Nghiên Cứu Tình Hình Mắc Bệnh Viêm Tử Cung Trên Đàn Lợn NáI Sinh Sản Tại Trại Ngô Hồng Gấm

Nghề chăn nuôi lợn đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. 73 trang · Đại học Thái Nguyên · 2015.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Ngân
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Tình Hình Mắc Bệnh Viêm Tử Cung Trên Đàn Lợn NáI Sinh Sản Tại Trại Lợn Ngô Hồng Gấm
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 2.2. Cấu tạo cơ quan sinh sản của lợn nái
• 2.2.1. Buồng trứng (Ovarium)
• 2.2.2. Ống dẫn trứng (Oviductus)
• 2.2.3. Tử cung (Uterus)
• 2.2.4. Âm đạo (Vagina)
• 2.2.5. Tiền đình (Vestibulum vaginae sinusinogenitalis)
• 2.2.6. Âm vật (Clitoris)
• 2.2.7. Âm hộ (Vulva)
• 2.3. Đặc điểm sinh lý sinh dục của lợn
• 2.3.1. Sự thành thục về tính
• 2.3.2. Chu kỳ tính và thời điểm phối giống thích hợp
• 2.3.2.1. Chu kỳ tính
• 2.3.2.2. Giai đoạn trước động dục
• 2.3.2.3. Giai đoạn động dục
• 2.3.2.4. Giai đoạn sau động dục
• 2.3.2.5. Giai đoạn nghỉ ngơi
• 2.3.2.6. Cơ chế động dục
• 2.3.2.7. Thời điểm phối giống thích hợp
• 2.3.3. Sinh lý đẻ
• 2.3.3.1. Thời kỳ mở cổ tử cung
• 2.3.3.2. Thời kỳ đẻ hay còn gọi là sổ thai
• 2.3.3.3. Thời kỳ sổ nhau (hay gọi là bong nhau)
• 2.4. Bệnh viêm tử cung ở lợn nái (mestritis)
• 2.4.1. Nguyên nhân của bệnh viêm tử cung
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Bệnh Viêm Tử Cung Lợn Nái Tại Trại

Nghề chăn nuôi lợn đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam. Việc phát triển đàn lợn nái sinh sản để cung cấp con giống là thiết yếu. Tuy nhiên, các bệnh sản khoa, đặc biệt là viêm tử cung lợn nái, gây cản trở lớn. Bệnh ảnh hưởng đến khả năng sinh sản, gây mất sữa, tiêu chảy ở lợn con, và giảm tỷ lệ sống sót. Nghiên cứu bệnh viêm tử cung ở lợn nái sinh sản là cần thiết để đưa ra các biện pháp phòng trị hiệu quả. Đề tài "Nghiên cứu tình hình mắc bệnh viêm tử cung trên đàn lợn nái sinh sản tại trại lợn Ngô Hồng Gấm-huyện Lương Sơn-Hòa Bình và biện pháp phòng trị" được thực hiện nhằm nâng cao năng suất sinh sản và bổ sung tài liệu nghiên cứu về bệnh sinh sản ở lợn nái.

1.1. Mục Tiêu Nghiên Cứu Bệnh Viêm Tử Cung Ở Lợn Nái

Nghiên cứu tập trung vào xác định tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung trên đàn lợn nái tại trại lợn Ngô Hồng Gấm. Tiến hành điều trị bệnh viêm tử cung cho đàn lợn mắc bệnh và đánh giá hiệu quả điều trị. Khuyến cáo các biện pháp phòng và trị bệnh viêm tử cung hiệu quả cho người chăn nuôi. Mục tiêu cuối cùng là cải thiện năng suất sinh sản lợn nái và giảm thiểu thiệt hại kinh tế do bệnh gây ra.

1.2. Ý Nghĩa Khoa Học Và Thực Tiễn Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu cung cấp dữ liệu khoa học về bệnh viêm tử cung trên lợn nái tại trại Ngô Hồng Gấm, huyện Lương Sơn, Hòa Bình. Thiết lập cơ sở khoa học xác định các yếu tố ảnh hưởng đến bệnh viêm tử cung. Áp dụng kiến thức đã học vào thực tiễn sản xuất. Khuyến cáo người chăn nuôi áp dụng quy trình phòng và trị bệnh viêm tử cung hiệu quả. Kết quả góp phần vào công tác chăn nuôi đàn lợn nái an toàn, hiệu quả, đồng thời nâng cao năng suất sinh sản lợn của trại.

II. Giải Mã Nguyên Nhân Gây Bệnh Viêm Tử Cung Ở Lợn Nái

Viêm tử cung là một quá trình bệnh lý thường xảy ra ở gia súc cái sinh sản sau đẻ. Quá trình viêm phá hủy các tế bào tổ chức của các lớp tử cung, gây rối loạn sinh sản, ảnh hưởng lớn đến khả năng sinh sản. Các nguyên nhân chính bao gồm: công tác phối giống không đúng kỹ thuật, lợn đực mắc bệnh viêm bao dương vật, lợn nái đẻ khó phải can thiệp, sót nhau sau đẻ, kế phát từ một số bệnh truyền nhiễm, và vệ sinh chuồng trại kém. Theo Đào Trọng Đạt và cs (2000) [8], bệnh viêm tử cung ở lợn nái thường do các nguyên nhân trên.

2.1. Yếu Tố Nguy Cơ Từ Phối Giống Và Can Thiệp Sản Khoa

Phối giống không đúng kỹ thuật, đặc biệt là thụ tinh nhân tạo, có thể gây xây xát niêm mạc tử cung, tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập. Dụng cụ dẫn tinh không vô trùng cũng là nguồn lây nhiễm. Lợn nái đẻ khó, cần can thiệp bằng thủ thuật, dễ gây tổn thương niêm mạc tử cung, dẫn đến nhiễm trùng và viêm tử cung kế phát. Việc sử dụng kháng sinh dự phòng sau can thiệp có thể giúp giảm nguy cơ này.

2.2. Ảnh Hưởng Của Vệ Sinh Chuồng Trại Và Bệnh Truyền Nhiễm

Vệ sinh chuồng đẻ kém, vệ sinh bộ phận sinh dục lợn nái trước và sau đẻ không sạch sẽ tạo điều kiện cho vi sinh vật xâm nhập gây viêm. Viêm tử cung cũng có thể là biến chứng của một số bệnh truyền nhiễm như sẩy thai truyền nhiễm, phó thương hàn, bệnh lao. Việc kiểm soát các bệnh truyền nhiễm và đảm bảo vệ sinh chuồng trại là yếu tố quan trọng trong phòng ngừa viêm tử cung.

