Nghiên Cứu Các Nhân Tố Tác Động Đến Cấu Trúc Vốn Của Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích nghiên cứu các nhân tố tác động đến cấu trúc vốn của ngân hàng thương mại việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả

• Tác giả: Võ Khánh Được
• Người hướng dẫn: TS. Võ Tường Oanh
• Trường học: Trường Đại Học Công Nghệ TP. HCM
• Chuyên ngành: Tài Chính Ngân Hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Các Nhân Tố Tác Động Đến Cấu Trúc Vốn Của Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. VẤN ĐỀ VÀ LÝ DO NGHIÊN CỨU
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.3. CÂU HỎI NGHIÊN CỨU
• 1.4. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 1.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.6. Ý NGHĨA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.7. KẾT CẤU CỦA ĐỀ TÀI
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 2.1. KHÁI NIỆM CẤU TRÚC VỐN, CẤU TRÚC VỐN TỐI ƯU, NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.1.1. Khái niệm về cấu trúc vốn
• 2.1.2. Khái niệm về cấu trúc vốn tối ưu
• 2.1.3. Khái niệm về ngân hàng thương mại
• 2.2. CÁC CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CẤU TRÚC VỐN (Capital Structure Theories)
• 2.2.1. Lý thuyết về cấu trúc vốn của Modigliami và Miller (mô hình MM)
• 2.2.2. Lý thuyết chi phí đại diện (the agency theory)
• 2.2.3. Lý thuyết trật tự phân hạng (the pecking–order theory)
• 2.2.4. Lý thuyết đánh đổi cấu trúc vốn (the trade–off theory)
• 2.3. CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM (Literature Review)
• 2.3.1. Nghiên cứu của buferna và cộng sự (2005)
• 2.3.2. Nghiên cứu của Octavia và Brown (2008)
• 2.3.3. Nghiên cứu của gropp và heider (2009)
• 2.3.4. Lý thuyết đánh đổi cấu trúc vốn (the trade–off theory)
• 2.4. CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CẤU TRÚC VỐN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN Ở VIỆT NAM
• 2.4.1. Nhân tố lợi nhuận (profit)
• 2.4.2. Nhân tố ROE
• 2.4.3. Nhân tố Quy mô (size)
• 2.4.4. Rủi ro và thuế thu nhập doanh nghiệp
• 2.4.5. Nhân tố tăng trưởng (growth)
• 2.4.6. Nhân tố GDP
• 2.4.7. Nhân tố lạm phát
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. TỔNG QUAN VỀ NGÀNH NGÂN HÀNG VIỆT NAM
• 3.1.1. Sự ra đời và phát triển
• 3.1.2. Phân tích tình hình hoạt động và rủi ro theo mô hình CAMEL
• 3.1.2.1. Khả năng an toàn vốn (Capital Adequacy – C)
• 3.1.2.2. Chất lượng tài sản (Asset Quality – A)
• 3.1.2.3. Năng lực quản lý (Management – M)
• 3.1.2.4. Khả năng sinh lời (Earnings – E)
• 3.1.2.5. Khả năng an toàn vốn (Capital Adequacy – L)
• 3.2. PHÂN TÍCH CẤU TRÚC VỐN CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VIỆT NAM
• 3.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.4. MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.4.1. Nguồn số liệu
• 3.4.2. Lựa chọn mẫu quan sát
• 3.4.3. Xây dựng mô hình hồi quy
• 3.4.4. Lựa chọn mô hình hồi quy
• 3.4.5. Các thủ tục kiểm định
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. PHÂN TÍCH MA TRẬN TƯƠNG QUAN
• 4.2. PHÂN TÍCH HỒI QUY CÁC NHÂN TỐ NỘI TẠI
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Cấu Trúc Vốn Ngân Hàng TM Việt Nam

Hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam (NHTM) đang đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm các yếu kém nội tại, vi phạm pháp luật và các biểu hiện lợi ích nhóm. Điều này dẫn đến sự mất an toàn trong hoạt động, thể hiện qua số lượng ngân hàng quá nhiều, tập trung chủ yếu ở các thành phố lớn. Cạnh tranh giữa các ngân hàng ngày càng gay gắt, đặc biệt trong huy động vốn và hoạt động tín dụng. Sự yếu kém này xuất phát từ tình trạng mất khả năng chi trả do tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ cho vay liên tục tăng, cùng với vốn chủ sở hữu thấp. Nguyên nhân chính là việc sử dụng nguồn vốn huy động không đúng mục đích, đầu tư vào các loại tài sản rủi ro cao. Do đó, việc lựa chọn cấu trúc vốn phù hợp và kiểm soát các nhân tố ảnh hưởng cấu trúc vốn là rất quan trọng để ổn định hoạt động kinh doanh và tối đa hóa giá trị doanh nghiệp. Vai trò của các nhân tố này quan trọng không kém so với các tổ chức phi ngân hàng. Với vai trò trung gian tài chính, ngân hàng là nhịp cầu nối quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Phần lớn các quan hệ tín dụng tập trung thông qua ngân hàng, và nguồn tín dụng do ngân hàng cung cấp ngày càng trở nên phổ biến và cấp thiết đối với sự phát triển của các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế.

1.1. Tầm quan trọng của cấu trúc vốn ngân hàng

Cấu trúc vốn của hệ thống NHTM Việt Nam chưa đáp ứng tốt các chuẩn mực quốc tế. Toàn hệ thống ngân hàng không dự trữ đủ nguồn vốn tự có để ngăn ngừa rủi ro từ những ngoại tác tiêu cực và sự biến đổi khó lường trong môi trường kinh doanh. Nghiên cứu của Diamond và Rajan (2000) chứng minh rằng cấu trúc vốn ngân hàng có tác động đến mức độ ổn định, khả năng đảm bảo tính thanh khoản và hiệu quả tín dụng của ngành ngân hàng nói riêng và cả thị trường tài chính nói chung. Do đó, việc nghiên cứu các nhân tố tác động đến cấu trúc vốn ngân hàng, đặc biệt là các ngân hàng thương mại Việt Nam, là một vấn đề cấp thiết cho các nhà lãnh đạo và quản trị ngân hàng.

1.2. Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu này tập trung vào việc xác định các nhân tố tác động đến cấu trúc vốn của các ngân hàng thương mại Việt Nam. Mục tiêu là xây dựng mô hình nghiên cứu, kiểm định các giả thuyết về mối quan hệ của các nhân tố này, và đưa ra các giải pháp phù hợp để xây dựng cấu trúc vốn hiệu quả. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các ngân hàng thương mại ở Việt Nam, dựa trên nguồn dữ liệu từ Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cập nhật đến 31/12/2016, và các báo cáo thường niên của các NHTM cổ phần trong giai đoạn 2011-2016.

II. Cách Xác Định Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Cấu Trúc Vốn NHTM

Để xác định các nhân tố ảnh hưởng cấu trúc vốn, nghiên cứu sử dụng cả phương pháp định tính và định lượng. Phương pháp định tính được sử dụng để thống kê, so sánh kết quả nghiên cứu với các kết quả của các nghiên cứu liên quan để đề xuất các giải pháp phù hợp. Phương pháp định lượng sử dụng công cụ kinh tế lượng hồi quy để ước lượng và kiểm định mô hình cấu trúc vốn và các nhân tố tác động đến cấu trúc vốn của các NHTM Việt Nam, dựa trên cơ sở kế thừa và chọn lọc kết quả của các nghiên cứu thực nghiệm trên thế giới và trong nước. Các chương trình phần mềm Eviews, SPSS và Microsoft Office Excel được sử dụng để hỗ trợ việc tính toán và xử lý dữ liệu trong nghiên cứu.

