Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ảnh hưởng của việc bổ sung chế phẩm em effective microorganisms vào thức ăn lợn nái ngoại chửa kỳ 2 nuôi trong chuồng kín tới một số chỉ tiêu sinh sản và hiệu quả môi trường

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu ảnh hưởng của việc bổ sung chế phẩm em effective microorganisms vào thức ăn lợn nái, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Dương Văn Phong
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Huê Viên
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Chăn nuôi
• Đề tài: Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Chế Phẩm EM Trong Thức Ăn Lợn NáI Ngoại Chửa Kỳ 2 Đến Sinh Sản Và Môi Trường
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 2. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Đặc điểm sinh lý sinh sản của lợn nái
• 1.2. Đặc điểm về khả năng sinh sản của lợn nái
• 1.3. Khả năng sản xuất của lợn nái
• 1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng sản xuất của lợn nái
• 1.5. Đặc điểm sinh trưởng và phát triển của lợn con
• 1.6. Đặc điểm sinh lý tiêu hoá của lợn
• 1.7. Nhu cầu các chất dinh dưỡng đối với sự phát triển của lợn. Vai trò của vi sinh vật trong đường tiêu hóa của lợn
• 1.8. Hoạt động của hệ sinh vật trong đường tiêu hóa của lợn. Tác động qua lại của các vi sinh vật đường tiêu hóa lợn
• 1.9. Những hiểu biết về chế phẩm EM (Effective Microorganisms)
• 1.10. Các loại EM và công dụng của chúng
• 1.11. Thành phần vi sinh vật chủ yếu trong chế phẩm EM
• 1.12. Tác dụng của EM
• 1.13. Cơ chế hoạt động của EM
• 1.14. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 1.14.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.14.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 3.6. Các chỉ tiêu để đánh giá khả năng sinh sản của lợn nái
• 3.7. Các chỉ tiêu theo dõi trên lợn con và phương pháp xác định
• 3.8. Một số chỉ tiêu hiệu quả của môi trường
• 3.9. Một số chỉ tiêu hiệu quả kinh tế - kỹ thuật của thí nghiệm
• 3.10. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Ảnh hưởng của chế phẩm EM đến một số chỉ tiêu sinh sản và khả năng kháng bệnh của lợn nái
• 4.1.1. Ảnh hưởng của chế phẩm sinh học EM đến một số chỉ tiêu sinh sản
• 4.1.2. Ảnh hưởng của chế phẩm EM đến khả năng kháng bệnh của lợn nái
• 4.2. Ảnh hưởng của chế phẩm EM đến khả năng sinh trưởng của lợn con
• 4.2.1. Sinh trưởng tích lũy của lợn con thí nghiệm
• 4.2.2. Sinh trưởng tuyệt đối của lợn con thí nghiệm
• 4.2.3. Sinh trưởng tương đối của lợn con thí nghiệm
• 4.3. Ảnh hưởng của chế phẩm EM đến sức đề kháng của lợn con
• 4.3.1. Ảnh hưởng chỉ tiêu sinh lý máu của lợn thí nghiệm
• 4.3.2. Ảnh hưởng của chế phẩm EM đến khả năng phòng và trị bệnh tiêu chảy ở lợn con
• 4.4. Ảnh hưởng của chế phẩm EM đến vi sinh vật trong đường tiêu hóa ở lợn con
• 4.5. Hiệu quả của môi trường khi bổ sung chế phẩm EM trong chăn nuôi lợn ở chuồng kín
• 4.5.1. Ảnh hưởng của chế phẩm EM đến khả năng tiêu tốn thức ăn/kg tăng KL của lợn con theo mẹ
• 4.5.2. Tiêu tốn thức ăn tập ăn/ kg tăng KL của lợn con theo mẹ
• 4.5.3. Tiêu tốn thức ăn thức ăn/ kg tăng KL của lợn con sau cai sữa
• 4.5.4. Hiệu quả kinh tế của việc bổ sung chế phẩm EM cho lợn nái, lợn con
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Chế phẩm EM và ứng dụng trong chăn nuôi lợn nái

Chế phẩm EM (Effective Microorganisms) là một sản phẩm sinh học bao gồm khoảng 100 loài vi sinh vật có ích, được phát minh bởi giáo sư Teruo Higa vào năm 1980. Trong chăn nuôi, chế phẩm EM được sử dụng để cải thiện khả năng tiêu hóa, tăng cường sức đề kháng, và giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Nghiên cứu này tập trung vào việc bổ sung chế phẩm EM vào thức ăn lợn nái ngoại chửa kỳ 2 để đánh giá hiệu quả sinh sản và môi trường. Kết quả cho thấy, chế phẩm EM giúp tăng khả năng sinh sản của lợn nái, cải thiện sức khỏe lợn con, và giảm thiểu khí thải độc hại trong môi trường chăn nuôi.

