Luận văn bệnh tay chân miệng ở trẻ em dưới 5 tuổi tại huyện gò công đông tỉnh tiền giang và một số yếu tố liên quan

Luận văn nghiên cứu bệnh tay chân miệng ở trẻ dưới 5 tuổi tại huyện Gò Công Đông, tỉnh Tiền Giang, phân tích các yếu tố liên quan và giải pháp phòng ngừa.

• Người hướng dẫn: PGS. Lã Ngọc Quang
• Trường học: Trường Đại Học Y Tế Công Cộng
• Chuyên ngành: Y Tế Công Cộng
• Đề tài: Nghiên Cứu Bệnh Tay Chân Miệng Ở Trẻ Dưới 5 Tuổi Tại Gò Công Đông, Tiền Giang Và Các Yếu Tố Liên Quan
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đại cương về bệnh tay chân miệng
• 1.1.1. Khái niệm chung về bệnh tay chân miệng
• 1.1.2. Tác nhân gây bệnh tay chân miệng
• 1.1.3. Nguồn bệnh, thời kỳ ủ bệnh và thời kỳ lây truyền
• 1.1.4. Đường lây truyền
• 1.1.5. Tính cảm nhiễm
• 1.1.6. Hệ thống thông tin, báo cáo bệnh tay chân miệng
• 1.2. Tình trạng bệnh tay chân miệng
• 1.2.1. Tình trạng bệnh tay chân miệng trên thế giới
• 1.2.2. Tình trạng bệnh tay chân miệng tại Việt Nam
• 1.2.3. Thống kê số ca mắc-chết bệnh tay chân miệng khu vực phía Nam (2011-2018)
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Đặc điểm dịch tễ bệnh tay chân miệng

Bệnh tay chân miệng (TCM) là một bệnh nhiễm vi rút cấp tính, chủ yếu ảnh hưởng đến trẻ em dưới 5 tuổi. Từ năm 2015 đến 2019, bệnh TCM đã ghi nhận sự gia tăng đáng kể tại huyện Gò Công Đông, tỉnh Tiền Giang. Theo thống kê, tỷ lệ mắc bệnh cao nhất ở nhóm trẻ từ 1-3 tuổi, với 80,3% ca mắc. Bệnh thường lưu hành quanh năm, với đỉnh dịch vào tháng 10. Số ca mắc trung bình trên 100.000 dân là 223, trong đó vùng nông thôn có tỷ lệ mắc cao hơn so với thành phố. Đặc biệt, 99,7% ca mắc ở mức độ nhẹ, cho thấy sự cần thiết trong việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời để tránh biến chứng nguy hiểm như viêm não hay viêm cơ tim.

1.1. Nguyên nhân và đường lây truyền

Bệnh TCM chủ yếu do vi rút Enterovirus 71 (EV71) và Coxsackie A16 gây ra. Vi rút này lây truyền qua đường tiêu hóa, thường qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ người bệnh hoặc gián tiếp qua đồ dùng sinh hoạt. Các yếu tố như mật độ dân số cao, điều kiện vệ sinh kém và sự tập trung đông trẻ em tại các cơ sở giáo dục làm gia tăng nguy cơ lây nhiễm. Việc hiểu rõ về nguyên nhân và đường lây truyền là rất quan trọng để có biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

II. Các yếu tố liên quan đến bệnh tay chân miệng

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có nhiều yếu tố liên quan đến bệnh TCM ở trẻ em dưới 5 tuổi. Trẻ em được gửi đến nơi giữ trẻ có nguy cơ mắc bệnh cao gấp 4,55 lần so với trẻ không đi. Ngoài ra, trẻ có người chăm sóc có học vấn từ cao đẳng trở lên có nguy cơ mắc bệnh thấp hơn 0,30 lần so với trẻ có người chăm sóc có học vấn tiểu học. Các yếu tố tiếp xúc xã hội như chơi với trẻ gần nhà hay đến khu vui chơi đông người cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Những phát hiện này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giáo dục và nâng cao nhận thức cho người chăm sóc trẻ về các biện pháp phòng ngừa.

