Chương 1: Cơ sở lý luận về cạnh tranh và năng lực cạnh tranh đối với hệ thống Ngân hàng thƣơng mại. Chương 2: Thực trạng năng lực cạnh tranh của các Ngân hàng Thƣơng mại Việt nam. Chương 3: Nâng cao năng lực cạnh tranh của hệ thống Ngân hàng Thƣơng mại Việt Nam. 1 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CẠNH TRANH VÀ NĂNG LỰC CẠNH TRANH ĐỐI VỚI HỆ THỐNG NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.
Tổng quan về cạnh tranh 1.1 Khái niệm về cạnh tranh Cạnh tranh là một hiện tượng gắn liền với kinh tế thị trường, khái niệm cạnh tranh đã xuất hiện trong quá hình hình thành và phát triển sản xuất, trao đổi hàng hóa và phát triển kinh tế thị trường. Có nhiều quan điểm khác nhau nói về cạnh tranh như: Theo từ điển kinh doanh của Anh, cạnh tranh được hiểu là: “Sự ganh đua, kình địch giữa các nhà kinh doanh trên thị trường nhằm tranh giành cùng một loại tài nguyên sản xuất hoặc cùng một loại khách hàng về phía mình”. Hai nhà kinh tế học Mỹ: P.Nordhaus trong cuốn Kinh tế học (xuất bản lần thứ 12) cho rằng: “Cạnh tranh là sự kình địch giữa các doanh nghiệp cạnh tranh với nhau để giành khách hàng hoặc thị trường”. Tuy nhiên, hai Tác giả này lại đồng nhất cạnh tranh với cạnh tranh hoàn hảo.
Theo từ điển Bách khoa Việt Nam: “Cạnh tranh (trong kinh doanh) là hoạt động tranh đua giữa những người sản xuất hàng hóa, giữa các thương nhân, các nhà kinh doanh trong nền kinh tế thị trường, chi phối quan hệ cung cầu, nhằm giành các điều kiện sản xuất, tiêu thụ thị trường có lợi nhất”. Tiến sĩ Lê Hùng cùng các thành viên của Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng: “Cạnh tranh là phạm trù chỉ quan hệ kinh tế theo đó các chủ thể kinh tế huy động tổng lực (nội lực và ngoại lực) của mình trên cơ sở sử dụng các phương thức nhằm giành ưu thế trên thương trường để đạt mục tiêu kinh tế (thường là thị phần, lợi nhuận, khách hàng…) là thu được nhiều lợi nhuận trong sự phát triển ổn định, bền vững”. [3] Theo những quan điểm này thì cạnh tranh được hiểu là mối quan hệ kinh tế, ở đó các chủ thể kinh tế ganh đua nhau tìm mọi biện pháp để đạt mục tiêu kinh tế của mình, thông thường là chiếm lĩnh thị trường, giành lấy khách hàng cũng như các điều kiện sản xuất, thị trường có lợi nhất. Mỗi chủ thể kinh tế buộc phải chấp nhận 2 cạnh tranh, ganh đua với nhau, phải không ngừng tiến bộ để giành ưu thế so với đối thủ.
Cạnh tranh là môi trường tạo động lực thúc đẩy sản xuất kinh doanh, phát triển và tăng năng suất lao động, hiệu quả của các tổ chức. Để có môi trường cạnh tranh phải có điều kiện sau: Phải có nhiều chủ thể cùng tham gia, có cùng các mục đích, mục tiêu, tức là phải có chung một đối tượng mà các chủ thể cùng hướng đến việc chiếm hữu. Việc cạnh tranh phải được diễn ra trong môi trường cạnh tranh cụ thể, ở đó tồn tại các ràng buộc mà các chủ thể tham gia đều phải tuân thủ. Các ràng buộc thể hiện trong cạnh tranh kinh tế giữa các doanh nghiệp chính là đặc điểm nhu cầu đối với sản phẩm của khách hàng, các quy định của luật pháp và thông lệ kinh doanh trên thị trường.