1.1. Tác dụng của chế phẩm EM trong chăn nuôi

Chế phẩm EM có tác dụng kích thích sinh trưởng, tăng cường sức đề kháng, và ổn định hệ vi sinh vật đường tiêu hóa. Khi bổ sung vào thức ăn lợn nái, nó giúp cải thiện khả năng tiêu hóa và hấp thụ dinh dưỡng, từ đó nâng cao hiệu quả sinh sản lợn nái. Ngoài ra, chế phẩm EM còn giúp giảm thiểu mùi hôi và khí thải độc hại trong môi trường chăn nuôi, góp phần bảo vệ môi trường.

1.2. Ảnh hưởng của chế phẩm EM đến sinh sản lợn nái

Nghiên cứu cho thấy, việc bổ sung chế phẩm EM vào thức ăn lợn nái ngoại chửa kỳ 2 giúp tăng số lượng lợn con sơ sinh và cải thiện tỷ lệ sống của lợn con. Chế phẩm EM còn giúp tăng khả năng tiết sữa của lợn nái, từ đó cải thiện sự phát triển của lợn con. Điều này chứng tỏ chế phẩm EM có vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả sinh sản lợn nái.

II. Ảnh hưởng của chế phẩm EM đến môi trường chăn nuôi

Việc sử dụng chế phẩm EM trong chăn nuôi lợn nái không chỉ cải thiện hiệu quả sinh sản mà còn có tác động tích cực đến môi trường chăn nuôi. Chế phẩm EM giúp giảm thiểu mùi hôi và khí thải độc hại như H2S và NH3, từ đó cải thiện chất lượng không khí trong chuồng nuôi. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, chế phẩm EM giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường do chất thải chăn nuôi, góp phần bảo vệ môi trường sống.

2.1. Giảm thiểu khí thải độc hại

Khi bổ sung chế phẩm EM vào thức ăn lợn nái, nó giúp giảm thiểu lượng khí thải độc hại như H2S và NH3 trong chuồng nuôi. Điều này không chỉ cải thiện chất lượng không khí mà còn giảm thiểu tác động tiêu cực đến sức khỏe của lợn và người chăn nuôi.

2.2. Quản lý chất thải chăn nuôi

Chế phẩm EM giúp phân hủy chất thải chăn nuôi một cách hiệu quả, giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Việc sử dụng chế phẩm EM trong quản lý môi trường chăn nuôi là một giải pháp bền vững, góp phần bảo vệ môi trường và nâng cao hiệu quả chăn nuôi.

III. Hiệu quả kinh tế và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu này không chỉ mang lại giá trị khoa học mà còn có ý nghĩa thực tiễn cao. Việc sử dụng chế phẩm EM trong chăn nuôi lợn nái giúp tăng năng suất sinh sản, cải thiện sức khỏe lợn con, và giảm thiểu chi phí chăn nuôi. Đồng thời, chế phẩm EM còn góp phần bảo vệ môi trường, tạo ra sản phẩm chăn nuôi an toàn và bền vững.

3.1. Tăng hiệu quả kinh tế

Việc bổ sung chế phẩm EM vào thức ăn lợn nái giúp tăng số lượng lợn con cai sữa, từ đó nâng cao hiệu quả kinh tế của người chăn nuôi. Chế phẩm EM còn giúp giảm thiểu chi phí thuốc thú y và thức ăn, góp phần tăng lợi nhuận.

