CHƯƠNG 1: NHUNG VAN DE LÝ LUẬN VE CHÀO BAN TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ VÀ PHAP LUẬT VE CHÀO BAN TRÁI PHIẾU CHÍNH PHỦ 1. Lý luận cơ bản về chào bán trái phiếu chính phủ 1. Phân loại trái phiếu Chính phú Với chức năng đóng vai trò quan trọng trên thị trường trái phiếu, trở thành mục tiêu là kênh huy động vốn hiệu quả cho NSNN, những ưu điểm vượt trội mà TPCP mang lại góp phần giúp thu hút nguồn vốn hiệu suất cao nhằm thực hiện nhiều công trình, dự án quan trọng của quốc gia. Do vậy, công tác phân loại TPCP có ý nghĩa quan trọng trong việc huy động và quản lý vốn hiệu quả.
Căn cứ vảo tình hình nền kinh tế thị trường của đất nước, dựa trên góc độ pháp lý của các quy phạm trong hệ thống các văn bản pháp luật, chúng ta có thê đưa ra hai cách phân loại chủ yếu như sau: a. Phân loại theo chủ thé phát hành Nhăm đáp ứng khả năng chỉ tiêu, đầu tư phát triển các dự an, công trình thuộc phạm vi quốc gia phát triển kinh tế, nhu cầu huy động vốn trong toàn thê xã hội là cần thiết. Do vậy, Chính phủ là chủ thê đi vay có uy tín lớn nhất trên thị trường. Theo tiêu chí này, có các loại TPCP như sau: Trái phiếu Chính phủ do Bộ Tài chính phát hành chào bán nhằm huy động vốn cho NSNN hoặc huy động vốn cho chương trình, dự án đầu tư cụ thể thuộc phạm vi nhà nước[4].
Bộ Tài chính thường giao cho KBNN phát hành chảo bán loại trái phiếu này. Nguồn thu từ trái phiếu này có thé được sử dụng dé bù đắp thiếu hụt tạm thời cho ngân sách nhà nước, dùng dé thực hiện dự án công trình quốc gia hoặc tải trợ cho các mục đích khác của Chính phủ theo kế hoạch phân bổ ngân sách từng năm. Trái phiếu Chính quyền địa phương: Là loại trái phiếu do Uy ban nhân dan tinh, thành phố trực thuộc trung ương phát hành chào bán nhằm huy động vốn cho công trình, dự án đầu tư của dia phuong[4]. Nguồn vốn thanh toán được lay trực tiếp từ nguồn thu từ các chương trình, dự án đó mang lại.
Chính phủ sẽ nhận trách nhiệm đứng ra trả nợ thay trong trường hợp các cơ quan được Chính phủ cho phép chao ban không đủ kha năng thanh toán các khoản nợ. Trái phiếu được Chính phủ bảo lãnh: Là loại trái phiếu do danh nghiệp, tổ chức tài chính, tín dụng, ngân hàng chính sách của Nhà nước thuộc đối tượng, bao gồm: Doanh nghiệp thực hiện chương trình, dự án và Ngân hàng chính sách của Nhà nước và tổ chức tài chính, tín dụng thực hiện chương trình tín dụng có mục tiêu của Nhà nước được qui định tại Luật quản lí nợ công năm 2009 phát hành và được Chính phủ bảo lãnh thanh toan[4]. Phân loại theo thời hạn và mục đích phát hành Căn cứ quy định tại Nghị định số 11/2011/NĐ-CP, Nghị định số 95/2018/NĐ-CP và Thông tư số 30/2019/TT-BTC, theo kỳ hạn và mục đích phát hành thì TPCP được chia thành các loại như sau: Tín phiếu kho bạc: Tín phiếu kho bạc là loại trái phiếu Chính phủ có kỳ hạn 13 tuần, 26 tuần hoặc 52 tuần và đồng tiền phát hành là đồng Việt Nam. Tùy theo nhu cầu sử dụng vốn và tình hình thị trường, Bộ Tài chính quyết định các kỳ hạn khác của tín phiếu kho bạc không vượt quá 52 tuần.
