CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ AN TOÀN GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ 1.1 Khái niệm về TNGT đường bộ và điểm đen tai nạn giao thông 1.1 Khái niệm về tai nạn giao thông Tai nạn giao thông là sự việc bất ngờ xảy ra ngoài ý muốn chủ quan của người điều khiển phương tiện giao thông khi đang di chuyển trên đường giao thông, do vi phạm các quy tắc an toàn giao thông hay do gặp những tình huống, sự cố đột xuất không kịp phòng tránh, gây nên thiệt hại nhất định về người và tài sản. Tai nạn giao thông chủ yếu tại Việt Nam và nhiều quốc gia khác trên thế giới là loại hình tai nạn giao thông đường bộ. Tai nạn giao thông đường bộ là phổ biến và khiến nhiều người tử vong nhất trong hệ thống giao thông tại Việt Nam và nhiều quốc gia khác. Ngoài những thiệt hại về người, thiệt hại về kinh tế bởi tai nạn giao thông cũng không hề nhỏ.
Chi phí chữa trị cho người gặp tai nạn, chi phí mai táng, thiệt hại về phương tiện, cơ sở hạ tầng…Tai nạn giao thông gây bệnh tâm lý với người gặp tai nạn, người thân của họ cũng như rất nhiều người dân cùng tham gia giao thông. TNGTĐB do nhiều nguyên nhân gây ra, nhưng các yếu tố phổ biến nhất dẫn đến TNGTĐB là: + Cơ sở hạ tầng: Cơ sở hạ tầng giao thông chưa tương xứng với nhịp độ phát triển kinh tế và mức gia tăng dân số, chưa đồng bộ chính là một trong những nguyên nhân làm xảy ra nhiều vụ TNGT. Hệ thống cơ sở hạ tầng giao thông gồm mạng lưới đường, cầu. Trong đó, những điều kiện của đường như các yếu tố hình học của đường, lưu lượng, độ bằng phẳng và độ nhám của mặt đường, tầm nhìn và độ chiếu sáng trên đường, sự bố trí của các biển báo hiệu đều có những ảnh hưởng nhất định tới việc có xảy ra TNGTĐB.
+ Phương tiện giao thông không đảm bảo điều kiện an toàn (xe quá thời hạn sử dụng, xe quá cũ, xe tự tạo. + Người tham gia giao thông: ý thức chấp hành luật giao thông, ý thức tham gia giao thông chưa tốt, chưa trang bị đầy đủ các kiến thức, kỹ năng khi tham gia giao thông. 5 + Điều kiện môi trường: Mưa bão, sạt, lở đất… 1.2 Điểm đen tai nạn giao thông 1.1 Định nghĩa về điểm đen tai nạn giao thông theo quan điểm thế giới và Việt Nam: Theo định nghĩa của Tiểu ban An toàn giao thông thuộc Uỷ ban Châu Âu, thuật ngữ điểm đen (tiếng Anh gọi là blackspot, có nghĩa là “chấm đen”) là một cụm từ thông dụng dùng để chỉ những vị trí, những đoạn đường hoặc những nút giao thông nằm trên mạng lưới đường bộ của một nước hoặc của một vùng nào đó mà tại các vị trí đặc biệt đó, trong một khoảng thời gian nhất định đã từng xảy ra nhiều tai nạn giao thông với mật độ cao, gây thương vong và tổn thất lớn về người và tài sản. Thời gian đó thường được quy ước tính trong khoảng từ 3 đến 5 năm gần nhất trở lại đây.