3.2. Ứng dụng rộng rãi trong chăn nuôi

Kết quả nghiên cứu cho thấy, chế phẩm EM có thể được ứng dụng rộng rãi trong chăn nuôi lợn nái để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Đây là một giải pháp hiệu quả để phát triển chăn nuôi bền vững, đáp ứng nhu cầu thị trường và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chăn nuôi lợn đóng vai trò quan trọng trong ngành nông nghiệp Việt Nam, cung cấp khoảng 70-80% nhu cầu thịt cho người tiêu dùng trong nước và xuất khẩu. Tuy nhiên, ngành chăn nuôi lợn hiện đang đối mặt với nhiều thách thức như giá thịt lợn không ổn định, giá thức ăn tăng cao và dịch bệnh thường xuyên xảy ra, đặc biệt tại các tỉnh miền núi phía Bắc. Ngoài ra, ô nhiễm môi trường do chất thải chăn nuôi cũng ngày càng nghiêm trọng, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe vật nuôi và con người.

Trong bối cảnh đó, việc ứng dụng các biện pháp khoa học kỹ thuật mới, đặc biệt là chế phẩm sinh học Effective Microorganisms (EM), được xem là giải pháp tiềm năng. Chế phẩm EM gồm khoảng 100 loài vi sinh vật có ích, có khả năng kích thích sinh trưởng, tăng sức đề kháng, ổn định hệ vi sinh vật đường tiêu hóa và giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Công nghệ EM được đưa vào Việt Nam từ năm 1997 và đã được ứng dụng rộng rãi trong nông nghiệp.

Luận văn tập trung nghiên cứu ảnh hưởng của việc bổ sung chế phẩm EM vào thức ăn lợn nái ngoại chửa kỳ 2 nuôi trong chuồng kín tại huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang, nhằm đánh giá tác động đến các chỉ tiêu sinh sản, khả năng sinh trưởng và sức đề kháng của lợn con, cũng như hiệu quả môi trường trong chăn nuôi. Thời gian nghiên cứu được thực hiện trong năm 2011 với mục tiêu cụ thể là xác định vai trò của EM trong nâng cao năng suất lợn nái và cải thiện môi trường chăn nuôi, góp phần phát triển chăn nuôi bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về sinh lý sinh sản của lợn nái, sinh trưởng phát triển của lợn con, cũng như vai trò của vi sinh vật trong đường tiêu hóa và môi trường chăn nuôi. Các khái niệm chính bao gồm:

• Khả năng sinh sản của lợn nái: Đánh giá qua số con sơ sinh sống đến 24 giờ, tỷ lệ sống, số con cai sữa và khoảng cách giữa các lứa đẻ.
• Sinh trưởng của lợn con: Bao gồm sinh trưởng tích lũy, sinh trưởng tuyệt đối và sinh trưởng tương đối, phản ánh tốc độ tăng trọng và hiệu quả kinh tế.
• Chế phẩm Effective Microorganisms (EM): Là hỗn hợp vi sinh vật có ích gồm vi khuẩn quang hợp, vi khuẩn lactic, nấm men, xạ khuẩn và vi sinh vật lên men, có tác dụng cải thiện tiêu hóa, tăng sức đề kháng và giảm ô nhiễm môi trường.
• Hiệu quả môi trường trong chăn nuôi: Đánh giá qua các chỉ tiêu khí thải (H2S, NH3), mật độ vi sinh vật gây bệnh trong phân và tiêu tốn thức ăn trên kg tăng trọng.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu được thu thập từ thí nghiệm thực tế tại trang trại chăn nuôi lợn nái ngoại chửa kỳ 2 ở huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang. Cỡ mẫu gồm khoảng 30 lợn nái được chia thành nhóm thí nghiệm (bổ sung EM vào thức ăn) và nhóm đối chứng (không bổ sung EM). Phương pháp chọn mẫu là chọn ngẫu nhiên các lợn nái có điều kiện chăm sóc tương đồng.

Phương pháp phân tích bao gồm:

• Đánh giá các chỉ tiêu sinh sản của lợn nái như số con sơ sinh sống, tỷ lệ sống, số con cai sữa.
• Theo dõi sinh trưởng của lợn con qua các kỳ cân, tính sinh trưởng tích lũy, tuyệt đối và tương đối.
• Xác định các chỉ tiêu sinh lý máu và khả năng kháng bệnh của lợn con.
• Đo mật độ vi sinh vật E.coli và Salmonella trong phân, cùng với hàm lượng khí thải H2S và NH3 trong chuồng nuôi.
• Phân tích tiêu tốn thức ăn trên kg tăng trọng của lợn con.
• Xử lý số liệu bằng phần mềm thống kê với kiểm định mức ý nghĩa P<0,05.

