Luận văn nghiên cứu đặc điểm lâm học và phân bố tự nhiên cây xoan đào pygeum arboreum endl tại xã hoàng nông huyện đại từ tỉnh thái nguyên

Luận văn nghiên cứu đặc điểm lâm học và phân bố tự nhiên cây xoan đào Pygeum arboreum Endl tại xã Hoàng Nông, huyện Đại Từ, Thái Nguyên.

• Tác giả: Hà Văn Chức
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Thái
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Học Cây Xoan Đào Tại Thái Nguyên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiến sản xuất
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam
• 2.2. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 2.3. Tổng quan về điều kiện tự nhiên, dân sinh, kinh tế khu vực nghiên cứu
• 2.3.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.3.2. Kinh tế - xã hội
• 2.3.3. Tình hình sản xuất
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.2.1. Phân loại trạng thái rừng có cây Xoan đào phân bố
• 3.2.2. Nghiên cứu đặc điểm hình thái và vật hậu cây Xoan đào
• 3.2.2.1. Đặc điểm đất nơi Xoan đào phân bố
• 3.2.3. Nghiên cứu đặc điểm cấu trúc tầng cây cao
• 3.2.4. Nghiên cứu đặc điểm cấu trúc tầng cây tái sinh
• 3.2.5. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn và phát triển loài
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp luận
• 3.3.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.3.2.1. Tính kế thừa
• 3.3.2.2. Thu thập số liệu
• 3.3.3. Xử lý số liệu
• 3.3.4. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm cấu trúc rừng
• 3.3.5. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm tái sinh rừng
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Phân loại trạng thái rừng có cây Xoan đào phân bố
• 4.2. Đặc điểm hình thái và vật hậu của Xoan đào
• 4.2.1. Đặc điểm hình thái thân
• 4.2.2. Đặc điểm hình thái thân cây
• 4.2.3. Đặc điểm hình thái lá cây
• 4.2.4. Đặc điểm vật hậu
• 4.2.5. Đặc điểm sinh thái nơi Xoan đào phân bố
• 4.2.5.1. Điều kiện khí hậu nơi Xoan đào phân bố
• 4.2.5.2. Đặc điểm đất nơi Xoan đào phân bố
• 4.3. Đặc điểm cấu trúc tầng cây cao
• 4.3.1. Cấu trúc tổ thành
• 4.3.2. Cấu trúc tầng thứ
• 4.3.3. Cấu trúc mật độ toàn rừng và mật độ Xoan đào
• 4.3.4. Đánh giá chỉ số đa dạng sinh học
• 4.4. Nghiên cứu đặc điểm cấu trúc tầng cây tái sinh
• 4.4.1. Cấu trúc tổ thành tầng cây tái sinh
• 4.4.2. Mật độ cây tái sinh của loài Xoan đào
• 4.4.3. Phân bố số cây tái sinh theo cấp chiều cao
• 4.4.4. Số lượng cây tái sinh theo nguồn gốc
• 4.4.5. Phân bố tần suất cây tái sinh của Xoan đào
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Học Cây Xoan Đào

Nghiên cứu đặc điểm lâm học cây Xoan Đào (Pygeum arboreum Endl) tại Thái Nguyên có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn và phát triển nguồn tài nguyên này. Rừng đóng vai trò thiết yếu trong cân bằng sinh thái, và việc bảo vệ rừng là nhiệm vụ cấp bách. Xoan Đào, một loài cây bản địa đa tác dụng, đang bị khai thác quá mức, dẫn đến nguy cơ tuyệt chủng. Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học cho các biện pháp quản lý và phát triển bền vững cây Xoan Đào, góp phần vào việc phục hồi rừng và nâng cao giá trị kinh tế cho người dân địa phương. Việc hiểu rõ các quy luật sinh trưởng và phát triển của hệ sinh thái rừng là yếu tố then chốt để đưa ra các giải pháp phù hợp.

1.1. Giới thiệu chung về cây Xoan Đào Pygeum arboreum Endl

Cây Xoan Đào (Pygeum arboreum Endl) thuộc họ Hoa hồng (Rosaceae), là loài cây bản địa có giá trị kinh tế cao và sinh trưởng nhanh. Gỗ Xoan Đào được ưa chuộng trong sản xuất đồ nội thất, ván lạng, ván bóc. Trong điều kiện tự nhiên, cây có thể cao tới 40m, đường kính ngang ngực đạt 75cm, thân cây hình trụ, thẳng, vỏ mỏng, nhẵn màu xám bạc. Tuy nhiên, do khai thác quá mức, cây Xoan Đào đang bị liệt kê vào sách đỏ Việt Nam.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu đặc điểm lâm học

Nghiên cứu đặc điểm lâm học của cây Xoan Đào là rất quan trọng để hiểu rõ hơn về khả năng sinh trưởng và phát triển của loài cây này. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc đề xuất các biện pháp lâm sinh phù hợp, như khoanh nuôi, bảo vệ và phát triển cây Xoan Đào. Ngoài ra, nghiên cứu cũng giúp các cán bộ địa phương nắm bắt được hiện trạng rừng một cách khách quan, từ đó có những biện pháp và hướng đi đúng đắn trong việc phục hồi và làm giàu rừng.

II. Thách Thức Bảo Tồn và Phát Triển Cây Xoan Đào

Diện tích rừng tự nhiên tại Thái Nguyên, đặc biệt là ở xã Hoàng Nông, đang suy giảm do nhiều nguyên nhân, bao gồm đốt rừng làm nương rẫy và chuyển đổi sang trồng cây công nghiệp. Điều này ảnh hưởng nghiêm trọng đến trữ lượng và chất lượng rừng. Mặc dù diện tích rừng trồng đã tăng lên, chủ yếu là cây Keo và Bạch đàn, nhưng vẫn chưa đủ để bù đắp sự mất mát rừng tự nhiên. Do đó, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả để phục hồi rừng, đảm bảo lợi ích sinh thái, môi trường và kinh tế cho cộng đồng.

2.1. Thực trạng suy giảm diện tích rừng tự nhiên tại Thái Nguyên

Theo nghiên cứu, diện tích rừng tự nhiên tại xã Hoàng Nông đã bị suy giảm do người dân đốt rừng để sản xuất các loại cây trồng khác. Điều này dẫn đến trữ lượng rừng giảm mạnh. Mặc dù số lượng rừng trồng đã tăng lên, chủ yếu là cây Keo và Bạch đàn, nhưng trữ lượng rừng vẫn không tăng đáng kể. Thực trạng này đòi hỏi các biện pháp can thiệp kịp thời để bảo vệ và phục hồi rừng.

2.2. Ảnh hưởng của việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất rừng

Việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất rừng, đặc biệt là phá rừng làm nương rẫy và trồng cây công nghiệp, gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với môi trường và đa dạng sinh học. Rừng bị mất trắng, khó có khả năng phục hồi. Điều này ảnh hưởng đến khả năng cung cấp các dịch vụ sinh thái của rừng, như điều hòa khí hậu, bảo vệ nguồn nước và bảo tồn đất. Cần có các chính sách và biện pháp kiểm soát chặt chẽ việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất rừng để bảo vệ tài nguyên rừng.