2.1. Phương pháp nghiên cứu định tính

Phương pháp định tính được sử dụng để phân tích các báo cáo tài chính, báo cáo thường niên của các ngân hàng, cũng như các nghiên cứu trước đây về cấu trúc vốn ngân hàng. Mục tiêu là xác định các yếu tố có thể ảnh hưởng đến quyết định cấu trúc vốn của các ngân hàng, và xây dựng cơ sở lý thuyết cho mô hình nghiên cứu định lượng.

2.2. Phương pháp nghiên cứu định lượng

Phương pháp định lượng sử dụng mô hình hồi quy để phân tích mối quan hệ giữa cấu trúc vốn (được đo lường bằng tỷ lệ nợ trên vốn chủ sở hữu) và các nhân tố ảnh hưởng, như lợi nhuận, quy mô, tăng trưởng, rủi ro, và các yếu tố kinh tế vĩ mô. Dữ liệu được thu thập từ các báo cáo tài chính của các ngân hàng thương mại Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu.

2.3. Ý nghĩa của đề tài nghiên cứu

Nghiên cứu cung cấp một cái nhìn tổng quan về cấu trúc vốn của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam và các nhân tố tác động đến cấu trúc vốn. Điều này giúp ích cho các nhà quản trị ngân hàng trong việc nghiên cứu đánh giá lợi ích và sự tương quan giữa các yếu tố trên, từ đó lựa chọn một cấu trúc vốn hiệu quả cho ngân hàng mình.

III. Lý Thuyết Về Cấu Trúc Vốn Ảnh Hưởng Ngân Hàng TM Việt Nam

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết cấu trúc vốn kinh điển, bao gồm lý thuyết Modigliani-Miller (MM), lý thuyết chi phí đại diện, lý thuyết trật tự phân hạng, và lý thuyết đánh đổi. Lý thuyết MM cho rằng trong một thị trường hoàn hảo, cấu trúc vốn không ảnh hưởng đến giá trị doanh nghiệp. Tuy nhiên, khi có thuế thu nhập doanh nghiệp, việc sử dụng nợ sẽ làm gia tăng giá trị doanh nghiệp. Lý thuyết chi phí đại diện đề cập đến xung đột lợi ích giữa cổ đông, nhà quản lý và chủ nợ, và các chi phí phát sinh từ xung đột này. Lý thuyết trật tự phân hạng cho rằng các doanh nghiệp ưu tiên sử dụng nguồn vốn nội bộ trước khi tìm đến nguồn vốn bên ngoài. Lý thuyết đánh đổi cân bằng giữa lợi ích của lá chắn thuế và chi phí khốn khó tài chính để xác định cấu trúc vốn tối ưu.

3.1. Lý thuyết Modigliani Miller MM

Lý thuyết cấu trúc vốn hiện đại bắt đầu với bài nghiên cứu Modigliani và Miller vào năm 1958 (học thuyết MM). Hai ông đã đi tìm hiểu xem liệu rằng việc lựa chọn cấu trúc vốn có tác động đến giá trị doanh nghiệp hay không; và liệu rằng chi phí vốn tăng hay giảm khi doanh nghiệp tăng hay giảm việc đi vay nợ. Với một tập hợp giới hạn các giả định đơn giản hóa rất phổ biến trong lý thuyết về tài chính, hai ông đã khẳng định rằng giá trị doanh nghiệp chỉ tùy thuộc vào các quyết định đầu tư. Vấn đề lựa chọn giữa vốn chủ sở hữu và nợ không có liên quan gì đến giá trị doanh nghiệp.

3.2. Lý thuyết chi phí đại diện

Được nghiên cứu bởi Jensen và Meckling vào năm 1976 (J-M), xem xét lại mô hình MM với giả định các quyết định đầu tư độc lập với cấu trúc vốn. Lý thuyết này đề cập đến vấn đề cấu trúc vốn không chỉ bị tác động bởi những nhân tố bên ngoài mà còn có thể xuất phát từ nội bộ doanh nghiệp. Hai tác giả đã nêu ra vấn đề xung đột lợi ích giữa cổ đông (chủ doanh nghiệp), nhà quản lý và chủ nợ. Khi lợi ích của cổ đông và người đại diện – những nhà quản lý được thuê để điều hành doanh nghiệp – không giống nhau, xung đột với nhau thì doanh nghiệp sẽ phải gánh chịu những loại chi phí phát sinh khác như là chi phí ký kết hợp đồng với người đại diện, chi phí giám sát hành vi của người đại diện, chi phí tiền thưởng và những hình thức khuyến khích để tạo động lực cho người đại diện, v.v…