Thời gian nghiên cứu kéo dài trong vòng 6 tháng, từ giai đoạn lợn nái chửa kỳ 2 đến khi lợn con cai sữa 60 ngày tuổi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng của EM đến chỉ tiêu sinh sản của lợn nái: Nhóm lợn nái được bổ sung EM có số con sơ sinh sống đến 24 giờ tăng 12% so với nhóm đối chứng. Tỷ lệ sống của lợn con sơ sinh đạt khoảng 85% ở nhóm thí nghiệm, cao hơn 8% so với nhóm không sử dụng EM.

2. Sinh trưởng của lợn con: Lợn con từ nhóm thí nghiệm có trọng lượng trung bình sau 60 ngày đạt 18,98 kg, trong khi nhóm đối chứng chỉ đạt 15,60 kg, chênh lệch 21,5%. Tốc độ sinh trưởng tuyệt đối của lợn con tăng trung bình 11,26% khi sử dụng EM.

3. Khả năng kháng bệnh và chỉ tiêu sinh lý máu: Lợn con trong nhóm thí nghiệm có chỉ số sinh lý máu ổn định hơn, giảm tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy xuống 20% so với nhóm đối chứng. Mật độ vi sinh vật gây bệnh như E.coli và Salmonella trong phân giảm đáng kể, từ 20,92 triệu vi khuẩn/gram phân xuống còn 16,99 triệu vi khuẩn/gram.

4. Hiệu quả môi trường: Hàm lượng khí thải H2S và NH3 trong chuồng nuôi giảm lần lượt 15% và 18% khi bổ sung EM, góp phần cải thiện môi trường chăn nuôi. Tiêu tốn thức ăn trên kg tăng trọng của lợn con giảm 6,31%, giúp tiết kiệm chi phí thức ăn.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc bổ sung chế phẩm EM vào thức ăn lợn nái ngoại chửa kỳ 2 có tác động tích cực đến khả năng sinh sản, sinh trưởng và sức đề kháng của lợn con. Sự cải thiện này có thể giải thích do EM giúp cân bằng hệ vi sinh vật đường tiêu hóa, tăng cường hấp thu dinh dưỡng và ức chế vi khuẩn gây bệnh. Các chỉ tiêu sinh lý máu ổn định phản ánh sức khỏe tổng thể của lợn con được nâng cao.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả tương đồng với báo cáo của Cao Thị Hoa (1999) và Đỗ Trung Cứ (2000) về tác dụng giảm vi khuẩn gây bệnh và tăng trọng lợn con khi sử dụng EM. Việc giảm khí thải độc hại cũng phù hợp với các nghiên cứu về hiệu quả môi trường của EM trong chăn nuôi công nghiệp.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ sinh trưởng tích lũy và bảng so sánh mật độ vi sinh vật trong phân, giúp minh họa rõ ràng sự khác biệt giữa nhóm thí nghiệm và đối chứng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng bổ sung chế phẩm EM vào khẩu phần thức ăn lợn nái nhằm tăng tỷ lệ sống và số lượng lợn con cai sữa, dự kiến nâng cao năng suất lợn nái từ 10-15% trong vòng 1 năm. Chủ thể thực hiện: các trang trại chăn nuôi và cơ sở sản xuất thức ăn chăn nuôi.

2. Tăng cường theo dõi và kiểm soát vi sinh vật đường tiêu hóa bằng cách sử dụng EM để giảm thiểu bệnh tiêu chảy và các bệnh đường ruột, giảm tỷ lệ mắc bệnh ít nhất 20% trong 6 tháng. Chủ thể thực hiện: cán bộ thú y và người chăn nuôi.

3. Cải thiện môi trường chuồng trại bằng công nghệ EM để giảm khí thải độc hại như H2S và NH3, góp phần bảo vệ sức khỏe người lao động và vật nuôi, thực hiện trong vòng 3 tháng. Chủ thể thực hiện: quản lý trang trại và kỹ thuật viên môi trường.

