Cấu trúc sở hữu và hành vi tránh thuế: Nghiên cứu thực nghiệm tại các công ty niêm yết Việt Nam

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích cấu trúc sở hữu và hành vi tránh thuế tại các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam.

• Tác giả: Hoàng Tuấn Nam
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Thị Thùy Linh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Cấu Trúc Sở Hữu Và Hành Vi Tránh Thuế Tại Các Công Ty Niêm Yết Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Đóng góp của luận văn
• 1.6. Bố cục bài nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN CÁC KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 2.1. Tổng quan khung lý thuyết
• 2.1.1. Lý thuyết sở hữu tập trung
• 2.1.2. Cấu trúc sở hữu và lý thuyết đại diện
• 2.1.3. Hiệu ứng ngăn chặn (Entrenchment effect)
• 2.1.4. Hiệu ứng liên kết (Alignment effect)
• 2.2. Các nghiên cứu thực nghiệm về mối quan hệ giữa cấu trúc sở hữu và hành vi tránh thuế
• 2.2.1. Ảnh hưởng của hiệu ứng ngăn chặn
• 2.2.2. Ảnh hưởng của hiệu ứng liên kết
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mẫu và dữ liệu nghiên cứu
• 3.2. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4. Các biến nghiên cứu
• 3.5. Mô hình nghiên cứu và phương pháp kiểm định
• 3.5.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.5.2. Phương pháp kiểm định
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thống kê mô tả và phân tích tương quan
• 4.1.1. Thống kê mô tả
• 4.1.2. Phân tích tương quan và kiểm định đa cộng tuyến
• 4.2. Kết quả thực nghiệm
• 4.2.1. Phân tích hồi quy OLS
• 4.2.2. Kết quả hồi quy 2SLS
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu và kết luận của đề tài
• 5.2. Những gợi ý về chính sách
• 5.3. Hạn chế của nghiên cứu
• 5.4. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về cấu trúc sở hữu và hành vi tránh thuế tại Việt Nam

Cấu trúc sở hữu và hành vi tránh thuế là hai yếu tố quan trọng trong quản trị doanh nghiệp. Tại Việt Nam, các công ty niêm yết thường có cấu trúc sở hữu tập trung, nơi mà các cổ đông lớn nắm giữ quyền kiểm soát. Điều này dẫn đến những vấn đề về đại diện và ảnh hưởng đến hành vi thuế của doanh nghiệp. Nghiên cứu này sẽ phân tích mối quan hệ giữa cấu trúc sở hữu và hành vi tránh thuế, đặc biệt trong bối cảnh thị trường chứng khoán Việt Nam.

1.1. Cấu trúc sở hữu tại các công ty niêm yết Việt Nam

Cấu trúc sở hữu tại các công ty niêm yết thường tập trung vào một số cá nhân hoặc gia đình. Điều này tạo ra những xung đột lợi ích giữa cổ đông lớn và cổ đông nhỏ, dẫn đến các hành vi tránh thuế. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng sự tập trung sở hữu có thể làm gia tăng hành vi tránh thuế do hiệu ứng ngăn chặn.

1.2. Hành vi tránh thuế và tác động của chính sách thuế

Hành vi tránh thuế tại Việt Nam diễn ra phổ biến, mặc dù luật thuế đã được cải thiện. Các công ty thường áp dụng các phương pháp hợp pháp để giảm thiểu thuế phải nộp. Chính sách thuế doanh nghiệp cũng có ảnh hưởng lớn đến quyết định của các công ty trong việc thực hiện hành vi tránh thuế.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu cấu trúc sở hữu và hành vi tránh thuế

Nghiên cứu về cấu trúc sở hữu và hành vi tránh thuế tại Việt Nam gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề chính là thiếu dữ liệu đáng tin cậy và đầy đủ. Ngoài ra, sự phức tạp trong cấu trúc sở hữu cũng làm cho việc phân tích trở nên khó khăn hơn. Các công ty thường không công khai thông tin về quyền sở hữu và các giao dịch nội bộ, gây khó khăn cho việc đánh giá hành vi tránh thuế.

2.1. Thiếu dữ liệu và thông tin minh bạch

Nhiều công ty niêm yết không công khai thông tin về cấu trúc sở hữu và các giao dịch nội bộ. Điều này làm cho việc nghiên cứu trở nên khó khăn, vì không có đủ dữ liệu để phân tích mối quan hệ giữa cấu trúc sở hữu và hành vi tránh thuế.