2.1. Kiến thức và thực hành của người chăm sóc trẻ

Kiến thức về bệnh TCM của người chăm sóc trẻ có ảnh hưởng lớn đến nguy cơ mắc bệnh. Người chăm sóc trẻ có kiến thức về lứa tuổi mắc bệnh cao hơn 5,41 lần và có kiến thức về đường lây truyền cao hơn 1,95 lần so với những người không có kiến thức. Thực hành rửa tay sau khi vệ sinh cho trẻ cũng có mối liên quan chặt chẽ với tỷ lệ mắc bệnh. Việc nâng cao kiến thức và thực hành vệ sinh cho người chăm sóc trẻ là cần thiết để giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm.

III. Biện pháp phòng ngừa bệnh tay chân miệng

Để giảm thiểu sự lây lan của bệnh TCM, cần thực hiện các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Truyền thông về bệnh TCM và các biện pháp phòng chống là rất quan trọng. Người chăm sóc trẻ cần được hướng dẫn thực hành rửa tay thường xuyên, đặc biệt sau khi vệ sinh cho trẻ. Cần có các chương trình giáo dục sức khỏe tại các cơ sở giáo dục và cộng đồng để nâng cao nhận thức về bệnh TCM và các biện pháp phòng ngừa. Việc thực hiện các biện pháp này không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe cho trẻ em mà còn giảm gánh nặng cho hệ thống y tế.

3.1. Vai trò của cộng đồng trong phòng ngừa

Cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa bệnh TCM. Các hoạt động như tổ chức các buổi tuyên truyền, phát tờ rơi và cung cấp thông tin về bệnh TCM sẽ giúp nâng cao nhận thức của người dân. Sự tham gia của các tổ chức xã hội và chính quyền địa phương trong việc giám sát và báo cáo tình hình dịch bệnh cũng rất cần thiết. Chỉ khi có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan, việc phòng ngừa và kiểm soát bệnh TCM mới đạt hiệu quả cao.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh tay chân miệng (TCM) là một bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút Enterovirus nhóm A gây ra, phổ biến ở trẻ em dưới 5 tuổi và có nguy cơ gây biến chứng nghiêm trọng như viêm não, phù phổi cấp, thậm chí tử vong nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời. Tại huyện Gò Công Đông, tỉnh Tiền Giang, tỷ lệ mắc bệnh TCM trung bình giai đoạn 2015-2019 là khoảng 142,1 ca trên 100.000 dân, trong đó trẻ dưới 5 tuổi chiếm tới 93,7%, đặc biệt nhóm 1-3 tuổi chiếm 80,3%. Bệnh lưu hành quanh năm với đỉnh dịch vào tháng 10, tỷ lệ mắc ở nam giới cao hơn nữ (59,6% so với 40,4%). Nghiên cứu nhằm mô tả đặc điểm dịch tễ bệnh TCM và xác định các yếu tố liên quan đến bệnh ở trẻ dưới 5 tuổi tại địa phương trong năm 2019, qua đó đề xuất các biện pháp phòng chống hiệu quả.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm 1.114 trẻ mắc bệnh giai đoạn 2015-2019 và 400 trẻ cùng người chăm sóc tại huyện Gò Công Đông. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp số liệu cập nhật, làm cơ sở khoa học cho công tác dự phòng và kiểm soát dịch bệnh TCM tại địa phương, góp phần giảm gánh nặng bệnh tật và nâng cao sức khỏe cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết dịch tễ học bệnh truyền nhiễm: tập trung vào nguồn bệnh, đường lây truyền, tính cảm nhiễm và các yếu tố ảnh hưởng đến sự bùng phát dịch bệnh.
• Mô hình các yếu tố liên quan đến bệnh TCM: bao gồm đặc điểm trẻ và người chăm sóc, tiếp cận truyền thông, kiến thức và thực hành phòng bệnh, yếu tố tiếp xúc xã hội, thói quen vệ sinh cá nhân và ăn uống.
• Các khái niệm chính: vi rút EV71 và Coxsackievirus A16 là tác nhân chính; phân độ lâm sàng bệnh; các yếu tố nguy cơ như gửi trẻ tại cơ sở giữ trẻ, tiếp xúc với bệnh nhân, chơi chung đồ chơi, sử dụng chung dụng cụ ăn uống.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: mô tả cắt ngang kết hợp định lượng và định tính.
• Nguồn dữ liệu:
  • Hồi cứu 1.114 trẻ mắc TCM giai đoạn 2015-2019 từ hệ thống báo cáo giám sát bệnh truyền nhiễm và sổ quản lý bệnh truyền nhiễm huyện Gò Công Đông.
  • Phỏng vấn trực tiếp 400 người chăm sóc trẻ dưới 5 tuổi tại địa phương năm 2019 bằng bộ câu hỏi chuẩn.
• Cỡ mẫu: toàn bộ trẻ mắc bệnh giai đoạn 2015-2019; 400 người chăm sóc trẻ được chọn ngẫu nhiên đơn theo công thức tính cỡ mẫu với độ tin cậy 95%, sai số 5%.
• Phương pháp chọn mẫu: hồi cứu toàn bộ trẻ mắc bệnh; chọn mẫu ngẫu nhiên đơn cho người chăm sóc trẻ.
• Phân tích số liệu: sử dụng phần mềm STATA 20, thống kê mô tả tần số, tỷ lệ, OR và khoảng tin cậy 95%, kiểm định ý nghĩa thống kê với mức alpha = 0,05.
• Timeline nghiên cứu: thu thập dữ liệu từ tháng 1 đến tháng 5 năm 2020.
• Đạo đức nghiên cứu: được Hội đồng đạo đức Trường Đại học Y tế công cộng phê duyệt, đảm bảo bảo mật thông tin và sự tự nguyện tham gia của đối tượng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm dịch tễ bệnh TCM