Cạnh tranh có thể diễn ra trong một khoảng thời gian không cố định, hoặc ngắn hoặc dài (trong suốt quá trình tồn tại và hoạt động của mỗi chủ thể tham gia cạnh tranh) và có thể khác biệt về mặt không gian: trong phạm vi một ngành, một quốc gia hay quốc tế. Tính tất yếu của cạnh tranh Ở nước ta trước đây, với cơ chế tập trung bao cấp, Nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong tất cả mọi vấn đề, từ cấp vốn, nguyên vật liệu cho tới phân phối và tiêu thụ. Như vậy, các doanh nghiệp Nhà nước không phải lo cạnh tranh với bất kỳ đối thủ nào bởi khi đó các thành phần kinh tế khác chưa được phát triển rộng rãi. Chuyển sang kinh tế thị trường, cùng với sự phát triển của nền sản xuất hàng hóa, nhiều chủ thể kinh doanh thuộc nhiều thành phần kinh tế khác nhau đồng thời xuất hiện.
Bên cạnh đó, trong nỗ lực mở cửa thu hút các nguồn lực bên ngoài để thúc đẩy phát triển kinh tế, các chủ thể kinh doanh nước ngoài, trong đó có lĩnh vực ngân hàng, từng bước thâm nhập vào nền kinh tế Việt Nam. Do bản chất sở hữu khác nhau và xung đột lợi ích kinh tế, cạnh tranh là tất yếu dưới những hình thức, cấp độ khác nhau để giải quyết vấn đề: “ai thắng ai” trên thương trường. Có thể nói cạnh tranh là một tất yếu của nền kinh tế thị trường, là áp lực buộc các doanh nghiệp phải tìm giải pháp để nâng cao năng suất lao động, đưa ra thị trường những sản phẩm có chất lượng và giá cả hợp lý. Do đó cạnh tranh giữa các doanh nghiệp diễn ra ngày càng mạnh mẽ và khốc liệt hơn.
Các loại hình cạnh tranh Có nhiều tiêu thức được dùng để phân loại cạnh tranh, bao gồm: căn cứ vào chủ thể tham gia, phương tiện cạnh tranh và tính chất của cạnh tranh. - Căn cứ chủ thể tham gia: Cạnh tranh giữa người mua và người bán: do sự đối lập nhau của hai chủ thể tham gia giao dịch để xác định giá cả của hàng hóa cần giao dịch, sự cạnh tranh này diễn ra theo quy luật “mua rẻ, bán đắt” và giá cả của hàng hóa được hình thành. Cạnh tranh giữa những người mua với nhau: sự cạnh tranh này hình thành trên quan hệ cung – cầu. Tuy nhiên, sự cạnh tranh này chỉ xảy ra trong điều kiện cung của một hàng hóa dịch vụ có chất lượng ít hơn nhu cầu của thị trường.
Cạnh tranh giữa những người bán với nhau: Đây có lẽ là hình thức tồn tại nhiều nhất trên thị trường với tính chất gây go và khốc liệt. Cạnh tranh này có ý nghĩa sống còn đối với doanh nghiệp nhằm chiếm thị phần và thu hút khách hàng. - Căn cứ phương tiện cạnh tranh: Cạnh tranh sản phẩm/dịch vụ: thể hiện trên các phương diện: chất lượng, tiện ích, tính đa dạng. Cạnh tranh giá cả: thể hiện trên các phương diện: lãi suất huy động vốn, cho vay, phí của các loại dịch vụ ngân hàng.
Cạnh tranh thương hiệu: thể hiện trên các phương diện: uy tín, tên tuổi, hình ảnh của ngân hàng trong nhận thức của khách hàng. Cạnh tranh phân phối: thể hiện khả năng tiếp cận khách hàng tiềm năng thông qua hệ thống mạng lưới và công nghệ. - Căn cứ vào phạm vi ngành kinh tế và lãnh thổ: Cạnh tranh trong nội bộ ngành: Đây là hình thức cạnh tranh giữa các doanh nghiệp trong cùng một ngành, cùng sản xuất, tiêu thụ một loại hàng hóa hoặc dịch vụ nào đó, trong đó các đối thủ tìm cách thôn tính lẫn nhau, giành giật khách hàng về phía mình, chiếm lĩnh thị trường. Biện pháp cạnh tranh chủ yếu của hình thức này là cải tiến kỹ thuật, nâng cao năng suất lao động, giảm chi phí.