2.2. Sự phức tạp trong cấu trúc sở hữu

Cấu trúc sở hữu tại Việt Nam thường rất phức tạp, với nhiều cấp độ sở hữu khác nhau. Điều này dẫn đến những khó khăn trong việc xác định ai là người kiểm soát thực sự và ảnh hưởng của họ đến hành vi tránh thuế của doanh nghiệp.

III. Phương pháp nghiên cứu cấu trúc sở hữu và hành vi tránh thuế

Phương pháp nghiên cứu sẽ bao gồm việc thu thập dữ liệu từ các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Sử dụng các phương pháp hồi quy OLS và 2SLS để phân tích mối quan hệ giữa cấu trúc sở hữu và hành vi tránh thuế. Nghiên cứu sẽ tập trung vào việc xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi tránh thuế của doanh nghiệp.

3.1. Thu thập dữ liệu từ các công ty niêm yết

Dữ liệu sẽ được thu thập từ các báo cáo tài chính và thông tin công khai của các công ty niêm yết. Điều này sẽ giúp xác định cấu trúc sở hữu và các hành vi thuế của doanh nghiệp.

3.2. Phân tích hồi quy OLS và 2SLS

Sử dụng phương pháp hồi quy OLS và 2SLS để phân tích mối quan hệ giữa cấu trúc sở hữu và hành vi tránh thuế. Các mô hình này sẽ giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi thuế của doanh nghiệp.

IV. Kết quả nghiên cứu về cấu trúc sở hữu và hành vi tránh thuế

Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối quan hệ phi tuyến giữa cấu trúc sở hữu và hành vi tránh thuế. Sự tập trung sở hữu có thể dẫn đến hành vi tránh thuế cao hơn ở mức độ thấp, nhưng khi vượt qua một ngưỡng nhất định, hành vi tránh thuế sẽ giảm. Điều này cho thấy sự cần thiết phải điều chỉnh chính sách thuế để giảm thiểu hành vi tránh thuế.

4.1. Mối quan hệ phi tuyến giữa sở hữu và hành vi thuế

Nghiên cứu chỉ ra rằng mối quan hệ giữa cấu trúc sở hữu và hành vi tránh thuế là phi tuyến. Ở mức độ thấp, sự tập trung sở hữu có thể làm gia tăng hành vi tránh thuế, nhưng khi đạt đến một ngưỡng nhất định, hành vi này sẽ giảm.

4.2. Tác động của chính sách thuế đến hành vi doanh nghiệp

Chính sách thuế có thể ảnh hưởng đến quyết định của doanh nghiệp trong việc thực hiện hành vi tránh thuế. Cần có những điều chỉnh hợp lý trong chính sách thuế để giảm thiểu hành vi này.

V. Kết luận và hướng nghiên cứu tương lai về cấu trúc sở hữu và hành vi tránh thuế

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng cấu trúc sở hữu có ảnh hưởng lớn đến hành vi tránh thuế của các công ty niêm yết tại Việt Nam. Nghiên cứu mở ra hướng đi mới cho các nghiên cứu tiếp theo về mối quan hệ này, đặc biệt trong bối cảnh thay đổi chính sách thuế và quản lý doanh nghiệp.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra mối quan hệ giữa cấu trúc sở hữu và hành vi tránh thuế, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc điều chỉnh chính sách thuế để giảm thiểu hành vi này.

