừng tập trung được trồng trong ba thập kỷ, tỷ lệ diện tích thành rừng thực tế chỉ đạt gần 40%, trong đó các loài cây lá rộng bản địa chỉ chiếm khoảng 5% cơ cấu gây trồng. Quyết định số 680 QĐ/LN (1986) của Bộ Lâm nghiệp đã quy định danh mục gần 100 loài cây (54 loài thuộc nhóm khẳng định), song ngành lâm nghiệp mới chỉ ban hành được 5 quy phạm và 6 quy trình kỹ thuật lâm sinh.

Lát hoa (Chukrasia tabularis A. Juss) là loài cây gỗ lớn bản địa quý hiếm, thuộc nhóm thực vật cần bảo vệ theo Nghị định 18 HĐBT (1992). Loài cây này có biên độ sinh thái rộng, sinh trưởng nhanh, chất lượng gỗ tốt. Giai đoạn trước năm 1996, cả nước đã gây trồng gần 10.000 ha lát hoa (theo Nguyễn Hồng Quân, 1994; Tô Hồng Hải và cộng sự, 1994). Tuy nhiên, trên 60% diện tích rừng trồng lát hoa sinh trưởng kém, phân cành thấp, đường kính và chiều cao không đạt tiêu chuẩn, khó tạo thành rừng gỗ lớn có năng suất cao. Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ khoảng trống nghiên cứu: các hiểu biết về đặc tính lâm học của cây lát hoa còn phân tán, thiếu định lượng; toàn bộ quy trình kỹ thuật từ thu hái, bảo quản hạt giống, tạo cây con, xác định lập địa, mật độ trồng, xử lý thực bì, phối loài đến nuôi dưỡng và tỉa thưa chưa được xây dựng trên cơ sở khoa học thực nghiệm có hệ thống.

Mục tiêu nghiên cứu

Luận án xác định hai mục tiêu chính:

1. Nghiên cứu bổ sung các đặc điểm lâm học cơ bản của cây lát hoa: giám định phân loại các thứ dưới loài, mô tả hình thái, quy luật vật hậu, yêu cầu sinh thái (nhiệt, ẩm, đất đai), đặc điểm tái sinh và sinh trưởng của cây cá thể và quần thể.
2. Xây dựng cơ sở khoa học và đề xuất hệ thống biện pháp kỹ thuật gây trồng, nuôi dưỡng rừng lát hoa: xác định vùng sinh thái thích hợp qua bản đồ khí hậu, tiêu chuẩn giống và cây con, thời vụ, đất trồng, xử lý thực bì, mật độ trồng, mô hình nông lâm kết hợp, phương thức trồng hỗn loài và kỹ thuật tỉa thưa lần đầu.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Cây lát hoa (Chukrasia tabularis A. Juss) và các thứ biến thái phân bố trong rừng tự nhiên cũng như các lâm phần lát hoa trồng thuần loại, hỗn loại tại Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Tập trung khảo nghiệm thực địa và bố trí các mô hình thí nghiệm lâm sinh tại Lâm trường Nghĩa Đàn (tỉnh Nghệ An). Thu thập số liệu đối chứng, khảo sát vật hậu và sinh thái tại các tỉnh: Sơn La, Lai Châu, Cao Bằng, Lạng Sơn, Hòa Bình, Thanh Hóa và Gia Lai (Kon Hà Nùng).
• Phạm vi thời gian và đối tượng lâm phần: Các thí nghiệm kỹ thuật gây trồng được theo dõi đánh giá trong giai đoạn rừng non từ 1 đến 5 tuổi; các nghiên cứu tỉa thưa và quy luật sinh trưởng thực hiện trên các lâm phần rừng trồng các cỡ tuổi 3, 5, 7, 9 và cây tự nhiên.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trên thế giới

• Phân loại học và định danh: W.P. Hiern (1875) rà soát các tên đồng danh (Swietenia chikrasia, S. sotrophora, Chikrasia nimmonii, C. villosa, Cedrela velutina, C. villosa, Melia tomentosa, Toona velutina, Cedrela odorata) và chuẩn hóa tên Chikrasia tabularis A. Juss (1830). L. Pierre (1897) mô tả 4 thứ: Ch. tabularis var. attopenensis, var. dongnaiensis, var. microcarpa, var. velutina. F. Pellegrin (1911, 1948) chuẩn hóa danh pháp Chukrasia tabularis A. Juss, công nhận 4 thứ của Pierre và bổ sung thứ mới Ch. tabularis var. quadrivalvis (bầu 4 ô, quả nứt 4 mảnh vỏ).
• Phân bố địa lý: W.P. Hiern (1875) ghi nhận lát hoa ở Tây Ấn Độ, Malacca, Sri Lanka (Ceylon), quần đảo Andaman. Lát hoa cũng được ghi nhận tại Trung Quốc (Yi và cộng sự, 1989), Thái Lan (Glover, 1992), Brunei, Malaysia, Myanmar, Bangladesh, Philippines, Campuchia.
• Đặc tính sinh thái và lâm sinh: N.A. Bajdalina (1964) nghiên cứu cấu trúc mô giậu và mô khuyết của lá non, xếp lát hoa vào nhóm cây ưa sáng. A.K. Banerji (1973) xác định tầng lát hoa xuất hiện với tần suất 10–15,8%, độ phong phú 1–1,5% ở độ cao 600–1000 m tại Tây Nam Arunachal Pradesh (Ấn Độ). K.N. Subramanian (1977) ghi nhận lát hoa trong rừng nửa rụng lá nhiệt đới tại Tamil Nadu (Ấn Độ). W.M. Yi và cộng sự (1984) khảo sát vi sinh vật đất dưới tán lát hoa. Sanda A. và Mathuram V. (1989) nghiên cứu hóa thực vật và dược lý lá lát hoa. Delwaulle (1979) khảo nghiệm lát hoa tại vùng nhiệt đới khô châu Phi; Whitesell (1979) trồng thử nghiệm tại Hawaii; Dash (1979) ghi nhận tỷ lệ sống 85–92% sau một năm trồng; G.H. von dem Bussche (1982) trồng 24,8 ha tại Transvaal (Nam Phi), phát hiện hiện tượng phân cành thấp. Tài liệu Trung Quốc (1982) nêu tiêu chuẩn cây con 7–12 tháng tuổi và cự ly trồng 2×2,5 m hoặc 3×3 m.