2.3. Tác động của khai thác gỗ trái phép đến cây Xoan Đào

Khai thác gỗ trái phép, đặc biệt là khai thác cây Xoan Đào, đang diễn ra ở nhiều khu vực rừng tự nhiên. Việc khai thác quá mức khiến cho cây Xoan Đào ngày càng trở nên khan hiếm và có nguy cơ tuyệt chủng. Cần tăng cường công tác quản lý, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi khai thác gỗ trái phép để bảo vệ cây Xoan Đào và các loài cây gỗ quý khác.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Trưởng Cây Xoan Đào

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận khoa học, kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn. Việc thu thập số liệu được thực hiện thông qua điều tra, khảo sát trên thực địa, phỏng vấn người dân địa phương và thu thập thông tin từ các tài liệu liên quan. Số liệu thu thập được xử lý bằng các phương pháp thống kê để phân tích và đánh giá đặc điểm sinh trưởng của cây Xoan Đào. Nghiên cứu cũng áp dụng các phương pháp nghiên cứu cấu trúc rừng và tái sinh rừng để đánh giá hiện trạng và tiềm năng phát triển của cây Xoan Đào.

3.1. Phương pháp thu thập và xử lý số liệu lâm học

Việc thu thập số liệu được thực hiện thông qua điều tra, khảo sát trên thực địa, phỏng vấn người dân địa phương và thu thập thông tin từ các tài liệu liên quan. Các chỉ tiêu điều tra bao gồm: đường kính thân cây, chiều cao cây, mật độ cây, tổ thành loài cây, đặc điểm đất đai, khí hậu. Số liệu thu thập được xử lý bằng các phương pháp thống kê để phân tích và đánh giá đặc điểm sinh trưởng của cây Xoan Đào.

3.2. Đánh giá cấu trúc rừng và tái sinh tự nhiên cây Xoan Đào

Nghiên cứu áp dụng các phương pháp nghiên cứu cấu trúc rừng để đánh giá tổ thành, mật độ, chiều cao và đường kính của các tầng cây trong rừng. Phương pháp nghiên cứu tái sinh rừng được sử dụng để đánh giá mật độ cây tái sinh, phân bố cây tái sinh theo cấp chiều cao và nguồn gốc cây tái sinh. Kết quả đánh giá sẽ cung cấp thông tin về khả năng phục hồi và phát triển của cây Xoan Đào trong rừng tự nhiên.

3.3. Phân tích điều kiện tự nhiên ảnh hưởng đến sinh trưởng

Nghiên cứu phân tích các yếu tố điều kiện tự nhiên ảnh hưởng đến sinh trưởng của cây Xoan Đào, bao gồm: khí hậu, đất đai, địa hình. Các yếu tố này được đánh giá thông qua việc thu thập số liệu từ các trạm khí tượng thủy văn, phân tích mẫu đất và khảo sát địa hình. Kết quả phân tích sẽ giúp xác định các vùng sinh thái phù hợp cho cây Xoan Đào và đề xuất các biện pháp kỹ thuật canh tác phù hợp.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Học Cây Xoan Đào

Nghiên cứu đã xác định được các đặc điểm hình thái và vật hậu của cây Xoan Đào tại xã Hoàng Nông, bao gồm: hình dạng thân, lá, hoa, quả, thời gian ra hoa, kết quả. Kết quả nghiên cứu cũng cho thấy cây Xoan Đào phân bố chủ yếu ở các trạng thái rừng khác nhau, với đặc điểm đất đai và khí hậu đặc trưng. Cấu trúc tầng cây cao và tái sinh của rừng cũng được phân tích, cung cấp thông tin về mật độ, tổ thành và phân bố của cây Xoan Đào.

4.1. Mô tả chi tiết đặc điểm hình thái và vật hậu cây Xoan Đào

Nghiên cứu mô tả chi tiết đặc điểm hình thái của cây Xoan Đào, bao gồm: hình dạng thân cây (hình trụ, thẳng), vỏ cây (mỏng, nhẵn màu xám bạc), lá cây (hình dạng, kích thước, màu sắc), hoa (hình dạng, màu sắc, thời gian ra hoa), quả (hình dạng, kích thước, thời gian kết quả). Đặc điểm vật hậu cũng được ghi nhận, bao gồm: thời gian ra lá, thời gian rụng lá, thời gian sinh trưởng mạnh nhất.

4.2. Phân tích cấu trúc tầng cây cao và tầng cây tái sinh

Nghiên cứu phân tích cấu trúc tầng cây cao, bao gồm: tổ thành loài cây, mật độ cây, chiều cao cây, đường kính cây. Cấu trúc tầng cây tái sinh cũng được phân tích, bao gồm: mật độ cây tái sinh, phân bố cây tái sinh theo cấp chiều cao, nguồn gốc cây tái sinh. Kết quả phân tích cho thấy cây Xoan Đào có khả năng tái sinh tốt trong điều kiện tự nhiên.

4.3. Đánh giá ảnh hưởng của điều kiện sinh thái đến phân bố

Nghiên cứu đánh giá ảnh hưởng của điều kiện sinh thái đến phân bố của cây Xoan Đào, bao gồm: độ cao, độ dốc, hướng phơi, loại đất, độ ẩm đất, ánh sáng. Kết quả đánh giá cho thấy cây Xoan Đào thích hợp với các vùng có độ cao trung bình, độ dốc vừa phải, đất tơi xốp, thoát nước tốt và ánh sáng đầy đủ.

V. Giải Pháp Bảo Tồn và Phát Triển Bền Vững Xoan Đào

Dựa trên kết quả nghiên cứu, một số giải pháp được đề xuất để bảo tồn và phát triển bền vững cây Xoan Đào, bao gồm: tăng cường công tác quản lý và bảo vệ rừng, khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên, trồng bổ sung cây Xoan Đào vào các khu vực rừng nghèo kiệt, xây dựng các mô hình trồng cây Xoan Đào kết hợp với các loài cây khác, nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của cây Xoan Đào và khuyến khích người dân tham gia vào công tác bảo tồn.

5.1. Đề xuất các biện pháp lâm sinh phục hồi rừng Xoan Đào

Các biện pháp lâm sinh được đề xuất bao gồm: khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên, trồng bổ sung cây Xoan Đào vào các khu vực rừng nghèo kiệt, tỉa thưa và chăm sóc rừng trồng. Việc áp dụng các biện pháp này sẽ giúp tăng cường khả năng phục hồi và phát triển của cây Xoan Đào trong rừng tự nhiên.

5.2. Xây dựng mô hình trồng Xoan Đào kết hợp đa loài

Xây dựng các mô hình trồng cây Xoan Đào kết hợp với các loài cây khác, như cây bản địa và cây nông nghiệp, sẽ giúp tăng cường tính đa dạng sinh học và hiệu quả kinh tế của rừng. Các mô hình này cần được thiết kế phù hợp với điều kiện địa phương và nhu cầu của người dân.

5.3. Nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị cây Xoan Đào

Nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của cây Xoan Đào và khuyến khích người dân tham gia vào công tác bảo tồn là rất quan trọng. Các hoạt động tuyên truyền, giáo dục cần được tổ chức thường xuyên và đa dạng, nhằm giúp người dân hiểu rõ hơn về vai trò của cây Xoan Đào trong việc bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Xoan Đào

Nghiên cứu đã cung cấp những thông tin quan trọng về đặc điểm lâm học và phân bố của cây Xoan Đào tại Thái Nguyên. Kết quả nghiên cứu là cơ sở khoa học cho việc xây dựng các kế hoạch và biện pháp quản lý, bảo tồn và phát triển bền vững cây Xoan Đào. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về di truyền, sinh lý và sinh thái của cây Xoan Đào để có những giải pháp hiệu quả hơn.