   • Tỷ lệ mắc trung bình giai đoạn 2015-2019 là 142,1 ca/100.000 dân, cao nhất năm 2018 với 217,9 ca/100.000 dân.
   • Trẻ dưới 5 tuổi chiếm 93,7% số ca mắc, trong đó nhóm 1-3 tuổi chiếm 80,3%.
   • Tỷ lệ mắc ở nam giới cao hơn nữ (59,6% so với 40,4%).
   • Bệnh lưu hành quanh năm, tăng mạnh từ tháng 7, đỉnh dịch tháng 10.
   • Tỷ lệ mắc ở vùng nông thôn (145,5/100.000 dân) cao hơn thành thị (125,9/100.000 dân).
   • Phần lớn ca bệnh ở mức độ nhẹ (độ 1 và 2a chiếm 99,7%), chỉ 0,3% ca nặng.

2. Yếu tố liên quan đến bệnh TCM

   • Trẻ được gửi đến nơi giữ trẻ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn 4,55 lần (OR=4,55, p<0,001).
   • Trẻ chơi với trẻ gần nhà có nguy cơ cao hơn 3,7 lần (OR=3,70, p<0,001).
   • Trẻ đến khu vui chơi đông người có nguy cơ cao hơn 4,19 lần (OR=4,19, p<0,001).
   • Trẻ đến phòng khám vì bệnh khác có nguy cơ cao hơn 2,49 lần (OR=2,49, p<0,001).
   • Trẻ tiếp xúc với bệnh nhân TCM có nguy cơ mắc bệnh cao hơn 14,66 lần (OR=14,66, p<0,001).
   • Trẻ chơi chung đồ chơi có nguy cơ cao hơn 2,76 lần (OR=2,76, p<0,001).
   • Trẻ sử dụng chung dụng cụ ăn uống có nguy cơ cao hơn 2,64 lần và 2,26 lần (p<0,001).
   • Trẻ uống nước nấu chín có nguy cơ mắc bệnh thấp hơn 0,47 lần (OR=0,47, p=0,02).

3. Kiến thức và thực hành của người chăm sóc trẻ

   • 65% người chăm sóc có kiến thức cơ bản về TCM, trong đó 74% biết lứa tuổi thường mắc, 54% biết đường lây truyền, 82,7% biết tính nguy hiểm của bệnh.
   • Người chăm sóc có học vấn từ cao đẳng trở lên giúp giảm nguy cơ mắc bệnh ở trẻ (OR=0,30, p=0,02).
   • 83,3% người chăm sóc thực hành rửa tay bằng xà phòng, 80% rửa tay sau khi đi vệ sinh, 84,8% trước khi cho trẻ ăn.
   • Nhà có trẻ mắc bệnh có tỷ lệ người chăm sóc thực hành rửa tay sau khi vệ sinh cao hơn 2,71 lần (OR=2,71, p<0,05).

