Chương 1. Những vấn đề cơ bản về khả năng trả nợ của khách hàng cá nhân của ngân hàng thương mại. Các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng trả nợ của các KHCN tại Agribank chi nhánh Láng Hạ. Chương 3: Giải pháp cải thiện khả năng trả nợ của các KHCN tại Agribank chi nhánh Láng Hạ.
NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ KHẢ NĂNG TRẢ NỢ CỦA KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1. Tổng quan về cho vay khách hàng cá nhân 1. Khái niệm về cho vay khách hàng cá nhân Khách hàng cá nhân tại NHTM là nhóm đối tượng bao gồm cá nhân, hộ gia đình, chủ trang trại, tổ hợp tác.được các NHTM áp dụng phương thức cho vay theo quy trình thủ tục của cho vay khách hàng cá nhân. Nhóm đối tượng này có số lượng rất lớn và có nhu cầu vay các khoản nhỏ lẻ.
Cho vay là một quan hệ kinh tế, trong quan hệ này bên cho vay chuyển giao quyền sử dụng tiền trong thời gian nhất định cho người đi vay. Khi đến hạn trả nợ bên đi vay có nghĩa vụ hoàn trả tiền gốc và lãi vay. Theo thông tư 39/2017/TTNHNN ngày 30/12/2017 của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam ban hành quy định về hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài đối với khách hàng: “Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi”. Khái niệm trên được NHTM áp dụng làm tiền đề cơ bản cho các hoạt động cho vay.
Cho vay KHCN là hình thức tài trợ của Ngân hàng cho các khách hàng cá nhân: “Đó là quan hệ kinh tế mà trong đó Ngân hàng chuyển cho các cá nhân quyền sử dụng một khoản tiền với những điều kiện nhất định được thỏa thuận trong hợp đồng nhằm phục vụ mục đích của khách hàng” Tô Ngọc Hưng, 2019) 1. Đặc điểm về cho vay khách hàng cá nhân Theo Tô Ngọc Hưng (2019), thì cho vay khách hàng cá nhân có đặc điểm cơ bản sau: Thứ nhất, xét về mặt quy mô. Quy mô các khoản vay nhỏ nhưng số lượng các khoản vay lớn. Các khoản cho vay cấp cho khách hàng cá nhân là tương đối nhỏ 12 so với cho vay cấp cho doanh nghiệp.
Hầu hết khách hàng tìm đến ngân hàng khi đă có số vốn tương đối và chỉ bổ sung phần còn thiếu. Tuy nhiên đối tượng vay là tất cả các cá nhân trong xă hội với nhu cầu hết sức đa dạng. Do đó tổng quy mô các khoản cho vay cá nhân là cũng khá lớn. Thứ hai, xét về mặt lãi suất.
Lãi suất cho vay cá nhân thường cao hơn cho vay đối với doanh nghiệp. Số lượng các khoản vay thường rất lớn, nhưng quy mô mỗi khoản vay lại nhỏ. Để bù đắp chi phí và thu lợi nhuận, ngân hàng thường đặt ra mức lăi suất cao hơn so với cho vay doanh nghiệp. Tuy nhiên, khách hàng thường quan tâm đến số tiền mà khách hàng phải trả hơn là lãi suất mà khách hàng phải chịu.
Thứ ba, xét về nhu cầu vay. Nhu cầu vay của khách hàng cá nhân thường nhạy cảm theo chu kỳ kinh tế, tăng lên khi nền kinh tế mở rộng và giảm xuống khi nền kinh tế suy thoái. Thứ tư, xét về nguồn trả nợ. Nguồn trả nợ của khách hàng chủ yếu phụ thuộc vào nguồn thu nhập từ lương, cho thuê tài sản, và thu nhập từ kinh doanh.
Nguồn trả nợ này có thể có những biến động lớn, phụ thuộc vào quá trình làm việc, kĩ năng và kinh nghiệm đối với công việc của họ. Sự kiểm soát các nguồn thu này nhiều khi rất khó khăn. Thứ năm, ở khía cạnh rủi ro. Các khoản vay cá nhân thường có độ rủi ro cao do chất lượng thông tin tài chính khách hàng cung cấp thường không cao.
Các loại hình cho vay khách hàng cá nhân Có nhiều cách phân loại cho vay khách hàng cá nhân theo những tiêu thức khác nhau, tùy theo yêu cầu của khách hàng và mục tiêu quản lý của ngân hàng, sau đây là một số cách phân loại phổ biến ở nước ta hiện nay: * Căn cứ vào thời gian, cho vay KHCN bao gồm: - Cho vay dài hạn: là các khoản vay có thời hạn cho vay trên 05 năm. Loại tín dụng này chủ yếu được sử dụng để đáp ứng nhu cầu vốn dài hạn như: Mua, sửa chữa nhà ở, mua sắm phương tiện như ô tô,. 13 - Cho vay trung hạn: là các khoản vay có thời hạn cho vay trên 01(một) năm và tối đa 05 (năm) năm. Loại tín dụng này phục vu nhu cầu tiêu dùng, kinh doanh của cá nhân - Cho vay ngắn hạn: là loại cho vay có thời hạn cho vay tối đa 01 (một) năm.