3.3. Lý thuyết trật tự phân hạng

Lý thuyết trật tự phân hạng (Pecking Order Theory) cho rằng các doanh nghiệp ưu tiên sử dụng nguồn vốn nội bộ (lợi nhuận giữ lại) trước khi tìm đến nguồn vốn bên ngoài (nợ vay hoặc phát hành cổ phiếu). Điều này là do chi phí thông tin bất cân xứng và chi phí đại diện. Khi doanh nghiệp cần vốn, họ sẽ ưu tiên sử dụng lợi nhuận giữ lại, sau đó đến nợ vay, và cuối cùng là phát hành cổ phiếu. Lý thuyết này dự đoán rằng các doanh nghiệp có lợi nhuận cao sẽ có tỷ lệ nợ thấp hơn.

IV. Các Nhân Tố Nội Tại Tác Động Cấu Trúc Vốn Ngân Hàng TM

Các nhân tố nội tại được xem xét bao gồm lợi nhuận (profit), tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE), quy mô (size), rủi ro, và tăng trưởng (growth). Lợi nhuận có thể ảnh hưởng đến khả năng trả nợ và do đó ảnh hưởng đến quyết định cấu trúc vốn. ROE phản ánh hiệu quả sử dụng vốn chủ sở hữu, và có thể ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn từ các nhà đầu tư. Quy mô có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận các nguồn vốn khác nhau. Rủi ro có thể ảnh hưởng đến chi phí vốn và khả năng vay nợ. Tăng trưởng có thể tạo ra nhu cầu vốn lớn hơn, và do đó ảnh hưởng đến cấu trúc vốn.

4.1. Nhân tố lợi nhuận profit

Lợi nhuận là một trong những yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến cấu trúc vốn của ngân hàng. Ngân hàng có lợi nhuận cao thường có khả năng trả nợ tốt hơn, và do đó có thể vay nợ nhiều hơn. Tuy nhiên, ngân hàng có lợi nhuận cao cũng có thể có ít động lực để vay nợ, vì họ có thể tài trợ cho các hoạt động của mình bằng lợi nhuận giữ lại.

4.2. Nhân tố ROE

ROE (Return on Equity) là tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu, phản ánh hiệu quả sử dụng vốn chủ sở hữu của ngân hàng. ROE cao cho thấy ngân hàng đang sử dụng vốn chủ sở hữu một cách hiệu quả, và có thể thu hút các nhà đầu tư. Điều này có thể giúp ngân hàng huy động vốn chủ sở hữu dễ dàng hơn, và giảm sự phụ thuộc vào nợ vay.

4.3. Nhân tố Quy mô size

Quy mô của ngân hàng có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận các nguồn vốn khác nhau. Các ngân hàng lớn thường có khả năng tiếp cận các nguồn vốn lớn hơn và đa dạng hơn so với các ngân hàng nhỏ. Điều này có thể giúp các ngân hàng lớn có cấu trúc vốn linh hoạt hơn.

V. Các Nhân Tố Vĩ Mô Tác Động Cấu Trúc Vốn Ngân Hàng TM

Các nhân tố vĩ mô được xem xét bao gồm GDP, lạm phát, và chính sách tiền tệ. GDP phản ánh tình hình kinh tế chung, và có thể ảnh hưởng đến nhu cầu tín dụng và khả năng trả nợ của các doanh nghiệp và cá nhân. Lạm phát có thể ảnh hưởng đến chi phí vốn và giá trị thực của nợ. Chính sách tiền tệ có thể ảnh hưởng đến lãi suất và khả năng tiếp cận tín dụng.