Các hướng nghiên cứu tại Việt Nam

• Định danh và phân loại: Lê Mộng Chân và Lê Đoàn Sĩ Hiền (1967), Trần Hợp (1968), Cục Điều tra Quy hoạch Rừng (1980), Trần Kim Lý (1993) định danh Chukrasia tabularis A. Juss. Trần Đình Đại (1971, 1984, 1990) giám định lát hoa tại Cúc Phương (Ninh Bình), Mộc Châu (Sơn La) và xác định thứ Chukrasia tabularis var. velutina King tại Ayun Pa (Gia Lai). Phạm Hoàng Hộ (1993) mô tả 4 thứ thuộc loài này.
• Phân bố và quần xã thực vật: Thái Văn Trừng (1970) xếp lát hoa vào kiểu rừng kín nửa rụng lá nhiệt đới. Trần Ngũ Phương (1970) ghi nhận lát hoa trong kiểu rừng mưa mùa lá rộng thường xanh và rừng trên núi đá vôi hỗn giao với nghiến (Parapentace tonkinensis), trai (Garcinia fagraeoides), đinh (Markhamia indica), bứa (Gironniera subaequalis), gội (Aglaia sp.). Triệu Văn Hùng (1993) ghi nhận lát hoa chiếm 0,55% số cây tại Quỳnh Nhai (Sơn La) và 6,11% tại Hữu Lũng (Lạng Sơn).
• Sinh thái, đất đai và sinh lý: Nguyễn Tiến Đạt và Hoàng Vĩnh Tường (1985) thử nghiệm che bóng 30% cho cây con tại vườn ươm. Đỗ Đình Sâm và Đàm Danh Liêm (1985) nghiên cứu đất feralit phát triển trên phiến thạch sét và sa thạch màu tím tại Nghĩa Đàn (pH > 5). Ngô Quang Đề (1994) ghi nhận mùa hoa tháng 6, quả chín tháng 12–1.
• Kỹ thuật gây trồng và tỉa thưa: Lê Đình Tường (1964) đề xuất trồng cây con trên đất rừng nghèo, đất cây bụi pH $\ge$ 6 với mật độ 1600 cây/ha. Sở Lâm nghiệp Sơn La (1985) đề xuất trồng 2500 cây/ha và quy định tỉa thưa 3 lần dựa theo cấp tuổi. Cơ sở lý thuyết tỉa thưa được kế thừa từ các công trình nghiên cứu quy luật sinh trưởng của Vũ Đình Phương (1975), định lượng độ giao tán của Vũ Tiến Hinh (1985), mô hình mật độ tối ưu của Nguyễn Ngọc Lung (1987) và đường kính tán trung bình của Phùng Ngọc Lan (1994).

Khoảng trống luận án giải quyết

Các công trình trước đó chỉ tiếp cận lát hoa như một đối tượng phụ trong các đề tài làm giàu rừng, mô tả định tính hoặc đưa ra các quy trình mang tính suy luận kinh nghiệm, thiếu căn cứ thực nghiệm định lượng. Luận án này là công trình nghiên cứu hệ thống đầu tiên về cây lát hoa tại Việt Nam, liên kết từ nghiên cứu đặc tính lâm học cơ sở (phân loại thứ, vật hậu, sinh thái, phân vùng sinh khí hậu) đến xây dựng hoàn chỉnh quy trình kỹ thuật lâm sinh (nhân giống, mật độ, xử lý thực bì, nông lâm kết hợp, hỗn loại và thuật toán tỉa thưa lần đầu).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và mô hình toán học

• Phương pháp sinh khí hậu Trevor Booth: Xác định vùng khí hậu thích nghi của loài cây thông qua việc xây dựng trường tương quan giữa tọa độ địa lý, độ cao và các yếu tố khí hậu.
• Hàm sinh trưởng Schumacher: Ứng dụng để lập biểu cấp đất tạm thời dựa trên mối tương quan giữa chiều cao tầng ưu thế ($H$) và tuổi cây ($A$): $$Y = A \cdot e^{-b/A^k}$$
• Mô hình tương quan hình thái và mật độ: Phân tích quan hệ giữa đường kính ngang ngực ($D_{1.3}$), chiều cao ($H$), đường kính tán ($D_t$) và tuổi ($A$) thông qua 7 dạng phương trình hồi quy tuyến tính và phi tuyến: $$Y = a + bX$$ $$Y = a + b\log_{10}(X)$$ $$\log_{10}(Y) = a + bX$$ $$\log_{10}(Y) = a + b\log_{10}(X)$$ $$Y = a + \frac{b}{X}$$ $$Y = a + bX^2$$ $$\log_{10}(D_t) = a + b\log_{10}(A)$$
• Công thức xác định mật độ nuôi dưỡng tối ưu: Dựa trên đường kính tán trung bình $D_t$: $$N = \frac{10000}{D_t \times D_t}$$

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm

• Bố trí thí nghiệm đồng ruộng: Áp dụng phương pháp khối ngẫu nhiên đầy đủ (Randomized Complete Block Design - RCBD), mỗi công thức lặp lại 3–4 lần, dung lượng mẫu tối thiểu 30 cây/ô:
  • Thí nghiệm hạt giống: Thu hái định kỳ 5 ngày/lần từ 15/11 đến 30/12, theo dõi tỷ lệ nảy mầm và sinh trưởng cây con 7 tháng tuổi.
  • Thí nghiệm vườn ươm: Thử nghiệm che sáng theo phương pháp Tuốc-xky (che 30%, 60%, 100% và đối chứng không che); so sánh phương pháp gieo thẳng và cấy cây; thử nghiệm tuổi cây con từ 5 đến 10 tháng tuổi.
  • Thí nghiệm mật độ trồng: Bố trí 3 công thức mật độ: 3300 cây/ha (cự ly 2×1,5 m), 2500 cây/ha (2×2 m) và 2000 cây/ha (2×2,5 m).
  • Thí nghiệm độ rộng băng chặt: Thử nghiệm 4 quy mô chiều rộng băng chặt: 20 m, 30 m, 40 m và 50 m (băng chừa cao xấp xỉ 10 m).
  • Thí nghiệm nông lâm kết hợp: Thí nghiệm trên băng 30 m (mật độ 1100 cây lát hoa/ha) xen canh: Vụ 1 (Lúa + Lạc), Vụ 2 (Lúa + Lạc + Ngô), Vụ 3 (Đỗ + Lạc).
  • Thí nghiệm trồng hỗn loại: Thí nghiệm hỗn loại theo hàng và theo băng giữa lát hoa (8 tháng tuổi, $H = 70\text{ cm}$, $D_0 = 0,6\text{ cm}$) với mỡ (Manglietia conifera, 8 tháng tuổi, $H = 50\text{ cm}$, $D_0 = 0,5\text{ cm}$).
• Điều tra lâm học và giải tích thân cây:
  • Lập 74 ô tiêu chuẩn tạm thời diện tích $2000\text{ m}^2$ trong rừng tự nhiên để thu thập số liệu $D_{1.3}$, $H$, $D_t$.
  • Lập 230 ô đo đếm tái sinh tự nhiên (diện tích $4\text{ m}^2$/ô) định kỳ hàng năm.
  • Lập 27 ô tiêu chuẩn tại các lâm phần rừng trồng Nghĩa Đàn để nghiên cứu tỉa thưa.
  • Chặt giải tích 3 cây rừng tự nhiên, 12 cây rừng trồng và khoan tăng trưởng bổ sung 42 cây ở các cỡ tuổi 3, 5, 7, 9.
  • Quan sát vật hậu trên 3–5 cây đại diện ($D_{1.3} > 25\text{ cm}$) trong 3 năm liên tục tại Sơn La, Nghĩa Đàn và Kon Hà Nùng.