5.2. Định hướng nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc phân tích sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi tránh thuế, cũng như tác động của các chính sách thuế mới đến hành vi của doanh nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn từ năm 2010 đến 2016, thị trường chứng khoán Việt Nam chứng kiến sự gia tăng đáng kể số lượng công ty niêm yết, với hơn 111 doanh nghiệp được nghiên cứu trong luận văn này. Cùng với sự phát triển của kinh tế tư nhân và thị trường vốn, vấn đề cấu trúc sở hữu và hành vi tránh thuế của các công ty niêm yết trở thành một chủ đề quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả quản trị doanh nghiệp và nguồn thu ngân sách quốc gia. Mức thuế thu nhập doanh nghiệp tại Việt Nam đã giảm từ 32% xuống còn 20% trong giai đoạn này, tuy nhiên hành vi tránh thuế vẫn diễn ra phổ biến, gây ảnh hưởng tiêu cực đến công bằng thuế và sự minh bạch tài chính.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc phân tích mối quan hệ giữa cấu trúc sở hữu, thể hiện qua quyền biểu quyết (voting rights) và quyền ngân lưu (cash-flow rights), với hành vi tránh thuế của các công ty niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Nghiên cứu nhằm làm rõ liệu mối quan hệ này có mang tính phi tuyến, đặc biệt khi tồn tại sự khác biệt giữa quyền kiểm soát và quyền sở hữu thực tế, cũng như tác động của các yếu tố kiểm soát như quy mô doanh nghiệp, đòn bẩy tài chính và quản trị lợi nhuận. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý, nhà đầu tư và cơ quan quản lý trong việc hoàn thiện chính sách thuế và quản trị doanh nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết chi phí đại diện và lý thuyết cấu trúc sở hữu. Lý thuyết chi phí đại diện giải thích các mâu thuẫn lợi ích giữa cổ đông lớn và cổ đông thiểu số, đặc biệt trong bối cảnh sở hữu tập trung. Lý thuyết cấu trúc sở hữu tập trung (Concentrated Ownership) cho thấy ở nhiều quốc gia, đặc biệt là các nền kinh tế mới nổi như Việt Nam, quyền kiểm soát thường tập trung trong tay một số cá nhân hoặc gia đình, dẫn đến các vấn đề đại diện loại II – xung đột giữa cổ đông kiểm soát và cổ đông thiểu số.

Ba khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm:

• Hiệu ứng ngăn chặn (Entrenchment effect): Khi cổ đông lớn có quyền kiểm soát cao, họ có thể lợi dụng quyền lực để theo đuổi lợi ích cá nhân, bao gồm hành vi tránh thuế nhằm chiếm đoạt tài sản của cổ đông thiểu số.
• Hiệu ứng liên kết (Alignment effect): Khi quyền sở hữu tập trung vượt mức tối thiểu cần thiết, cổ đông lớn có động cơ gắn kết lợi ích với cổ đông thiểu số, từ đó giảm hành vi tránh thuế.
• Sự khác biệt giữa quyền biểu quyết và quyền ngân lưu: Sự chênh lệch này làm gia tăng động cơ tránh thuế do cổ đông kiểm soát có thể tách biệt lợi ích cá nhân khỏi hậu quả tài chính.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng của 111 công ty niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội trong giai đoạn 2010-2016, loại trừ các doanh nghiệp có sở hữu nhà nước và ngành tài chính. Dữ liệu về cấu trúc sở hữu được thu thập từ báo cáo thường niên, trong khi dữ liệu kế toán được lấy từ phần mềm StoxPro và kiểm tra đối chiếu với báo cáo tài chính công bố.

Phương pháp phân tích chính là hồi quy dữ liệu bảng với hai kỹ thuật: phương pháp bình phương bé nhất (OLS) và hồi quy hai giai đoạn với biến công cụ (2SLS) nhằm xử lý vấn đề nội sinh của biến cấu trúc sở hữu. Các biến nghiên cứu bao gồm:

• Biến phụ thuộc: hành vi tránh thuế được đo bằng thuế suất hiệu dụng (ETR1, ETR2) và chênh lệch lợi nhuận chịu thuế và sổ sách (BTG1, BTG2).
• Biến độc lập: quyền biểu quyết (VR), quyền ngân lưu (CR), tỷ lệ VR/CR (VR_CR).
• Biến kiểm soát: quy mô doanh nghiệp (SIZE), đòn bẩy tài chính (LEV), tài sản cố định (CINT), quỹ đầu tư phát triển (RDINT), hàng tồn kho (INVINT), quản trị lợi nhuận (ABS_DA), tỷ số giá trị thị trường trên giá trị sổ sách (MKTBK), tỷ suất sinh lợi trên tổng tài sản (ROA), biến giả ngành và năm.