III. Phương Pháp Chẩn Đoán Bệnh Viêm Tử Cung Ở Lợn Nái

Chẩn đoán viêm tử cung ở lợn nái dựa trên các triệu chứng lâm sàng, tiền sử bệnh, và kết quả xét nghiệm. Các triệu chứng lâm sàng bao gồm: dịch chảy ra từ âm đạo (có thể có mủ, máu), sốt, bỏ ăn, giảm năng suất sinh sản, và chậm động dục trở lại. Tiền sử bệnh có thể bao gồm đẻ khó, sót nhau, hoặc các bệnh truyền nhiễm. Xét nghiệm dịch âm đạo có thể xác định loại vi khuẩn gây bệnh và độ nhạy cảm với kháng sinh. Việc chẩn đoán sớm và chính xác là rất quan trọng để điều trị hiệu quả và giảm thiểu thiệt hại.

3.1. Triệu Chứng Lâm Sàng Của Bệnh Viêm Tử Cung

Các triệu chứng lâm sàng của viêm tử cung ở lợn nái có thể khác nhau tùy thuộc vào mức độ nghiêm trọng của bệnh. Dịch chảy ra từ âm đạo là triệu chứng phổ biến nhất, có thể có màu trắng, vàng, hoặc nâu, và có mùi hôi. Lợn nái có thể sốt, bỏ ăn, và trở nên lờ đờ. Năng suất sinh sản có thể giảm do chậm động dục trở lại, giảm tỷ lệ thụ thai, hoặc tăng tỷ lệ sẩy thai.

3.2. Xét Nghiệm Và Chẩn Đoán Phân Biệt Viêm Tử Cung

Xét nghiệm dịch âm đạo có thể giúp xác định loại vi khuẩn gây bệnh và độ nhạy cảm với kháng sinh. Điều này giúp lựa chọn kháng sinh phù hợp để điều trị. Chẩn đoán phân biệt viêm tử cung với các bệnh khác có triệu chứng tương tự, như viêm âm đạo, viêm bàng quang, hoặc sót nhau. Siêu âm có thể được sử dụng để đánh giá tình trạng tử cung và loại trừ các bệnh khác.

IV. Phác Đồ Điều Trị Viêm Tử Cung Hiệu Quả Cho Lợn Nái

Điều trị viêm tử cung ở lợn nái bao gồm sử dụng kháng sinh, thuốc tăng co bóp tử cung, và các biện pháp hỗ trợ. Kháng sinh được lựa chọn dựa trên kết quả xét nghiệm độ nhạy cảm của vi khuẩn. Thuốc tăng co bóp tử cung giúp đẩy dịch viêm và nhau thai còn sót lại ra ngoài. Các biện pháp hỗ trợ bao gồm: vệ sinh âm đạo, cung cấp đủ nước và dinh dưỡng, và giảm stress cho lợn nái. Việc điều trị sớm và đúng cách có thể giúp phục hồi khả năng sinh sản của lợn nái.

4.1. Lựa Chọn Kháng Sinh Phù Hợp Điều Trị Viêm Tử Cung

Lựa chọn kháng sinh phù hợp là yếu tố quan trọng nhất trong điều trị viêm tử cung. Nên sử dụng kháng sinh có phổ kháng khuẩn rộng, có khả năng xâm nhập tốt vào mô tử cung, và ít gây tác dụng phụ. Các kháng sinh thường được sử dụng bao gồm: ampicillin, gentamicin, enrofloxacin, và ceftiofur. Nên sử dụng kháng sinh theo chỉ định của bác sĩ thú y.

4.2. Sử Dụng Thuốc Tăng Co Bóp Tử Cung Và Biện Pháp Hỗ Trợ

Thuốc tăng co bóp tử cung, như oxytocin hoặc prostaglandin, giúp đẩy dịch viêm và nhau thai còn sót lại ra ngoài. Vệ sinh âm đạo bằng dung dịch sát khuẩn giúp giảm số lượng vi khuẩn. Cung cấp đủ nước và dinh dưỡng giúp tăng cường sức đề kháng của lợn nái. Giảm stress bằng cách đảm bảo chuồng trại sạch sẽ, thoáng mát, và yên tĩnh.

V. Biện Pháp Phòng Ngừa Viêm Tử Cung Cho Đàn Lợn Nái

Phòng ngừa viêm tử cung ở lợn nái bao gồm các biện pháp: đảm bảo vệ sinh chuồng trại, quản lý sinh sản tốt, kiểm soát bệnh truyền nhiễm, và cung cấp dinh dưỡng đầy đủ. Chuồng trại cần được vệ sinh sạch sẽ, khô ráo, và thoáng mát. Quản lý sinh sản tốt bao gồm: phối giống đúng kỹ thuật, can thiệp sản khoa đúng cách, và xử lý nhau thai kịp thời. Kiểm soát bệnh truyền nhiễm bằng cách tiêm phòng đầy đủ và cách ly lợn bệnh. Cung cấp dinh dưỡng đầy đủ giúp tăng cường sức đề kháng của lợn nái.

5.1. Vệ Sinh Chuồng Trại Và Quản Lý Sinh Sản Hiệu Quả

Vệ sinh chuồng trại là yếu tố quan trọng nhất trong phòng ngừa viêm tử cung. Chuồng trại cần được vệ sinh hàng ngày, khử trùng định kỳ, và đảm bảo thông thoáng. Quản lý sinh sản tốt bao gồm: phối giống đúng thời điểm, sử dụng tinh dịch chất lượng, và can thiệp sản khoa đúng kỹ thuật. Việc ghi chép đầy đủ thông tin về sinh sản giúp phát hiện sớm các vấn đề và có biện pháp can thiệp kịp thời.

5.2. Dinh Dưỡng Và Kiểm Soát Bệnh Truyền Nhiễm Cho Lợn Nái

Cung cấp dinh dưỡng đầy đủ và cân bằng giúp tăng cường sức đề kháng của lợn nái và giảm nguy cơ mắc bệnh. Đảm bảo cung cấp đủ vitamin, khoáng chất, và protein. Kiểm soát bệnh truyền nhiễm bằng cách tiêm phòng đầy đủ các loại vaccine, cách ly lợn bệnh, và thực hiện các biện pháp an toàn sinh học.