Nguồn số liệu và công cụ xử lý

• Số liệu khí hậu: Sử dụng cơ sở dữ liệu khí hậu Việt Nam từ 173 trạm quan trắc do Tổng cục Khí tượng Thủy văn công bố năm 1989.
• Phần mềm chuyên dụng:
  • Phần mềm CLIMVIET: Nội suy tương quan khí hậu trên mạng lưới tọa độ 2,5 phút (khoảng cách 4,6 km) gồm 16.914 điểm nút trên toàn lãnh thổ Việt Nam để tự động vẽ bản đồ sinh khí hậu thích hợp cho lát hoa.
  • Phần mềm thống kê IRRISTAT (phiên bản 3/93): Phân tích phương sai (ANOVA), kiểm định tiêu chuẩn $F$, so sánh sai số có ý nghĩa nhỏ nhất (LSD) và kiểm định dải đa phạm vi Duncan (DMRT).
• Phân tích đất: Các chỉ tiêu lý hóa học đất thực hiện tại Phòng Phân tích Đất - Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Chương này hệ thống hóa toàn bộ các nghiên cứu về cây lát hoa trên thế giới và tại Việt Nam từ thế kỷ XIX đến năm 1995. Tác giả chỉ rõ lịch sử định danh phức tạp của chi Chukrasia, sự phân chia 5 thứ của Pierre và Pellegrin, cùng các phát hiện về phân bố địa lý ở Nam Á, Đông Nam Á và châu Phi. Tại Việt Nam, chương 1 tổng kết các dẫn liệu về phân bố tại các vùng sinh thái (Tây Bắc, Đông Bắc, Bắc Trung Bộ, Tây Nguyên), các kiểu rừng có mặt lát hoa, và các khảo nghiệm kỹ thuật ban đầu của Lê Đình Tường hay Sở Lâm nghiệp Sơn La. Chương này xác lập luận điểm: các nghiên cứu trước mang tính mô tả định tính, rời rạc, thiếu cơ sở định lượng để xây dựng quy trình lâm sinh hoàn chỉnh.

Chương 2: Mục tiêu, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 trình bày chi tiết mục tiêu nghiên cứu, giới hạn đề tài, hệ thống phương pháp nghiên cứu thực nghiệm và khối lượng tài liệu thu thập. Đề tài giới hạn đối tượng khảo sát tại các lâm phần 1–5 tuổi đối với thí nghiệm gây trồng, phân tích vật hậu tại 3 vùng địa lý, xử lý tương quan khí hậu trên 173 trạm quan trắc, và tập trung thực nghiệm lâm sinh tại Lâm trường Nghĩa Đàn (Nghệ An). Chương này trình bày chi tiết sơ đồ nghiên cứu tổng quát từ tự nhiên đến vườn ươm, rừng trồng, phương pháp giải tích thân cây, thiết kế thí nghiệm RCBD và các thuật toán ứng dụng trong phần mềm CLIMVIET và IRRISTAT.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

1. Đặc điểm phân loại và hình thái

Luận án xác định tại Việt Nam và khu vực lân cận loài Chukrasia tabularis A. Juss gồm 5 thứ:

1. Ch. tabularis var. attopenensis Pierre: Quả và lá có lông; phân bố ở Nam Bộ, Côn Đảo, Attapeu (Lào).
2. Ch. tabularis var. velutina King (Pierre): Lá và quả có lông nhung, quả dài 3 cm, rộng 1,5–2 cm.
3. Ch. tabularis var. microcarpa Pierre: Lá và quả nhỏ hơn các thứ trên, quả có nhiều điểm tuyến nổi rõ.
4. Ch. tabularis var. dongnaiensis Pierre: Lá kép lông chim 2 lần, quả ít chấm; phân bố tại Đồng Nai (Biên Hòa), Côn Đảo, Campuchia, Lào, Ấn Độ, Malaysia.
5. Ch. tabularis var. quadrivalvis Pellegrin: Bầu nhụy có 3–4 ô, khi chín quả nứt thành 3–4 mảnh vỏ; phân bố ở Hòa Bình, Nghệ An, Sơn La, Lào, Campuchia, Thái Lan.

Về hình thái học, lát hoa là cây gỗ lớn, thân thẳng tròn, cao 35–37 m, $D_{1.3}$ đạt 1,5–2,0 m, có bạnh vè nhỏ. Vỏ ngoài dày, nứt dọc rãnh sâu màu nâu nhạt; lớp vỏ trong màu đỏ tươi có mùi chua nhẹ. Cây dưới 4 tuổi có lá kép giả 2 lần; cây trưởng thành có lá kép lông chim 1 lần dài 30–50 cm mang 7–20 đôi lá chét hình lưỡi mác dài 10–12 cm, rộng 5–6 cm. Cụm hoa chùy ở đầu cành, hoa 5 cánh nở hình ngôi sao màu trắng nhạt hoặc vàng, dài 15–20 mm, rộng 5–7 mm; 10 nhị đực hợp ở đáy; bầu 3–4 ô, chứa 25–50 noãn/ô. Quả nang hình trứng thuôn dài 3,0–3,5 cm, rộng 2,0–2,5 cm; hạt phẳng hình elip dài 10–12 mm, rộng 4 mm, có cánh mỏng, không có nội nhũ.