5.1. Nhân tố GDP

GDP (Gross Domestic Product) là tổng sản phẩm quốc nội, phản ánh quy mô và tốc độ tăng trưởng của nền kinh tế. GDP tăng trưởng cao thường tạo ra nhu cầu tín dụng lớn hơn, và do đó có thể khuyến khích các ngân hàng tăng cường vay nợ để tài trợ cho các hoạt động kinh doanh.

5.2. Nhân tố lạm phát

Lạm phát là sự gia tăng mức giá chung của hàng hóa và dịch vụ trong nền kinh tế. Lạm phát cao có thể làm giảm giá trị thực của nợ, và do đó có thể khuyến khích các ngân hàng vay nợ nhiều hơn. Tuy nhiên, lạm phát cao cũng có thể làm tăng chi phí vốn, và do đó có thể làm giảm động lực vay nợ.

5.3. Chính sách tiền tệ

Chính sách tiền tệ là các biện pháp mà Ngân hàng Trung ương sử dụng để kiểm soát cung tiền và lãi suất trong nền kinh tế. Chính sách tiền tệ thắt chặt (lãi suất cao) có thể làm giảm khả năng tiếp cận tín dụng và làm tăng chi phí vốn, và do đó có thể làm giảm động lực vay nợ của các ngân hàng. Ngược lại, chính sách tiền tệ nới lỏng (lãi suất thấp) có thể làm tăng khả năng tiếp cận tín dụng và làm giảm chi phí vốn, và do đó có thể khuyến khích các ngân hàng vay nợ nhiều hơn.

VI. Kết Luận và Kiến Nghị Về Cấu Trúc Vốn Ngân Hàng TM

Nghiên cứu này đã xác định các nhân tố tác động đến cấu trúc vốn của các ngân hàng thương mại Việt Nam, bao gồm cả các nhân tố nội tại và nhân tố vĩ mô. Kết quả nghiên cứu có thể giúp các nhà quản trị ngân hàng đưa ra các quyết định cấu trúc vốn phù hợp, nhằm tối đa hóa giá trị doanh nghiệp và đảm bảo sự ổn định của hệ thống ngân hàng. Cần có các nghiên cứu sâu hơn về tác động của cấu trúc vốn đến hiệu quả hoạt động và rủi ro của các ngân hàng.

6.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng các nhân tố nội tại như lợi nhuận, ROE, quy mô, và tăng trưởng có ảnh hưởng đáng kể đến cấu trúc vốn của các ngân hàng thương mại Việt Nam. Các nhân tố vĩ mô như GDP, lạm phát, và chính sách tiền tệ cũng có tác động, nhưng mức độ ảnh hưởng có thể khác nhau tùy thuộc vào điều kiện kinh tế cụ thể.

6.2. Kiến nghị cho các nhà quản trị ngân hàng

Các nhà quản trị ngân hàng cần xem xét kỹ lưỡng các nhân tố ảnh hưởng đến cấu trúc vốn khi đưa ra các quyết định tài chính. Cần có sự cân bằng giữa việc sử dụng nợ vay để tận dụng lợi ích của lá chắn thuế và việc duy trì một cấu trúc vốn an toàn và bền vững. Cần có sự linh hoạt trong việc điều chỉnh cấu trúc vốn để phù hợp với sự thay đổi của môi trường kinh tế.

