Luận văn thạc sỹ về chính sách công và sinh kế bền vững tại ấp Mũi, Cà Mau

Tài liệu Chính sách công và sinh kế bền vững tại ấp mũi, cà mau tổng hợp lý thuyết và thực hành, phục vụ học tập ngành tại Việt Nam

• Tác giả: Nguyễn Xuân Vinh
• Người hướng dẫn: T.S Rainer Assé
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Nghiên cứu chính sách công và sinh kế bền vững tại ấp Mũi, Cà Mau
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• TÓM TẮT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC KÝ HIỆU, TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ
• DANH MỤC PHỤ LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: Bối cảnh nghiên cứu
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Cấu trúc luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
• 2.1. Khung phân tích
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu chính sách công và sinh kế bền vững tại ấp Mũi

Nghiên cứu chính sách công và sinh kế bền vững tại ấp Mũi, Cà Mau là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh hiện nay. Ấp Mũi, nằm trong khu bảo tồn thiên nhiên thế giới Mũi Cà Mau, đang đối mặt với nhiều thách thức về sinh kế và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Chính sách công đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện sinh kế của người dân địa phương, đồng thời bảo vệ môi trường. Nghiên cứu này sẽ phân tích các chính sách hiện hành và đề xuất các giải pháp nhằm phát triển bền vững cho cộng đồng.

1.1. Đặc điểm sinh kế và tài nguyên thiên nhiên tại ấp Mũi

Ấp Mũi có đặc điểm sinh kế chủ yếu dựa vào nguồn tài nguyên tự nhiên như lâm sản và thủy sản. Tuy nhiên, tình trạng nghèo đói và thiếu vốn đầu tư đã khiến người dân gặp nhiều khó khăn trong việc phát triển sinh kế bền vững. Nghiên cứu sẽ chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng đến sinh kế của người dân và cách thức họ ứng phó với những thách thức này.

1.2. Vai trò của chính sách công trong phát triển sinh kế

Chính sách công có vai trò quan trọng trong việc định hình các chiến lược phát triển sinh kế bền vững. Nghiên cứu sẽ phân tích các chính sách hiện hành và đánh giá tác động của chúng đến đời sống của người dân tại ấp Mũi. Các chính sách này cần được điều chỉnh để phù hợp hơn với thực tế địa phương.

II. Vấn đề và thách thức trong sinh kế bền vững tại ấp Mũi

Người dân ấp Mũi đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc duy trì sinh kế bền vững. Tình trạng biến đổi khí hậu, cạn kiệt tài nguyên và áp lực từ chính sách bảo vệ môi trường đã làm gia tăng khó khăn cho người dân. Nghiên cứu sẽ chỉ ra những vấn đề chính mà người dân đang gặp phải và cách thức họ ứng phó với những thách thức này.

2.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến sinh kế

Biến đổi khí hậu đang gây ra nhiều tác động tiêu cực đến sinh kế của người dân ấp Mũi. Nước biển dâng, sạt lở đất và thời tiết khắc nghiệt đã làm giảm khả năng sản xuất nông nghiệp và đánh bắt thủy sản. Nghiên cứu sẽ phân tích các tác động này và đề xuất các biện pháp ứng phó.

2.2. Khó khăn trong việc tiếp cận nguồn lực và vốn

Người dân ấp Mũi gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn lực và vốn để phát triển sinh kế. Thiếu kiến thức, kỹ năng và các mối quan hệ xã hội đã làm giảm khả năng tiếp cận các nguồn tài chính. Nghiên cứu sẽ chỉ ra các rào cản và đề xuất giải pháp cải thiện tình hình.

III. Phương pháp nghiên cứu chính sách công tại ấp Mũi

Nghiên cứu sẽ áp dụng các phương pháp phân tích định tính và định lượng để đánh giá tình trạng sinh kế và tác động của chính sách công. Các phương pháp này sẽ giúp thu thập dữ liệu chính xác và đáng tin cậy, từ đó đưa ra các khuyến nghị phù hợp cho chính quyền địa phương.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu sẽ được thu thập thông qua các cuộc phỏng vấn sâu với người dân, khảo sát và phân tích tài liệu liên quan đến chính sách công. Phương pháp này sẽ giúp hiểu rõ hơn về thực trạng sinh kế và nhu cầu của người dân.