2. Đặc điểm vật hậu

Quy luật vật hậu của lát hoa có sự biến động rõ rệt giữa các vùng sinh thái và giữa các vị trí trong lâm phần:

Hiện tượng vật hậu	Sơn La (Vĩ độ 21°30'B, 890 m)	Nghĩa Đàn (Vĩ độ 20°20'B, 125 m)	Kon Hà Nùng (Vĩ độ 13°57'B, 750 m)
Bắt đầu rụng lá	25/11	20/12	20–25/12
Rụng hết lá	25–30/1	30/12–15/1	15/1–30/1
Bắt đầu ra lá mới	15–20/2	10–15/2	10–20/2
Ra đủ lá	10–15/3	10–15/3	10–20/3
Thời kỳ ra hoa	01–10/5	10–20/4	05–15/4
Thời kỳ quả non (xanh)	10–30/5	10–20/5	05–15/5
Thời kỳ quả chín	15/11–30/12	03/1–15/2	20/1–20/2

Ảnh hưởng của cấu trúc tán rừng: Cây lát hoa mọc ở bìa rừng ra hoa và quả chín sớm hơn cây sống trong tán khép kín của lâm phần khoảng 1 tháng.

Vị trí cá thể	Cây số hiệu	Đường kính quả (cm)	Chiều dài quả (cm)	Tổng số hạt/quả	Số hạt chắc/quả	Khối lượng 1000 hạt (g)	Tỷ lệ nảy mầm (%)
Trong lâm phần	Cây 1	$2,3 \pm 0,3$	$3,2 \pm 0,2$	265	156	$15,3 \pm 1,2$	65
	Cây 2	$2,3 \pm 0,3$	$3,2 \pm 0,2$	290	175	$15,3 \pm 1,2$	70
Rìa rừng (ngoài sáng)	Cây 3	$2,5 \pm 0,3$	$3,4 \pm 0,2$	280	196	$16,1 \pm 1,2$	72
	Cây 4	$2,5 \pm 0,3$	$3,4 \pm 0,2$	300	210	$16,1 \pm 1,2$	80

Phân tích phương sai (ANOVA) qua IRRISTAT cho thấy sự sai khác có ý nghĩa thống kê cao giữa cây trong và ngoài lâm phần: chỉ tiêu đường kính quả ($F = 60,81$), chiều dài quả ($F = 40,68$), tổng số hạt ($F = 22,47$) và tỷ lệ hạt chắc ($F = 100,24$).

3. Đặc điểm sinh thái nhiệt, ẩm và đất đai

• Chế độ nhiệt: Nhiệt độ trung bình năm trong vùng phân bố tự nhiên từ 21 đến 27°C; nhiệt độ trung bình tháng nóng nhất 31,0–34,0°C; nhiệt độ trung bình tháng lạnh nhất 10,0–14,0°C (tại các trạm vùng thấp từ 16,9–23,2°C); biên độ nhiệt độ tháng giao động 7,3–11,4°C; tổng tích ôn năm đạt 7600–8500°C. Nhiệt độ tối cao tuyệt đối ghi nhận 41,7°C (Như Xuân, Thanh Hóa); nhiệt độ tối thấp tuyệt đối xuống -0,8°C (Sơn La).
• Chế độ ẩm: Lượng mưa bình quân năm phổ biến 1185–1941 mm (trung bình 1700 mm); số ngày mưa trong năm 113–164 ngày (trung bình 130 ngày); lượng bốc hơi 681–1539 mm (trung bình 800 mm); độ ẩm không khí trung bình 78–85% (trung bình 84%); độ ẩm cực tiểu xuống dưới 20% xuất hiện vào tháng 12 và tháng 1.
• Quan hệ nhiệt ẩm: Áp dụng chỉ số Gaussen-Walter (tháng khô hạn có lượng mưa $P \le 2T$), vùng phân bố lát hoa có mùa khô kéo dài từ 1 đến 4 tháng (phổ biến 3–4 tháng). Trong mùa khô lạnh, lát hoa rụng lá và ngừng sinh trưởng dinh dưỡng.
• Đặc điểm đất đai:

Chỉ tiêu phân tích	Ô tiêu chuẩn Nghĩa Đàn (Nghệ An)	Ô tiêu chuẩn Mường La (Sơn La)
Độ cao tuyệt đối	125 m	750 m
Loại đất	Đất Feralit đỏ vàng	Đất Feralit đỏ
Nguồn gốc đá mẹ	Phiến thạch sét	Đá vôi
Độ dày tầng đất	> 100 cm	> 100 cm
Thành phần cơ giới	Nhẹ	Nhẹ
Độ ẩm / Độ xốp	Ẩm / Xốp	Hơi ẩm / Xốp
$\text{pH}_{\text{KCl}}$ (tầng 0–10 cm)	3,70	3,80
Độ chua thủy phân	5,68	6,42
Hàm lượng $\text{Al}^{3+}$	$0,07\text{ meq}/100\text{g}$ đất	$0,12\text{ meq}/100\text{g}$ đất

Lát hoa có thể phân bố trên 6 nhóm đất chính (theo phân loại Viện Thổ nhưỡng Nông hóa, 1979): Đất đỏ trên đá vôi (Fv), Đất đỏ vàng trên đá sét và đá biến chất (Fs), Đất vàng đỏ trên đá mácma axit (Fa), Đất mùn đỏ nâu trên đá mácma trung tính và kiềm (FHa), Đất mùn đỏ trên đá vôi (FHv), Đất mùn đỏ vàng trên đá sét và đá biến chất (FHs).

4. Phân vùng sinh khí hậu cho lát hoa

Ứng dụng phần mềm CLIMVIET nội suy số liệu từ 173 trạm khí tượng thủy văn, kết hợp các thông số giới hạn sinh thái xác định vùng phân bố tự nhiên và vùng có điều kiện sinh khí hậu thích hợp gây trồng lát hoa tập trung tại các tỉnh: Lạng Sơn, Cao Bằng, Lai Châu, Sơn La, Hòa Bình, Thanh Hóa, Nghệ An. Lát hoa không phân bố tự nhiên và không thích hợp trồng ở các vùng ven biển duyên hải miền Trung.