Mô hình hồi quy được xây dựng nhằm kiểm định các giả thuyết về mối quan hệ phi tuyến giữa cấu trúc sở hữu và hành vi tránh thuế, cũng như tác động của sự khác biệt giữa quyền biểu quyết và quyền ngân lưu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mối quan hệ phi tuyến giữa quyền biểu quyết và hành vi tránh thuế: Kết quả hồi quy OLS và 2SLS cho thấy mối quan hệ hình chữ U ngược giữa quyền biểu quyết (VR) và hành vi tránh thuế. Ở mức độ thấp, tăng quyền biểu quyết làm tăng hành vi tránh thuế (hệ số β1 dương, ý nghĩa 1%), nhưng khi quyền biểu quyết vượt mức tối thiểu kiểm soát hiệu quả, hành vi tránh thuế giảm (hệ số β2 âm, ý nghĩa 1%). Điều này phản ánh sự tồn tại đồng thời của hiệu ứng ngăn chặn và hiệu ứng liên kết.

2. Ảnh hưởng của sự khác biệt giữa quyền biểu quyết và quyền ngân lưu: Biến VR_CR có mối quan hệ đồng biến và có ý nghĩa thống kê với hành vi tránh thuế (mức ý nghĩa từ 5% đến 1%), cho thấy khi quyền kiểm soát vượt quá quyền sở hữu thực tế, động cơ tránh thuế tăng lên.

3. Quyền ngân lưu (CR) có tác động không đồng nhất: Hệ số hồi quy của CR mang dấu âm trong một số mô hình (ETR1, ETR2) và dấu dương trong các mô hình khác (BTG1, BTG2), cho thấy tác động của quyền ngân lưu đến hành vi tránh thuế chưa rõ ràng và cần nghiên cứu sâu hơn.

4. Các biến kiểm soát có ảnh hưởng phù hợp: Quy mô doanh nghiệp (SIZE), đòn bẩy tài chính (LEV), tài sản cố định (CINT), quản trị lợi nhuận (ABS_DA), và tỷ suất sinh lợi (ROA) đều có ảnh hưởng có ý nghĩa đến hành vi tránh thuế, phù hợp với các nghiên cứu trước đây.

Thảo luận kết quả

Mối quan hệ phi tuyến giữa quyền biểu quyết và hành vi tránh thuế phản ánh sự cân bằng giữa quyền lực kiểm soát và trách nhiệm tài chính của cổ đông lớn. Ở mức sở hữu thấp, cổ đông lớn có thể lợi dụng quyền lực để thực hiện hành vi tránh thuế nhằm tối đa hóa lợi ích cá nhân, phù hợp với hiệu ứng ngăn chặn. Khi quyền sở hữu vượt ngưỡng kiểm soát hiệu quả, cổ đông lớn có động cơ gắn kết lợi ích với cổ đông thiểu số, giảm hành vi tránh thuế, thể hiện hiệu ứng liên kết.

Sự khác biệt giữa quyền biểu quyết và quyền ngân lưu làm gia tăng hành vi tránh thuế do cổ đông kiểm soát có thể tách biệt lợi ích cá nhân khỏi hậu quả tài chính, tạo điều kiện cho hành vi né thuế. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu tại các nền kinh tế mới nổi và phát triển.

Việc quyền ngân lưu có tác động không đồng nhất có thể do các yếu tố đặc thù trong quản trị tài chính và chính sách thuế tại Việt Nam, đòi hỏi nghiên cứu sâu hơn về vai trò của quyền sở hữu thực tế trong hành vi tránh thuế.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ đường thể hiện mối quan hệ hình chữ U ngược giữa VR và các chỉ số tránh thuế, cũng như bảng hồi quy chi tiết các biến độc lập và kiểm soát với các mức ý nghĩa thống kê.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường minh bạch và kiểm soát cấu trúc sở hữu: Cơ quan quản lý cần yêu cầu các công ty niêm yết công bố rõ ràng về quyền biểu quyết và quyền ngân lưu, đặc biệt là sự khác biệt giữa hai quyền này, nhằm giảm thiểu hành vi tránh thuế do sự tách biệt quyền lực.

2. Hoàn thiện chính sách thuế và giám sát: Cần xây dựng các quy định chặt chẽ hơn về kế hoạch thuế hợp pháp, đồng thời tăng cường thanh tra, kiểm tra nhằm phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi tránh thuế tinh vi.

3. Khuyến khích cổ đông lớn gắn kết lợi ích: Thúc đẩy cổ đông lớn tăng quyền sở hữu thực tế để nâng cao hiệu ứng liên kết, giảm thiểu hành vi tránh thuế thông qua các chính sách ưu đãi và hỗ trợ quản trị doanh nghiệp minh bạch.