Tuy nhiên, tiêu chí cơ bản để hình thành nên các điểm đen trên đường, về lý thuyết trên đoạn đường đó phải hội tụ đủ 2 điều kiện, đó là: Một là, qua kiểm tra đo đạc, phát hiện thấy các yếu tố bất lợi nói chung (hay còn gọi là điều kiện cần): mà sự bất lợi đó được thể hiện qua 3 yếu tố ảnh hưởng được nêu ở trên. Hai là, theo số liệu thống kê phải là những điểm đặc biệt, nhạy cảm về tai nạn giao thông (hay còn gọi là điều kiện đủ): là nơi đã từng xảy ra tai nạn giao thông, gây thiệt hại nghiêm trọng về người và của. Trong sổ tay về kỹ thuật và An toàn giao thông của bang Hessen (Follmann, 2006) đã định nghĩa điểm đen tai nạn tại Cộng Hòa Liên Bang Đức như sau: là sự tập trung tai nạn tại vị trí nút giao thông (ngã ba hoặc ngã tư), cũng như trên các đoạn đường ngoài nút có chiều dài tối đa 500m: + Đạt 10,000 (xe/ng.đêm) và có tối thiểu là 5 vụ tai nạn cùng loại; + Đạt 10,000 – 15,000 (xe/ng.đêm) và có tối thiểu là 6 vụ tai nạn cùng loại; + Đạt 15,000 – 20,000 (xe/ng.đêm) và có tối thiểu là 7 vụ tai nạn cùng loại; + Trên 20,000 (xe/ng.đêm) và có tối thiểu là 8 vụ tai nạn cùng loại; 6 + Đạt 10,000 (xe/ng.đêm) và có tối thiểu là 2 vụ tai nạn cùng loại + 1 vụ tai nạn trầm trọng; + Trên 10,000 (xe/ng.đêm) và có tối thiểu là 3 vụ tai nạn cùng loại + 1 vụ tai nạn trầm trọng. Ở Việt Nam, theo Thông tư số 26/2012/TT-BGTVT ngày 20 tháng 07 năm 2012 của Bộ trưởng Bộ giao thông vận tải ban hành: “Thông tư quy định về việc xác định và xử lý vị trí nguy hiểm trên đường bộ đang khai thác” thì điểm đen được định nghĩa như sau: + Điểm đen tai nạn giao thông đường bộ (sau đây gọi tắt là "điểm đen") là nơi mà tại đó thường xảy ra tai nạn giao thông.
+ Điểm tiềm ẩn tai nạn giao thông đường bộ là nơi mà tại đó có thể xảy ra tai nạn giao thông. Từ “điểm" được hiểu là một vị trí, một đoạn đường hoặc trong khu vực nút giao. Trên mạng lưới đường bộ của một quốc gia, nếu càng có nhiều điểm đen, có nghĩa mạng lưới đường bộ đó thiếu an toàn, trong đó tại mỗi điểm đen đều gắn liền với các tai nạn giao thông nghiêm trọng, gây thiệt hại lớn về người và tài sản. Do đó, việc nghiên cứu xác định và xử lý các điểm đen trên mạng lưới đường bộ luôn được xem như là một trong những biện pháp tích cực và hiệu quả nhất nhằm tăng cường an toàn giao thông đường bộ.2 Các tiêu chí và nguyên tắc xác định điểm đen: Tiêu chí và nguyên tắc xác định điểm đen là tình hình tai nạn giao thông xảy ra trong một năm (12 tháng), thuộc một trong các trường hợp sau: 1.
02 vụ tai nạn giao thông có người chết. 03 vụ tai nạn trở lên, trong đó có 01 vụ có người chết. 04 vụ tai nạn trở lên, nhưng chỉ có người bị thương. Tiêu chí xác định điểm tiềm ẩn tai nạn giao thông là hiện trạng công trình đường bộ, hiện trạng khu vực và tình hình tai nạn giao thông xảy ra trong một năm (12 tháng), thuộc một trong các trường hợp sau: 7 1.