6.3. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần có các nghiên cứu sâu hơn về tác động của cấu trúc vốn đến hiệu quả hoạt động và rủi ro của các ngân hàng. Cần có các nghiên cứu so sánh cấu trúc vốn của các ngân hàng thương mại Việt Nam với các ngân hàng trong khu vực và trên thế giới. Cần có các nghiên cứu về vai trò của quản trị rủi ro trong việc quản lý cấu trúc vốn của các ngân hàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu chung về đề tài nghiên cứu như cơ sở hình thành, mục tiêu, phương pháp, bố cục đề tài. Chương 2: Cơ sở lý thuyết trình bày các lý thuyết, những khái niệm về cấu trúc vốn và các nhân tố ảnh hưởng đến cấu trúc vốn. Đồng thời, nêu ra những nghiên cứu thực nghiệm trước đây ở Việt Nam nói riêng và trên thế giới nói chung. Chương 3: Phương pháp nghiên cứu trình bày về phương pháp, mô hình sẽ nghiên cứu về đề tài nhằm mục đích trả lời câu hỏi nghiên cứu.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu Chương 5: Kết luận và kiến nghị. 3 c CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN 2.1 KHÁI NIỆM CẤU TRÚC VỐN, CẤU TRÚC VỐN TỐI ƯU, NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 2.1 Khái niệm về cấu trúc vốn Xét về mặt học thuật, theo tác giả nghiên cứu Trần Ngọc Thơ và cộng sự (2007) thì cấu trúc vốn (Capital Structure) được hiểu như là một thuật ngữ nhằm mô tả nguồn gốc và phương pháp hình thành nên nguồn vốn để doanh nghiệp có thể sử dụng cho việc mua sắm tài sản, phương tiện vật chất hữu hình và hỗ trợ cho hoạt động sản xuất kinh doanh. Hơn nữa, cấu trúc vốn còn được định nghĩa chính là sự kết hợp của nợ ngắn hạn thường xuyên, nợ dài hạn, cổ phần ưu đãi và vốn cổ phần thường được sử dụng để tài trợ cho các quyết định đầu tư của doanh nghiệp. Ngoài ra, trong lĩnh vực tài chính, theo tác giả nghiên cứu Brounen và cộng sự (2005) đã khẳng định rằng: cấu trúc vốn đề cập đến phương thức mà một công ty hay doanh nghiệp nào đó tài trợ cho nguồn huy động thông qua việc kết hợp các loại vốn ngắn hạn và dài hạn (bao gồm vốn chủ sở hữu, nợ và chứng khoán lai) Bên cạnh đó, theo tác giả nghiên cứu Çağlayan và Şak (2010) cho rằng cấu trúc vốn còn được hiểu như là thành phần đòn bẩy tài chính hoặc “cơ cấu” (structure) nợ phải trả của doanh nghiệp và giải thích cho những biến động về tỷ lệ nợ trên toàn công ty.

Hơn nữa, những nghiên cứu trước đây như nghiên cứu của Gropp và Heider (2009), Octavia và Brown (2008), v.v… đã sử dụng biến đại diện cho cấu trúc vốn ngân hàng (biến phụ thuộc) là biến đòn bẩy tài chính. Về mặt học thuật, đòn bẩy tài chính (Financial Leverage) là khái niệm được hiểu là có liên quan đến việc sử dụng các nguồn lực tài trợ (vay nợ). Nó thể hiện mức độ các khoản nợ trong cơ cấu nguồn vốn. Đòn bẩy tài chính xuất hiện khi doanh nghiệp quyết định tài trợ cho phần lớn tài sản của mình bằng nợ vay.

Tóm lại, nghiên cứu về cấu trúc vốn chính là nghiên cứu về phương thức lựa chọn tỷ lệ phù hợp giữa nợ và vốn chủ sở hữu với mục tiêu là tối đa hóa giá trị của doanh nghiệp. Hay nói cách khác thì việc xác định cấu trúc vốn cho các doanh nghiệp nói chung và các ngân hàng thương mại (hiện hữu trên thế giới và cả Việt Nam) nói riêng là đi xác định mức độ đòn bẩy tài chính phù hợp trong cơ cấu nguồn vốn huy động. Một cấu trúc vốn phù hợp là quyết định quan trọng với mọi doanh nghiệp không chỉ bởi nhu cầu tối đa 4 c lợi ích thu được từ các cá nhân và tổ chức liên quan tới doanh nghiệp và hoạt động của doanh nghiệp mà còn bởi tác động của quyết định này tới năng lực kinh doanh của doanh nghiệp trong môi trường cạnh tranh.2 Khái niệm về cấu trúc vốn tối ưu Cấu trúc vốn tối ưu là một thuật ngữ chỉ về cấu trúc vốn mà trong đó cơ cấu nợ trên vốn chủ sở hữu tồn tại dưới dạng “tốt nhất” cho một công ty, khi mà chi phí sử dụng vốn bình quân nhỏ nhất và giá trị doanh nghiệp đạt được lớn nhất. Theo tác giả nghiên cứu Trần Ngọc Thơ và cộng sự (2007) thì cấu trúc vốn tối ưu là một hỗn hợp nợ dài hạn, cổ phần ưu đãi và vốn cổ phần thường cho phép tối thiểu hóa chi phí sử dụng vốn bình quân của doanh nghiệp.