VI. Kết Luận Và Đề Xuất Về Nghiên Cứu Viêm Tử Cung Lợn Nái

Nghiên cứu về viêm tử cung ở lợn nái tại trại Ngô Hồng Gấm cung cấp thông tin quan trọng về tỷ lệ mắc bệnh, nguyên nhân, và biện pháp phòng trị. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để cải thiện quản lý sinh sản và giảm thiểu thiệt hại kinh tế do bệnh gây ra. Cần có thêm các nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố nguy cơ và các biện pháp phòng ngừa hiệu quả hơn. Việc hợp tác giữa các nhà khoa học, bác sĩ thú y, và người chăn nuôi là rất quan trọng để giải quyết vấn đề viêm tử cung ở lợn nái.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu Và Ý Nghĩa Thực Tiễn

Nghiên cứu đã xác định tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung tại trại Ngô Hồng Gấm, các yếu tố nguy cơ, và hiệu quả của các biện pháp điều trị. Kết quả này có thể được sử dụng để xây dựng các quy trình quản lý sinh sản và phòng ngừa bệnh hiệu quả hơn. Việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa và điều trị kịp thời có thể giúp giảm thiểu thiệt hại kinh tế do viêm tử cung gây ra.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Viêm Tử Cung Ở Lợn Nái

Cần có thêm các nghiên cứu về các yếu tố di truyền ảnh hưởng đến khả năng mắc bệnh viêm tử cung. Nghiên cứu về các biện pháp phòng ngừa bằng vaccine hoặc các sản phẩm sinh học khác. Nghiên cứu về tác động của viêm tử cung đến sức khỏe và năng suất sinh sản của lợn nái trong dài hạn.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong cơ cấu ngành chăn nuôi tại Việt Nam, chăn nuôi lợn chiếm vị trí trọng yếu trong nền kinh tế quốc dân và sinh kế nông hộ. Những năm gần đây, xu hướng phát triển chăn nuôi lợn thịt theo mô hình gia trại và trang trại công nghiệp gia tăng nhanh chóng, kéo theo nhu cầu cấp thiết về nguồn con giống chất lượng cao từ đàn lợn nái sinh sản. Tuy nhiên, một trong những trở ngại lớn nhất làm suy giảm hiệu quả kinh tế trong chăn nuôi nái tập trung là các bệnh lý sản khoa, điển hình là bệnh viêm tử cung (metritis).

Bệnh viêm tử cung không chỉ trực tiếp phá hủy niêm mạc, làm rối loạn chức năng sinh sản của lợn mẹ mà còn gián tiếp gây giảm hoặc mất sữa, dẫn đến hội chứng tiêu chảy và suy dinh dưỡng ở đàn lợn con theo mẹ, làm hạ thấp tỷ lệ sống sau cai sữa. Trường hợp bệnh không được chẩn đoán và điều trị kịp thời sẽ tiến triển thành các bệnh tích thứ phát như viêm vú, chậm động dục, mất khả năng sinh sản và là một mắt xích chính gây nên hội chứng viêm tử cung - viêm vú - mất sữa (MMA: Metritis - Mastitis - Agalactia). Xuất phát từ thực trạng sản xuất tại địa phương, đề tài "Nghiên cứu tình hình mắc bệnh viêm tử cung trên đàn lợn nái sinh sản tại trại lợn Ngô Hồng Gấm - huyện Lương Sơn - Hòa Bình và biện pháp phòng trị" đã được thực hiện.

Mục đích nghiên cứu của đề tài bao gồm:

• Chẩn đoán bệnh viêm tử cung trên đàn lợn nái sinh sản.
• Xác định tỷ lệ nhiễm bệnh viêm tử cung trên đàn lợn nái tại cơ sở.
• Đề ra biện pháp phòng trị bệnh thích hợp nhằm nâng cao năng suất sinh sản.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể được xác định:

1. Xác định tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung trên đàn lợn nái tại trại lợn Ngô Hồng Gấm, huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình theo lứa đẻ và theo giai đoạn sinh sản.
2. Tiến hành điều trị bệnh viêm tử cung cho đàn lợn mắc bệnh và đánh giá hiệu quả điều trị của phác đồ thử nghiệm.
3. Khuyến cáo người chăn nuôi áp dụng quy trình phòng và trị bệnh viêm tử cung đạt hiệu quả kinh tế - kỹ thuật.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Đàn lợn nái ngoại đang trong giai đoạn sinh sản (chờ phối và sau đẻ) cùng đàn lợn con theo mẹ.
• Địa điểm nghiên cứu: Trại chăn nuôi lợn Ngô Hồng Gấm, huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình.
• Thời gian tiến hành: Từ ngày 25/05/2015 đến ngày 25/11/2015.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và cơ sở khoa học

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết dựa trên đặc điểm giải phẫu, sinh lý sinh dục lợn nái, cơ chế bệnh sinh của viêm tử cung và nguyên lý dược lý học thú y:

• Cấu tạo giải phẫu và sinh lý sinh dục: Cơ quan sinh dục lợn cái gồm buồng trứng (Ovarium), ống dẫn trứng (Oviductus), tử cung (Uterus - gồm 2 sừng tử cung, thân và cổ tử cung), âm đạo (Vagina), tiền đình (Vestibulum vaginae), âm vật (Clitoris) và âm hộ (Vulva). Hệ thống hormone điều hòa hoạt động sinh sản gồm Estrogen, Progesterone, Oxytocin, Relaxin, Inhibin, FSH, LH, PGF2α và Prolactin. Chu kỳ động dục của lợn nái kéo dài từ 18 - 22 ngày (trung bình 21 ngày), chia làm 4 giai đoạn: trước động dục, động dục, sau động dục và nghỉ ngơi. Sinh lý đẻ gồm 3 thời kỳ: mở cổ tử cung, sổ thai và sổ nhau.
• Cơ chế bệnh sinh viêm tử cung: Vi sinh vật xâm nhập vào đường sinh dục khi cổ tử cung mở (trong kỳ động dục hoặc khi sinh đẻ), qua thao tác thụ tinh nhân tạo không vô trùng, lợn đực phối giống trực tiếp mang mầm bệnh, hoặc can thiệp đẻ khó gây tổn thương cơ giới. Khi nội mạc tử cung viêm cấp tính, tế bào niêm mạc tăng tiết Prostaglandin F2α (PGF2α) gây tiêu biến thể vàng sớm, giảm Progesterone dẫn đến sảy thai hoặc thai chết lưu. Vi khuẩn đường sinh dục (đặc biệt là Escherichia coli) tiết nội độc tố ức chế thùy trước tuyến yên tiết Prolactin làm lợn mẹ mất sữa, khiến lợn con bị tiêu chảy. Nếu viêm chuyển sang thể mãn tính, lượng PGF2α giảm tiết khiến thể vàng tồn tại dai dẳng, Progesterone ức chế LH làm nái không thể động dục lại.
• Phân loại thể bệnh: Dựa theo mức độ tổn thương tổ chức học, bệnh được phân thành 3 thể:
  1. Viêm nội mạc tử cung (Độ I): Gồm thể cata cấp tính có mủ hoặc thể màng giả, tổn thương khu trú ở lớp niêm mạc.
  2. Viêm cơ tử cung (Độ II): Tổn thương lan sâu xuống tầng cơ trơn, mô hoại tử, tiết dịch màu đỏ nâu có mùi hôi tanh.
  3. Viêm tương mạc tử cung (Độ III): Tổn thương lớp thanh mạc ngoài cùng, có nguy cơ dính mô xung quanh và kế phát viêm phúc mạc, sốt cao, dịch thải thối khắm.
• Căn nguyên vi sinh vật: Tác nhân gây nhiễm trùng đường sinh dục thường gặp gồm vi khuẩn Gram dương (Staphylococcus aureus, Streptococcus) và vi khuẩn Gram âm (Salmonella, Escherichia coli).
• Dược lý học thú y: Nghiên cứu tổng hợp cơ chế tác động của các nhóm kháng sinh (β-lactamin, Quinolon/Fluoroquinolon, Aminoglycosid, Macrolid, Tetracyclin, Sulfamid); cơ chế kích thích co bóp cơ trơn tử cung tống dịch rỉ viêm của hormone Oxytocin; tác dụng sát khuẩn tại chỗ của dung dịch NaCl 0,9%.

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp điều tra dịch tễ và theo dõi lâm sàng: Điều tra trực tiếp trên tổng đàn 662 lợn nái sinh sản tại trại; quan sát triệu chứng lâm sàng (thân nhiệt, tần số hô hấp, phản ứng đau, dịch viêm âm môn, trạng thái ăn uống) để phân loại mức độ viêm.
• Phương pháp thử nghiệm điều trị: Lợn nái mắc bệnh được điều trị theo phác đồ kết hợp:
  • Kháng sinh: Tiêm bắp Vetrimoxin LA (Amoxycillin trihydrate) liều 1 ml/10 kg thể trọng.
  • Thuốc co bóp cơ trơn: Tiêm bắp/mép âm môn Oxytocin liều 5 ml/con (10 UI/ml).
  • Thụt rửa đường sinh dục: Dùng dung dịch sinh lý NaCl 0,9% với lượng 3 - 4 lít/con/lần.
  • Thuốc trợ sức, trợ lực: Tiêm bắp phối hợp Vitamin C (5 ml/con), Vitamin B1 (5 ml/con) và Vitamin B12 (5 ml/con).
  • Liệu trình thực hiện 1 lần/ngày, kéo dài liên tục từ 3 - 5 ngày.
• Phương pháp xử lý số liệu: Số liệu thực nghiệm được xử lý bằng các thuật toán thống kê sinh vật học trên phần mềm Microsoft Excel 2010 theo phương pháp của Nguyễn Văn Thiện và cộng sự (2002), xác định các tham số: số trung bình ($\bar{X}$), độ lệch tiêu chuẩn ($S_x$), sai số trung bình ($m_x$) và tỷ lệ phần trăm (%).

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Phần này trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ yêu cầu kiểm soát dịch bệnh sản khoa trong chăn nuôi nái ngoại chuyên canh; xác định rõ mục đích, mục tiêu, đối tượng, phạm vi không gian - thời gian nghiên cứu tại trại lợn Ngô Hồng Gấm (Lương Sơn, Hòa Bình); nêu bật ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung dữ liệu lâm sàng và ý nghĩa thực tiễn trong công tác phòng trị bệnh tại trang trại.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng kết có hệ thống cơ sở giải phẫu, chức năng sinh lý của bộ máy sinh dục lợn nái; cơ chế điều hòa nội tiết trong chu kỳ tính và quá trình đẻ; nguyên nhân, cơ chế bệnh sinh, bệnh lý học của 3 thể viêm tử cung; đặc tính sinh học của các vi khuẩn gây bệnh (Staphylococcus, Streptococcus, Salmonella, E. coli); phân loại và nguyên tắc sử dụng kháng sinh trong thú y; đồng thời điểm luận các kết quả nghiên cứu trong nước (Lê Xuân Cương, Nguyễn Văn Thanh, Trịnh Đình Thâu...) và quốc tế (Ban A., Popkov, Waksman...) về bệnh sinh sản ở lợn.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết địa điểm, thời gian nghiên cứu (25/5/2015 - 25/11/2015); quy mô đàn lợn khảo sát; nội dung các bước tiến hành; quy trình bố trí thí nghiệm; các công thức tính tỷ lệ mắc bệnh, tỷ lệ động dục lại, tỷ lệ đậu thai khi phối lần đầu; hệ thống tiêu chí chẩn đoán phân biệt 3 thể viêm tử cung (Bảng 3.1) và các công thức toán thống kê sinh học áp dụng.

Tiêu chí phân biệt	Viêm nội mạc tử cung (Độ I)	Viêm cơ tử cung (Độ II)	Viêm tương mạc tử cung (Độ III)
Thân nhiệt (Sốt)	Sốt nhẹ	Sốt nhẹ	Sốt cao
Màu sắc dịch viêm	Trắng, trắng xám	Hồng, nâu đỏ	Nâu rỉ sắt
Mùi dịch rỉ viêm	Tanh	Tanh thối	Thối khắm
Phản ứng đau	Đau nhẹ	Đau rõ hơn	Đau có phản ứng dữ dội
Trạng thái ăn uống	Bỏ ăn một phần hoặc hoàn toàn	Bỏ ăn hoàn toàn	Bỏ ăn hoàn toàn

Phần 4: Kết quả và thảo luận

Chương này phân tích hai mảng nội dung chính: công tác phục vụ sản xuất tại cơ sở và kết quả nghiên cứu chuyên đề bệnh học.