Hiện trạng công trình đường bộ, hiện trạng tổ chức giao thông và xung quanh vị trí có yếu tố gây mất an toàn giao thông. Xảy ra 05 vụ va chạm trở lên hoặc có ít nhất 01 vụ tai nạn nhưng chỉ có người bị thương.3 Trình tự và giải pháp xử lý điểm đen: Trình tự xử lý điểm đen, điểm tiềm ẩn tai nạn giao thông gồm 08 bước sau: Bước 1: Xác định và sơ bộ xếp hạng ưu tiên xử lý; Bước 2: Thị sát hiện trường lần đầu; Bước 3: Phân tích và sơ bộ xác định nguyên nhân; Bước 4: Nghiên cứu hiện trường lần hai để xác định nguyên nhân; Bước 5: Lựa chọn biện pháp khắc phục; Bước 6: Xác định cơ quan chịu trách nhiệm xử lý; Bước 7: Thực hiện xử lý điểm đen, điểm tiềm ẩn tai nạn giao thông; Bước 8: Theo dõi và đánh giá kết quả. Xác định và sơ bộ xếp hạng ưu tiên xử lý Căn cứ vào số vụ va chạm, số vụ tai nạn giao thông trong một năm (12 tháng), mức độ nghiêm trọng về số người chết, số người bị thương, giá trị tài sản hư hỏng, để sắp xếp sơ bộ thứ tự ưu tiên xử lý, báo cáo về cơ quan trực tiếp quản lý đường bộ. Thị sát hiện trường lần đầu Sau khi xác định và sơ bộ xếp hạng ưu tiên xử lý điểm đen, điểm tiềm ẩn tai nạn giao thông, tiến hành thị sát hiện trường lần đầu để: - Đối chiếu, bổ sung các đặc trưng của hiện trường: nút giao thông, tổ chức giao thông, các đặc trưng khác (tầm nhìn, bán kính đường cong, độ nhám mặt đường, độ dốc siêu cao, các yếu tố khác) và hiện trạng hành lang an toàn đường bộ, hiện trạng bên ngoài hành lang an toàn đường bộ; - Phác họa sơ đồ, chụp ảnh hiện trường; - Xác định lưu lượng, thành phần xe, tình trạng giao thông và người đi bộ; 8 - Điều tra về tình hình thời tiết, khí hậu và các yếu tố môi trường khác có ảnh hưởng đến an toàn giao thông; - Điều tra, đánh giá chung về trình độ nhận thức, ý thức chấp hành pháp luật về giao thông đường bộ của người dân trong khu vực.
Phân tích và sơ bộ xác định nguyên nhân. Căn cứ kết quả thị sát và hồ sơ hiện trường đã thu thập được, tiến hành xây dựng bản sơ đồ mặt bằng (các vụ tai nạn hoặc mặt bằng hiện trạng khu vực) theo tỷ lệ 1:200 thể hiện các đặc điểm chính của hiện trường: nút giao, tổ chức giao thông, môi trường tự nhiên - xã hội hai bên đường (đồi núi, đồng ruộng, cây xanh, nhà cửa, công sở, trường học, khu dân cư, khu công nghiệp) và sơ đồ các vụ tai nạn. Tiến hành phân tích từng vị trí để xác định sơ bộ nguyên nhân. Nghiên cứu hiện trường lần hai để xác định nguyên nhân.
Tổ chức nghiên cứu hiện trường lần 2 để xác định nguyên nhân do tình trạng cầu đường, tình hình tổ chức giao thông, tầm nhìn, chiếu sáng ban đêm, môi trường tự nhiên - xã hội hai bên đường; lưu ý về thời tiết hoặc tình hình điều khiển giao thông khi xảy ra tai nạn. Việc thị sát và nghiên cứu hiện trường phải được thực hiện khách quan (tại nhiều thời điểm và thời tiết trên nhiều đối tượng, lứa tuổi, nghề nghiệp khác nhau). Lựa chọn biện pháp khắc phục Căn cứ vào các nguyên nhân đã xác định đề xuất biện pháp khắc phục theo nguyên tắc: - Phải giảm hoặc làm mất hẳn nguyên nhân đã gây ra tai nạn giao thông; - Không được phát sinh nguyên nhân khác gây ra tai nạn giao thông; - Không gây ảnh hưởng xấu đến bảo đảm giao thông và môi trường xung quanh. Mục tiêu khi lựa chọn biện pháp xử lý là giải quyết được nguyên nhân tai nạn chính.
Trong một số trường hợp, có thể áp dụng một biện pháp xử lý hoặc phải có sự kết hợp của nhiều biện pháp xử lý.1: Nhóm giải pháp cơ bản thường áp dụng để xử lý điểm đen.2 Tổng quan về an toàn giao thông đường bộ trên thế giới 1.1 Khái quát tình hình TNGT trên thế giới. Tai nạn giao thông (TNGT) từ lâu đã là hiểm họa đối với đời sống con người.