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy bệnh TCM tại huyện Gò Công Đông có đặc điểm dịch tễ tương đồng với các khu vực phía Nam Việt Nam và các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á, với tỷ lệ mắc cao ở trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt nhóm 1-3 tuổi. Tỷ lệ mắc cao hơn ở nam giới cũng phù hợp với các nghiên cứu trước đây. Sự gia tăng số ca bệnh vào mùa thu đông phản ánh điều kiện khí hậu và thói quen sinh hoạt ảnh hưởng đến sự lây lan vi rút.

Các yếu tố liên quan như gửi trẻ tại cơ sở giữ trẻ, tiếp xúc với trẻ khác, chơi chung đồ chơi, sử dụng chung dụng cụ ăn uống đều làm tăng nguy cơ mắc bệnh, cho thấy vai trò quan trọng của môi trường tập trung trẻ và thói quen vệ sinh trong lây truyền bệnh. Việc trẻ tiếp xúc với bệnh nhân TCM làm tăng nguy cơ mắc bệnh lên đến 14,66 lần, nhấn mạnh tính lây lan mạnh của vi rút qua tiếp xúc trực tiếp.

Kiến thức và thực hành của người chăm sóc trẻ có ảnh hưởng rõ rệt đến nguy cơ mắc bệnh. Người chăm sóc có trình độ học vấn cao và thực hành rửa tay đúng cách giúp giảm nguy cơ mắc bệnh cho trẻ. Tuy nhiên, tỷ lệ người được cấp tờ bướm tuyên truyền còn thấp (34,2%), cho thấy cần tăng cường truyền thông giáo dục sức khỏe.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố tỷ lệ mắc theo nhóm tuổi, địa bàn cư trú, biểu đồ OR các yếu tố nguy cơ và bảng so sánh kiến thức, thực hành của người chăm sóc trẻ giữa nhóm có trẻ mắc và không mắc bệnh.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường truyền thông giáo dục sức khỏe

   • Động từ hành động: Tuyên truyền, phổ biến kiến thức về bệnh TCM và biện pháp phòng chống.
   • Target metric: Tăng tỷ lệ người chăm sóc trẻ được tiếp cận thông tin lên trên 70% trong 12 tháng.
   • Chủ thể thực hiện: Trung tâm Y tế huyện, trạm y tế xã, các tổ chức cộng đồng.

2. Nâng cao thực hành vệ sinh cá nhân, đặc biệt là rửa tay bằng xà phòng

   • Động từ hành động: Hướng dẫn, giám sát thực hành rửa tay đúng cách cho người chăm sóc trẻ và trẻ em.
   • Target metric: Đạt trên 90% người chăm sóc trẻ thực hành rửa tay đúng quy trình trong 6 tháng.
   • Chủ thể thực hiện: Nhân viên y tế, giáo viên mầm non, cộng tác viên y tế.

3. Quản lý và giám sát chặt chẽ các cơ sở giữ trẻ

   • Động từ hành động: Kiểm tra, giám sát điều kiện vệ sinh, quy trình phòng chống dịch tại các cơ sở giữ trẻ.
   • Target metric: Giảm tỷ lệ mắc bệnh TCM ở trẻ gửi tại cơ sở giữ trẻ ít nhất 30% trong 1 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Phòng Y tế huyện, các cơ quan quản lý giáo dục.

4. Khuyến khích sử dụng nước uống nấu chín và hạn chế dùng chung dụng cụ ăn uống

   • Động từ hành động: Tuyên truyền, vận động người dân áp dụng thói quen vệ sinh an toàn thực phẩm.
   • Target metric: Tăng tỷ lệ trẻ sử dụng nước nấu chín lên 90% trong 1 năm.
   • Chủ thể thực hiện: Trạm y tế xã, các tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhân viên y tế dự phòng và cán bộ y tế tuyến huyện, xã

   • Lợi ích: Nắm bắt đặc điểm dịch tễ và các yếu tố nguy cơ để xây dựng kế hoạch phòng chống dịch phù hợp.
   • Use case: Lập kế hoạch truyền thông, giám sát dịch bệnh tại địa phương.