1. Công tác phục vụ sản xuất

• Chăm sóc nuôi dưỡng: Thực hiện quy trình dinh dưỡng phân kỳ cho lợn nái chửa (dùng cám 566 từ tuần 1 - 12 với mức 1,5 - 2 kg/ngày; cám 567 từ tuần 13 - 14 mức 3 kg/ngày và tuần 15 trở đi mức 3 kg/ngày; nái chờ đẻ giảm dần cám trước 3 ngày xuống 1 kg/ngày; nái nuôi con ăn tăng dần 2 - 5 kg/ngày). Lợn con được tập ăn sớm từ 4 - 6 ngày tuổi bằng cám 550 và tiến hành cai sữa ở 18 - 22 ngày tuổi.
• Thực hiện quy trình thú y phòng bệnh: Sát trùng chuồng trại bằng hóa chất Ommicide (tỷ lệ pha 1:3200); thực hiện nghiêm ngặt lịch tiêm phòng vaccine cho nái và lợn con (vaccine Dịch tả lợn CSF, Lở mồm long móng FMD 3 type, Tai xanh PRRS, Giả dại AD, Suyễn lợn Mycoplasma).
• Điều tra biến động đàn nái của trại: Quy mô tổng đàn nái có xu hướng tăng đều qua 3 năm (2013 - 2015).

STT	Loại lợn nái	Đơn vị	Năm 2013	Năm 2014	Năm 2015
1	Nái hậu bị	Con	60	75	179
2	Nái kiểm định	Con	150	130	80
3	Nái cơ bản	Con	1.049	1.057	1.079
Tổng	Tổng đàn nái	Con	1.259	1.262	1.338

• Kết quả điều trị các bệnh lâm sàng và can thiệp sản khoa:
  • Điều trị phân trắng lợn con: 122/122 con khỏi (đạt 100%).
  • Điều trị hội chứng tiêu chảy: 1.442/1.471 con khỏi (đạt 98,03%).
  • Điều trị viêm phổi: 139/150 con khỏi (đạt 92,76%).
  • Can thiệp đẻ khó: 45/45 ca an toàn (đạt 100%).
  • Xử lý đẻ sót con: 35/35 ca thành công (đạt 100%).
  • Xử lý sảy thai, thai chết lưu: 5/5 ca phục hồi (đạt 100%).
  • Xử lý tổn thương cơ giới: 8/8 ca khỏi (đạt 100%).
  • Các công tác khác: Đỡ đẻ an toàn 1.205/1.220 con (98,77%); tiêm Fe + B12 cho 1.800 lợn con (100%); thiến lợn đực 967 con (100%); cho uống phòng cầu trùng 3.680 con (100%); phẫu thuật thoát vị rốn (hecni) 29 con (100%).

2. Kết quả nghiên cứu chuyên đề bệnh viêm tử cung

• Tỷ lệ mắc bệnh theo lứa đẻ: Theo dõi trên 662 lợn nái, phát hiện 171 con mắc bệnh viêm tử cung, chiếm tỷ lệ trung bình 25,83%. Tỷ lệ mắc giảm dần từ lứa 1 (25,76%) đến lứa 4 (19,43% - thấp nhất), sau đó tăng mạnh ở lứa 5 (32,91%) và đạt đỉnh ở lứa 6 (39,76% - cao nhất).
• Phân bố theo mức độ tổn thương: Trong 171 nái mắc bệnh, thể Viêm nội mạc tử cung (Độ I) chiếm tỷ lệ cao nhất với 124 con (72,52%); thể Viêm cơ tử cung (Độ II) có 32 con (18,71%); thể Viêm tương mạc tử cung (Độ III) có 15 con (8,77%).

Lứa đẻ	Số nái theo dõi (con)	Số nái mắc bệnh (con)	Tỷ lệ mắc chung (%)	Viêm độ I - n (%)	Viêm độ II - n (%)	Viêm độ III - n (%)
Lứa 1	66	17	25,76	11 (64,71)	4 (23,53)	2 (11,76)
Lứa 2	100	25	25,00	18 (72,00)	6 (24,00)	1 (4,00)
Lứa 3	159	36	22,64	29 (80,55)	5 (13,89)	2 (5,56)
Lứa 4	175	34	19,43	27 (79,41)	4 (11,77)	3 (8,82)
Lứa 5	79	26	32,91	18 (69,23)	5 (19,23)	3 (11,54)
Lứa 6	83	33	39,76	21 (63,64)	8 (24,24)	4 (12,12)
Tính chung	662	171	25,83	124 (72,52)	32 (18,71)	15 (8,77)

• Tỷ lệ mắc bệnh theo giai đoạn sinh sản: Tỷ lệ mắc bệnh tập trung chủ yếu ở giai đoạn sau đẻ với 47,73% (158/331 con mắc), trong khi giai đoạn chờ phối chỉ ghi nhận 3,93% (13/331 con mắc).

Giai đoạn sinh sản	Số con theo dõi (con)	Số con mắc bệnh (con)	Tỷ lệ mắc bệnh (%)
Giai đoạn chờ phối	331	13	3,93
Giai đoạn sau đẻ	331	158	47,73
Tính chung	662	171	25,83

Phần 5: Kết luận và đề nghị

Đưa ra kết luận tổng quan về tỷ lệ nhiễm bệnh, quy luật phát sinh bệnh theo lứa tuổi và giai đoạn sinh lý của đàn nái; đề xuất khuyến cáo kỹ thuật về vệ sinh thú y chuồng đẻ, kiểm soát kỹ thuật thụ tinh nhân tạo và quy trình can thiệp sản khoa tại trang trại.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

1. Dữ liệu dịch tễ học lâm sàng: Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung trung bình trên đàn nái tại cơ sở là 25,83% (171/662 con). Bệnh xảy ra cao nhất ở nái đẻ lứa 6 (39,76%) và lứa 1 (25,76%), thấp nhất ở lứa 4 (19,43%). Viêm nội mạc tử cung (Độ I) là thể bệnh phổ biến nhất (chiếm 72,52% tổng số nái bệnh). Giai đoạn sau đẻ có nguy cơ mắc bệnh rất cao (47,73%) so với giai đoạn chờ phối (3,93%).
2. Hiệu quả công tác sản xuất và điều trị: Khẳng định tính hiệu quả của các biện pháp can thiệp sản khoa (can thiệp đẻ khó 45 ca khỏi 100%, đẻ sót 35 ca khỏi 100%) và phác đồ phối hợp kháng sinh Vetrimoxin LA, Oxytocin thụt rửa nước muối sinh lý cùng vitamin trợ lực.
3. Quy mô phát triển đàn: Phản ánh sự tăng trưởng của trại từ 1.259 nái (năm 2013) lên 1.338 nái (năm 2015).