3.2. Phân tích dữ liệu và đánh giá tác động

Sau khi thu thập dữ liệu, nghiên cứu sẽ tiến hành phân tích để đánh giá tác động của các chính sách công đến sinh kế của người dân. Các chỉ số sẽ được sử dụng để đo lường hiệu quả của các chính sách hiện hành.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại ấp Mũi

Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về tình trạng sinh kế và tác động của chính sách công tại ấp Mũi. Những phát hiện này sẽ giúp chính quyền địa phương điều chỉnh các chính sách để phù hợp hơn với nhu cầu của người dân, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

4.1. Kết quả chính từ nghiên cứu

Nghiên cứu sẽ trình bày các kết quả chính về tình trạng sinh kế của người dân, bao gồm các yếu tố ảnh hưởng và những thách thức mà họ đang gặp phải. Những kết quả này sẽ là cơ sở để đề xuất các chính sách phù hợp.

4.2. Khuyến nghị chính sách cho chính quyền địa phương

Dựa trên các kết quả nghiên cứu, các khuyến nghị sẽ được đưa ra nhằm cải thiện sinh kế bền vững cho người dân ấp Mũi. Những khuyến nghị này sẽ tập trung vào việc tăng cường tiếp cận nguồn lực, đào tạo kỹ năng và phát triển các mô hình sinh kế mới.

V. Kết luận và tương lai của chính sách sinh kế tại ấp Mũi

Kết luận của nghiên cứu sẽ tóm tắt các phát hiện chính và nhấn mạnh tầm quan trọng của việc điều chỉnh chính sách công để phát triển sinh kế bền vững tại ấp Mũi. Tương lai của chính sách sinh kế sẽ phụ thuộc vào khả năng thích ứng với các thách thức hiện tại và sự tham gia của cộng đồng trong quá trình ra quyết định.

5.1. Tóm tắt các phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng chính sách công hiện tại chưa đáp ứng được nhu cầu của người dân ấp Mũi. Cần có sự điều chỉnh để đảm bảo sinh kế bền vững và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

5.2. Định hướng tương lai cho chính sách sinh kế

Tương lai của chính sách sinh kế tại ấp Mũi cần tập trung vào việc phát triển các mô hình sinh kế bền vững, tăng cường sự tham gia của cộng đồng và cải thiện khả năng tiếp cận nguồn lực. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ấp Mũi, xã Đất Mũi, huyện Ngọc Hiển, tỉnh Cà Mau, là khu vực sinh sống của khoảng 1.450 người với 341 hộ gia đình, trong đó tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo lên đến 21,7%. Đây là vùng đất nằm hoàn toàn trong khu bảo tồn thiên nhiên thế giới Mũi Cà Mau, được công nhận theo công ước RAMSAR năm 2013. Sinh kế của cư dân chủ yếu dựa vào nguồn tài nguyên tự nhiên như rừng ngập mặn và thủy sản ven bờ, tuy nhiên, nguồn tài sản sinh kế của họ rất hạn chế, chủ yếu dựa vào lao động giản đơn, thiếu kỹ thuật và phương tiện sản xuất công suất thấp. Các hộ gia đình dễ bị tổn thương bởi nhiều yếu tố như bệnh tật, biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên và các chính sách bảo vệ thiên nhiên thắt chặt.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá thực trạng tài sản sinh kế và các tổn thương của hộ gia đình tại ấp Mũi, đồng thời phân tích vai trò và tác động của các chính sách bảo tồn thiên nhiên và phát triển sinh kế hiện hành. Nghiên cứu cũng đề xuất các chiến lược sinh kế bền vững kết hợp bảo vệ tài nguyên thiên nhiên phù hợp với đặc điểm địa phương. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong ấp Mũi với số mẫu khảo sát là 34 hộ, chiếm 10% tổng thể, nhằm đảm bảo tính đại diện theo các tiêu chí mức sống, ngành nghề và khu vực cư trú.

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp số liệu cụ thể về tình trạng sinh kế và tác động chính sách, từ đó góp phần xây dựng các giải pháp chính sách hiệu quả, giúp cải thiện đời sống người dân, đồng thời bảo vệ bền vững tài nguyên thiên nhiên tại khu vực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu sử dụng khung phân tích sinh kế bền vững của Cục Phát triển Quốc tế Vương quốc Anh (DFID, 1999). Khung này tập trung vào năm loại vốn sinh kế: vốn con người, vốn tự nhiên, vốn tài chính, vốn vật chất và vốn xã hội. Sinh kế bền vững được định nghĩa là khả năng ứng phó và phục hồi trước các cú sốc, duy trì hoặc gia tăng các tài sản sinh kế mà không làm tổn hại đến tài nguyên thiên nhiên.