6.1. Tóm tắt các kết quả chính và ý nghĩa thực tiễn

Nghiên cứu đã xác định được các đặc điểm hình thái, vật hậu, cấu trúc rừng và tái sinh của cây Xoan Đào tại Thái Nguyên. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn trong việc xây dựng các kế hoạch và biện pháp quản lý, bảo tồn và phát triển bền vững cây Xoan Đào.

6.2. Đề xuất các hướng nghiên cứu sâu hơn về cây Xoan Đào

Các hướng nghiên cứu sâu hơn về cây Xoan Đào bao gồm: nghiên cứu di truyền để xác định nguồn gốc và đa dạng di truyền của loài cây này, nghiên cứu sinh lý để hiểu rõ hơn về quá trình sinh trưởng và phát triển của cây, nghiên cứu sinh thái để đánh giá vai trò của cây trong hệ sinh thái rừng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Tài nguyên rừng giữ vai trò cốt lõi trong việc duy trì cân bằng sinh thái và bảo tồn tính đa dạng sinh học toàn cầu. Tại Việt Nam, phần lớn diện tích rừng tự nhiên đã và đang chịu tác động tiêu cực qua hai phương thức chính: khai thác chọn tự do (phổ biến ở các vùng đồng bào dân tộc thiểu số để lấy gỗ làm nhà, củi đốt, khiến rừng bị suy giảm cấu trúc và nghèo kiệt trữ lượng nhưng vẫn giữ được tính chất đất rừng và có khả năng phục hồi) và khai thác trắng (chuyển đổi đất rừng làm nương rẫy, trồng cây công nghiệp hoặc cây lâm nghiệp ngắn ngày, khiến rừng mất hoàn toàn kết cấu tự nhiên và khó phục hồi).

Xã Hoàng Nông, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên nằm tiếp giáp với sườn phía Đông Bắc dãy Tam Đảo (đỉnh cao nhất 1.590 m) và thuộc vùng đệm Vườn quốc gia Tam Đảo, là ngã ba ranh giới giữa ba tỉnh Thái Nguyên, Vĩnh Phúc và Tuyên Quang. Tại khu vực này, diện tích rừng tự nhiên suy giảm mạnh do tập quán canh tác đốt nương làm rẫy. Dù diện tích rừng trồng các loài cây mọc nhanh như Keo và Bạch đàn có xu hướng gia tăng, trữ lượng và giá trị phòng hộ sinh thái của hệ sinh thái rừng tự nhiên vẫn không được cải thiện tương xứng. Để phục hồi rừng hiệu quả, việc nghiên cứu các quy luật phát triển và đặc điểm cấu trúc lâm phần của các loài cây bản địa có giá trị kinh tế và sinh thái cao là yêu cầu cấp thiết.

Xoan đào (Pygeum arboreum Endl) thuộc họ Hoa hồng (Rosaceae) là loài cây gỗ lớn bản địa đa tác dụng, sinh trưởng nhanh, cung cấp gỗ quý phục vụ sản xuất đồ nội thất, ván lạng, ván lót sàn cao cấp. Do bị khai thác quá mức trong tự nhiên, loài cây này đã được đưa vào Sách đỏ Việt Nam. Xuất phát từ thực tế đó, đề tài "Nghiên cứu đặc điểm lâm học và phân bố tự nhiên cây Xoan đào (Pygeum arboreum Endl) tại xã Hoàng Nông, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên" được thực hiện nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho công tác bảo tồn, khoanh nuôi xúc tiến tái sinh và phát triển loài cây này tại địa phương.

Mục đích và mục tiêu nghiên cứu:

• Mục đích: Xác định đặc điểm lâm học của cây Xoan đào tại xã Hoàng Nông, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên làm cơ sở khoa học cho việc phát triển loài cây này.
• Mục tiêu nghiên cứu:
  1. Xác định một số đặc điểm cấu trúc của loài Xoan đào tại xã Hoàng Nông.
  2. Xác định một số đặc điểm tái sinh của loài Xoan đào.
  3. Đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển loài Xoan đào.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Cây Xoan đào (Pygeum arboreum Endl) mọc tự nhiên trong các trạng thái rừng phục hồi.
• Phạm vi không gian: Các trạng thái rừng thứ sinh phục hồi trên địa bàn xã Hoàng Nông, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Số liệu thực địa được thu thập từ tháng 02/2016 đến tháng 06/2016.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận vận dụng quan điểm sinh thái phát sinh quần thể trong thảm thực vật rừng nhiệt đới của Thái Văn Trừng (1978), coi thảm thực vật rừng là sự phản ánh tổng hợp điều kiện hoàn cảnh tự nhiên và các nhân tố sinh thái tác động đến quá trình phục hồi rừng thứ sinh.

Khung lý thuyết và tiêu chuẩn phân loại

• Phân loại trạng thái rừng: Áp dụng hệ thống phân loại thảm thực vật của Loeschau, tập trung xác định các trạng thái rừng thứ sinh phục hồi sau nương rẫy hoặc sau khai thác (chủ yếu là trạng thái rừng IIA: rừng phục hồi còn non, gồm các loài cây tiên phong ưa sáng, đường kính $D_{1.3} \le 10\text{ cm}$ hoặc $D_{1.3} \ge 10\text{ cm}$ với tổng tiết diện ngang $\sum G > 10\text{ m}^2/\text{ha}$).
• Cấu trúc tầng thứ: Sử dụng phương pháp quan trắc đồ đứng Richards và Davis theo hướng dẫn của Thái Văn Trừng (1993) để chia không gian thẳng đứng thành 3 tầng tán: Tầng A1 (tầng vượt tán, chiều cao $\ge 20\text{ m}$), Tầng A2 (tầng tán chính của rừng), Tầng A3 (tầng dưới tán, chịu bóng, chiều cao từ $5 - 12\text{ m}$).
• Đánh giá cấp độ dầy rậm thảm tươi: Sử dụng thang cấp độ nhiều thực bì bao gồm các cấp: Soc (che phủ $75 - 100%$), Cop1 ($50 - 75%$), Cop2 ($25 - 50%$), Cop3 ($5 - 25%$), Sp (dưới $5%$), Sol (mọc rải rác), Un (cá biệt), Gr (mọc từng khóm).

Phương pháp thu thập dữ liệu thực địa

Hệ thống mẫu điều tra được bố trí theo phương pháp thực nghiệm sinh thái bằng hệ thống ô tiêu chuẩn (OTC) tạm thời và bán định vị đại diện cho 3 dạng địa hình (Chân núi, Sườn núi, Đỉnh núi):