Giải pháp và kiến nghị tác giả đề xuất

• Tăng cường vệ sinh, sát trùng định kỳ chuồng nuôi bằng dung dịch Ommicide (1:3200), đặc biệt tại khu vực chuồng chờ đẻ và chuồng đẻ.
• Chuẩn hóa quy trình thụ tinh nhân tạo: kiểm tra chất lượng tinh dịch (80 - 100 ml, hoạt lực 1,5 - 2 tỷ tinh trùng tiến thẳng), vô trùng tuyệt đối dụng cụ dẫn tinh và vệ sinh kỹ âm hộ lợn nái trước khi gieo tinh.
• Giảm khẩu phần ăn trước đẻ 3 ngày để hạn chế phân chèn ép trực tràng; thao tác can thiệp đẻ khó phải đúng kỹ thuật ngoại khoa để tránh xây xát niêm mạc.
• Theo dõi thân nhiệt và dịch tiết âm môn của nái ngay sau khi sinh để phát hiện sớm các ca viêm nhiễm và điều trị dứt điểm trong 48 - 72 giờ đầu.

Đóng góp của đề tài

• Cung cấp dẫn liệu khoa học thực tế về tình hình dịch tễ, tỷ lệ mắc và mức độ phân loại bệnh viêm tử cung trên đàn lợn nái ngoại nuôi tập trung tại huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình.
• Xác lập cơ sở thực tiễn chứng minh mối liên hệ giữa lứa đẻ, giai đoạn sinh lý với tỷ lệ mắc bệnh sản khoa ở lợn nái.
• Hoàn thiện và chuẩn hóa quy trình chăm sóc, nuôi dưỡng, phòng trị bệnh thực tế giúp giảm thiểu thiệt hại kinh tế và nâng cao năng suất sinh sản cho trang trại.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu được tiến hành trong phạm vi một trang trại chăn nuôi đơn lẻ (trại lợn Ngô Hồng Gấm) trong khoảng thời gian 6 tháng (từ tháng 5/2015 đến tháng 11/2015). Các đánh giá bệnh học chủ yếu dựa trên chẩn đoán triệu chứng lâm sàng và dịch tễ học thực địa mà chưa tiến hành phân lập, định danh chi tiết các chủng vi khuẩn gây bệnh trong phòng thí nghiệm hoặc thực hiện kháng sinh đồ chuyên sâu cho từng ca bệnh.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng quy mô khảo sát trên nhiều trang trại có phương thức chăn nuôi khác nhau tại địa phương; kết hợp phương pháp vi sinh vật học để phân lập vi khuẩn, xác định độc lực và lập kháng sinh đồ định kỳ nhằm theo dõi tình trạng kháng thuốc của vi khuẩn gây viêm tử cung.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng tham khảo: Sinh viên ngành Thú y, Chăn nuôi - Thú y, Bác sĩ thú y thực hành, cán bộ kỹ thuật và chủ các trang trại chăn nuôi lợn nái sinh sản.
• Nội dung giá trị:
  • Hệ thống tiêu chí phân loại lâm sàng 3 mức độ viêm tử cung (Bảng 3.1) giúp người làm kỹ thuật nhanh chóng chẩn đoán phân biệt tại chuồng.
  • Phác đồ điều trị kết hợp giữa kháng sinh toàn thân (Vetrimoxin LA), thuốc kích thích co bóp tống dịch (Oxytocin), dung dịch thụt rửa niêm mạc (NaCl 0,9%) và vitamin trợ sức.
  • Định mức và quy trình cho ăn chi tiết theo tuần chửa (cám 566, 567) cùng kỹ thuật chăm sóc, bấm nanh, cắt đuôi, tiêm sắt và phòng bệnh cho lợn con từ sơ sinh đến cai sữa.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung chung trên đàn lợn nái tại trại lợn Ngô Hồng Gấm là bao nhiêu?

Theo số liệu theo dõi trên 662 lợn nái sinh sản tại trại, có 171 con mắc bệnh viêm tử cung, tương ứng với tỷ lệ mắc chung là 25,83%.

2. Tỷ lệ mắc viêm tử cung biến động như thế nào theo lứa đẻ của lợn nái?

Tỷ lệ mắc bệnh giảm dần từ lứa 1 (25,76%) đến lứa 4 (19,43% - mức thấp nhất), sau đó tăng trở lại ở lứa 5 (32,91%) và đạt mức cao nhất ở lứa đẻ thứ 6 (39,76%).

3. Thể viêm tử cung nào chiếm tỷ lệ cao nhất trong đàn nái mắc bệnh?

Thể Viêm nội mạc tử cung (Viêm độ I) chiếm tỷ lệ cao nhất với 72,52% (124/171 con), tiếp theo là Viêm cơ tử cung (Độ II) chiếm 18,71% (32/171 con) và Viêm tương mạc tử cung (Độ III) chiếm 8,77% (15/171 con).

4. Giai đoạn sinh sản nào lợn nái có nguy cơ mắc bệnh viêm tử cung cao nhất?

Lợn nái ở giai đoạn sau đẻ có tỷ lệ mắc bệnh rất cao, lên tới 47,73% (158/331 con mắc), trong khi ở giai đoạn chờ phối tỷ lệ này chỉ chiếm 3,93% (13/331 con mắc).