• Vốn con người: bao gồm kỹ năng, kiến thức, sức khỏe và khả năng lao động.
• Vốn tự nhiên: tài nguyên thiên nhiên như đất, rừng, biển, nước sạch.
• Vốn tài chính: các nguồn lực tài chính như tiết kiệm, vay vốn, trợ cấp.
• Vốn vật chất: cơ sở hạ tầng, công cụ sản xuất, nhà ở.
• Vốn xã hội: mạng lưới quan hệ xã hội, tổ chức cộng đồng, các mối quan hệ hỗ trợ.

Khung lý thuyết nhấn mạnh mối quan hệ tương tác giữa bối cảnh dễ bị tổn thương, tài sản sinh kế và các tiến trình chuyển đổi về thể chế, chính sách, văn hóa nhằm tạo ra các chiến lược sinh kế phù hợp, gia tăng thu nhập và phúc lợi.

Ngoài ra, nghiên cứu tham khảo các nghiên cứu trước về sinh kế bền vững tại các khu bảo tồn biển Việt Nam, đặc biệt là các nghiên cứu về nghề cá và sự tuân thủ quy định nghề cá tại xã Đất Mũi, nhằm bổ sung góc nhìn thực tiễn và các bài học kinh nghiệm.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính gồm dữ liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát 34 hộ gia đình tại ấp Mũi, chiếm 10% tổng thể 341 hộ, được chọn theo phương pháp lấy mẫu ngẫu nhiên phân tầng dựa trên các tiêu chí mức sống, ngành nghề chính và khu vực cư trú. Bảng hỏi được thiết kế gồm tám phần chính với các câu hỏi mở nhằm thu thập thông tin đa dạng và sâu sắc về tài sản sinh kế, tổn thương, vai trò chính sách và quản lý rủi ro.

Quá trình thu thập dữ liệu gồm hai giai đoạn: giai đoạn thử nghiệm với 8 hộ để điều chỉnh bảng hỏi và chiến lược lấy mẫu; giai đoạn chính khảo sát 34 hộ theo kế hoạch. Phỏng vấn được thực hiện theo hình thức đối thoại mở, kéo dài 45-60 phút, có sự hỗ trợ của hướng dẫn viên bản địa.

Phương pháp phân tích dữ liệu bao gồm phân tích định lượng các chỉ số tài sản sinh kế, so sánh giữa nhóm hộ nghèo và không nghèo, phân tích định tính các ý kiến về chính sách và tổn thương. Kết quả được trình bày qua bảng biểu và biểu đồ minh họa nhằm làm rõ sự khác biệt và mối quan hệ nhân quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tài sản vốn con người hạn chế và gánh nặng phụ thuộc cao: Hộ nghèo có số thành viên bình quân 4,5 người nhưng chỉ có 2,2 lao động tham gia, thấp hơn nhóm không nghèo (2,6 lao động). Tỷ lệ gánh nặng phụ thuộc ở hộ nghèo là 2,3/2,2, cao hơn nhóm không nghèo 1,5/2,6. 59% thành viên hộ nghèo thường xuyên đau ốm, chi phí điều trị cao gấp đôi nhóm không nghèo. Tỷ lệ trẻ em trong độ tuổi đi học ở hộ nghèo là 2,29 trẻ/hộ, cao hơn nhóm không nghèo 1,5 trẻ/hộ. Chỉ 17,6% hộ được đào tạo nghề, trong đó 100% cần hỗ trợ kỹ thuật thường xuyên.

2. Vốn tự nhiên là nguồn sinh kế chính nhưng suy giảm nghiêm trọng: 86% hộ nghèo làm thuê, mò cua bắt ốc, chỉ 29% tham gia đánh bắt ven bờ, trong khi nhóm không nghèo chủ yếu nuôi trồng thủy sản (35%) và đánh bắt xa bờ (35%). 57% hộ nghèo tham gia khai thác phá rừng, đốt than để bù đắp thu nhập, thu nhập từ nghề này có thể lên đến 6,5 triệu đồng/tháng.

3. Vốn vật chất nghèo nàn, nhà ở tạm bợ và phương tiện sản xuất hạn chế: 100% hộ sống trong nhà tạm, 36% nhà nghèo hư hỏng, 29% ở nhờ. 100% hộ không có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất. Hộ nghèo chỉ có 29% có xuồng, 21% nuôi heo, gà, vịt; chỉ 14% có đa dạng ngư cụ so với 45% nhóm không nghèo. Thu nhập bình quân đầu người hộ nghèo là 418 nghìn đồng/tháng, thấp hơn nhóm không nghèo 1,76 triệu đồng.