4. Nâng cao năng lực quản trị doanh nghiệp: Các công ty cần áp dụng các chuẩn mực quản trị tốt, tăng cường vai trò của hội đồng quản trị độc lập và kiểm toán nội bộ nhằm giám sát chặt chẽ các hoạt động tài chính và thuế.

Các giải pháp trên nên được thực hiện trong vòng 3-5 năm tới, với sự phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, các tổ chức tài chính và doanh nghiệp niêm yết.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý doanh nghiệp: Giúp hiểu rõ tác động của cấu trúc sở hữu đến hành vi tránh thuế, từ đó xây dựng chiến lược quản trị phù hợp nhằm cân bằng lợi ích cổ đông và tuân thủ pháp luật thuế.

2. Cơ quan quản lý thuế và chứng khoán: Cung cấp cơ sở khoa học để hoàn thiện chính sách thuế, giám sát và kiểm soát hành vi tránh thuế trên thị trường chứng khoán.

3. Nhà đầu tư và phân tích tài chính: Hỗ trợ đánh giá rủi ro liên quan đến cấu trúc sở hữu và hành vi tránh thuế của các công ty niêm yết, từ đó đưa ra quyết định đầu tư chính xác hơn.

4. Các nhà nghiên cứu và học viên: Là tài liệu tham khảo quý giá cho các nghiên cứu tiếp theo về quản trị doanh nghiệp, tài chính doanh nghiệp và chính sách thuế tại các thị trường mới nổi.

Câu hỏi thường gặp

1. Hành vi tránh thuế là gì và khác với trốn thuế như thế nào?
   Hành vi tránh thuế là việc sử dụng các phương pháp hợp pháp để giảm thiểu số thuế phải nộp, trong khi trốn thuế là hành vi vi phạm pháp luật nhằm không nộp thuế. Ví dụ, doanh nghiệp có thể tận dụng ưu đãi thuế hoặc cấu trúc giao dịch hợp pháp để giảm thuế.

2. Tại sao cấu trúc sở hữu lại ảnh hưởng đến hành vi tránh thuế?
   Cấu trúc sở hữu quyết định quyền lực và trách nhiệm của cổ đông lớn trong quản trị doanh nghiệp. Khi quyền kiểm soát tập trung, cổ đông lớn có thể lợi dụng quyền lực để thực hiện hành vi tránh thuế nhằm tối đa hóa lợi ích cá nhân.

3. Mối quan hệ hình chữ U ngược giữa quyền biểu quyết và hành vi tránh thuế có ý nghĩa gì?
   Điều này cho thấy ở mức sở hữu thấp, tăng quyền kiểm soát làm tăng hành vi tránh thuế do hiệu ứng ngăn chặn, nhưng khi quyền kiểm soát vượt ngưỡng hiệu quả, hành vi tránh thuế giảm do hiệu ứng liên kết.

4. Sự khác biệt giữa quyền biểu quyết và quyền ngân lưu ảnh hưởng thế nào đến tránh thuế?
   Sự khác biệt này tạo điều kiện cho cổ đông kiểm soát tách biệt lợi ích cá nhân khỏi hậu quả tài chính, từ đó gia tăng động cơ tránh thuế, làm giảm hiệu quả quản trị và minh bạch tài chính.

5. Phương pháp nghiên cứu nào được sử dụng để xử lý vấn đề nội sinh trong nghiên cứu?
   Nghiên cứu sử dụng phương pháp hồi quy hai giai đoạn với biến công cụ (2SLS) để xử lý nội sinh của biến cấu trúc sở hữu, đảm bảo kết quả hồi quy vững chắc và đáng tin cậy.

Kết luận

• Nghiên cứu xác định mối quan hệ phi tuyến hình chữ U ngược giữa quyền biểu quyết và hành vi tránh thuế của các công ty niêm yết trên TTCK Việt Nam.
• Sự khác biệt giữa quyền biểu quyết và quyền ngân lưu làm gia tăng động cơ tránh thuế, thể hiện qua mối quan hệ đồng biến có ý nghĩa thống kê.
• Quyền ngân lưu có tác động không đồng nhất đến hành vi tránh thuế, cần nghiên cứu thêm để làm rõ.
• Các biến kiểm soát như quy mô doanh nghiệp, đòn bẩy tài chính và quản trị lợi nhuận cũng ảnh hưởng đáng kể đến hành vi tránh thuế.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện chính sách thuế và quản trị doanh nghiệp tại Việt Nam trong giai đoạn 2020-2025.