5. Phác đồ điều trị bệnh viêm tử cung được tác giả áp dụng gồm những loại thuốc nào?

Phác đồ gồm: Tiêm bắp Vetrimoxin LA (Amoxycillin) liều 1 ml/10 kg thể trọng; tiêm Oxytocin 5 ml/con (vào mép âm môn); thụt rửa tử cung bằng nước muối sinh lý NaCl 0,9% (3 - 4 lít/con); kết hợp tiêm bắp thuốc bổ trợ sức Vitamin C (5 ml), Vitamin B1 (5 ml) và Vitamin B12 (5 ml) với liệu trình 1 lần/ngày trong 3 - 5 ngày liên tục.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Thương đã phản ánh đầy đủ thực trạng bệnh lý viêm tử cung trên đàn lợn nái ngoại tại trại lợn Ngô Hồng Gấm với tỷ lệ mắc trung bình là 25,83%, tập trung cao nhất ở giai đoạn sau đẻ và các lứa đẻ cao. Nghiên cứu đã làm rõ các yếu tố nguy cơ dịch tễ, xây dựng bảng tiêu chí phân loại lâm sàng 3 mức độ viêm và chứng minh hiệu quả của phác đồ điều trị phối hợp kháng sinh Vetrimoxin LA, Oxytocin cùng dung dịch thụt rửa sinh lý. Các kết quả và quy trình chăm sóc, phòng trị bệnh được đúc kết trong khóa luận mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho công tác quản lý dịch bệnh sinh sản tại các cơ sở chăn nuôi lợn nái tập trung.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Nghề chăn nuôi lợn đã trở thành một tập quán lâu đời của người nông dân Việt Nam và đang chiếm một vị trí quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Trong những năm gần đây, phong trào nuôi lợn thịt phát triển mạnh theo hình thức gia trại, trang trại ở nhiều địa phương, đem lại nguồn thu đáng kể cho người dân, góp phần ổn định đời sống xã hội, thúc đẩy sự phát triển kinh tế. Do đó việc phát triển đàn lợn nái sinh sản để cung cấp con giống cho nhu cầu ngày một tăng cao của người nông dân là một việc làm thiết thực đang thu hút sự quan tâm của các cấp lãnh đạo, các nhà khoa học cũng như người chăn nuôi. Tuy nhiên, một trong những nguyên nhân gây cản trở đối với phong trào phát triển chăn nuôi lợn nái sinh sản theo hình thức trang trại là các bệnh sản khoa xuất hiện phổ biến, làm ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả chăn nuôi gây thiệt hại lớn về kinh tế trong đó phải đề cập tới bệnh viêm tử cung.

Bệnh viêm tử cung không chỉ gây ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh sản của lợn mẹ mà còn gây mất sữa, gây tiêu chảy ở đàn lợn con theo mẹ và là một trong những nguyên nhân làm cho tỷ lệ sống sót sau cai sữa giảm thấp. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, viêm tử cung có thể dẫn tới các bệnh kế phát như: viêm vú, rối loạn sinh sản, chậm sinh, vô sinh. Những vấn đề trên chỉ ra rằng, việc nghiên cứu bệnh viêm tử cung ở đàn lợn nái sinh sản để từ đó đề ra các biện pháp phòng trị bệnh một cách hiệu quả là việc làm cần thiết. Với mục đích nâng cao năng suất sinh sản, đồng thời bổ sung vào các tài liệu nghiên cứu về bệnh sinh sản ở lợn nái, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu tình hình mắc bệnh viêm tử cung trên đàn lợn nái sinh sản tại trại lợn Ngô Hồng Gấm-huyện Lương Sơn-Hòa Bình và biện pháp phòng trị”.

Mục đích nghiên cứu - Chẩn đoán bệnh viêm tử cung trên đàn lợn nái. - Xác định được tỷ lệ nhiễm bệnh viêm tử cung trên đàn lợn nái. - Đề ra được biện pháp phòng trị bệnh thích hợp. Mục tiêu nghiên cứu - Xác định được tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung trên đàn lợn nái tại trại lợn Ngô Hồng Gấm-huyện Lương Sơn-Hòa Bình.

- Tiến hành điều trị bệnh viêm tử cung cho đàn lợn mắc bệnh và xác định hiệu quả điều trị. - Khuyến cáo người nông dân về biện pháp phòng và trị bệnh viêm tử cung. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học - Cung cấp các dữ liệu khoa học về bệnh viêm tử cung trên lợn nái tại trại Ngô Hồng Gấm huyện Lương Sơn-Hòa Bình.

- Thiết lập cơ sở khoa học xác định các yếu tố có ảnh hưởng đến bệnh viêm tử cung. Ý nghĩa trong thực tiễn - Áp dụng những kiến thức đã học vào thực tiễn sản xuất. - Khuyến cáo người chăn nuôi áp dụng quy trình phòng và trị bệnh viêm tử cung có hiệu quả. - Kết quả của chuyên đề góp phần vào công tác chăn nuôi đàn lợn nái an toàn và hiệu quả, đồng thời nâng cao năng suất chăn nuôi của trại.

3 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Cơ sở khoa học của đề tài 2.1 Cấu tạo cơ quan sinh sản của lợn nái Bộ phận sinh dục của lợn cái được chia thành bộ phận sinh dục bên trong (buồng trứng, ống dẫn trứng, tử cung, âm đạo) và bộ phận sinh dục bên ngoài gồm: âm môn, âm vật, tiền đình (Nguyễn Đình Nhung và cs, 2014) [18]. Buồng trứng (Ovarium) Buồng trứng của lợn gồm một đôi treo ở cạnh trước dây chằng rộng, nằm trong xoang chậu. Hình dáng của buồng trứng rất đa dạng nhưng phần lớn có hình bầu dục hoặc hình ovan dẹt, không có lõm rụng trứng. Buồng trứng có hai chức năng cơ bản là tạo giao tử cái và tiết các hormone: Estrogen, Progesterone, Oxytocine, Relaxin và Inhibin.

Ở lợn, Relaxin do thể vàng tiết ra để gây giãn nở xương chậu, làm giãn và mềm cơ tử cung, do đó mở rộng đường sinh dục khi gần sinh. Inhibin có tác dụng ức chế sự phân tiết kích tố noãn (FSH) từ tuyến yên, do đó ức chế sự phát triến nang noãn theo chu kỳ (Trần Thị Dân, 2004) [4]. Ở bề mặt ngoài của buồng trứng có một lớp liên kết được bao bọc bởi lớp biểu mô hình lập phương. Bên dưới lớp này là lớp vỏ chứa các noãn nang, thể vàng, thể trắng (thể vàng thoái hóa).

Trên buồng trứng có từ 70.000 noãn bào ở các giai đoạn khác nhau, tầng ngoài cùng là những noãn bào sơ cấp phân bố tương đối đều, tầng trong là những noãn bào thứ cấp đang sinh trưởng, khi noãn bao chín sẽ nổi lên bề mặt buồng trứng (Khuất Văn Dũng, 2005) [2]. Có 4 loại noãn nang trong buồng trứng: noãn nang nguyên thủy, noãn nang bậc một, noãn nang bậc hai, noãn nang bậc ba. Những chất quan trọng được sản xuất bởi tế bào hạt là Estrogen, Inhibin và dịch nang (Nguyễn Xuân Tịnh và cs, 2002) [37]. 4 Khi nang Graaf xuất noãn, những mạch máu nhỏ bị vỡ và gây xuất huyết tại chỗ.