2. Nhà quản lý giáo dục mầm non và các cơ sở giữ trẻ

   • Lợi ích: Hiểu rõ vai trò của môi trường giữ trẻ trong lây truyền bệnh để cải thiện điều kiện vệ sinh và quản lý trẻ.
   • Use case: Xây dựng quy trình phòng chống dịch tại trường mẫu giáo, nhà trẻ.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành y tế công cộng

   • Lợi ích: Tham khảo phương pháp nghiên cứu dịch tễ học, phân tích các yếu tố liên quan đến bệnh truyền nhiễm.
   • Use case: Phát triển đề tài nghiên cứu, luận văn thạc sĩ, tiến sĩ.

4. Phụ huynh và người chăm sóc trẻ dưới 5 tuổi

   • Lợi ích: Nâng cao nhận thức về bệnh TCM, thực hành vệ sinh cá nhân và phòng bệnh hiệu quả.
   • Use case: Áp dụng các biện pháp phòng ngừa tại gia đình, cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Bệnh tay chân miệng lây truyền qua những con đường nào?
   Bệnh lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết đường hô hấp, dịch nốt phỏng, phân của người bệnh hoặc mang vi rút không triệu chứng. Ngoài ra, lây gián tiếp qua đồ chơi, dụng cụ ăn uống, bàn tay bẩn cũng là con đường phổ biến.

2. Trẻ nào có nguy cơ mắc bệnh tay chân miệng cao nhất?
   Trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt nhóm 1-3 tuổi, có nguy cơ mắc bệnh cao nhất do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện và thường tiếp xúc nhiều với môi trường tập trung trẻ như nhà trẻ, khu vui chơi.

3. Người chăm sóc trẻ cần làm gì để phòng bệnh tay chân miệng?
   Người chăm sóc cần nâng cao kiến thức về bệnh, thực hành rửa tay bằng xà phòng thường xuyên, đặc biệt sau khi vệ sinh và trước khi cho trẻ ăn, hạn chế cho trẻ chơi chung đồ chơi và sử dụng chung dụng cụ ăn uống.

4. Tại sao gửi trẻ ở cơ sở giữ trẻ lại làm tăng nguy cơ mắc bệnh?
   Môi trường giữ trẻ tập trung nhiều trẻ nhỏ, dễ lây lan vi rút qua tiếp xúc gần, đồ chơi, dụng cụ sinh hoạt chung. Nếu không đảm bảo vệ sinh và kiểm soát dịch bệnh tốt, nguy cơ bùng phát dịch rất cao.

5. Có thuốc điều trị đặc hiệu hoặc vắc xin phòng bệnh tay chân miệng không?
   Hiện chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và vắc xin phòng bệnh tay chân miệng. Việc phòng bệnh chủ yếu dựa vào biện pháp vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường và truyền thông giáo dục sức khỏe.

Kết luận

• Bệnh tay chân miệng tại huyện Gò Công Đông lưu hành quanh năm, tập trung chủ yếu ở trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt nhóm 1-3 tuổi, với tỷ lệ mắc trung bình 142,1 ca/100.000 dân.
• Các yếu tố nguy cơ chính gồm gửi trẻ tại cơ sở giữ trẻ, tiếp xúc với trẻ khác, chơi chung đồ chơi, sử dụng chung dụng cụ ăn uống và tiếp xúc với bệnh nhân TCM.
• Kiến thức và thực hành vệ sinh của người chăm sóc trẻ có ảnh hưởng rõ rệt đến nguy cơ mắc bệnh ở trẻ.
• Cần tăng cường truyền thông giáo dục, nâng cao thực hành rửa tay và quản lý môi trường giữ trẻ để giảm tỷ lệ mắc bệnh.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp phòng chống, giám sát dịch bệnh chặt chẽ và đánh giá hiệu quả can thiệp trong vòng 1-2 năm tới.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ sức khỏe trẻ em và cộng đồng khỏi bệnh tay chân miệng!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Đại cương về bệnh tay chân miệng 1. Khái niệm chung về bệnh tay chân miệng Tay Chân Miệng là bệnh nhiễm vi rút cấp tính, lây truyền qua đường tiêu hóa, thường gặp ở trẻ nhỏ và có khả năng gây thành dịch lớn. Dấu hiệu đặc trưng là sốt, đau họng, tổn thương niêm mạc miệng, da chủ yếu ở dạng phỏng nước thường thấy ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, đầu gối, mông.