5. Biện pháp kỹ thuật gây trồng và tỉa thưa

• Kỹ thuật thu hái và bảo quản giống: Thu hái quả khi vỏ chuyển sang màu xám nâu nhạt (từ cuối tháng 12 đến giữa tháng 2 tùy vùng). Chọn cây mẹ sinh trưởng tốt ở bìa rừng để đảm bảo tỷ lệ hạt chắc đạt trên 70% và khối lượng 1000 hạt đạt trên 16 g.
• Kỹ thuật tạo cây con: Giai đoạn vườn ươm, cây mạ cần được che bóng ở mức 30%; vào mùa khô hanh (từ tháng 12) phải tưới nước giữ ẩm thường xuyên để duy trì sinh trưởng. Cây con đem trồng đạt 7–12 tháng tuổi, chiều cao đạt 50–70 cm, đường kính cổ rễ $D_0 \ge 0,6\text{ cm}$.
• Xử lý thực bì và mật độ trồng: Không áp dụng phương thức chặt đốt toàn diện vì làm đất thoái hóa và cỏ dại xâm lấn mạnh. Phương thức phù hợp là mở băng chặt rộng 30–40 m xen kẽ băng chừa rộng 10–15 m. Mật độ trồng ban đầu phù hợp từ 2000–2500 cây/ha.
• Trồng rừng hỗn loài và nông lâm kết hợp: Mô hình hỗn loại lát hoa với mỡ (Manglietia conifera) theo tỷ lệ thích hợp giúp hạn chế phân cành thấp và giảm nguy cơ sâu bệnh. Trong 2–3 năm đầu, mô hình nông lâm kết hợp xen canh lúa nương, lạc và đậu đỗ trên băng 30 m giúp cải thiện độ phì của đất và tăng tỷ lệ sống của cây rừng.
• Kỹ thuật tỉa thưa lần đầu: Thời điểm tỉa thưa lần đầu được xác định khi lâm phần bước vào giai đoạn khép tán hoàn toàn (tăng trưởng chiều cao đạt đỉnh, đường kính tán giao nhau). Áp dụng phương trình sinh trưởng $\log_{10}(D_t) = a + b\log_{10}(A)$ và công thức $N = 10000 / (D_t \times D_t)$ để tính toán mật độ chừa lại theo từng cấp đất và cấp tuổi.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận khoa học

1. Xác định và mô tả chi tiết 5 thứ (varietas) thuộc loài Chukrasia tabularis A. Juss tại Việt Nam và khu vực lân cận, làm sáng tỏ các đặc điểm hình thái cơ quan sinh dưỡng và cơ quan sinh sản phân biệt giữa các thứ.
2. Thiết lập cơ sở dữ liệu định lượng về quy luật vật hậu, biên độ nhiệt ẩm và đặc tính lập địa đất đai của cây lát hoa; chứng minh bằng thống kê sinh học ($F$-test) sự vượt trội về chất lượng quả và hạt của cây cá thể sinh trưởng ngoài sáng (rìa rừng) so với cây dưới tán khép tán.
3. Ứng dụng phần mềm CLIMVIET và hệ thống dữ liệu 173 trạm khí tượng để xây dựng bản đồ phân vùng sinh khí hậu cho cây lát hoa trên quy mô toàn quốc, định lượng hóa các giới hạn sinh thái của loài.
4. Xây dựng cơ sở lý thuyết tỉa thưa lần đầu cho rừng trồng lát hoa dựa trên tương quan sinh trưởng đường kính tán ($D_t$) theo tuổi và hàm Schumacher xác định cấp đất.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn và giải pháp đề xuất

1. Đề xuất quy trình thu hái hạt giống: xác định thời điểm thu hái theo từng vùng địa lý (Sơn La thu hái từ 15/11–30/12; Nghĩa Đàn từ 03/1–15/2; Kon Hà Nùng từ 20/1–20/2); lựa chọn lâm phần thưa hoặc cây bìa rừng làm nguồn giống.
2. Chuẩn hóa tiêu chuẩn cây con đem trồng (7–12 tháng tuổi, $H = 50\text{--}70\text{ cm}$, $D_0 \ge 0,6\text{ cm}$) và chế độ che sáng 30% kết hợp tưới ẩm mùa khô ở vườn ươm.
3. Hoàn thiện phương thức trồng rừng theo băng (băng chặt 30–40 m, giữ băng chừa) kết hợp nông lâm kết hợp trong 3 năm đầu; đề xuất mô hình hỗn loại lát hoa - mỡ nhằm khắc phục hiện tượng phân cành thấp.
4. Lập biểu hướng dẫn mật độ tỉa thưa lần đầu cho rừng trồng lát hoa tại Nghĩa Đàn tương ứng với từng cấp đất và độ tuổi khép tán cụ thể.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án

• Các thí nghiệm biện pháp kỹ thuật lâm sinh gây trồng mới chỉ theo dõi, đánh giá trong giai đoạn rừng non từ 1 đến 5 tuổi, chưa đánh giá được toàn diện chu kỳ kinh doanh rừng gỗ lớn.
• Nghiên cứu nhu cầu ánh sáng và chế độ dinh dưỡng đất mới dừng lại ở mức khảo nghiệm thực nghiệm đồng ruộng và vườn ươm, chưa đi sâu phân tích cơ chế sinh lý - hóa sinh chuyên sâu.
• Các vấn đề sâu bệnh hại chưa được nghiên cứu sâu do trong thời gian thực nghiệm chưa xuất hiện dịch bệnh nghiêm trọng (ngoài các xử lý phòng trừ thối cổ rễ, sâu cuốn lá ở vườn ươm).

Hạn chế theo phạm vi nghiên cứu và hướng phát triển tiếp

• Cần tiếp tục quan trắc, đo đếm định kỳ hệ thống ô tiêu chuẩn định vị tại Nghĩa Đàn qua các giai đoạn tuổi lớn hơn (6–20 tuổi) để kiểm chứng và hoàn thiện biểu tỉa thưa các lần sau.
• Nghiên cứu sâu hơn về động thái tương tác giữa các loài trong mô hình rừng trồng hỗn loại (lát hoa + mỡ, lát hoa + keo) về mặt dinh dưỡng khoáng và không gian dinh dưỡng.
• Mở rộng khảo nghiệm nguồn giống và xuất xứ của các thứ lát hoa khác nhau trên các vùng lập địa đại diện toàn quốc.