4. Khó khăn tiếp cận vốn tài chính và lệ thuộc vào nguồn vốn phi chính thức: 100% hộ nghèo không tiếp cận được vốn ngân hàng, 64% phải vay vốn lãi suất cao. Hộ không nghèo có khả năng tiếp cận đa dạng nguồn vốn như tiền mặt (45%), vay thế chấp sổ xanh (50%). 50% hộ nghèo thiếu thông tin về vốn.

5. Vốn xã hội yếu kém, lệ thuộc vào thương lái và thị trường trung gian: 40% hộ đánh bắt thủy sản và 60% hộ khai thác ven bờ phải qua hệ thống thương lái để tiêu thụ sản phẩm. Các tổ chức cộng đồng gần như không hoạt động, mạng lưới sinh kế dựa hoàn toàn vào cơ chế thị trường.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy sinh kế của cư dân ấp Mũi phụ thuộc nặng nề vào tài nguyên thiên nhiên và lao động giản đơn, trong khi các nguồn lực hỗ trợ như vốn tài chính, kỹ thuật và mạng lưới xã hội rất hạn chế. Tỷ lệ gánh nặng phụ thuộc cao và sức khỏe yếu kém làm giảm khả năng lao động, ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập và khả năng ứng phó rủi ro.

Sự suy giảm tài nguyên và các chính sách bảo vệ thiên nhiên thắt chặt đã làm mất đi nguồn sinh kế chính, buộc người dân phải khai thác tận diệt tài nguyên hoặc chuyển sang các nghề có thu nhập thấp và rủi ro cao như làm thuê, đốt than. Tình trạng này dẫn đến vòng luẩn quẩn nghèo đói và phá hoại môi trường.

So sánh với các nghiên cứu trước, kết quả tương đồng về khó khăn tiếp cận vốn và kỹ thuật, cũng như sự lệ thuộc vào thương lái. Tuy nhiên, nghiên cứu này cung cấp số liệu cụ thể về mức độ tổn thương và tác động chính sách tại địa phương, làm rõ các điểm yếu trong thực thi chính sách.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố vốn sinh kế theo nhóm hộ, bảng so sánh thu nhập và chi tiêu, biểu đồ tỷ lệ tiếp cận vốn và biểu đồ các tổn thương theo ngành nghề để minh họa rõ nét hơn các phát hiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Phát triển hợp tác xã đánh bắt xa bờ: Tổ chức các hợp tác xã nhằm huy động vốn, đa dạng hóa ngư cụ, giảm rủi ro thời tiết và cạnh tranh, đồng thời tạo điều kiện cho các hộ đánh bắt ven bờ chuyển đổi nghề nghiệp. Nhà nước cần đóng vai trò trọng tài công bằng, đảm bảo phân chia lợi ích công bằng và quản lý hiệu quả. Thời gian thực hiện: 3-5 năm, chủ thể: UBND xã, BQLVQG, các tổ chức cộng đồng.

2. Phát triển chăn nuôi theo nhóm và quy hoạch vùng chăn nuôi: Hỗ trợ các hộ liên kết nuôi heo theo nhóm, đầu tư chuồng trại khép kín, xử lý chất thải và áp dụng kỹ thuật hiện đại để giảm thiểu ô nhiễm và tăng hiệu quả sản xuất. Nhà nước cần xây dựng quy hoạch và tiêu chuẩn vệ sinh môi trường. Thời gian: 2-4 năm, chủ thể: UBND xã, ngành nông nghiệp, các hộ dân.

3. Quy hoạch và quản lý khai thác ven bờ khoa học: Xây dựng bản đồ quy hoạch vùng khai thác và vùng phục hồi, quy định ngư cụ phù hợp, thành lập các tổ đánh bắt tự quản để bảo vệ nguồn lợi thủy sản, giảm thiểu khai thác tận diệt. Thời gian: 2-3 năm, chủ thể: BQLVQG, UBND xã, cộng đồng dân cư.

4. Áp dụng mô hình nuôi tôm quảng canh cải tiến: Tách vuông nuôi tôm và rừng ngập mặn theo hướng vuông ở phía trước, rừng phía sau để giảm tỷ lệ lá rụng, kết hợp nuôi xen canh các giống cá giá trị cao, tổ chức quản lý theo nhóm hộ để tăng quy mô và hiệu quả. Thời gian: 3-5 năm, chủ thể: BQLVQG, các hộ nuôi tôm, viện nghiên cứu.