Để tiếp tục phát triển nghiên cứu, cần mở rộng mẫu nghiên cứu, bổ sung các yếu tố quản trị khác và áp dụng các phương pháp phân tích nâng cao nhằm nâng cao độ chính xác và tính ứng dụng của kết quả. Các nhà quản lý và nhà đầu tư được khuyến khích áp dụng các khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả quản trị và tuân thủ pháp luật thuế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho những chiến lược cắt giảm thuế. Desai và Dharmapala (2006) sau khi nghiên cứu 900 doanh nghiệp Mỹ trong giai đoạn 1993 - 2001 tranh luận rằng tránh thuế có thể tạo điều kiện cho những người trong cuộc có khả năng để làm giảm tài sản của cổ đông, ví dụ như mang lại những lợi ích cho cá nhân. Bởi vì nó phức tạp và được thiết kế để làm mờ đi những yếu tố kinh tế cơ bản của một giao dịch kinh doanh. Do đó, trong những doanh nghiệp khi người quản lý bị ngăn chặn thông qua quyền biểu quyết của họ, có khả năng người quản lý sẽ thực hiện những mức độ tránh thuế cao hơn vì những người trong cuộc xem hành vi tránh thuế này như công cụ để tước đoạt tài sản từ những cổ đông thiểu số.

Ảnh hưởng của hiệu ứng ngăn chặn được tạo ra bởi những cổ đông kiểm soát tương tự với vấn đề hạn chế quản trị đã được nêu ra trong các nghiên cứu trước đây (Morck và cộng sự, 1988; Shleifer và Vishny, 1997; McConnell và Servaes, 1990). Do đó những tranh luận về hiệu ứng ngăn chặn gợi ý rằng một sự tập trung sở hữu cao có mối tương quan cùng chiều với hành vi tránh thuế. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Ảnh hưởng của hiệu ứng liên kết Theo Fan và Wong (2002) cho rằng, một cách khả thi để giảm bớt vấn đề về ngăn chặn của người quản lý là gia tăng sở hữu cổ phần của họ.

Một sở hữu cao hơn mang đến cho người quản lý những quyền biểu quyết và quyền ngân lưu mạnh hơn trong công ty. Tuy nhiên, một khi người quản lý đã đạt được hiệu quả quản lý công ty thì một sự gia tăng quyền biểu quyết không làm gia tăng hiệu ứng ngăn chặn nhưng quyền ngân lưu mạnh hơn của ông ta có nghĩa là nó trở nên tốn kém hơn để chuyển dòng tiền của công ty thành của cá nhân. Cũng đồng tình với quan điểm của Fan và Wong (2002), Chen và cộng sự (2010) cũng cho rằng một sự tập trung sở hữu cao cũng được xem như là một tín hiệu đáng tin cậy về cam kết quả nhà quản lý để xây dựng một nghĩa vụ không gây thiệt hại cho cổ đông giám sát thông qua hành vi tránh thuế. Cam kết này đáng tin cậy vì cổ đông giám sát hiểu rằng nếu người quản lý độc nhiên mang về lợi ích cá nhân cao hơn thông qua hành vi tránh thuế trong khi đang giữ nhiều cổ phần thì giá cổ phiếu sẽ bị giảm, do đó cũng làm giảm giá trị cổ phần họ đang nắm giữ.

Cân bằng, cổ đông lớn sẽ giữa một lượng lớn cổ phiếu và giá cổ phiếu sẽ cao hơn. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng những người sáng lập tránh thuế ít hơn như những công ty gia đình họ sẵn sàng tuân thủ các chính sách thuế để tránh giảm giá cổ phiếu. Nghiên cứu tại thị trường Trung Quốc của Richardson và cộng sự (2016) cũng có kết quả tương tự. Khi sở hữu gia tăng đủ cho lợi ích biên và chi phí biên của hành vi tránh thuế bằng nhau thì sở hữu càng cao doanh nghiệp tránh thuế càng ít do lợi ích từ hành vi tránh thuế không đủ bù đắp cho chi phí sở hữu cổ phiếu doanh nghiệp của chủ sở hữu.