Theo đề nghị của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Kho bạc Nhà nước, thì tín phiếu kho bạc phát hành trực tiếp cho Ngân hàng Nhà nước Việt Nam được đăng ký, lưu ký tập trung tai Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam[5]. Trái phiếu kho bạc: Trái phiếu kho bạc là loại trái phiếu Chính phủ có kỳ hạn từ một (01) năm trở lên và đồng tiền phát hành là đồng tiền Việt Nam hoặc ngoại tệ tự do chuyên đôi[4]. Theo dé nghị của chủ thể phát hành, thì trái phiêu được Chính phủ bảo lãnh do ngân hàng chính sách phát hành và trái phiếu chính quyền địa phương được đăng ký, lưu ký tập trung tại Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam. Bộ trưởng Bộ Tài chính sẽ quyết định lãi suất trái phiếu kho bạc dựa trên cơ sở tình hình thực tế của thị trường tài chính tại thời điểm phát hành chào bán.
Công trái xây dựng Tổ quốc là loại trái phiếu Chính phủ có kỳ hạn từ một (01) năm trở lên, nhăm mục tiêu đầu tư xây dựng những công trình quan trọng quốc gia và các công trình thiết yếu khác phục vụ sản xuất, đời sống, tạo cơ sở vật chất, kỹ thuật cho đất nước , đồng tiền phát hành là đồng Việt Nam. Do vậy loại trái phiếu này được chủ trương phát hành nhăm huy động nguồn von dé hiện thực hoá mục tiêu [4]. Trái phiếu ngoại tệ: Trái phiếu ngoại tệ là một loại trái phiếu Chính phủ phát hành tại thị trường trong nước bằng ngoại tệ tự do chuyền đổi thực hiện theo đề án được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Bộ tài chính đã cùng chủ trì và phối hợp với Ngân hàng nhà nước Việt Nam dựa vào các nhu cầu, mục đích huy động ngân sách của nhà nước.
Từ đó cùng nhau xây dựng nên đề án phát hành loại trái phiếu nay bằng ngoại tệ tự do chuyền đổi tại các thị trường trong nước. Sau đó, đề án sẽ được trình lên Thủ tướng chính phủ để xem xét và đưa ra quyết định. Dựa vào đề án trái phiếu ngoại tệ được Thủ tướng phê duyệt mà Bộ tài chính phát hành trái phiếu này theo phương thức riêng lẻ. Trái phiếu tiền tệ được đăng ký hay lưu ký tập trung tại Trung tâm lưu ký chứng khoán Việt Nam[5].
Khái niệm, đặc điểm trái phiếu chính phi Theo quan điểm của một số nhà làm luật trên thế giới, khái niệm về trái phiếu Chính phủ được định nghĩa tương đối khác nhau ở mỗi quốc gia. Tại Anh, Trái phiếu chính phủ chính thức đầu tiên do chính phủ quốc gia phát hành được Ngân hang Anh phát hành vào năm 1694 dé quyên tiền tài trợ cho cuộc chiến chống Pháp. Hình thức của các trái phiếu này là xổ số và niên kim. Ngân hàng Trung ương Anh và trái phiếu chính phủ được giới thiệu ở Anh bởi William HI của Anh (còn gọi là William of Orange), người đã tai trợ cho các nỗ lực chiến tranh của Anh bằng cách sao chép phương pháp phát hành trái phiếu và tăng nợ chính phủ từ Bảy tỉnh của Hà Lan, nơi ông cai trị như một sttholder.
Sau đó, các chính phủ ở châu Âu bắt đầu chạy theo xu hướng này và phát hành trái phiếu vĩnh viễn (trái phiếu không có ngày đáo hạn) để tài trợ cho chiến tranh và các khoản chỉ tiêu khác của chính phủ. Việc sử dụng trái phiếu vĩnh viễn đã chấm dứt vào thế kỷ 20 và hiện tại các chính phủ phát hành trái phiếu có thời hạn đến ngày đáo hạn. Trong cuộc Cách mạng Hoa Kỳ, nhằm mục đích huy động tiền, chính phủ Hoa Ky bắt đầu phát hành trái phiếu - được gọi là chứng chỉ cho vay. Tổng số tiền thu được từ trái phiếu là 27 triệu đô la và giúp tài trợ cho cuộc chiến.