4. Đào tạo và chuyển giao kỹ thuật sử dụng EM trong chăn nuôi cho người nông dân và cán bộ kỹ thuật nhằm nâng cao nhận thức và hiệu quả ứng dụng, triển khai liên tục hàng năm. Chủ thể thực hiện: các viện nghiên cứu, trường đại học và cơ quan khuyến nông.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người chăn nuôi lợn quy mô nhỏ và công nghiệp: Nắm bắt kiến thức về ứng dụng chế phẩm EM để nâng cao năng suất, giảm bệnh tật và cải thiện môi trường chăn nuôi.

2. Cán bộ thú y và kỹ thuật viên chăn nuôi: Áp dụng kết quả nghiên cứu để tư vấn, hỗ trợ kỹ thuật cho người chăn nuôi trong việc sử dụng chế phẩm sinh học hiệu quả.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành chăn nuôi, công nghệ sinh học: Tham khảo cơ sở lý thuyết, phương pháp nghiên cứu và kết quả thực nghiệm về tác động của EM trong chăn nuôi lợn.

4. Các cơ quan quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo để xây dựng các chương trình phát triển chăn nuôi bền vững, thân thiện môi trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Chế phẩm EM là gì và có tác dụng như thế nào trong chăn nuôi lợn?
   EM là hỗn hợp vi sinh vật có ích giúp cân bằng hệ vi sinh đường tiêu hóa, tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng, giảm vi khuẩn gây bệnh và cải thiện môi trường chuồng trại, từ đó nâng cao sức khỏe và năng suất lợn.

2. Việc bổ sung EM vào thức ăn lợn nái có ảnh hưởng đến số lượng lợn con không?
   Có, nghiên cứu cho thấy số con sơ sinh sống đến 24 giờ tăng khoảng 12% khi bổ sung EM, giúp tăng tổng số lợn con cai sữa và năng suất chăn nuôi.

3. EM có giúp giảm bệnh tiêu chảy ở lợn con không?
   Có, tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy giảm khoảng 20% nhờ khả năng ức chế vi khuẩn gây bệnh trong đường tiêu hóa khi sử dụng EM.

4. Bổ sung EM có làm giảm tiêu tốn thức ăn không?
   Đúng, tiêu tốn thức ăn trên kg tăng trọng giảm khoảng 6,31%, giúp tiết kiệm chi phí thức ăn và nâng cao hiệu quả kinh tế.

5. EM có tác động như thế nào đến môi trường chăn nuôi?
   EM giúp giảm khí thải độc hại như H2S và NH3 trong chuồng nuôi từ 15-18%, góp phần giảm ô nhiễm và cải thiện điều kiện sống cho vật nuôi và người lao động.

Kết luận

• Việc bổ sung chế phẩm EM vào thức ăn lợn nái ngoại chửa kỳ 2 giúp tăng số lượng lợn con sơ sinh sống và tỷ lệ sống lên đến 12% và 8% tương ứng.
• Lợn con được nuôi bằng thức ăn có bổ sung EM có trọng lượng sau 60 ngày tăng 21,5% so với nhóm đối chứng.
• EM cải thiện sức đề kháng của lợn con, giảm tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy khoảng 20% và giảm mật độ vi sinh vật gây bệnh trong phân.
• Hiệu quả môi trường được nâng cao với giảm khí thải H2S và NH3 từ 15-18%, đồng thời giảm tiêu tốn thức ăn trên kg tăng trọng 6,31%.
• Đề xuất áp dụng rộng rãi chế phẩm EM trong chăn nuôi lợn tại các trang trại công nghiệp và quy mô nhỏ nhằm nâng cao năng suất, sức khỏe vật nuôi và bảo vệ môi trường.

Next steps: Triển khai mô hình ứng dụng EM tại các vùng chăn nuôi trọng điểm, đào tạo kỹ thuật cho người chăn nuôi và tiếp tục nghiên cứu mở rộng về tác động lâu dài của EM.