5. Minh bạch và công khai chính sách, tăng cường tham gia cộng đồng: Công bố quy hoạch, kế hoạch tái định cư sớm, tổ chức đào tạo nghề theo nhu cầu thực tế, xây dựng nhà trẻ cộng đồng, tổ chức khám chữa bệnh lưu động để giảm gánh nặng cho hộ nghèo. Thời gian: liên tục, chủ thể: UBND xã, các tổ chức xã hội.

Các giải pháp cần được phối hợp liên ngành, có lộ trình thực hiện rõ ràng, dựa trên nguồn lực hiện có và sự đồng thuận của cộng đồng nhằm đảm bảo tính khả thi và bền vững.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Chính quyền địa phương và Ban Quản lý Vườn quốc gia Mũi Cà Mau: Nghiên cứu cung cấp cơ sở dữ liệu và phân tích thực trạng sinh kế, giúp xây dựng chính sách phát triển bền vững, cân bằng giữa bảo tồn và sinh kế.

2. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý tài nguyên thiên nhiên: Thông tin chi tiết về tác động chính sách hiện hành và đề xuất chiến lược mới hỗ trợ phát triển sinh kế cộng đồng, giảm thiểu xung đột bảo tồn.

3. Tổ chức phi chính phủ và các dự án phát triển cộng đồng: Cơ sở để thiết kế các chương trình hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo nghề, tiếp cận vốn và phát triển mô hình sinh kế phù hợp với đặc điểm địa phương.

4. Các nhà nghiên cứu và học viên chuyên ngành chính sách công, phát triển bền vững, quản lý tài nguyên: Tài liệu tham khảo về ứng dụng khung sinh kế bền vững, phương pháp nghiên cứu thực địa và phân tích chính sách trong bối cảnh bảo tồn thiên nhiên.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao sinh kế của người dân ấp Mũi lại phụ thuộc nhiều vào tài nguyên thiên nhiên?
   Sinh kế chủ yếu dựa vào rừng ngập mặn và thủy sản ven bờ do đặc điểm địa lý và lịch sử cư trú. Người dân thiếu vốn, kỹ thuật và đất canh tác nên không có nhiều lựa chọn nghề nghiệp khác.

2. Chính sách bảo vệ tài nguyên thiên nhiên ảnh hưởng thế nào đến sinh kế người dân?
   Chính sách thắt chặt bảo vệ làm giảm nguồn tài nguyên khai thác, khiến người dân mất sinh kế chính, buộc họ phải tìm kiếm các nghề khác hoặc khai thác trái phép, dẫn đến xung đột và tổn thương kinh tế.

3. Người dân gặp khó khăn gì trong tiếp cận vốn và kỹ thuật?
   Họ thiếu tài sản thế chấp, thông tin về vốn và kỹ thuật, thủ tục vay vốn phức tạp, đồng thời các chương trình đào tạo nghề chưa phù hợp với nhu cầu thực tế, dẫn đến hiệu quả thấp.

4. Các mô hình sinh kế cộng đồng có hiệu quả không?
   Các mô hình hợp tác xã nghêu trước đây thất bại do phân chia lợi ích không công bằng và quản lý yếu kém. Cần xây dựng mô hình mới với sự tham gia và quản lý chặt chẽ của các bên liên quan.

5. Làm thế nào để giảm thiểu tác động tiêu cực của khai thác ven bờ?
   Bằng cách quy hoạch vùng khai thác, áp dụng ngư cụ phù hợp, tổ chức các tổ đánh bắt tự quản và chuyển dần sang đánh bắt xa bờ hoặc chăn nuôi, giúp bảo vệ tài nguyên và duy trì sinh kế bền vững.

Kết luận

• Người dân ấp Mũi phụ thuộc nặng nề vào tài nguyên thiên nhiên và lao động giản đơn, dễ bị tổn thương bởi nhiều yếu tố môi trường và xã hội.
• Các chính sách bảo tồn thiên nhiên hiện hành chưa tạo ra nguồn sinh kế thay thế hiệu quả, thậm chí gây tổn thương tài sản sinh kế của hộ gia đình.
• Việc thiếu tiếp cận vốn, kỹ thuật và mạng lưới xã hội làm hạn chế khả năng ứng phó và phát triển sinh kế bền vững.
• Nghiên cứu đề xuất các chiến lược phát triển hợp tác xã, chăn nuôi nhóm, quy hoạch khai thác ven bờ, mô hình nuôi tôm cải tiến và minh bạch chính sách nhằm cải thiện sinh kế và bảo vệ tài nguyên.
• Các bước tiếp theo cần triển khai thử nghiệm các mô hình đề xuất, tăng cường phối hợp liên ngành và nâng cao năng lực thực thi chính sách tại địa phương.