---

Giá trị tham khảo

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên chuyên ngành Lâm sinh, Quản lý tài nguyên rừng: Cung cấp tài liệu phương pháp luận về nghiên cứu cây gỗ bản địa, phương pháp ứng dụng phần mềm CLIMVIET trong phân vùng sinh thái và các mô hình toán học dự báo mật độ tỉa thưa.
• Giảng viên và cán bộ giảng dạy: Nguồn tư liệu phục vụ bài giảng môn học Lâm sinh học, Cây rừng bản địa và Kỹ thuật gây trồng rừng.
• Kỹ sư lâm nghiệp, nhà quản lý và chủ rừng tại các Lâm trường, Vườn quốc gia, Ban quản lý rừng phòng hộ: Ứng dụng trực tiếp quy trình kỹ thuật thu hái hạt, gieo ươm, xác định cự ly trồng, thiết kế băng luân canh nông lâm và chỉ dẫn tỉa thưa lần đầu.
• Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Nông nghiệp và PTNT, Sở Nông nghiệp và PTNT các tỉnh): Căn cứ khoa học phục vụ việc ban hành quy phạm kỹ thuật gây trồng và bổ sung cơ cấu cây trồng rừng bản địa giá trị cao.

Phần nội dung có giá trị tham khảo cao nhất

• Các bảng số liệu thực nghiệm về vật hậu và chất lượng hạt giống theo vùng sinh thái.
• Hệ thống phương trình tương quan sinh trưởng thân cây và công thức tính toán mật độ tỉa thưa lần đầu theo cấp đất.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án ghi nhận loài lát hoa tại Việt Nam có bao nhiêu thứ (varietas) và đặc điểm phân biệt thứ mới do Pellegrin mô tả là gì?

Luận án ghi nhận loài Chukrasia tabularis A. Juss có 5 thứ: var. attopenensis, var. velutina, var. microcarpa, var. dongnaiensis và var. quadrivalvis. Thứ mới Ch. tabularis var. quadrivalvis do F. Pellegrin mô tả năm 1948 có đặc điểm phân biệt là bầu nhụy có 3–4 ô và khi quả chín nứt thành 3–4 mảnh vỏ.

2. Sự khác biệt về hình thái quả và chất lượng hạt giống giữa cây lát hoa trong tán rừng và cây ở bìa rừng được kiểm định như thế nào?

Cây ngoài bìa rừng có các chỉ tiêu vượt trội so với cây trong lâm phần: đường kính quả đạt $2,5\text{ cm}$ (so với $2,3\text{ cm}$), chiều dài quả $3,4\text{ cm}$ (so với $3,2\text{ cm}$), số hạt chắc đạt 196–210 hạt/quả (so với 156–175 hạt/quả), khối lượng 1000 hạt đạt $16,1\text{ g}$ (so với $15,3\text{ g}$), tỷ lệ nảy mầm đạt 72–80% (so với 65–70%). Phân tích phương sai kiểm định $F$ đều cho thấy sự khác biệt rất rõ ($F$ đường kính quả = 60,81; $F$ tỷ lệ hạt chắc = 100,24).

3. Vùng phân bố tự nhiên của lát hoa có đặc trưng nhiệt ẩm và giới hạn độ khô hạn ra sao?

Vùng phân bố lát hoa có nhiệt độ trung bình năm 21–27°C, tổng lượng nhiệt năm 7600–8500°C, lượng mưa bình quân 1185–1941 mm (phổ biến 1700 mm). Theo chỉ số Gaussen-Walter ($P \le 2T$), khu vực này có mùa khô kéo dài từ 1 đến 4 tháng (phổ biến 3–4 tháng), độ ẩm cực tiểu vào tháng 12–tháng 1 có thể xuống dưới 20%.

4. Phần mềm nào được tác giả sử dụng để lập bản đồ sinh khí hậu và xử lý thống kê thí nghiệm?

Tác giả sử dụng phần mềm CLIMVIET (xây dựng trên cơ sở dữ liệu của 173 trạm khí tượng với mạng lưới 16.914 điểm nội suy) để xây dựng bản đồ sinh khí hậu thích hợp gây trồng lát hoa, và phần mềm IRRISTAT (phiên bản 3/93) để xử lý các phân tích thống kê phương sai, LSD và DMRT.

5. Tại sao phương thức trồng rừng lát hoa toàn diện sau khi chặt đốt lại thất bại tại Nghĩa Đàn năm 1980?

Trồng rừng toàn diện sau khi chặt đốt thất bại do đất bị thoái hóa nhanh, cỏ dại phát triển xâm lấn mạnh trong khi khâu chăm sóc không kịp thời, kết hợp với mật độ trồng quá dày (2500–3500 cây/ha) dẫn đến diện tích trồng bị hư hỏng và phải thanh lý sau 1 năm.

---

Kết luận

Luận án của nghiên cứu sinh hệ ngắn hạn tại Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam (1996), dưới sự hướng dẫn của GS. Phùng Ngọc Lan, là công trình khoa học thực nghiệm có hệ thống đầu tiên về cây lát hoa (Chukrasia tabularis A. Juss). Luận án đã làm sáng tỏ các đặc tính lâm học cơ bản về phân loại 5 thứ, quy luật vật hậu, yêu cầu sinh thái nhiệt ẩm và lập địa đất đai, đồng thời ứng dụng thành công phần mềm CLIMVIET để phân vùng sinh khí hậu cho loài trên phạm vi cả nước. Trên cơ sở thực nghiệm tại Nghĩa Đàn (Nghệ An), công trình đã đề xuất hoàn chỉnh hệ thống giải pháp kỹ thuật lâm sinh từ thu hái hạt giống, kỹ thuật vườn ươm, mật độ, trồng theo băng kết hợp nông lâm, trồng hỗn loài đến phương pháp định lượng tỉa thưa lần đầu, đóng góp thiết thực cho công tác khôi phục và phát triển rừng gỗ bản địa tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TONG QUAN VẤN ĐỂ NGHIÊN CỨU Lat noa là loài cây lá rộng, phân bố trong rừng tự nhiên nhiệt đới ở nhiều nước thuộc khu vực Đông Nam Á. Là loài cây gỗ cứng, mọc rải ` rác, sàn lượng gỗ không nhiều, chưa được chú ý nghiên cưu, gây trồng. như những loài cây gỗ khác. Ở Việt Nam, gỗ lát hoa được ưa chuộng, thích nghỉ nhiều vùng khí hậu, nhưng chza dược nghiên cứu gây trồng phổ biến.