• Tầng cây gỗ: Thiết lập 9 ô tiêu chuẩn kích thước $1.000\text{ m}^2$ ($0,1\text{ ha}$) (mỗi vị trí Chân, Sườn, Đỉnh đặt 3 OTC). Tiến hành đo đếm toàn bộ các cây gỗ có đường kính ngang ngực $D_{1.3} \ge 6\text{ cm}$, ghi nhận các chỉ tiêu: loài cây, đường kính $D_{1.3}$ (thước dây), chiều cao vút ngọn $H_{vn}$ và chiều cao dưới cành $H_{dc}$ (thước sào chia vạch $20\text{ cm}$, sai số $\pm 10\text{ cm}$), đường kính tán lá $D_t$ (hai hướng Đông - Tây và Nam - Bắc), phẩm chất cây (Tốt, Trung bình, Xấu).
• Tầng cây tái sinh: Trên mỗi OTC thiết lập 5 ô dạng bản (ODB) kích thước $5 \times 5\text{ m}$ ($25\text{ m}^2$) (4 ô ở 4 góc và 1 ô ở trung tâm OTC), tổng cộng 45 ODB cho 9 OTC. Ngoài ra, thiết lập 8 ODB/cây trội ($25\text{ m}^2$/ô, gồm 4 ô trong tán và 4 ô ngoài tán cây mẹ) để đánh giá khả năng phát tán hạt. Thu thập tên loài, nguồn gốc tái sinh (chồi hoặc hạt), phẩm chất sinh trưởng (Tốt, Trung bình, Xấu), độ tàn che và phân loại theo 8 cấp chiều cao: Cấp I ($< 0,3\text{ m}$), Cấp II ($0,3 - 0,5\text{ m}$), Cấp III ($0,5 - 1,0\text{ m}$), Cấp IV ($1,0 - 1,5\text{ m}$), Cấp V ($1,5 - 2,0\text{ m}$), Cấp VI ($2,0 - 2,5\text{ m}$), Cấp VII ($2,5 - 3,0\text{ m}$), Cấp VIII ($> 3,0\text{ m}$).
• Thảm tươi và cây bụi: Đo độ che phủ (% mặt đất) theo 2 đường chéo của ô dạng bản $25\text{ m}^2$, định danh thành phần loài và đo chiều cao cây bụi.
• Thổ nhưỡng: Đào và mô tả 3 phẫu diện đất điển hình ($1,2 \times 0,8 \times 1,0\text{ m}$) ở 3 vị trí Chân, Sườn, Đỉnh theo hướng dẫn trong "Sổ tay điều tra quy hoạch rừng" (1995), xác định độ dày tầng đất, màu sắc, độ chặt, thành phần cơ giới và tỷ lệ đá lẫn.

Phương pháp tính toán và xử lý số liệu

• Chỉ số quan trọng (IV%) tầng cây gỗ: Tính theo công thức của Curtis (1959): $$IV_i% = \frac{N_i% + G_i%}{2}$$ (Trong đó $N_i%$ là tỷ lệ phần trăm số cá thể, $G_i%$ là tỷ lệ phần trăm tiết diện ngang của loài $i$ so với lâm phần. Loài có $IV% > 5%$ được xác định là loài tham gia công thức tổ thành sinh thái).
• Chỉ số đa dạng sinh học:
  • Chỉ số đa dạng Simpson ($D$): $$D = 1 - \sum_{i=1}^{S} \frac{n_i(n_i - 1)}{N(N - 1)}$$
  • Chỉ số Shannon-Wiener ($H'$): $$H' = -\sum_{i=1}^{S} \left(\frac{n_i}{N}\right) \ln\left(\frac{n_i}{N}\right)$$
• Tổ thành tầng cây tái sinh: Xác định hệ số tổ thành $K_i$: $$K_i = \frac{n_i}{N} \times 10$$ (Loài có tỷ lệ $n% \ge 5%$ được đưa vào công thức tổ thành tái sinh).

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Trình bày cơ sở lý luận về vai trò của tài nguyên rừng nhiệt đới, thực trạng suy giảm diện tích rừng tự nhiên do áp lực chặt chọn và phá rừng làm nương rẫy tại Việt Nam nói chung và khu vực xã Hoàng Nông nói riêng. Xác định rõ mục đích, 3 mục tiêu cụ thể, ý nghĩa khoa học và thực tiễn trong công tác quản lý bảo vệ rừng và phục hồi loài Xoan đào bản địa.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

• Tình hình nghiên cứu trong nước: Tổng hợp các nghiên cứu về thành phần hóa học họ Hoa hồng (Đỗ Thị Ngọc Thủy, 2012 đối với loài Rubus alceaefolius Poir.), mô hình trồng rừng gỗ lớn bằng cây bản địa (Nguyễn Thị Nhung và cộng sự tại Cầu Hai), sử dụng thực vật chiết xuất phòng trừ sâu hại (Nguyễn Thị Lan Hương, 2011), các biện pháp kỹ thuật vườn ươm đối với Xoan ta (Lường Văn Thương, 2014) và nhân giống in vitro cây Xoan đào phục vụ chuyển gen (Nguyễn Thị Tình, 2013). Đồng thời kế thừa kết quả nghiên cứu lâm học của Lê Đình Thăng (2014), Cháng Văn Cường (2014), Nguyễn Hữu Tiến (2014) về các loài cây gỗ quý bản địa.
• Tình hình nghiên cứu trên thế giới: Tổng thuật đánh giá của IUCN và các nhà khoa học về tỷ lệ thực vật bị đe dọa tuyệt chủng; các quy luật phân bố cụm và phân bố Poisson của cây tái sinh rừng nhiệt đới (P. Richards, Bernard Rollet, Bava, Budowski); các công trình nghiên cứu động thái sinh trưởng của cây Xoan đào trong rừng thứ sinh vùng Tây Yên Tử (Vũ Thị Quế Anh, Martin Worbes, Ralph Mitlöhner, 2003) và nghiên cứu sinh trưởng các loài bản địa rừng thoái hóa miền Bắc Việt Nam (Hung Trieu Thai, Don Koo Lee, Su Young Woo, 2010).
• Tổng quan khu vực nghiên cứu: Tổng diện tích tự nhiên xã Hoàng Nông là $2.753,04\text{ ha}$ (đất nông nghiệp chiếm $2.634,93\text{ ha}$, diện tích rừng $1.884,9\text{ ha}$). Khí hậu chia làm 2 mùa (mùa mưa từ tháng 4 đến tháng 10 chiếm gần $80%$ lượng mưa; mùa khô từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau), nhiệt độ trung bình năm $22,9^\circ\text{C}$. Dân số có $1.269$ người, kinh tế dựa vào sản xuất nông - lâm nghiệp (chiếm $92,37%$ cơ cấu lao động), cây chè là cây trồng mũi nhọn với $390,14\text{ ha}$.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Chi tiết hóa 6 nội dung nghiên cứu: phân loại trạng thái rừng; đặc điểm hình thái và vật hậu học cây Xoan đào; điều kiện khí hậu, đất đai nơi phân bố; cấu trúc tầng cây cao (tổ thành, tầng thứ, mật độ, đa dạng sinh học); cấu trúc tầng cây tái sinh (tổ thành, mật độ, nguồn gốc, chất lượng, phân bố chiều cao); đề xuất giải pháp kỹ thuật lâm sinh. Quy định cụ thể quy trình lập 9 OTC ($1.000\text{ m}^2$), 45 ODB ($25\text{ m}^2$) và đào 3 phẫu diện đất.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu

Trình bày hệ thống số liệu điều tra thực nghiệm về trạng thái thảm thực vật, các đặc tính hình thái giải phẫu của thân, cành, lá, nhịp điệu vật hậu 12 tháng, tính chất lý hóa các tầng phát sinh đất feralit, các công thức tổ thành tầng cây cao và tầng cây tái sinh tại 3 vị trí địa hình Chân, Sườn, Đỉnh.

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đưa ra 4 kết luận tổng quát về trạng thái rừng, đặc điểm sinh thái, cấu trúc lâm phần, khả năng tái sinh của Xoan đào tại xã Hoàng Nông; đồng thời kiến nghị các giải pháp lâm sinh cụ thể đối với chính quyền địa phương và ngành kiểm lâm nhằm bảo tồn nguồn gen.