Hầu hết các đều diễn biến nhẹ. Tuy nhiên ở một số trường hợp, bệnh có thể diễn biến nặng có thể gây biến chứng nguy hiểm như viêm não - màng não, viêm cơ tim, phù phổi cấp dẫn đến tử vong nên cần được phát hiện sớm, điều trị kịp thời (2). Bệnh lưu hành ở nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam. Tại nước ta, bệnh gặp rải rác quanh năm ở hầu hết các địa phương, số mắc thường tăng trong khoảng tháng 3 - 5 và tháng 9 đến 12.

Tác nhân gây bệnh tay chân miệng Bệnh Tay chân miệng gây ra do các nhóm vi rút đường ruột có khả năng gây bệnh, trong nhóm này gồm vi rút Coxsackies, Echo và các loại khác, trong đó hay gặp là vi rút đường ruột týp 71 (EV71) và Coxsackie A16, A6. Vi rút EV 71 có thể gây các biến chứng nặng và dẫn đến tử vong. Các vi rút đường ruột khác thường gây bệnh nhẹ. Vi rút có thể tồn tại nhiều ngày ở điều kiện bình thường và nhiều tuần ở nhiệt độ 4oC.

Tia cực tím, nhiệt độ cao, các chất diệt trùng như formaldehyt, các dung dịch khử trùng có chứa Clo hoạt tính có thể diệt được chúng (3). Nguồn bệnh, thời kỳ ủ bệnh và thời kỳ lây truyền (2) Nguồn bệnh: là người mắc bệnh, người mang vi rút không triệu chứng. Thời kỳ ủ bệnh: từ 3 đến 7 ngày. Thời kỳ lây truyền: vài ngày trước khi phát bệnh, mạnh nhất trong tuần đầu của thời kỳ, có khả năng kéo dài vài tuần sau đó thậm chí sau khi bệnh đã hết triệu chứng.

Vi rút có khả năng đào thải qua phân trong khoảng từ 2 - 4 tuần; cá biệt có thể tới 12 tuần sau khi bị nhiễm. Vi rút tồn tại, nhân lên ở đường hô hấp trên và đào 5 thải qua dịch tiết từ hầu họng trong vòng 2 tuần, trong các nốt phỏng nước, vết loét của bệnh nhân. Đường lây truyền (2) Vi rút gây Tay chân miệng lây truyền theo đường tiêu hoá thông qua nước uống, bàn tay của trẻ, của NCST, đồ dùng, đặc biệt là đồ chơi hay vật dụng sinh hoạt hàng ngày như chén, bát, đĩa, thìa, cốc bị nhiễm vi rút từ phân hoặc dịch nốt phỏng, vết loét, dịch tiết hô hấp, nước bọt. Ngoài ra, bệnh cũng có thể lây nhiễm do tiếp xúc trực tiếp người - người qua các dịch tiết đường hô hấp, hạt nước bọt.

Một số yếu tố có thể làm gia tăng sự lây truyền gây bùng phát bệnh TCM như: mật độ dân số cao, sống chật chội; điều kiện vệ sinh kém; nhà tiêu chưa đạt chuẩn; thiếu hoặc không có đủ nước sạch phục vụ cho sinh hoạt hàng ngày. Tính cảm nhiễm (2) Mọi người đều có thể cảm nhiễm với vi rút gây bệnh nhưng không phải người nhiễm vi rút đều có biểu hiện triệu chứng. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi nhưng thường gặp ở trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt ở nhóm dưới 3 tuổi. Người lớn ít bị mắc bệnh có thể do đã có kháng thể từ những lần bị nhiễm hoặc mắc bệnh trước đây.