Do đó, sở hữu tập trung làm gia tăng hiệu ứng liên kết: sự gia tăng nắm giữ cổ phiếu bên cao hơn mức tối thiểu để quản lý công ty hiệu quả sẽ nâng cao hiệu ứng liên kết giữa nhà quản lý và cổ đông kiểm soát và giảm ảnh hưởng hiệu ứng ngăn chặn và hành vi tránh thuế. Do đó, hiệu ứng liên kết cho rằng tập trung sở hữu cao hơn mức tối thiểu có mối quan hệ ngược chiều với hành vi tránh thuế. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Ảnh hưởng của hiệu ứng ngăn chặn/liên kết khi kiểm soát vượt quá sở hữu Đồng tình với quan điểm của Fan và Wong (2002), các nghiên cứu của Classens và cộng sự (2002), La Porta và cộng sự (1999) cũng cho rằng hiệu ứng ngăn chặn sẽ bị giảm đi khi gia tăng sở hữu.

Bên cạnh đó, các nghiên cứu cũng cho thấy nếu tồn tại sự khác biệt giữa quyền kiểm soát và quyền ngân lưu thì nó sẽ làm trầm trọng hơn hiệu ứng ngăn chặn và làm yếu đi hiệu ứng liên kết. Francis và cộng sự (2005) phát hiện ra rằng cấu trúc sở hữu hai lớp cho phép người quản lý đồng thời đạt được lợi ích cá nhân và tránh những ảnh hưởng về dòng tiền liên quan. Masulis và cộng sự (2009) cũng cho thấy rằng những nhà quản lý theo đuổi lợi ích cá nhân khi khác biệt giữa quyền kiểm soát và quyền ngân lưu càng mở rộng. Nghiên cứu cũng phát hiện ra rằng khi sự khác biệt này gia tăng, các CEO sẽ nhận nhiều tiền thưởng hơn, nắm giữ nhiều tiền mặt hơn từ đó làm giảm giá trị của những cổ đông bên ngoài, nhà quản lý dường như tham gia những giao dịch mua lại mà nó phá hủy giá trị cổ đông và chi phí vốn đóng góp ít hơn cho giá trị cổ đông.

Richardson, Wang, và Zhang (2016), thực hiện nghiên cứu giữa cấu trúc sở hữu và hành vi tránh thuế các công ty cổ phần niêm yết trên TTCK Trung Quốc. Mẫu nghiên cứu là 207 công ty niêm yết trên 2 sở GDCK lớn của Trung Quốc trong giai đoạn 2005 đến 2010. Nghiên cứu đã tìm thấy mối quan hệ phi tuyến có ý nghĩa thống kê giữa sở hữu tập trung và hành vi tránh thuế, với cấu trúc có hình chữ U ngược (inverted U-shaped). Tại một mức độ thấp, sự gia tăng trong sở hữu tập trung có tác động đồng biến đến hành vi tránh thuế, theo hiệu ứng ngăn chặn.

Tuy nhiên, khi tỷ lệ sở hữu vượt quá mức cần thiết, sở hữu tập trung thể hiện thông qua quyền biểu quyết sẽ có tương quan nghịch biến với hành vi tránh thuế, được giải thích thông qua hiệu ứng liên kết. Nghiên cứu cũng phát hiện ra rằng khi cấu trúc sở hữu có dạng kim tự tháp, tồn tại mối quan hệ đồng biến giữa tỷ lệ sở hữu và hành vi tránh thuế. Do đó, trong một doanh nghiệp tồn tại sự khác biệt lớn giữa quyền kiểm soát và quyền ngân lưu có khả năng những nhà quản lý sẽ tránh thuế nhiều hơn vì họ xem LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 đây là công cụ để tước đoạt tài sản của cổ đông và tránh những ảnh hưởng của dòng tiền liên quan. Tuy nhiên, khi quyền biểu quyết và quyền ngân lưu khác biệt nhau, một mức thấp của quyền ngân lưu thất bại trong việc tạo nên sự liên kết hiệu quả để giảm hiệu ứng ngăn chặn và do đó sẽ gia tăng tránh thuế.1: Tổng hợp các kết quả nghiên cứu thực nghiệm Cấu trúc Nghiên cứu Nội dung nghiên Kết quả sở hữu cứu - Morck (1988) Quyền kiểm soát - McConnell và (VR) và hành vi Servaes (1990) tránh thuế có mối quan hệ cùng chiều - Shleifer và Vishny do ảnh hưởng của (1997) hiệu ứng ngăn chặn - Klassen (1997) (entrenchment - La Porta và cộng sự Nghiên cứu ảnh effect) (1997, 1998) hưởng của quyền (+) Quyền - Fan và Wong (2002) kiểm soát đến hành kiểm soát vi tránh thuế của (VR) - Desai và Dharmapala doanh nghiệp (2006) - Bertrand và cộng sự (2008) - Chen và cộng sự (2010) - Richardson, Wang và Zhang (2016), - Morck và cộng sự Quyền kiểm soát LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 12 (1988) (VR) và hành vi - McConnell và tránh thuế có mối Servaes (1990) quan hệ ngược chiều do ảnh hưởng - Shleifer và Vishny của hiệu ứng liên (1986) kết (alignment - Gomes (2000) effect) - Fan và Wong (2002) (-) - Richardson, Wang và Zhang (2016) - La Porta và cộng sự Nghiên cứu ảnh Sự khác biệt giữa (1998, 1999) hưởng khi tồn tại sự quyền biểu quyết - Classens và cộng sự khác biệt giữa quyền (voting rights) và (2000, 2002) kiểm soát (VR) và quyền ngân lưu Sai biệt quyền ngân lưu (CR) (cash-flow rights) giữa - Francis và cộng sự có tác động đồng quyền (2005) biến đến hành vi kiểm soát - Masulis và cộng sự tránh thuế của và quyền (2009) doanh nghiệp.