Cho vay khách hàng cá nhân ngắn hạn đáp ứng nhu cầu vốn cho sản xuất kinh doanh, dịch vụ và đời sống với khách hàng trong thời gian ngắn. * Căn cứ theo loại tiền - Cho vay đồng nội tệ là khoản vay được thực hiện bằng đồng nội tệ. - Cho vay đồng ngoại tệ là khoản vay được thực hiện bằng đồng ngoại tệ tùy theo nhu cầu của khách hàng, nhưng phải đảm bảo được quy định về quản lý ngoại hối của Ngân Hàng Nhà Nước. * Căn cứ vào mục đích cho vay - Cho vay khách hàng cá nhân nhằm phục vụ mục đích tiêu dùng, đời sống: Đó là các khoản cho vay phục vụ nhu cầu đời sống như mua đất, xây nhà, mua sắm trang thiết bị gia đình, mua sắm phương tiện, đồ dùng sinh hoạt, … Đặc điểm của khoản vay này là sử dụng dụng nguồn thu nhập từ lương, hoạt động kinh doanh không phải là nguồn thu nhập có được từ phương án vay vốn để trả nợ.
- Cho vay khách hàng cá nhân nhằm phục vụ mục đích sản xuất kinh doanh: Là các khoản cho vay của một cá nhân hoặc một số cá nhân (thường là 2 vợ chồng) để thực hiện các phương án sản xuất kinh doanh. Khoản vay thường được cho vay ngắn hạn, được thẩm định đánh giá khả năng trả nợ hàng năm, nguồn trả nợ của khoản vay là từ chính phương án vay vốn. * Căn cứ vào phƣơng thức hoàn trả - Cho vay khách hàng cá nhân từng lần (trả gốc một lần khi đáo hạn): Là các khoản vay của các cá nhân để phục vụ nhu cầu tiêu dùng hoặc sản xuất kinh doanh với một phướng án cụ thể, được trả nợ gốc một lần vào cuối kỳ. Mỗi lần vay khách hàng phải ký kết một hợp đồng tín dụng riêng trong đó có các nội dung như số tiền vay, lãi suất, thời hạn.
Việc cho vay và thu nợ được phân định ranh giới một cách rõ ràng, dễ nhận biết được lúc nao cho vay, lúc nào thu nợ. Phương thức này thường 14 được áp dụng với mục đích tiêu dùng hoặc với một phương án kinh doanh cụ thể, không có tính liên tục. - Cho vay hạn mức tín dụng: Là các khoản vay của khách hàng cá nhân phục vụ các mục đích kinh doanh với nhu cầu lưu chuyển vốn thường xuyên. Khách hàng cấp một hạn mức tín dụng mà ở đó khách hàng có thể vay trả thường xuyên với tổng dư nợ không vượt quá hạn mức đó.
Thời hạn cho vay cụ thể trên từng giấy nhận nợ đảm bảo không vượt quá thời gian duy trì hạn mức tín dụng (thời điểm hết hạn trả nợ của giấy nhận nợ có thể vượt quá thời điểm hết hiệu lực của thời hạn cho vay). - Cho vay trả góp: Khoản vay được trả làm nhiều lần (theo tháng hoặc quý) theo thỏa thuận giữa ngân hàng và khách hàng với số tiền trả giống nhau tại các kỳ trả nợ, phương thức này được dùng để phục vụ cho việc mua sắm các vật dụng tiêu dùng và đặc biệt được các công ty tài chính khai thác áp dụng tại các siêu thị, cửa hàng. - Cho vay thẻ tín dụng: Phương thức thành toán bằng thẻ hiện nay rất phát triển, đặc biệt là tại các đô thị lớn vì các tiện ích của mình. Khách hàng có thẻ tín dụng được cung cấp một hạn mức tín dụng mà khách hàng có thể sử dụng bất cứ khi nào họ có nhu cầu chỉ bằng cách quẹt thẻ hoặc thanh toán trực tuyến mà không phải làm bất cứ thủ tục với ngân hàng.
* Căn cứ theo hình thức bảo đảm tiền vay - Cho vay có tài sản bảo đảm: Là hình thức cho vay trong đó khoản vay được bảo đảm bằng tài sản như: Bất động sản, động sản, giấy tờ có giá, bảo lãnh của bên thứ ba…. Tài sản bảo đảm làm tăng tính an toàn cho khoản vay do ngân hàng có thể phát mại tài sản đảm bảo khi khách hàng không trả được nợ, giúp giảm bớt tổn thất cho Ngân hàng. Tài sản đảm bảo có thể là tài sản bảo đảm đã hình thành thuộc sở hữu hoặc sử dụng lâu dài của khách hàng cá nhân/bên thứ ba hoặc là tài sản hình thành từ vốn vay. Khi khách hàng cá nhân có nhu cầu vay vốn nhưng không có tài sản đã hình thành để đảm bảo thì khách hàng có thể sử dụng chính tài sản được hình thành từ nguồn tài trợ của ngân hàng để làm vật đảm bảo.
15 - Cho vay không có tài sản bảo đảm: Là hình thức cho vay dựa trên uy tín (tín chấp) của người vay vốn. Ngân hàng thẩm đinh khách hàng và nhận thấy khách hàng có uy tín cao và khả năng trả nợ tốt để cho vay không bảo đảm. Với khách hàng cá nhân phương thức cho vay không bảo đảm thường được áp dụng trong cho vay bằng thẻ tín dụng, hoặc cho vay đảm bảo bằng lương của một số cá nhân có công việc, nguồn thu nhập ồn định như công nhân viên chức với đặc thù khoản vay giá trị không lớn và thời hạn vay ngắn. - Cho vay bảo đảm một phần bằng tài sản: Là hình thức cho vay kết hợp giữa cho vay có bảo đảm bằng tài sản và không bảo đảm.
Ngân hàng áp dụng phương thức này khi thẩm định khách hàng và nhận thấy có thể cho vay không bảo đảm, tuy nhiên vẫn nhận tài sản bảo đảm của khách hàng để đảm bảo cho khoản vay, tài sản đảm bảo của khách hàng có thể không đủ đảm bảo cho khoản vay theo quy định của ngân hàng.