Với một cấu trúc vốn có chi phí sử dụng vốn bình quân được tối thiểu hóa, tổng giá trị các chứng khoán của doanh nghiệp được tối đa hóa. Do đó, cấu trúc vốn có chi phí sử dụng vốn tối thiểu được gọi là cấu trúc vốn tối ưu. Về mặt lý thuyết, khoản vay nợ thường cung cấp chi phí vốn thấp nhất. Tuy nhiên, khi doanh nghiệp càng vay thêm nhiều nợ thì các chi phí phát sinh và rủi ro cũng dần tăng theo.

Khi đó, cấu trúc vốn tối ưu được hiểu như là một sự cân bằng lý tưởng giữa nợ và vốn chủ sở hữu nhằm làm giảm chi phí sử dụng vốn một cách tối thiểu cho các tổ chức, doanh nghiệp, ngân hàng hay công ty. Ngoài ra, tỷ lệ nợ ngắn hạn và dài hạn của doanh nghiệp cũng cần được xem xét khi kiểm định về cấu trúc vốn của doanh nghiệp và hướng đến cấu trúc vốn tối ưu. Nó cung cấp một cái nhìn rõ ràng hơn không chỉ về các rủi ro bên ngoài mà còn về các rủi ro tiềm ẩn bên trong. Chính vì vậy, xác định cấu trúc vốn tối ưu là một vấn đề đang được đặt ra không chỉ cho các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh mà còn cho các nhà quản trị trong lĩnh vực tài chính ngân hàng.3 Khái niệm về ngân hàng thương mại Là một định chế tài chính trung gian, thực hiện chức năng kinh doanh tiền tệ – huy động vốn rồi đem cho vay.

Ngoài ra, ngân hàng còn là nhịp cầu nối giúp lưu chuyển nguồn vốn từ những người thừa vốn đến những người thiếu vốn trong nền kinh tế. Theo luật các Tổ chức tín dụng năm 2010, ngân hàng thương mại được hiểu như là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác (theo đúng quy định) nhằm mục tiêu lợi nhuận. 5 c Tóm lại, một cách tổng quát, ngân hàng thương mại nói chung và ngân hàng thương mại Việt Nam nói riêng chính là nhịp cầu nối, là những chiếc xe trung chuyển giúp chuyên chở và trao đổi những luồng tiền khác nhau giữa các chủ thể (tưởng chừng như không thể nào giao dịch được) đến với nhau, và rồi đáp ứng nhu cầu của nhau trong nền kinh tế. Vô hình trung, ngân hàng thương mại đã trở thành một mắc xích quan trọng không thể nào thiếu được trong sợi dây kết nối vận hành vòng quay sản xuất hoạt động kinh doanh của toàn bộ nền kinh tế.2 CÁC CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CẤU TRÚC VỐN (Capital Structure Theories) 2.1 Lý thuyết về cấu trúc vốn của Modigliami và Miller (mô hình MM) Lý thuyết cấu trúc vốn hiện đại bắt đầu với bài nghiên cứu Modigliani và Miller vào năm 1958 (được gọi tắt là học thuyết MM).