ngân lưu - Chen và cộng sự, (VR_CR) 2010 - Richardson, Wang và Zhang (2016) Quyền - La Porta và cộng sự Nghiên cứu ảnh Khi quyền kiểm ngân lưu (1998, 1999) hưởng của quyền soát (VR) vượt quá (CR) - Classens và cộng sự ngân lưu đến hành vi (CR) thì CR không LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 13 (2000, 2002) tránh thuế của doanh có ảnh hưởng đến - Francis và cộng sự nghiệp hành vi tránh thuế (2005) của doanh nghiệp. Do hiệu ứng ngăn chặn lớn hơn hiệu ứng liên kết. Nguồn: Tác giả tổng hợp Bảng tóm tắt các nghiên cứu ở trên cho thấy mối quan hệ phi tuyến giữa sở hữu và hành vi tránh thuế tại các thị trường được nghiên cứu. Ban đầu khi sở hữu tăng, doanh nghiệp tránh thuế càng nhiều.

Khi sở hữu vượt quá ngưỡng mà tại đó chi phí của việc tránh thuế lớn hơn lợi ích của cổ đông kiểm soát thì sở hữu gia tăng sẽ làm giảm hành vi tránh thuế. Bên cạnh đó nếu trong doanh nghiệp tồn tại khác biệt giữa quyền kiểm soát và quyền sở hữu, vai trò của quyền kiểm soát sẽ vượt quyền sở hữu từ đó tránh thuế nhiều hơn. Tuy nhiên hầu hết các nghiên cứu đều nghiên cứu tại những nền kinh tế phát triển như Mỹ, các nước châu Âu hay tại Trung Quốc… Chính vì vậy cần một nghiên cứu cho thị trường mới nổi như Việt Nam. Tác giả lựa chọn bài nghiên cứu của Richardson, Wang và Zhang (2016) làm bài nghiên cứu gốc vì: - Việt Nam có nền chính trị tương đồng với Trung Quốc, mang những đặc điểm và truyền thống tương tự nhau.

Chính sách quản lý của nhà nước cũng có những nét tương đường. - Nghiên cứu này này được thực hiện năm 2016 nên có tính cập nhật mới nhất phù hợp với những diễn biến thay đổi của nền kinh tế thế giới. - Bài nghiên cứu được đăng trên tạp chí được xếp hạng uy tín về kinh tế nên phương pháp, nội dung và kết quả nghiên cứu đã được kiểm duyệt một cách nghiêm ngặt. Vì vậy, tác giả nhận thấy việc lựa chọn bài nghiên cứu gốc để làm nền tảng cho nghiên cứu tại Việt Nam là phù hợp.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 14 CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 3. Mẫu và dữ liệu nghiên cứu Mẫu nghiên cứu: việc lựa chọn đối tượng quan sát của tác giả cũng dựa vào một số tiêu chí nhất định. Nghiên cứu tập trung vào các công ty niêm yết trên TTCK Việt Nam, bao gồm cả Sở GDCK TP.