Các cơ sở chăn nuôi và nhà quản lý ngành nông nghiệp nên xem xét áp dụng chế phẩm EM để nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển chăn nuôi bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Đặc điểm sinh lý sinh sản của lợn nái Sinh sản là điều kiện để duy trì nòi giống của tất cả các cơ thể sinh vật sống. Ở gia súc, quá trình sinh sản không chỉ là sự truyền thông tin di truyền từ thế hệ này đến thế hệ khác, mà còn liên quan tới sự điều chỉnh nội tiết, đến các giai đoạn khác nhau của quá trình đó. Hình thức sinh sản ở gia súc là sinh sản hữu tính, ưu thế sinh học của nó là tạo ra khả năng tái tổ hợp các tính trạng di truyền tốt về năng suất và sức khỏe của cả bố lẫn mẹ, do đó, thế hệ sau có sức sống mạnh hơn, có năng suất cao hơn so với thế hệ trước.

Nhờ có sinh sản hữu tính mà quá trình chọn giống xảy ra nhanh và hiệu quả hơn (Trần Đình Miên và cs, 1982 [19]). Đặc điểm về khả năng sinh sản của lợn nái Quá trình hoạt động sinh sản của gia súc là do hệ thống thần kinh thể dịch của cơ thể điều tiết, chịu ảnh hưởng của các yếu tố di truyền và ngoại cảnh (thời tiết, khí hậu, thức ăn, dinh dưỡng. Trong chăn nuôi người ta đánh giá lợn là loài gia súc có khả năng sinh sản cao, thành thục sớm, đẻ dễ và ít gặp khó khăn trong khi đẻ. Lợn cái nội 3 - 4 tháng tuổi đã động dục.

Lợn là loài gia súc đa thai, trong điều kiện chăm sóc nuôi dưỡng hợp lý có thể đẻ 1,8 - 2,4 lứa/năm và đạt 10 - 12 con/lứa. Lợn nái có số vú nhiều, khả năng tiết sữa cao, các giống nội thường có từ 10 vú trở lên, lợn Móng Cái thường có 12 - 16 vú. Thời gian chửa đẻ của lợn ngắn từ 113 - 114 ngày (Nguyễn Thiện và cs, 1998) [36] * Một số đặc điểm sinh lý của lợn nái chửa cần lưu ý: Theo Lê Hồng Mận (2002) [18]: Lợn nái chửa sau khi phối giống thụ thai, nhau thai phát triển nhờ vào sự cung cấp dinh dưỡng, hô hấp qua hệ thống tuần hoàn máu mẹ, đồng thời sừng tử cung cũng lớn lên theo nhịp độ n 5 phát triển của nhau thai và bào thai. Lợn mẹ có bào thai lớn thì lợn con sơ sinh cũng lớn.

Khối lượng lợn con chiếm 7 - 7,5/10 bào thai. Theo Lê Hồng Mận, Xuân Giao (2001) [17] đã khẳng định: Lợn nái thiếu dinh dưỡng đẻ ra con còi cọc, yếu, chống đỡ với các yếu tố bất lợi của môi trường kém. Nhiều công trình nghiên cứu cho thấy, khối lượng thai nhi lúc sinh lớn gấp hai lần khối lượng bào thai lúc ba tháng. Thành phần hóa học của bào thai lợn cũng có sự thay đổi đáng kể theo sự tăng lên của tuổi.

Theo Trần Văn Phùng và cs, (2004)[23]. Tỷ lệ nước có xu hướng giảm dần, trong khi đó, các thành phần như: lipit, protit và các chất khoáng có xu hướng tăng lên. Vì vậy, nuôi dưỡng lợn nái ở thời kỳ cuối rất quan trọng, nó quyết định đến khối lượng lợn sơ sinh. Theo tác giả này cho biết thì tính trong toàn bộ thời gian có chửa cơ thể mẹ tích lũy được 4000g protein (bình quân 30 - 40 g/con/ngày), những ngày cuối có thể lên tới 100g/ngày.

Nguyễn Quang Linh, (2005)[16] chỉ rõ: 80 ngày chửa đầu, thai còn bé, nhu cầu dinh dưỡng tăng lên không đáng kể, 34 ngày cuối của thai kỳ, thai phát triển rất nhanh đòi hỏi dinh dưỡng cung cấp cho con mẹ phải cao. Khả năng sản xuất của lợn nái Theo Nguyễn Thiện và cs (1998) [36]: Việc đánh giá khả năng sản xuất của lợn nái được thông qua các chỉ tiêu: 1. Khả năng sinh sản Khả năng sinh sản được đánh giá thông qua các chỉ tiêu sau: * Số con sơ sinh sống đến 24h/lứa đẻ: Trong vòng 24h sau khi đẻ những lợn con được sinh ra nếu không đạt trọng lượng sơ sinh trung bình của giống, không phát dục hoàn toàn, đầu to mông bé… thì sẽ bị chết, những lợn con chưa nhanh nhẹn dễ bị mẹ đè chết. Đây là chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật rất quan trọng.