---

Kết quả và đóng góp

1. Phân loại trạng thái rừng và điều kiện sinh thái lập địa

• Trạng thái rừng: Toàn bộ diện tích điều tra tại 3 vị trí địa hình thuộc Trạng thái rừng IIA (rừng thứ sinh phục hồi sau nương rẫy, đặc trưng bởi các loài cây tiên phong ưa sáng, mọc nhanh).
• Điều kiện thổ nhưỡng: Đất phát triển tại khu vực là đất feralit có tầng dày biến động từ trung bình đến dày ($0 - 50\text{ cm}$), độ dốc địa hình từ $25 - 35^\circ$, tỷ lệ đá lẫn ít. Màu sắc đất biến chuyển từ nâu xốp ở tầng mặt ($0 - 5\text{ cm}$) sang nâu vàng, vàng đỏ hoặc đỏ vàng ở các tầng sâu; thành phần cơ giới biến đổi từ đất cát, thịt nhẹ (vị trí chân, sườn) đến thịt nặng và đất sét rất chặt (vị trí đỉnh).

Vị trí địa hình	Độ sâu tầng đất (cm)	Màu sắc đất	Độ chặt	Thành phần cơ giới	Tỷ lệ đá lẫn
Chân (Độ dốc $25^\circ$)	$0 - 5$ $5 - 10$ $10 - 20$ $20 - 30$ $30 - 50$	Nâu Nâu vàng nhạt Vàng hơi đỏ Đỏ vàng nhạt Vàng đỏ	Xốp nhẹ Hơi chặt Hơi chặt Chặt Chặt	Đất cát Thịt nhẹ Thịt nhẹ Thịt nặng Thịt nặng	Ít Ít Trung bình Ít Ít
Sườn (Độ dốc $25^\circ$)	$0 - 5$ $5 - 10$ $10 - 20$ $20 - 30$ $30 - 50$	Nâu Nâu vàng nhạt Nâu hơi đỏ Nâu vàng nhạt Vàng đỏ	Xốp nhẹ Hơi chặt Hơi chặt Chặt Chặt	Đất cát Thịt nhẹ Thịt nhẹ Thịt nặng Thịt nặng	Ít Ít Trung bình Ít Ít
Đỉnh (Độ dốc $35^\circ$)	$0 - 5$ $5 - 10$ $10 - 20$ $20 - 30$ $30 - 50$	Nâu Vàng nhạt Nâu đỏ Đỏ vàng nhạt Đỏ vàng	Hơi chặt Hơi chặt Chặt Chặt Rất chặt	Thịt nhẹ Thịt nặng Thịt Thịt nặng Sét	Ít Ít Trung bình Ít Ít

2. Đặc điểm hình thái và vật hậu học cây Xoan đào

• Hình thái: Cây gỗ lớn, thân đơn trục thẳng hình trụ, cao $20 - 25\text{ m}$, đường kính ngang ngực trung bình $40 - 50\text{ cm}$ (cá thể lớn nhất ghi nhận đạt $81,21\text{ cm}$). Phân cành cao ở khoảng 3/4 chiều cao thân, góc phân cành lớn $60 - 70^\circ$, cành lớn cong vặn. Vỏ ngoài màu xanh trắng hoặc nâu nhạt, khi già nứt dọc nông, thịt vỏ vàng hoặc hồng, toàn thân có mùi hôi bọ xít đặc trưng. Cây có đường kính $> 50\text{ cm}$ xuất hiện bạnh vè nhỏ cao tới $1,2\text{ m}$. Lá đơn nguyên, phiến dày, dài $10 - 15\text{ cm}$, rộng $3 - 4\text{ cm}$, mặt sau có $10 - 15$ đôi gân thứ cấp nổi rõ phân bố so le. Khảo sát 30 cây tiêu chuẩn cho thấy đường kính tán trung bình đạt $9,2\text{ m}$.
• Vật hậu:
  • Thời kỳ sinh dưỡng: Đổi màu lá vàng vào giữa tháng 11, rụng lá tập trung vào tháng 12, đâm chồi và ra lá non vào tháng 1 - 2.
  • Thời kỳ sinh sản: Cây $8 - 10$ tuổi bắt đầu bói quả, từ 14 tuổi trở đi chất lượng hạt mới đạt tiêu chuẩn giống. Nở hoa vào tháng 3 - 4 (thời gian hoa nở kéo dài khoảng 20 ngày). Quả non hình thành từ cuối tháng 3 đến giữa tháng 5. Quả già từ đầu tháng 8 đến giữa tháng 9. Quả chín và rụng từ tháng 10 đến tháng 11. Chu kỳ sai quả cách nhau $3 - 5$ năm (trong năm được mùa quả, tỷ lệ cây ra quả đạt $60 - 70%$).
  • Đặc tính hạt giống: $1\text{ kg}$ quả có $300 - 350$ quả, độ thuần $> 95%$, tỷ lệ nảy mầm ban đầu $< 50%$. Do hạt chứa hàm lượng dầu cao nên mất sức nảy mầm nhanh (giảm $50 - 60%$ sức nảy mầm sau 1,5 tháng bảo quản thông thường), đòi hỏi phải ủ cát ẩm $80%$ và gieo ươm ngay sau khi thu hoạch.

3. Cấu trúc tầng cây cao và tính đa dạng loài

• Tổ thành loài: Xoan đào tham gia vào công thức tổ thành tầng cây cao ưu thế ở vị trí Chân ($IV = 14,98%$) và Đỉnh ($IV = 11,33%$), nhưng ở vị trí Sườn có chỉ số cạnh tranh thấp hơn ($IV < 5%$).
  • Công thức Chân: $14,98\text{Xđ} + 10,78\text{B} + 7,13\text{K} + 6,32\text{Kh} + 5,29\text{Tt} + 5,23\text{N} + 50,27\text{Lk}$ (22 loài).
  • Công thức Sườn: $9,89\text{Tm} + 7,02\text{Tv} + 6,86\text{Kh} + 6,75\text{Hđv} + 6,35\text{B} + 5,84\text{S} + 5,47\text{Lx} + 5,29\text{Ng} + 5,08\text{Rx} + 41,44\text{Lk}$ (21 loài).
  • Công thức Đỉnh: $11,77\text{S} + 11,33\text{Xđ} + 10,85\text{Tt} + 7,64\text{Kh} + 6,68\text{Tđ} + 5,68\text{V} + 5,53\text{B} + 5,21\text{Gg} + 35,31\text{Lk}$ (20 loài). (Ký hiệu: Xđ: Xoan đào, B: Bứa, K: Kẹn, Kh: Kháo, Tt: Trám trắng, N: Nhội, Tm: Thừng mực, Tv: Tu va, Hđv: Hải đường vàng, S: Sồi, Lx: Lim xanh, Ng: Ngát, Rx: Re xanh, Tđ: Trám đen, V: Vạng, Gg: Giẻ gai, Lk: Loài khác).
• Tầng thứ và mật độ: Cây Xoan đào trưởng thành chủ yếu chiếm lĩnh tầng vượt tán A1 ($H \ge 20\text{ m}$) và tầng tán chính A2. Mật độ lâm phần toàn rừng dao động từ $500 - 590\text{ cây/ha}$, trong đó mật độ Xoan đào đạt từ $30 - 35\text{ cây/ha}$.