Kết quả cạnh tranh trong nội bộ ngành làm cho kỹ thuật phát triển, điều kiện sản xuất trong một ngành thay đổi, giá trị hàng hóa được xác định lại, tỷ suất sinh lời giảm xuống 4 và sẽ làm cho một số doanh nghiệp thành công và một số khác phá sản, hoặc sáp nhập. Cạnh tranh giữa các ngành: là sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp khác nhau trong nền kinh tế nhằm tìm kiếm mức sinh lợi cao nhất, sự cạnh tranh này hình thành nên tỷ suất sinh lời bình quân cho tất cả mọi ngành thông qua sự dịch chuyển của các ngành với nhau. Cạnh tranh nội địa: là sự cạnh tranh giữa các chủ thể trong cùng một quốc gia. Cạnh tranh quốc tế: là sự cạnh tranh giữa các chủ thể thuộc các quốc gia, các lãnh thổ khác nhau.
Căn cứ vào tính chất của cạnh tranh trên thị trường: Cạnh tranh hoàn hảo: là loại hình cạnh tranh mà ở đó không có người sản xuất hay tiêu dùng nào có quyền hay khả năng khống chế thị trường, làm ảnh hưởng đến giá cả. Cạnh tranh hoàn hảo được mô tả: Tất cả các hàng hóa trao đổi được coi là giống nhau; tất cả những người bán và người mua đều có hiểu biết đầy đủ về các thông tin liên quan đến việc mua bán, trao đổi; không có gì cản trở việc gia nhập hay rút khỏi thị trường của người mua hay người bán. Để chiến thắng trong cuộc cạnh tranh các doanh nghiệp phải tự tìm cách giảm chi phí, hạ giá thành hoặc tạo nên sự khác biệt về sản phẩm của mình so với các đối thủ khác. Cạnh tranh không hoàn hảo: là một dạng cạnh tranh trong thị trường khi các điều kiện cần thiết cho việc cạnh tranh hoàn hảo không được thỏa mãn.
Các loại cạnh tranh không hoàn hảo bao gồm: Độc quyền; Độc quyền nhóm; Cạnh tranh độc quyền: Độc quyền mua; Độc quyền nhóm mua. Trong thị trường cũng có thể xảy ra cạnh tranh không hoàn hảo do những người bán hoặc người mua thiếu các thông tin về giá cả các loại hàng hóa được trao đổi. Cạnh tranh trong lĩnh vực kinh doanh ngân hàng 1. Khái niệm về cạnh tranh trong lĩnh vực kinh doanh ngân hàng Cạnh tranh là một hiện tượng gắn liền với kinh tế thị trường, nó xuất hiện nhanh chóng và trở nên gay gắt trong nền kinh tế thị trường, đối với các ngân hàng thương mại đã nhận thức được rằng cạnh tranh là một môi trường tạo động lực thúc đẩy phát triển và tăng hiệu quả kinh doanh.
Kết quả của cạnh tranh sẽ xác định vị 5 thế, quyết định sự tồn tại và phát triển bền vững của mỗi ngân hàng. Vì vậy mỗi ngân hàng đều cố gắng chọn cho mình một chiến lược phù hợp để chiến thắng trong cạnh tranh. Tính đặc thù của cạnh tranh trong lĩnh vực kinh doanh ngân hàng Ngân hàng cũng giống như bất cứ loại hình công ty nào đều phải đối mặt với cạnh tranh, các ngân hàng thương mại không chỉ bị áp lực cạnh tranh từ các ngân hàng thương mại mà còn từ tất cả các tổ chức tín dụng khác đang hoạt động kinh doanh trên thương trường, với mục tiêu là để giành khách hàng, nhằm tăng thị phần tín dụng cũng như mở rộng cung ứng các sản phẩm dịch vụ ngân hàng cho nền kinh tế.