Sau khi xuất noãn, phần còn lại của nang noãn cùng với vết xuất huyết được gọi là thể xuất huyết với kích thước nhỏ hơn nang noãn nhiều lần. Sau đó tế bào bao trong và tế bào hạt biệt hóa thành tế bào thể vàng để tạo nên thể vàng (Nguyễn Như Pho, 2014) [21]. Ống dẫn trứng (Oviductus) Ống dẫn trứng (vòi Fallop) gồm có phễu, phần rộng và phần eo. Vai trò cơ bản của ống dẫn trứng là vận chuyển noãn và tinh trùng đến nơi thụ tinh trong ống dẫn trứng (1/3 phía trên ống dẫn trứng), tiết các chất để nuôi dưỡng noãn, duy trì sự sống và gia tăng khả năng thụ tinh của tinh trùng.

Tử cung (Uterus) Tử cung nằm trong xoang chậu, dưới trực tràng, trên bàng quang và niệu đạo trong xoang chậu, 2 sừng tử cung ở phần trước xoang chậu. Tử cung được giữ tại chỗ nhờ sự bám của âm đạo vào cơ tử cung và được giữ bởi các dây chằng. Vách tử cung gồm 3 lớp từ ngoài vào trong: lớp tương mạc, lớp cơ trơn, lớp nội mạc. - Lớp tương mạc: là lớp màng sợi, dai, chắc phủ mặt ngoài tử cung và nối tiếp vào hệ thống các dây chằng.

- Lớp cơ trơn: Cơ trơn là lớp cơ dày và khoẻ nhất trong cơ thể. Do vậy, nó có đặc tính co thắt (Đặng Đình Tín, 1986) [36]. Theo Trần Thị Dân (2004) [4], trương lực cơ càng cao (tử cung trở nên cứng) khi có nhiều Estrogen trong máu và trương lực cơ giảm (tử cung mềm) khi có nhiều Progesterone trong máu. - Lớp nội mạc tử cung: là lớp niêm mạc màu hồng được phủ bởi một lớp tế bào biểu mô hình trụ, xen kẽ có các ống đổ của các tuyến nhày tử cung.

Âm đạo (Vagina) Âm đạo nối sau tử cung, trước âm hộ, đầu trước giáp cổ tử cung, đầu sau thông ra tiền đình, giữa âm đạo và tiền đình có nếp gấp niêm mạc gọi là màng trinh. 5 Âm đạo là một ống tròn chứa cơ quan sinh dục đực khi giao phối, đồng thời là bộ phận cho thai đi ra ngoài trong quá trình sinh đẻ và là ống thải các chất dịch từ tử cung. Theo Đặng Đình Tín (1985) [35], âm đạo lợn dài 10- 12cm. Tiền đình (Vestibulum vaginae sinusinogenitalis) Là giới hạn giữa âm đạo và âm hộ.

Tiền đình bao gồm: Màng trinh, lỗ niệu đạo, hành tiền đình. Âm vật (Clitoris) Âm vật có cấu tạo như dương vật nhưng thu nhỏ lại và là tạng cương của đường sinh dục cái, được dính vào phần trên khớp bán động ngồi, bị bao xung quanh bởi cơ ngồi hổng. Âm hộ (Vulva) Âm hộ hay còn gọi là âm môn, nằm dưới hậu môn và ngăn cách với nó bởi vùng hồi âm. Bên ngoài có 2 môi đính với nhau ở mép trên và mép dưới.

Môi âm hộ có sắc tố đen, tuyến mồ hôi, tuyến bã tiết ra chất nhờn trong và hơi dính. Đặc điểm sinh lý sinh dục của lợn Đặc điểm sinh lý sinh dục của gia súc nói chung và loài lợn nói riêng đặc trưng cho loài chịu ảnh hưởng của một số yếu tố như: ngoại cảnh, điều kiện nuôi dưỡng chăm sóc, sử dụng. Để đánh giá đặc điểm sinh lý sinh dục của lợn nái người ta thường tập trung nghiên cứu các chỉ tiêu sau đây: 2. Sự thành thục về tính Theo Xuxoep A.

và cs (1985) [40] sự thành thục về tính được đánh dấu khi con vật bắt đầu có phản xạ sinh dục và có khả năng sinh sản. Lúc này tất cả các bộ phận sinh dục như: buồng trứng, tử cung, âm đạo, đã phát triển hoàn thiện và có thể bắt đầu bước vào hoạt động sinh sản. Đồng thời với sự phát triển hoàn thiện bên trong thì ở bên ngoài các bộ phận sinh dục phụ cũng xuất hiện và gia súc có phản xạ về tính hay xuất hiện hiện tượng động dục. 6 Tuy nhiên, thành thục về tính sớm hay muộn phụ thuộc vào giống, tính biệt và các điều kiện ngoại cảnh cũng như chăm sóc nuôi dưỡng.

Theo Phạm Hữu Doanh và cs (1995) [5], tuổi thành thục về tính của lợn cái ngoại và lợn cái lai muộn hơn lợn cái nội thuần chủng (Ỉ, Móng Cái, Mường Khương,. Các giống lợn nội này thường có tuổi thành thục vào 4-5 tháng tuổi (121-158 ngày tuổi). Lợn ngoại là 6-8 tháng tuổi, lợn lai F1 (ngoại x nội) thường động dục lần đầu ở 6 tháng tuổi. Sự kích thích của con đực cũng ảnh hưởng tới sự thành thục của lợn cái hậu bị.

Theo Paul Hughes (1996) [45] nếu cho lợn cái hậu bị tiếp xúc với đực 2 lần/ngày, với thời gian 15-20 phút thì 83% lợn cái (ngoài 90kg) động dục lúc 165 ngày tuổi. Lợn cái hậu bị nếu nuôi nhốt liên tục sẽ có tuổi động dục lần đầu dài hơn lợn nuôi chăn thả (Công ty cổ phần BMG, 2005) [46]. Chu kỳ tính và thời điểm phối giống thích hợp * Chu kỳ tính Từ khi thành thục về tính, những biểu hiện tính dục của lợn được diễn ra liên tục và có tính chu kỳ. Các noãn bào trên buồng trứng phát triển, lớn dần, chín và nổi cộm trên bề mặt buồng trứng gọi là nang Graaf.

Khi nang Graaf vỡ, trứng rụng gọi là sự rụng trứng. Mỗi lần trứng rụng con cái có những biểu hiện ra bên ngoài gọi là động dục. Do trứng rụng có tính chu kỳ nên động dục cũng theo chu kỳ (Khuất Văn Dũng, 2005) [2].