Vị trí	Mật độ toàn rừng (cây/ha)	Mật độ Xoan đào (cây/ha)	Chiều cao TB toàn rừng $H_{bq}$ (m)	Chiều cao TB Xoan đào $H_{bq}$ (m)	Số loài ($S$)	Chỉ số Simpson ($D$)	Chỉ số Shannon ($H'$)
Chân	535	35	8,98	11,23	21	0,90	2,76
Sườn	590	30	8,99	11,67	22	0,92	2,40
Đỉnh	500	30	9,95	16,00	20	0,93	2,39

4. Cấu trúc tầng cây tái sinh

• Tổ thành tái sinh: Các loài chiếm ưu thế tái sinh cao gồm Kháo, Tu va, Bứa, Nhội, Hải đường vàng, Trám trắng. Cây tái sinh Xoan đào có số lượng cá thể rất thấp nên không xuất hiện trong công thức tổ thành ($K_i < 0,5$ tương ứng tỷ lệ $n% < 5%$).
  • Vị trí Chân: $1,43\text{Kh} + 1,27\text{Nh} + 0,95\text{Tv} + 0,95\text{Tt} + 0,79\text{B} + 0,63\text{Tđ} + 3,97\text{Lk}$
  • Vị trí Sườn: $1,20\text{Tv} + 1,11\text{Hđv} + 1,11\text{Kh} + 1,02\text{B} + 0,65\text{Lx} + 0,56\text{Rx} + 0,56\text{Tt} + 3,80\text{Lk}$
  • Vị trí Đỉnh: $1,00\text{Kh} + 0,78\text{B} + 0,78\text{V} + 0,67\text{Dgh} + 0,67\text{Gg} + 0,67\text{Tđ} + 0,56\text{Hđv} + 4,89\text{Lk}$ (Dgh: Dâu gia hó).
• Mật độ tái sinh: Mật độ cây tái sinh toàn lâm phần đạt từ $810 - 1.140\text{ cây/ha}$ (trong đó số cây triển vọng đạt $700 - 880\text{ cây/ha}$). Mật độ tái sinh riêng của Xoan đào rất nghèo nàn, dao động từ $40 - 60\text{ cây/ha}$ (ở vị trí chân ghi nhận $60\text{ cây/ha}$, sườn $50\text{ cây/ha}$, đỉnh $40\text{ cây/ha}$).

5. Giải pháp lâm sinh đề xuất

• Tổ chức bảo vệ nghiêm ngặt các cây mẹ Xoan đào thành thục hiện có (cây có độ tuổi $\ge 14$ tuổi, phẩm chất tốt, thân thẳng) tại các đai rừng đệm Tam Đảo để làm nguồn lấy giống tự nhiên.
• Thực hiện các biện pháp điều chỉnh tán che và xử lý thực bì: phát dọn cục bộ dây leo, cây bụi rậm rạp dưới tán cây mẹ vào thời điểm trước khi quả rụng (tháng 9 - 10) nhằm tạo điều kiện cho hạt tiếp xúc với đất khoáng.
• Tổ chức thu hái quả chín kịp thời trong tháng 9 - 10, tiến hành ủ hạt bảo quản trong cát ẩm đúng quy trình và gieo ươm ngay để phục vụ công tác trồng rừng bổ sung, làm giàu rừng.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Do giới hạn thời gian thực tập tốt nghiệp (từ tháng 02/2016 đến tháng 06/2016), việc theo dõi các pha vật hậu sinh sản của loài Xoan đào (như giai đoạn quả già, quả chín từ tháng 8 đến tháng 11) chỉ mới dừng lại ở việc kết hợp điều tra hồi cố, phỏng vấn người dân địa phương và kế thừa các tài liệu nghiên cứu chuyên ngành trước đó. Phạm vi khảo sát thực địa giới hạn tại một đơn vị hành chính xã (Hoàng Nông).
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần tiếp tục bố trí các ô định vị dài hạn để theo dõi liên tục động thái ra hoa, tỷ lệ đậu quả và chu kỳ sai quả $3 - 5$ năm của loài Xoan đào; đồng thời mở rộng các nghiên cứu thực nghiệm về kỹ thuật gieo ươm mô hình và khảo nghiệm các biện pháp kỹ thuật xúc tiến tái sinh nhân tạo trên các lập địa thoái hóa khác nhau trong khu vực miền núi phía Bắc.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng: Khóa luận là tài liệu tham khảo chuyên ngành hữu ích cho sinh viên, học viên cao học và cán bộ nghiên cứu thuộc các ngành Lâm nghiệp, Quản lý tài nguyên rừng, Sinh thái học thực vật và Lâm sinh.
• Nội dung giá trị: Cung cấp hệ thống dữ liệu thực địa chi tiết về cấu trúc tổ thành ($IV%$), mật độ phân bố, các chỉ số đa dạng sinh học ($D$, $H'$) của hệ sinh thái rừng thứ sinh phục hồi IIA vùng đệm Tam Đảo; mô tả các tầng phát sinh đất feralit; cùng dẫn liệu cụ thể về hình thái giải phẫu và lịch vật hậu 12 tháng của cây Xoan đào (Pygeum arboreum Endl).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Đặc điểm hình thái phân cành, vỏ thân và mùi đặc trưng của cây Xoan đào tại khu vực nghiên cứu là gì?

Cây Xoan đào trưởng thành có thân đơn trục thẳng hình trụ, phân cành ở vị trí khoảng 3/4 chiều cao thân cây với góc phân cành lớn ($60 - 70^\circ$), các cành lớn thường cong vặn và sà xuống. Vỏ ngoài màu xanh trắng hoặc nâu nhạt, khi già nứt dọc nông, thịt vỏ vàng hoặc hơi hồng, toàn thân cây tỏa ra mùi hôi bọ xít đặc trưng. Cây có đường kính $> 50\text{ cm}$ xuất hiện bạnh vè nhỏ cao tới $1,2\text{ m}$.

2. Trạng thái rừng tại 3 vị trí địa hình khảo sát ở xã Hoàng Nông được xếp vào kiểu nào theo tiêu chuẩn Loeschau?

Dựa trên chỉ số đường kính bình quân $D_{1.3}$ ($12,74 - 17,45\text{ cm}$), tổng tiết diện ngang ($G = 2,82 - 4,80\text{ m}^2/\text{ha}$), độ tàn che ($60% - 90%$) và sự hiện diện của các loài cây tiên phong ưa sáng, cả 3 vị trí Chân, Sườn, Đỉnh đều được xác định thuộc Trạng thái rừng IIA (rừng thứ sinh phục hồi sau nương rẫy).

3. Nhịp điệu vật hậu ra hoa, kết quả và đặc tính bảo quản hạt giống Xoan đào diễn ra như thế nào?

Cây nở hoa vào tháng 3 - 4 (kéo dài khoảng 20 ngày), quả non phát triển từ cuối tháng 3 đến giữa tháng 5, quả già kéo dài từ đầu tháng 8 đến giữa tháng 9, quả chín và rụng trong tháng 10 - 11. Chu kỳ sai quả từ $3 - 5$ năm. Hạt chứa nhiều dầu nên giảm $50 - 60%$ sức nảy mầm sau 1,5 tháng bảo quản thông thường; vì vậy cần ủ cát ẩm $80%$ và gieo ươm ngay sau khi thu hái vào tháng 9 - 10.