Hành động ngay hôm nay để góp phần phát triển sinh kế bền vững và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên tại ấp Mũi!

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NBH NBVVVVVVVVS TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH -------------------- CHƯƠNG TRÌNH GIẢNG DẠY KINH TẾ FULBRIGHT LUẬN VĂN THẠC SỸ CHÍNH SÁCH CÔNG CHÍNH SÁCH SINH KẾ KẾT HỢP BẢO VỆ TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN – TÌNH HUỐNG ẤP MŨI, XÃ ĐẤT MŨI, HUYỆN NGỌC HIỂN, TỈNH CÀ MAU NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: T.S Rainer Assé Th.S Lê Thị Quỳnh Trâm Học viên: Nguyễn Xuân Vinh Chuyên ngành: Chính sách công Mã ngành: 60340402 TP. Hồ Chí Minh, năm 2014 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] i LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan luận văn này hoàn toàn do tôi thực hiện. Các đoạn trích dẫn và số liệu sử dụng trong luận văn đều đƣợc dẫn nguồn và có độ chính xác cao nhất trong phạm vi hiểu biết của tôi. Luận văn này không nhất thiết phản ánh quan điểm của trƣờng Đại học Kinh tế Tp. HCM hay Chƣơng trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright. Tác giả luận văn Nguyễn Xuân Vinh LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ii LỜI CÁM ƠN Tôi xin chân thành cảm ơn Chƣơng trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright đã có những hỗ trợ to lớn trong suốt quá trình học tập tại trƣờng và thực hiện luận văn “Chính sách sinh kế kết hợp bảo vệ tài nguyên thiên nhiên – tình huống ấp Mũi, xã Đất Mũi, huyện Ngọc Hiển, tỉnh Cà Mau”. Tôi xin gửi lời cảm ơn đặc biệt tới Ths. Lê Thị Quỳnh Trâm và TS. Rainer Assé đã trực tiếp hƣớng dẫn và giúp tôi phát hiện ra những hƣớng đi đúng đắn, cũng nhƣ hỗ trợ nhiều thông tin và tài liệu giúp đề tài trở nên hoàn thiện hơn. Sự hỗ trợ và động viên của thầy và cô là nguồn cổ vũ tinh thần to lớn giúp tôi quyết tâm hoàn thành luận văn này. Tôi xin chân thành cảm ơn những ý kiến đóng góp quý báu của chị Trần Thị Hoàng Anh, GS.TS Võ Tòng Xuân, GS.TS Nguyễn Thanh Phƣơng đã giúp tôi tìm ra những giải pháp sinh kế gắn liền với thực tế và có tính khoa học. Tôi xin trân trọng cảm ơn Đảng Ủy, UBND Xã Đất Mũi, ông Sáu Mốt - Bí thƣ Ấp Mũi và anh Phạm Vân Ngoan - ngƣời hƣớng dẫn bản địa đã giúp đỡ tôi trong việc tiếp cận các thông tin và hộ gia đình để hoàn thành luận văn này. Cuối cùng, đề tài này không thể thành công nếu không có sự giúp đỡ từ bạn Hoàng Vy và vợ, chồng chị Huỳnh Đào trong việc giới thiệu chuyên gia và những tƣ vấn khác. Cảm ơn bố, mẹ đã hỗ trợ con trong suốt quá trình theo học tại chƣơng trình! TP. HCM, tháng 5 năm 2014 Nguyễn Xuân Vinh LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] iii TÓM TẮT Ấp Mũi là một trong những điển hình về địa bàn sinh kế biển trong bối cảnh bảo vệ tài nguyên thiên nhiên tại khu bảo tồn thiên nhiên thế giới Mũi Cà Mau theo công ƣớc RAMSAR. Đặc điểm sinh kế hộ gia đình tại khu vực phụ thuộc vào nguồn tài sản tự nhiên, đa số là nguồn lâm, thủy sản từ hệ sinh thái rừng ngập mặn. Kết quả phân tích cho thấy, phần lớn hộ gia đình không có tài sản sinh kế nào đáng kể ngoài nguồn lực lao động giản đơn, thiếu khoa học kỹ thuật, phƣơng tiện công suất thấp, kém đa dạng và không có khả năng tiếp cận vốn. Họ dễ bị tổn thƣơng bởi bệnh