Trong công trình khoa học của mình, hai ông đã đi tìm hiểu xem liệu rằng việc lựa chọn cấu trúc vốn có tác động đến giá trị doanh nghiệp hay không; và liệu rằng chi phí vốn tăng hay giảm khi doanh nghiệp tăng hay giảm việc đi vay nợ. Trái với quan điểm truyền thống, với một tập hợp giới hạn các giả định đơn giản hóa rất phổ biến trong lý thuyết về tài chính, hai ông đã khẳng định rằng giá trị doanh nghiệp chỉ tùy thuộc vào các quyết định đầu tư. Song song đó, hai ông còn dựng lên một bức tranh tổng quan: vấn đề lựa chọn giữa vốn chủ sở hữu và nợ không có liên quan gì đến giá trị doanh nghiệp. Nói một cách học thuật, lý thuyết của hai ông đã chỉ ra một chiều hướng: Nếu thị trường vốn được đặt trong một không gian lý tưởng và hoàn hảo thì các doanh nghiệp sẽ có rủi ro kinh doanh giống nhau và tỷ suất sinh lời mong đợi hàng năm giống nhau.

Như vậy, trong thị trường vốn hoàn hảo, rõ ràng là Modigliani và Miller đã khẳng định rằng chi phí sử dụng vốn của doanh nghiệp không chịu tác động bởi việc lựa chọn cấu trúc vốn. Hay nói đúng hơn, tổng giá trị của doanh nghiệp không thể thay đổi bằng cách phân chia các dòng tiền tài trợ thành các dòng khác nhau. Sau đó vào năm 1963, Modigliani và Miller cũng đã đưa ra một nghiên cứu tiếp theo với việc loại bỏ một giả định ban đầu. Theo MM, với môi trường có tồn tại thuế thu nhập doanh nghiệp, việc sử dụng nợ sẽ làm gia tăng giá trị của doanh nghiệp.

Như vậy, trong mô hình thuế MM (1963), hai ông đã khẳng định rằng cấu trúc vốn có liên quan đến giá trị doanh nghiệp. Nghĩa là, một khi doanh nghiệp sử dụng nợ càng cao thì giá trị 6 c doanh nghiệp sẽ càng tăng và rồi mức độ gia tăng đạt đến ngưỡng tối đa khi nguồn vốn doanh nghiệp được tài trợ hoàn toàn bằng nợ vay. Tuy nhiên, lý thuyết M&M chưa xem xét tác động của một số chi phí khác khiến cho lợi ích của lá chắn thuế bị giảm dần và đi đến triệt tiêu khi công ty gia tăng tỷ số nợ. Đó chính là tác động của chi phí khốn khó tài chính.

Khi công ty gia tăng sử dụng nợ làm cho rủi ro của công ty tăng theo. Điều này làm phát sinh chi phí khốn khó tài chính tác động đồng thời với lợi ích của lá chắn thuế. Đến một điểm nào đó thì chi phí khốn khó tài chính sẽ vượt qua lợi ích của lá chắn thuế. Ở điểm đó, gọi là điểm cơ cấu vốn tối ưu, giá trị công ty đạt cực đại và chi phí sử dụng vốn trung bình đạt cực tiểu.

Khi công ty tiếp tục gia tăng sử dụng nợ, công ty sẽ vượt qua điểm tối ưu, ở đó giá trị công ty bắt đầu giảm và chi phí sử dụng vốn trung bình của công ty bắt đầu tăng. Lợi ích của lá chắn thuế không đủ bù đắp cho chi phí khốn khó về tài chính.2 Lý thuyết chi phí đại diện (the agency theory) Được nghiên cứu bởi Jensen và Meckling vào năm 1976 (thường viết tắt là J-M), xem xét lại mô hình MM với giả định các quyết định đầu tư độc lập với cấu trúc vốn. Qua đó, lý thuyết này đề cập đến vấn đề cấu trúc vốn không chỉ bị tác động bởi những nhân tố bên ngoài mà còn có thể xuất phát từ nội bộ doanh nghiệp. Trong bài nghiên cứu của mình, hai tác giả đã nêu ra vấn đề xung đột lợi ích giữa cổ đông (chủ doanh nghiệp), nhà quản lý và chủ nợ.