Nó nói lên khả năng đẻ nhiều con hay ít con của giống, nói lên kỹ thuật chăm sóc lợn nái có chửa và kỹ thuật thụ tinh của dẫn tinh viên. n 6 * Tỷ lệ sống Tỷ lệ sống được tính theo công thức: Số con sơ sinh sống đến 24h Tỷ lệ sống (%) = x 100 Số con đẻ ra còn sống Trong một ổ lợn nái thường đẻ ra 3 loại: - Loại đẻ ra còn sống: Số con sơ sinh sống đến 24h = Số con đẻ ra sống- Số con chết trong 24h - Loại thai non: là loại thai phát triển không hoàn toàn, đẻ ra như còn non tháng. Loại thai non đã chết trong thời gian có chửa và trước khi sinh ra. Do vậy, số thai non cao trong một lứa đẻ sẽ làm cho số lợn con sơ sinh trong lứa thấp.

- Loại thai gỗ: Là loại thai đã chết trong tử cung lúc 35 - 90 ngày tuổi. Thai chết ở giai đoạn này không gây sẩy thai mà các bào thai chết thường khô cứng lại. Số lợn con chết lúc sơ sinh, số thai non, số thai gỗ sẽ là nguyên nhân làm giảm số lượng lợn con sơ sinh sống đến 24h cho một lứa đẻ. * Số lợn con cai sữa trên lứa Là số lợn con được nuôi sống cho đến khi cai sữa mẹ.

Thời gian cai sữa dài hay ngắn phụ thuộc vào trình độ chế biến thức ăn cho lợn con. Số lợn con cai sữa trên lứa là chỉ tiêu kinh tế kỹ thuật rất quan trọng quyết định năng suất của nghề chăn nuôi lợn. Nó phụ thuộc vào khả năng tiết sữa của lợn mẹ, kỹ thuật chăn nuôi lợn con theo mẹ cũng như khả năng hạn chế các yếu tố bệnh tật cho lợn con. Số con sống đến cai sữa Tỷ lệ nuôi sống (%) = x 100 Số lợn con để lại nuôi * Số lợn con cai sữa/nái/năm Chỉ tiêu này đánh giá tổng quát nhất đối với nghề nuôi lợn nái.

Nghề nuôi lợn nái có thể thu lãi hay không là nhờ số lượng lợn con cai sữa/nái/năm. n 7 Nếu tăng số lứa đẻ/nái/năm và tăng số lượng lợn con cai sữa trong mỗi lứa thì số lượng lợn con cai sữa/nái/năm sẽ cao. Chất lượng đàn con Theo Nguyễn Thiện và cs, (1998) [36] cho rằng việc đánh giá chất lượng đàn con dựa vào các chỉ tiêu như sau: * Khối lượng sơ sinh toàn ổ Là khối lượng được cân sau khi lợn con được đẻ ra, cắt rốn, lau khô và chưa cho bú sữa lần đầu. Khối lượng sơ sinh toàn ổ là chỉ tiêu đánh giá khả năng nuôi dưỡng thai của lợn mẹ, kỹ thuật chăn nuôi, chăm sóc quản lý và phòng bệnh cho lợn nái chửa.

* Khối lượng 21 ngày toàn ổ Theo Phạm Hữu Doanh và cs (2000) [02]: Khối lượng toàn ổ lúc 21 ngày tuổi là chỉ tiêu đánh giá khả năng cho sữa của lợn mẹ. Vì sản lượng sữa của lợn mẹ cao nhất lúc 21 ngày tuổi sau khi đẻ. Khối lượng toàn ổ cao thì sản lượng tiết sữa của lợn mẹ cao. Khôi lượng lợn con tăng lúc 21 ngày tuổi gấp 5 - 8 lần lúc sơ sinh.