tật, tỷ lệ lao động phụ thuộc cao, thời tiết khắc nghiệt, sự cạnh tranh trong khai thác thủy sản, suy giảm tài nguyên, biến đổi khí hậu nhƣ nƣớc biển dâng, sạt lở đất, dịch bệnh và lệ thuộc hệ thống thƣơng lái. Trong bối cảnh đó, công ƣớc RAMSAR và chính sách thắt chặt bảo vệ tài nguyên thiên nhiên đã trở thành cú sốc cuối cùng khiến ngƣời dân mất đi nguồn sinh kế chính yếu mà họ hiện có. Trƣớc thực trạng đó, chính quyền địa phƣơng đã thực thi nhiều chính sách nhằm cải thiện sinh kế hộ gia đình. Tuy nhiên, đa phần chính sách là thất bại và có tác động ngƣợc làm suy giảm các nguồn tài sản sinh kế của các cƣ dân tại địa bàn. Hệ quả là tình trạng trẻ em phải nghỉ học sớm để phụ giúp gia đình tăng nhanh, ngƣời dân tiếp tục tàn phá môi trƣờng với diễn biến phức tạp với các hành vi chống đối chính quyền và bất hợp tác trong việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Để khắc phục tình trạng trên, nghiên cứu đã khuyến nghị sáu nhóm chính sách cơ bản nhằm cải thiện môi trƣờng sinh kế cộng đồng – nguồn tài sản xã hội đƣợc coi là bộ đệm cuối cùng giúp các hộ gia đình gia tăng cơ hội tiếp cận các nguồn lực về vốn tài chính, vốn vật chất, cải thiện vốn con ngƣời, giảm thiểu rủi ro và có tiếng nói trong quá trình hoạch định và thực thi chính sách của chính quyền địa phƣơng. Từ đó, các hộ gia đình tự phát triển đƣợc các sinh kế của mình một cách bền vững. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] iv MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN . iii MỤC LỤC. iv DANH MỤC KÝ HIỆU, TỪ VIẾT TẮT . vi DANH MỤC BẢNG BIỂU . vii DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ . vii DANH MỤC PHỤ LỤC . viii CHƢƠNG 1. Bối cảnh nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu . Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu . Cấu trúc luận văn . TỔNG QUAN CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN . Khung phân tích . Các nghiên cứu trƣớc . THỰC TRẠNG NGHIÊN CỨU . Vị trí địa lý và đặc điểm tự nhiên . Đặc điểm dân số & Sinh kế hộ gia đình . Hạ tầng chính sách . Cấu trúc quản lý nhà nƣớc . THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU. Chiến lƣợc nghiên cứu . Thiết kế bảng hỏi. Chiến lƣợc lấy mẫu . KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU . Tài sản sinh kế hộ gia đình. Ứng phó tổn thƣơng hộ gia đình . 23 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Vai trò của chính sách . Mong muốn về hỗ trợ chính sách của hộ gia đình . Ý kiến chuyên gia . KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH . Khuyến nghị chính sách . Hạn chế của đề tài . 37 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 41 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vi DANH MỤC KÝ HIỆU, TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Tên tiếng Anh Tên tiếng Việt BHYT Bảo hiểm Y tế Bộ Bộ Nông nghiệp và Phát triển NN&PTNT Nông thôn BQL Ban quản lý BQLVQG Ban quản lý Vƣờn Quốc gia Department for International Cục Phát triển Quốc tế - Vƣơng DFID Development Quốc Anh The Food and Agriculture Tổ chức Lƣơng thực và Nông FAO Organization of the United Nations nghiệp Liên hiệp quốc IMM Integrated Marine Management Ltd UBND Ủy ban Nhân dân UN United Nations Tổ chức liên hợp quốc VQG Vƣờn quốc gia WWF World Wide Fund For Nature Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên TP.HCM Thành phố Hồ Chí Minh HTX Hợp tác xã Từ khóa: Sinh kế, sinh kế bền vững, bảo vệ thiên nhiên, bảo tồn, sinh thái rừng ngập mặn, Ấp Mũi, Ngọc Hiển, Cà Mau, Vƣờn Quốc gia Mũi Cà Mau, nghèo, xóa đói giảm nghèo. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vii DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 4.1: Ma trận lấy mẫu .1: Tỷ lệ thành viên hộ bình quân theo mẫu .2: Kết quả các chƣơng trình huấn luyện, đào tạo nghề . Tác động của chính sách tới tài sản sinh kế hộ gia đình . 30 DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH VẼ Hình 2.1: Khung sinh kế bền vững DFID, 1999 .1: Chiến lƣợc nghiên cứu .1: Mạng lƣới và chuỗi cung ứng .1: Tỷ lệ hộ phân theo nhóm ngành khai thác tự nhiên .2: Tình trạng nhà ở phân theo mức sống .3: Tỷ lệ hộ phân theo lý do duy trì hiện trạng nhà ở .4: Tỷ lệ hộ phân theo mức sống và phƣơng tiện sản xuất hiện có .5: Tỷ lệ hộ phân theo mức sống và đa dạng hóa phƣơng tiện sản xuất.6: Thu nhập và chi tiêu và bình quân đầu ngƣời .7: Tỷ lệ hộ gia đình phân theo nguồn vốn có thể tiếp cận .8: Tỷ lệ hộ gia đình phân theo nguồn vốn đã tiếp cận .9: Tỷ lệ hộ phân theo các khó khăn trong tiếp cận vốn . Tỷ lệ hộ gia đình và các tổn thƣơng phân theo ngành nghề . Tỷ lệ hộ đánh bắt thủy sản phân theo nhu cầu nâng cấp ngƣ cụ . Tỷ lệ hộ phân theo chiến lƣợc đối phó bệnh tật .13: Tỷ lệ hộ phân theo nhu cầu hỗ trợ sinh kế . 33 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] viii DANH MỤC PHỤ LỤC Phụ lục 1. Phƣơng pháp thống kê hộ nghèo . Khung thông tin khảo sát hộ gia đình . Ngƣời dân mắc nợ nhà nƣớc kinh niên . Cấu trúc quản lý tại khu vực VQG Mũi Cà Mau . Tỷ lệ hộ gia đình phân theo lý do trẻ em nghỉ học sớm . Thu, chi ngân sách xã Đất Mũi, 2013 . Mục đích vay vốn hộ đánh bắt thủy sản . Mục đích sử dụng các nguồn vốn đã vay. Đầu ra theo ngành nghề . Phƣơng pháp tiếp cận thông tin về giá . Phƣơng pháp tiếp cận thông tin về vốn hộ gia đình . Tỷ lệ hộ gia đình phân theo các loại tổn thƣơng theo nghề nghiệp . Tỷ lệ hộ phân theo sinh kế mà họ mong muốn hƣớng tới . Phân tích điểm mạnh, điểm yếu nhóm hộ theo ngành nghề . Mô hình Hợp tác xã Thủy sản . Mô hình chăn nuôi heo theo nhóm . Mô hình tổ đánh bắt gần bờ tự quản . Mô hình quan hệ bối cảnh dễ bị tổn thƣơng, chính sách và tài sản sinh kế . Nghề đánh bắt cá khơi (8-12 hải lý) . Nghề đánh bắt bằng xuồng (dƣới 8 hải lý) . Khai thác ven bờ, làm thuê . Nghề nuôi trồng thủy sản . Nghề chăn nuôi . Bản đồ hành chính xã Đất Mũi . Bản đồ vệ tinh khu vực ấp Mũi . Bản đồ Vƣờn quốc gia Mũi Cà Mau . Dự án Công viên du lịch sinh thái Mũi Cà Mau . Tỷ lệ nghèo & cận nghèo toàn xã Đất Mũi năm 2013 . Biên bản khảo sát . 54 Phụ lục 30: Bảng hỏi . 56 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 CHƢƠNG 1. Bối cảnh nghiên cứu Ấp Mũi thuộc xã Đất Mũi, huyện Ngọc Hiển, tỉnh Cà Mau, cách thành phố Cà Mau khoảng 100 km về phía nam, là cực nam của Việt Nam và nằm hoàn toàn trong khu bảo tồn thiên nhiên thế giới Mũi Cà Mau. Toàn ấp có diện tích 13 km2, 341 hộ gia đình với tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo1 lên đến 21,7%. Tỷ lệ nghèo cao và hoạt động sinh kế hoàn toàn lệ thuộc tự nhiên, cƣ dân ấp Mũi trở thành mối đe dọa cho việc bảo tồn thiên nhiên.