Còn tại Việt Nam, theo quy định pháp luật hiện hành, [1] Trái phiếu được hiểu là loại chứng khoán xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu đối với một phần nợ của tổ chức phát hành. Cụ thể hơn, đây là một loại chứng khoán chứng nhận nghĩa vụ nợ của chào bán phải trả cho người sở hữu trai phiéu đối với một khoản tiền cụ thé (mệnh giá của trái phiếu), trong một thời gian xác định và với một khoản lợi tức quy định. Trong đó, người năm 10 giữ loại chứng khoán này được gọi là trái chủ có thể hiểu là người cho vay, nhà phát hành (đơn vị phát hành) có thé là doanh nghiệp, một tô chức chính quyền hoặc chính quyền có nghĩa vụ phải chi trả, thanh toán một khoản lợi tức cho trái chủ - tức người đang nắm giữ trái phiếu theo cam kết và thời hạn được xác lập trong hợp đồng vay. Trái phiếu Chính phủ có những đặc điểm chung của trái phiếu bao gồm: TPCP chứng nhận nghĩa vụ nợ của chào bán phải trả cho người sở hữu trái phiếu đối với một khoản tiền cụ thể; TPCP có khả năng sinh lời, có tính rủi ro và thanh khoản.
Bên cạnh đó, TPCP còn có những đặc điểm riêng cụ thê như: Chủ thé chào bán TPCP là chủ thé đặc biệt, đó là Chính phủ của một quốc gia đây là chủ thé có uy tin cao nhất trong thực hiện quyền và nghĩa vụ nợ. Do vậy, TPCP có tính rủi ro thấp hơn, có độ an toàn và uy tin cao trên thi trường, trở thành một loại hàng hoá có ảnh hưởng lớn đên thị trường trái phiếu. Khái niệm, đặc điểm chào bán trái phiếu Chính phi Dưới góc độ kinh tế, chào bán TPCP là hđ có mục đích chủ yếu huy động vốn, trong đó người nhận vốn là tổ chức chào bán TPCP và người cấp vốn là nhà đầu tư. Dưới góc độ pháp lý, chào bán TPCP là hoạt động phát hành TPCP gan liền với quá trình TP được chuyên từ tổ chức phát hành sang nhà đầu tư theo đúng trình tự của pháp luật quy định.
Từ những khái niệm định nghĩa về trái phiếu Chính phủ, có thê hình dung công tác chào bán TPCP là hoạt động chào bán trái phiếu nhằm thu hút, huy động sự thoả mãn về vốn của chủ thé phát hành chào bán. Qua đó, chào ban trái phiếu Chính phủ cũng có một số đặc điểm như sau: Thứ nhất, chủ thê chào bán TPCP là Chính phủ hoặc chủ thể được Chính phủ uy, là người đưa ra dé nghị về quyền tài sản mà nha đầu tư sẽ được hưởng và tương ứng đó là nghĩ vụ tài sản mà chủ thé chào bán phải chịu trách 11 nhiệm đối với nhà đầu tư. Chủ thể chào bán và nhà đầu tư có mối quan hệ tác động qua lại về mặt lý luận, nhà đầu tư mua TPCP và thanh toán tiền cho tổ chức chao bán, chủ thé chào bán phải có nghĩa vụ trả nợ cho người sở hữu TPCP. Thứ hai, chào bán TPCP xác lập mối quan hệ pháp lý trực tiếp giữa tô chức chào bán TPCP và nhà đầu tư.
Nguồn vốn được chuyền trực tiếp từ nhà đầu tư vào nguồn ngân sách của tổ chức chào ban TPCP thông qua hoạt động chào bán TPCP. Thứ ba, hoạt động chào bán TPCP phải được thực hiện theo qui trình, chính sách thủ tục pháp lý nhất định và chặt chẽ.