Nhiễu linh vực nghiên cứu lâm đã' qua giai doạn mô th bước sang giai đoạn định lượng, mô hình. đạt được nhiều kết quà khh quan. Những công trình nghiêy yoy Mông ngoài nước có liên = san lới nội dung nghiên cứu của 'như sau: = loại thực vat nghiên cứu, dặt tên từ 1. THẾ GIƠI: Lat hoa đã được có thế kỷ tước.

Các I \ghiên cứu về cây lát hoa bao gém các vấn. Hs ; lát hoa thuộc chi (genus) Chukrasia, da được nhiều nhà. tực vật đặt tên. đặt tên Chukrasia tabolãris và mô tả các đặc điểm hình thái.

Khi nghiên cứu họ xoan (Meliacae), W,P. Hiem(1875) (76] đã diểm lại các tên gọi cây lát hoa do nhiều tác già khác đặt : Swietenia Chikrasia, S. Sotrophora; Chikrasia Nimmonii; C. villosa; Cedrela velutina ; Cedrela villosa ; Melia tomentosa ; Toona velutina; Cedrela odota.

Trong dé tác già đã chon tên do A. Juss đặt năm: 1830 Chikrasia tabularis cho cây lất hoa. Pellegrin (1911)[87] khi nghiên cứu bọ Meliaceae da ify tên do A. Juss đặt năm 1830 va có sửa đổi : Chukrasia tabularis Danh pháp thực vật quốc tẾ, lấy tên Chukiasia tabularis A.

Juss dễ đặt cho cây lát họa. HÌnh thái: WP Hiern(1875) [76] mô th lát hoa là loài gỗ lớn, lá kép lông chim một lần, hoa có mầu vàng hoặc đỏ. Mô tả của tác già ngắn gọn, khó. nbin biết được cây lất hoa trong thực tế.juss và chia 4 thứ ( varietas) trong đó có 3 thứ ao già công Pierre (1897) [87] mô th thân.

hoa loài Chokrasia tabularis th. tabularis Juss var attopenensis Pierre ai open) ; Ch. tabularis var dongnaiensis Pierre (Typ Bien hoa) ƒ bularis var microcarpa Pierre ; Ch, tabularis var velutinz 'ác già lấy dộ lớn của lá , qua, diém tuyến trên qùa, mảnh. Bi 'để phân chia 4 thf .Mô tả hính thái của Pierre dé nhận wea? iệt các thứ.

Pellegrin (1911) (87) mé là loài Chukrasia tabularis và thừa nhận 4 thứ do Pierre mí Năm 1948, in mô tà thứ mới: Ch. tabularis var quadrivalvis Pellegrin. Tắc Bia thấy có khác sự sai khác ở số 6 bầu của thứ mới( có 40), khi quà chín tách làm 4 mành vỏ. Những mô tà hình thái của F.

Pellgrin chỉ tiết , dễ phân biệt các thư trong loài Chulrasiá tabularis. Phần bố: Lst hoa phân bố ở nhiều nước Đông Nam A, nhưng các tác già chỉ mô th phân bố đến loài Chukrasia tabularis ở một số dja danh trong các nước.Hiemn(1875)[76] phác hiện lát hoa có ở Westen Peninsula; Mialacca,Ceylon, Andaman Islands - India.Pellegrin (87] phát hiện lát hoa phân bố ở Đồng Nai, Hòa Binh. Lat hoa có ở Trung Hoa(Yi,-WM; Ding, -MM; Liao, - Ly 1989)(85] Thái lan (Glover .N 1992 ) [72], ở Brunay, Malaysia ,Myanmar Bangiade, PMilippinCampuchia(Day.4 Những nghiên cứu khác: ‹° NA Bajdalina (1964) [59] giới sản pháp nghiên cưu sinh lý thực vật, rong đó có nghiên nh iu cầu ánh sáng của cây lát hoa cập sơ has sựi mới để g nhưn ô dậu mô khuyết của lá ở tuổi nhỏ, tác giả xếp lát hoa cây ưa sáng, kết luận này quá rộng , khó vận dụng trong thực. nghiên cứu và sản xuất.

AK Baneri 7) [61] nghiên cứu tần suất và độ phong phú (Adan loài trong rừng mua nhiệt đới Tây nam -Arunchai Pradest, thấy tầng Ch. tabularis xuất hiện từ 10 - 15,8 % số 6 nghiên từ 1 : 1,5 % độ phong phú ở các độ cao khác nhau từ cứu và chiếm 600 đến 1000 m so với mặt biển. Diéu này cho thấy lát hoa ở Pradest không qué phân tán như trong rừng tự nhiên của Việt Nam. N KN Subramarian( 1977) [83] phát hiện thấy lát hoa có trong tÖ thành ring nhiệt đới nửa rụng lá ở Tamilnadu State, India.

Phát hiện này khẩzg dinh lát hoa phân bố trong các vùng khí hậu phân mùa tương tự nhan cae vùng Tương Dương , Nghệ An. WM Yi, MN- Ding , Lao Ly , Chen Ty (1984) (85 ] nghiên cứu vi sinh vật đất ở thầm thực vật nhân tao trong đồ có lát hoa. Tài liệu nghiên' cứu trên các quần thé nhân tạo, lát hoa chỉ tham gia một thành phần không đáng kể, chưa thấy Anh hưởng của chúng tới vi sinh vật dất, nhưng đây là hướng nghiên cứu góp phẩn đánh giá ảnh hưởng cây trồng tới đất, đặc biệt là hệ vi sinh vật., Sanda A, Mathuram V(1989)(79] nghiên cứu dược lý và bóa được một số loài họ Meliaceae, cho thấy lá lát hoa có hoạt chất chữa bệnh, tác giả dé nghị nên phát loài cây này dé sử dụng nhiều mặt. Nhưng chỉ mô th 2 loài 3 i Ìẫt hoa và tác hai của chúng tới cây trồng.M Swamy(19 nghiên cứu sinh khối (biomass production) cây con trong diều ‘kit nhiên cho 7 loài cây, trong đó có.

Tác giả ng sản xuất sinh khối về lá, thân, rễ , lát hoa có chỉ số «ghất tông 7 ti cấy ýnghiện L. NhữiRScửu về kỹ thuật lâm sinh: DelwaulAX ( 1979 )(69} giới thiệu kết qua chọn loài cây trồng. vùng khô nh đới châu Phi, lát hoa là một trong những cây trồng có triỀn vọng đã được thử nghiệm. Đây là loài cây nhập nội ở châu Phi, kết quà này cho thấy khả năng thích ứng rộng rãi của lát hoa.