Nó phụ thuộc vào khả năng tiết sữa và chọn làm giống của lợn nái. Thông tin do Hội chăn nuôi Việt Nam (2004) [12]. Khối lượng toàn ổ lúc cai sữa Tùy theo khối lượng lợn con khi cai sữa, thời gian bắt đầu cai sữa: 24, 28, 35 ngày, mà người ta chế biến loại thức ăn cho phù hợp. Khối lượng cai sữa có liên quan chặt chẽ đến khối lượng sơ sinh, làm nền tảng và là điểm xuất phát cho khối lượng xuất chuồng.

* Tỷ lệ đồng đều của đàn lợn con Trong một lứa lợn, sự đồng đều giữa các cá thể trong đàn nói lên khả năng nuôi con của lợn mẹ, kỹ thuật chăm sóc và phòng dịch bệnh cho lợn n 8 con. Tỷ lệ đồng đều được tính bằng tỷ lệ phần trăm giữa cá thể có khối lượng thấp nhất trong đàn so với cá thể có khối lượng cao nhất trong đàn. Sự chênh lệch trọng lượng giữa hai cá thể này càng ít thì tỷ lệ đồng đều càng cao. Khoảng cách lứa đẻ Là thời gian để hoàn thành một chu kỳ sinh sản.

Bao gồm: Thời gian chửa + thời gian nuôi con + thời gian chờ động dục lại sau cai sữa và phối giống có chửa. Trong 3 yếu tố trên, thì thời gian mang thai là không thể thay đổi, còn thời gian nuôi con và thời gian chờ phối giống, có thể rút ngắn khoảng cách giữa hai lứa đẻ. Khả năng tiết sữa Khả năng tiết sữa của lợn mẹ là chỉ tiêu đánh giá khả năng nuôi con của lợn mẹ, đặc điểm của giống. Giống khác nhau thì khả năng tiết sữa cũng khác nhau.

Ngày nay người ta dùng phương pháp lấy khối lượng toàn ổ lúc 21 ngày tuổi hoặc 45 ngày tuổi tùy theo thời gian cai sữa, làm chỉ tiêu đo khả năng tiết sữa của lợn mẹ. Khả năng tiết sữa của lợn mẹ tăng dần từ khi mới đẻ và đạt cao nhất ở ngày thứ 21, sau đó giảm dần. Để lợi dụng khả năng tiết sữa của lợn mẹ, người ta thường cho cai sữa sớm vào ngày thứ 21 hoặc ngày 28, hoặc ngày thứ 42…tùy theo trình độ chăn nuôi của từng cơ sở (Nguyễn Thiện và cs 1996) [35]). Theo Trần Văn Thịnh và cs 1982 [38] cho rằng thức ăn đầu tiên của lợn con là sữa đầu.

Sữa đầu có màu trong hơi vàng và đặc tiết ra 2 - 3 ngày đầu sau khi đẻ. Trong sữa đầu các thành phần hóa học đều đặc hơn sữa thường: lượng protein gấp 3 lần sữa thường (17 - 18% so với 5 - 6%). Trên 50% protein của sữa đầu là globulin, đặc biệt là γ - globulin. Hàm lượng γ - globulin giảm rất nhanh, sau 12 giờ đã giảm đi 3/4, γ - globulin là thành phần quan trọng tạo nên sức đề kháng chống đỡ bệnh tật của lợn con sơ sinh.

n 9 Theo Trần Văn Cừ, Nguyễn Khắc Khôi và cs, 1985 [2], lượng sữa của lợn mẹ liên quan chặt chẽ đến sự phát triển của tuyến vú, thời kỳ có chửa cũng như sau đẻ một thời gian. Trong thời kỳ có chửa, sự phát triển của tuyến vú chịu tác động của một số hormon các tuyến nội tiết, tuyến sinh dục, tuyến yên, tuyến thượng thận. Sau khi đẻ nó phụ thuộc vào số lượng con. Qua nhiều thí nghiệm nghiên cứu cho thấy: lượng sữa mẹ thay đổi tùy theo mức độ dinh dưỡng, giống lợn, số lợn con… Trong thời kỳ tiết sữa của lợn mẹ (60 ngày) lượng sữa có sự thay đổi qua các tuần tuổi.

Lượng sữa cao nhất ở tuần thứ 2 và thứ 3 sau khi đẻ.