Hệ thống thông tin, báo cáo bệnh tay chân miệng (2) Thực hiện báo cáo chung theo quy định tại Thông tư 54/TT-BYT ngày 28/12/2015 của Bộ Y tế về việc hướng dẫn khai báo, thông tin, báo cáo bệnh truyền nhiễm. Ngoài ra các cơ sở khám, chữa bệnh, các đơn vị y tế dự phòng phải báo cáo theo nội dung cụ thể sau: - Báo cáo tất cả các trường hợp tử vong và các ca được lấy mẫu bệnh phẩm theo điều tra mẫu số 1. + Các chi tiết và phiếu điều tra trường hợp tử vong phải được gửi cho Cục Y tế dự phòng và Viện Vệ sinh dịch tễ, Viện Pasteur trong vòng 48 giờ sau khi bệnh nhân tử vong. + Phiếu điều tra lấy mẫu phải gửi kèm khi chuyển mẫu bệnh phẩm đến phòng thí nghiệm.

6 - Lập danh sách tất cả các trường hợp bệnh (lâm sàng và xác định) theo mẫu số 2, các cơ sở khám, chữa bệnh tổng hợp và nộp hàng ngày cho các đơn vị y tế dự phòng. - Căn cứ vào tình hình thực tế, việc thu thập thông tin bổ sung sẽ do các Viện Vệ sinh dịch tễ, Viện Pasteur yêu cầu theo các biểu mẫu báo cáo cụ thể. Tình trạng bệnh tay chân miệng 1. Tình trạng bệnh tay chân miệng trên thế giới EV71 gây bệnh TCM được xác định đầu tiên vào năm 1969 ở trẻ bị viêm màng não tại bang California, Hoa Kỳ.

Đến năm 1974, lần đầu bệnh TCM được mô tả bởi tác giả Schmidt và cộng sự cũng tại quốc gia này, dưới dạng bệnh liên quan tới nhiễm trùng EV71 trên 20 bệnh nhân có các triệu chứng ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương (7). Từ đó bệnh lưu hành ở nhiều nước trên thế giới vào thập niên 70, dịch xảy ra đầu tiên ở các nước Âu Mỹ, với bệnh cảnh lâm sàng nhẹ và hiếm tử vong. Đến thập niên 1990, bệnh mới được chú ý tại các nước Á Châu, gây ra các trận dịch lớn và nhiều trường hợp tử vong được ghi nhận. Trong năm 2018, bệnh TCM diễn biến phức tạp ở một số nước như Nhật Bản đến tuần 32, đã 69.041 trường hợp mắc; tại Trung Quốc, từ ngày 1 đến ngày 31 tháng 7 năm 2018, tổng cộng có 37.629 trường hợp mắc bệnh TCM và 4 trường hợp tử vong đã được báo cáo; tại Singapore có 26.252 trường hợp đã được báo cáo kể từ đầu năm.

Số lượng các trường hợp được báo cáo đã tăng kể từ tuần 25 và cao hơn số trường hợp hàng tuần được báo cáo trong cùng khoảng thời gian của năm năm trước (7). Tác nhân chính gây ra bệnh TCM là các loài Enterovirus nhóm A ở người (HEV-A), đặc biệt là coxsackievirus A16 (CA16) và enterovirus 71 (EV71) trong họ Picornaviridae. Các týp huyết thanh khác như Coxsackievirus A6 và Coxsackievirus A10, cũng liên quan đến TCM và mụn rộp. Mặc dù tất cả những loại vi rút này có thể gây bệnh nhẹ ở trẻ em, EV71 có liên quan đến bệnh thần kinh và tỉ lệ tử vong trong các đợt bùng phát lớn ở khu vực Châu Á Thái Bình Dương trong thập kỷ qua (1).