4. Mật độ và vị trí tầng tán của cây Xoan đào trong cấu trúc lâm phần tầng cây cao tại Hoàng Nông ra sao?

Trong lâm phần cây cao, Xoan đào phân bố ở mật độ từ $30 - 35\text{ cây/ha}$ (chiếm tỷ lệ nhỏ trong tổng mật độ toàn rừng $500 - 590\text{ cây/ha}$). Cây Xoan đào trưởng thành là loài ưa sáng, chiếm lĩnh tầng vượt tán A1 ($H \ge 20\text{ m}$) và tầng tán chính A2 của rừng.

5. Vì sao Xoan đào không có tên trong công thức tổ thành tầng cây tái sinh tại khu vực nghiên cứu?

Mật độ cây tái sinh Xoan đào tại các vị trí điều tra rất thấp, chỉ đạt $40 - 60\text{ cây/ha}$ (so với tổng mật độ tái sinh toàn lâm phần là $810 - 1.140\text{ cây/ha}$). Do số lượng cá thể điều tra được nhỏ, hệ số tổ thành không đạt ngưỡng quy chuẩn $K_i \ge 0,5$ (tương ứng tỷ lệ tham gia $n% < 5%$), nên Xoan đào không đủ điều kiện tham gia công thức tổ thành tầng cây tái sinh.

---

Kết luận

Khóa luận đã khảo sát và làm rõ các đặc tính lâm học cơ bản của loài Xoan đào (Pygeum arboreum Endl) mọc tự nhiên trong trạng thái rừng phục hồi IIA tại xã Hoàng Nông, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên. Kết quả nghiên cứu xác định Xoan đào là loài cây gỗ lớn ưu thế ở tầng vượt tán A1 và tầng tán chính A2 nhưng mật độ tầng cây cao ($30 - 35\text{ cây/ha}$) và mật độ cây tái sinh tự nhiên ($40 - 60\text{ cây/ha}$) đều ở mức thấp. Các dẫn liệu chi tiết về đặc tính phẫu diện đất feralit, biên độ sinh thái, hình thái thân - lá và nhịp điệu vật hậu học được công bố trong khóa luận là cơ sở khoa học trực tiếp phục vụ công tác xây dựng giải pháp kỹ thuật lâm sinh, khoanh nuôi xúc tiến tái sinh và nhân giống phát triển loài Xoan đào tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Rừng được xem là "lá phổi" của trái đất, rừng có vai trò rất quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái và sự đa dạng sinh học trên hành tinh chúng ta. Bởi vậy, bảo vệ rừng và nguồn tài nguyên rừng luôn trở thành một yêu cầu, nhiệm vụ không thể trì hoãn đối với tất cả các quốc gia trên thế giới trong đó có Việt Nam. Đó là một thách thức vô cùng to lớn đòi hỏi mỗi cá nhân, tổ chức thuộc các cấp trong một quốc gia và trên thế giới nhận thức được vai trò và nhiệm vụ của mình trong công tác phục hồi và phát triển rừng. Hầu hết rừng tự nhiên của Việt Nam đều bị tác động, sự tác động theo hai hướng chính đó, là chặt chọn (chặt cây đáp ứng yêu cầu sử dụng).

Đây là lối khai thác hoàn toàn tự do, phổ biến ở các vùng có đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống (lấy gỗ về làm nhà, làm củi…). Cách thứ hai là khai thác trắng như:Phá rừng làm nương rẫy, khai thác trồng cây công nghiệp, phá rừng tự nhiên trồng rừng công nghiệp…). Trong hai cách này, cách thứ nhất rừng vẫn còn tính chất đất rừng, kết cấu rừng bị phá vỡ, rừng nghèo kiệt về trữ lượng và chất lượng, nhưng vẫn còn khả năng phục hồi. Với cách khai thác thứ hai, rừng hoàn toàn bị mất trắng, khó có khả năng phục hồi.

Vai trò của rừng là rất to lớn, thế nhưng trong những năm vừa qua diện tích rừng tự nhiên của chúng ta ngày càng giảm sút cả về số lượng và chất lượng. Xã Hoàng Nông, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên là một trong những Xã gần với, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên là một trong những vùng thuộc khu VQG Tam Đảo tiếp giáp với đỉnh cao nhất của dãy núi này (1590 m). Đây cũng là xã ngã ba ranh giới giữa ba tỉnh Thái Nguyên, Vĩnh Phúc và Tuyên Quang. Xã Hoàng Nông giáp với xã La Bằng ở phía Tây bắc, Bản 2 Ngoại và Tiên Hội ở phía Đông bắc, xã Khôi Kỳ ở phía Đông, Mỹ Yên ở phía Đông nam và ở phía Tây nam, qua dãy Tam Đảo là xã Đạo Trù thuộc huyện Tam Đảo, tỉnh Vĩnh Phúc và xã Sơn Dương của huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang.

Hiện nay trên địa bàn, diện tích rừng tự nhiên đã bị suy giảm do người dân đốt rừng để sản xuất các loại cây trồng khác làm cho trữ lượng rừng đã bị giảm mạnh. Tuy số lượng rừng trồng đã được tăng lên và cây trồng chủ yếu là cây Keo và Bạch đàn nhưng trữ lượng rừng vẫn không tăng đáng kể. Chính vì vậy cần có những giải pháp thích hợp nhằm phục hồi lại rừng, để rừng có thể phát huy tối đa những vai trò của nó, đảm bảo được lợi ích về mặt sinh thái môi trường và kinh tế cho người dân sống quanh khu vực. Để làm được điều này thì chúng ta phải hiểu biết đầy đủ những quy luật phát triển của hệ sinh thái rừng.

Do đó cấu trúc rừng được xem là cơ sở quan trọng nhất giúp các nhà lâm nghiệp có thể chủ động trong việc xác lập các kế hoạch và biện pháp kỹ thuật tác động chính xác vào rừng để quản lý, kinh doanh rừng được lâu bền hơn. Trước thực tiễn đó, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu đặc điểm lâm học và phân bố tự nhiên cây Xoan đào (Pygeum arboreum Endl) tại xã Hoàng Nông, huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên” làm cơ sở khoa học cho việc phát triển cây xoan đào tại xã Hoàng Nông. Mục đích nghiên cứu - Đặc điểm lâm học của cây Xoan đào tại xã Hoàng, huyện Đại Từ, tỉnh, Thái Nguyên. Mục tiêu của đề tài - Xác định một số đặc điểm cấu trúc của loài Xoan đào tại xã Hoàng Nông - Xác định một số đặc điểm tái sinh của loài Xoan đào.

- Đề xuất một số giải pháp nhằm phát triển loài Xoan đào. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa học tập và nghiên cứu khoa học - Giúp cho sinh viên cố, hệ thống lại kiến thức đã học vận dụng vào thực tiến sản xuất. - Tạo nền tảng kiến thức, kinh nghiệm cho sinh viên trong công việc tương lai.

- Giúp sinh viên nắm được cấu trúc và phương pháp của một đề tài nghiên cứu khoa học. Ý nghĩa thực tiến sản xuất - Việc nghiên cứu này sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về khả năng sinh trưởng và phát triển của cây xoan đào và có cơ sở đề ra những biện pháp lâm sinh như khoanh nuôi phát triển cây xoan đào. - Việc nghiên cứu khoa học của sinh viên còn giúp các cán bộ địa phương nắm bắt được hiện trạng rừng nới công tác một cách khách quan để có biện pháp và hướng đi trong việc phục hồi và làm giàu rừng. 4 Phần 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.

Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam Xoan đào (Pygeum arboreum Endl) thuộc họ Hoa hồng (Rosaceae) là loài cây bản địa đa tác dụng có giá trị kinh tế cao, sinh trưởng nhanh. Ở Việt Nam, loài cây này đươ ̣c phân b ố mô ̣t số ít ở vùng núi phía B ắc… và một số khác ở Tây Nguyên. Trong những năm gần đây Xoan đào bị khai thác cạn kiệt nên được liệt kê vào sách đỏ Việt Nam. Gỗ Xoan đào được dùng làm ván lạng, ván bóc và các đồ nội thất gia đình như cửa gỗ, bàn ghế, tủ bếp… Đặc biệt, hiện nay gỗ xoan đào được dùng làm ván lót sàn, kệ bếp, đồ nội thất cao cấp, loại gỗ này đang rất được ưa chuộng trên thị trường.

Gỗ xoan đào đang trở thành xu hướng và sự lựa chọn của rất nhiều gia đình… Vì nó có vân gỗ đỏ, màu gỗ rất sang trọng. Trong điều kiện tự nhiên, cây có thể cao tới 40m, đường kính ngang ngực đạt 75cm thân cây hình trụ, thẳng, vỏ mỏng, nhẵn màu xám bạc [14]. Ở nước ta có một số hoạt động nghiên cứu về cây Xoan cũng như họ Hoa hồng (Rosaceae), đã đạt được nhiều kết quả ban đầu như nghiên cứu thành phần hoá học của thân cây Mâm xôi (Rubus alceaefolius Poir.) họ Rosaceae ở Yên Sơn - Tuyên Quang của Đỗ Thị Ngọc Thủy (2012), cho thấy đã thu thập được mẫu nghiên cứu cây Mâm xôi tại Tuyên Quang và xác định tên khoa học của nó là Rubus alceaefolius Poir. Kết quả phân tích định tính cây Rubus alceaefolius cho biết trong cây Mâm xôi có các lớp chất sterol, flavonoit, cumarin, glucosit trợ tim và saponin.

Từ dịch chiết metanol của thân cây Mâm xôi (Rubus alceaefolius) bằng phương pháp sắc ký cột, kết hợp với phương pháp tinh chế kết tinh lại, bảy hợp chất β-sitosterol (MXH1), β- sitosterol-3-O-β-D-glucopyranosit (MXE1), axit ursolic (MXH6), axit euscaphic (MXH14), suavissimoside R1 (MXE18), trachelosperoside A1 5 (MXE21) và 8-methoxy-4H-chromen-4-one (MXE2), đã được phân lập và nhận dạng. Trong số sáu hợp chất thu được, ba hợp chất suavissimoside R1 (MXE18), trachelosperoside A1 (MXE21) và 8-methoxy-4H-chromen-4-one (MXE2) được phát hiện lần đầu tiên từ loài Rubus alceaefolius Poir [5]. Ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật xây dựng mô hình trồng rừng gỗ lớn bằng các loài cây bản địa vùng trung tâm Bắc bộ của Nguyễn Thị Nhung và cộng sự thuộc trung tâm Nghiên cứu thực nghiệm Lâm sinh Cầu Hai.Các loài cây Dẻ đỏ, Sồi phảng, Xoan đào, Re gừng sinh trưởng nhanh và ổn định. Cây Kháo vàng sinh trưởng chậm hơn 4 loài trên nhưng cũng là loài sinh trưởng nhanh và tương đối ổn định.

Đề tài đã xây dựng được hướng dẫn kỹ thuật gây trồng 5 loài cây. Các loài cây này có thể đầu tư để tập huấn kỹ thuật và xây dựng mô hình trình diễn và phát triển trên diện rộng trong sản xuất gỗ lớn [4]. Kết quả nghiên cứu và sử dụng một số loài thực vật thuộc họ xoan (Meliaece) trong phòng trừ sâu hại rau bắp cải vụ đông xuân chính vụ năm 2010 tại Đồng Hỷ - Thái Nguyên của Nguyễn Thị Lan Hương (2011) cho thấy, các loài sâu hại xuất hiện và gây hại trong suốt quá trình sinh trưởng và phát triển của cây bắp cải. Trong các loài sâu hại rau bắp cải vụ Đông Xuân chính vụ năm 2010, mật độ rệp đạt cao nhất, với mật độ trung bình là 133,83 con/m2; tiếp đến là mật độ bọ nhảy đạt 83,0 con/m2; mật độ trung bình của sâu tơ là 71,04 con/m2; mật độ trung bình của sâu xanh 68 con/m2 và thấp nhất là mật độ trung bình của sâu khoang 63,08 con/m2.

Dung dịch ngâm quả xoan và dung dịch ngâm lá xà cừ có tác dụng xua đuổi nhanh và mạnh đối với tất cả các loài sâu chính hại bắp cải. Trong đó, hiệu lực xua đuổi của dung dịch ngâm quả xoan nhanh nhất đối với bọ nhảy (đạt 100% sau xử lý 7h); tiếp đến đối với rệp (đạt 90,0 - 100% sau xử lý 7h và đạt 100% sau xử lý 9h); hiệu 6 lực xua đuổi sâu tơ (đạt 100,0% sau xử lý 9h) và chậm hơn đối với sâu xanh và sâu khoang (đạt 98,0 - 100% sau xử lý 11h). Hiệu lực tiêu diệt của dung dịch ngâm quả xoan Neem có hiệu lực tiêu diệt nhanh và mạnh đối với tất cả các loài sâu chính hại rau bắp cải; còn hiệu lực tiêu diệt của dung dịch ngâm lá xà cừ có tác dụng tiêu diệt nhanh và mạnh đối với sâu xanh, sâu tơ, sâu khoang và rệp; nhưng có hiệu lực tiêu diệt thấp & chậm đối với bọ nhảy [2]. Bên cạnh các đề tài nghiên cứu về họ Hoa hồng các đề tài đang được nghiên cứu sâu thêm về lài cây xoan từ nhân giống cho đến thực nghiệm tại hiện trường: Một số biện pháp kỹ thuật chủ yếu trong sản xuất giống cây Xoan ta (Melia azedarach) tại vườn ươm trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên của Lường Văn Thương (2014), đã cho thấy.

Xử lý kích thích hạt nảy mầm: Công thức 400C Sau khi kích thích hạt nảy mầm, 10 ngày sau khi mới bắt đầu nảy mầm, 20 ngày kết thúc qua trình nảy mầm. Sinh trưởng chiều cao trung bình (Hvn) của cây Xoan ta ở các công thức: CT1 (ĐC) có X 1 = 4.37 (cm) CT2 (3% Phân vi sinh hoai mục) có X 2 = 11,08 (cm) CT3 (5% Phân vi sinh hoai mục) có X 3 = 11,20 (cm) CT4 (7% Phân vi sinh hoai mục) có X 4 = 10,74 (cm) Kiểm tra bảng phân tích phương sai 1 nhân tố cho thấy FA(Hvn) = 906,50 > F05(Hvn) =4,07(m) Vậy nhân tố A (CTTN) tác động không đồng đều đến chiều cao của cây Xoan ta, do đó công thức hỗ hợp ruột bầu 3 có ảnh hưởng sinh trưởng chiều cao của cây Xoan ta ở giai đoạn vườn ươm là tốt nhất. Ta thấy sự tăng trưởng giữa các công thức ảnh hưởng ruột bầu có sự chênh lệch nhau không đáng kể.