Whitesell, -CD (1979) (86] thử nghiệm khả năng thích nghỉ các loài cây trồng rừng ở Hawai. Lát hoa là một trong những cây thích ứng dễ gay trồng ở dây. Thử nghiệm này cho thấy thêm khả năng thích ung rộng rãi với các diéu kiện khí hậu của lát hoa.A (1979) [62] giới thiệu kết quả gây trồng các loài cây , sing đó có lát hoa, tác gid cho thấy lát hoa ty lệ sống cao 85 _ 92% van mot năm trồng. Thông tin sau một năm tồng , chưa có ý nghĩa dé dánh giá kỹ thuật.

h 8 Bussche G H- von- dem (1982) [65] cho biết da trồng thử 24,8 ha lát hoa ở Tranval For , South Africa, cây sinh trưởng khá, nhưng có hiện tượng phân cành thấp. Day là diém cần lưu ý khi xử lý kỹ thuật nuôi dưỡng lát hoa. N (1985)(81] nghiên cưu tỷ lệ sống, sinh trưởng v con vườn ươm, thấy lát hoa cần che bóng không có số liệu. cu thé, Những nhận xét của các tác gla" Những cây trồng rừng quan trọng của Trung Quốc " (1982)(88] vì hạt giống gần phù hợp với kết quả của chúng tôi.

Tiêu cl con 7 - 12 tháng tuổi thích hợp dem trồng. Trồng với cự | x 25 m hoặc 3x3 m là hợp lý. Một số vấn dề ky thuật được sự tương dng với các kết quả của luân vin, Tuy vậy , câylitBoe này cong chỉ xác inh đến lài, nhưng mô tả hình ư tương ứng với cây Chu. tabularis var Những sinh đang được quan tâm hiện nay , chưa được để ;h có hệ thống và có cơ sở khoa học trong các công trinh cứu.

Những nghiên cứu về cây lát hoa ở thế giới không nhiều, ¡hưng các lĨnh vực đều đã được dé cập. Các chủ đề nghiên cứu trài trên nhiều lĩnh vực : phân loại thực vật, định tên, các tính chất cơ vật lý gỗ, chế biến gỗ, sàn xuất sinh khối, cấu trúc, kỹ thuật tạo cây con, trồng thử nghiệm. Các nghiên cứu về cây lát hoa thường không hoàn chỉnh, trong các công trình lát hoa chỉ là một trong các đối tượng nghiên cứu. Các tư liệu phân tán nhiều lính vực, những dic tính lâm học và kỹ thuật gây trồng lát hoa rất it được dé cập.

Cây lát hoa các ' tác già nghiên cứu đã đề cập chưa được xác nhận là cây mà luận văn bố dang nghiên cứu. Dù sao yb các đặc điểm cấu trúc, khả năng phân rộng và một vài thông số kỹ thuật là tư liệu có giá trị và gợi ý các thí nghiệm cần thiết: 3 1.2, VIỆT NAM: : Cây lát hoa đã được một số nhà khoa học trong nước quan tâm nghiên. cứn 2 Gnh vực : đặc tính sinh vật hoc và kỹ thuật. gây trồng , chăm sóc vườn ươm, kỹ thuật gieo ươm gây trồng và đã xen kết qua rừng.

Một vài tác già nghiên cứu một số chi tiêu lý cây ở tuổi bước dầu, « 1. Định tên và mô tả: Việc chọn cây gây trồng An định tên, nhằm nhận biết chứng một cách chính xác, là ý cho các nghiên cứu khác. Lê Mộng Chân, Lê Đoàn Sĩ Hiền (1967)(5] dùng tên sát với thực tế “sscó đường kính 4,5 cm trong tự nhiên qak to Chukrasia tabularis A“Juss cho cây lát hoa. Các tác giả mô tả lá gần nhất đường kí chỉ dat 3,5 - 3,7 cm.

7 S ‘Trin Hợp(1968)(27] xác nhận tền , mô th lát hoa là loài gỗ lớn, lá kép lông chim và có tên Chukrasia tabularis A. ° Trần Dinh Đại (1971) [19] giám định lát hoa Cúc Phương, Ninh Binh; năm 1904 [,20) phát hiện và giám dinh tên cây lát hoa ở Azun Pa, Gia lai là : Chukrasia tabularis var velutina King, mô th là loài gỗ lớn; năm. 1990(21] giám định cây lát hoa ở Mộc Châu, Sơn La. Cục Điều tra quy hoạch rừng (1980)[17] xác dịnh tên cây lát hoa là Chukrasia tabularis Juss, và mô tả hinh thái tương đối chỉ tiết.

Trần 10 ¿anh Lý (1993)(34] xác dịnh tên cây lát hoa là : Chukrasia tabularis xu, Phạm Hoàng Hộ (1993) [26] mỏ ta 4 thứ, lá có chiều dai: 20 -25 cm. hoa vàng vàng, có lá kép 2 lần ). Khi mô tả các thư, Phạm Hoàng Hộ da Jit nhận các chỉ tiết gần giống,các mô tà của F Pellegrin. về mat phân loại thực vật các tác giả kế thửa sự phân loại của Pierre, F Pellegrin, phần mé tà có bé sung, những chưa ghi nhận cụ thể thứ, 1.

Vẽ phân bố: Những théng tin phân bố loài sé giúp cho các nhà kỹ thuật có thé xác dịnh khải quát vàng khí hậu đất dai có Un it hoa một cách có kết quả. Chưa có công trình nào khái quát re này, các tác giả phát hiển lát hoa ở các vùng trong các côn nghiên cứu có liên quan. Pirre: E Pellegrin(1911,1948)(87] oo lát hoa có ở Đồng Nai, Hòa Binh.Trần Dinh Đạit {19):(19840. phát hiện lát hoa phản bố ở Cúc Phu fagyNowh Binh: Móc Chiu.

Sơn La Cae Điểu tra quy wel? 17) phát hiện lát hoa phân bổ ở các tinh Vinin Phú. Tuyển Quang` Lạng Sơn. Sở Lam ngh La (1985)(49 ] ghỉ nhãn lát hoa có ở Thuận Chiu, Mai Son, _ Sông Ma.