Phân bố theo mùa bệnh TCM ở các nước khu vực Đông Nam 7 Á cũng khác nhau; số mắc tập trung vào tháng thu đông, có đỉnh bệnh từ tháng 6 - 10 (1), (7). Tình trạng bệnh tay chân miệng tại Việt Nam Tại Việt Nam, bệnh TCM được phát hiện đầu tiên vào năm 2002 qua báo cáo của Bệnh viện Nhi Đồng 1, TPHCM. Năm 2003, một đợt bùng phát viêm não cấp tính liên quan đến bệnh TCM được báo cáo tại thành phố Hồ Chí Minh. Năm 2005, 764 trẻ em được chẩn đoán mắc bệnh TCM tại thành phố Hồ Chí Minh thông qua giám sát trọng điểm tại bệnh viện nhi lớn nhất, với đa số các trường hợp (96,2%) từ 5 tuổi trở xuống.

Kết quả phân lập 411 mẫu bệnh phẩm, có 173 (42,1%) được xác định là EV71 và 214 (52,1%) là CA16. Năm 2005 bệnh TCM tiếp tục gia tăng tại các tỉnh phía Nam và bùng phát dịch vào năm 2011 và vẫn diễn biến phức tạp (5), (6). Bệnh TCM gặp rải rác quanh năm, ở hầu hết 63 tỉnh, thành, tập trung chủ yếu tại 20 tỉnh thành KVPN, nơi chiếm đến 82,4% số ca mắc và 87,8% số ca tử vong của cả nước (5). Trong năm 2011 đã xảy ra dịch TCM, qua hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm quốc gia, cả nước ghi nhận được 113.121 ca mắc trên 20 tỉnh, thành và 170 trường hợp tử vong trên 19 tỉnh, thành (3).

Tại một số tỉnh phía Bắc, bệnh thường xảy ra vào mùa hè (8). Tại các tỉnh phía Nam, bệnh có xu hướng tăng cao vào hai thời điểm trong năm, từ tháng 3 đến tháng 5 và cao nhất thường từ tháng 9 đến tháng 12 (2). Đặc biệt trong năm 2011, dịch TCM tại KVPN xảy ra chỉ với một đỉnh dịch xuất hiện trong tháng 9, tháng 10 (9). Thống kê số ca mắc-chết bệnh TCM KVPN (2011-2018) Năm 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 Mắc 70.6 1,9 0,9 0,8 0 0,7 1,1 Năm 2011, khi bệnh TCM bùng phát diện rộng trên cả nước, KVPN có số ca mắc tăng gấp 6,9 lần so với cùng kỳ, chiếm đến 62% số ca mắc, 85% số trường hợp 8 tử vong trong đợt dịch này và TPHCM là địa phương dẫn đầu về số ca mắc, chết tuyệt đối (5), (10).

Đến năm 2012, trong khi số trường hợp tử vong tại KVPN giảm đến 71,7%, nhưng số ca TCM vẫn tăng 16,4% so với năm có dịch trước đó và các ổ dịch có xu hướng lây lan sang các tỉnh phía Bắc của Việt Nam (11). Tình trạng bệnh Tay chân miệng tại Tiền Giang và huyện Gò Công Đông Tỉnh Gò Công Đông 4000 3296 3000 3011 2688 2524 2000 1679 1351 1000 259 355 182 311 344 88 0 2013 2014 2015 2016 2017 2018 Tiền Giang là một trong các tỉnh của Khu vực phía Nam, có số mắc và tử vong TCM cao, những ca bệnh đầu tiên được ghi nhận vào năm 2006 thông qua hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm trọng điểm của Viện Pasteur TPHCM. Từ năm 2007, bệnh TCM được giám sát phát hiện qua hệ thống thông tin báo cáo các bệnh truyền nhiễm tại địa phương, ghi nhận số ca mắc hàng năm liên tục gia tăng và lan rộng khắp 10 huyện, thị thành trong toàn tỉnh. Tại Tiền Giang, bệnh TCM bùng phát dịch theo chu kỳ từ 3-5 năm, giai đoạn (2013-2014) với số mắc trên 1500 trường hợp mỗi năm, giảm dần trong 2 năm 2015- 2016.

Đến năm 2017, dịch bùng phát trở lại với số mắc trên 3000 trường hợp mỗi năm và kéo dài đến năm 2018. Trong năm 2018, có 2 trường hợp bệnh TCM do EV 71 tử vong tại huyện Cái Bè.