Luận án: Nâng cao trình độ tư duy lý luận cho cán bộ lãnh đạo, quản lý tỉnh Khánh Hòa hiện nay

• Chuyên ngành: Chính trị học
• Đề tài: Nâng cao trình độ tư duy lý luận cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý tỉnh Khánh Hòa hiện nay
• Loại tài liệu: Luận án thạc sĩ

Tóm tắt

I. Tổng quan về nâng cao trình độ tư duy lý luận cho cán bộ

Tư duy lý luận là khả năng nhận thức bản chất và quy luật của sự vật, hiện tượng. Trình độ tư duy lý luận giúp cán bộ lãnh đạo quản lý tỉnh Khánh Hòa định hướng hoạt động nhận thức và thực tiễn một cách khoa học. Đội ngũ cán bộ lãnh đạo quản lý cấp tỉnh cần đạt trình độ tư duy lý luận cao để đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Khánh Hòa là tỉnh duyên hải Nam Trung Bộ có nhiều tiềm năng phát triển du lịch, kinh tế biển. Thực tiễn đòi hỏi cán bộ phải có năng lực phân tích, tổng hợp, khái quát hóa các vấn đề phức tạp. Tư duy lý luận giúp khắc phục hạn chế của tư duy kinh nghiệm thụ động, thiếu sáng tạo. Nghiên cứu nâng cao trình độ tư duy lý luận cho cán bộ tỉnh Khánh Hòa có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc.

1.1. Khái niệm tư duy lý luận và vai trò của nó

Tư duy lý luận là hoạt động nhận thức ở trình độ cao, giúp con người hiểu biết bản chất và quy luật của sự vật, hiện tượng. Ở trình độ tư duy lý luận, chủ thể nhận thức có khả năng phân tích, tổng hợp, khái quát hóa các hiện tượng phức tạp. Tư duy lý luận giúp cán bộ lãnh đạo quản lý tiếp nhận tri thức khoa học, vận dụng sáng tạo đường lối của Đảng vào thực tiễn. Đây là phẩm chất trí tuệ không thể thiếu của người cán bộ lãnh đạo thời kỳ đổi mới.

1.2. Thực trạng đội ngũ cán bộ lãnh đạo tỉnh Khánh Hòa

Khánh Hòa là tỉnh có vị trí chiến lược quan trọng, được thiên nhiên ưu đãi về cảnh quan, khí hậu. Tỉnh đang đẩy mạnh phát triển du lịch, kinh tế biển và công nghiệp. Đội ngũ cán bộ lãnh đạo quản lý tỉnh Khánh Hòa đã đạt được nhiều kết quả trong công tác lãnh đạo, quản lý. Tuy nhiên, trình độ tư duy lý luận của một bộ phận cán bộ còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới. Việc nâng cao trình độ tư duy lý luận là yêu cầu bức thiết trong giai đoạn hiện nay.

II. Phân tích thực trạng và vấn đề nâng cao tư duy lý luận

Thực trạng trình độ tư duy lý luận của đội ngũ cán bộ lãnh đạo quản lý tỉnh Khánh Hòa bộc lộ nhiều vấn đề cần giải quyết. Một số cán bộ còn nặng tư duy kinh nghiệm, thiếu khả năng khái quát hóa lý luận. Việc vận dụng đường lối Đảng, chính sách pháp luật Nhà nước vào thực tiễn địa phương còn máy móc, thiếu sáng tạo. Năng lực phân tích, đánh giá tình hình và dự báo xu hướng phát triển của nhiều cán bộ chưa cao. Công tác đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ tư duy lý luận chưa được quan tâm đúng mức. Phương pháp lãnh đạo, quản lý của một số cán bộ còn lạc hậu, chưa thích ứng với yêu cầu hội nhập quốc tế. Khánh Hòa đang đứng trước cơ hội và thách thức lớn trong phát triển kinh tế xã hội. Đòi hỏi cấp bách là nâng cao trình độ tư duy lý luận để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới.

2.1. Hạn chế về năng lực tư duy lý luận của cán bộ

Nhiều cán bộ lãnh đạo quản lý tỉnh Khánh Hòa chưa đạt trình độ tư duy lý luận cần thiết. Khả năng phân tích, tổng hợp, khái quát hóa các vấn đề phức tạp còn hạn chế. Một số cán bộ thiếu năng lực phê phán, phản biện trong đánh giá tình hình. Việc nắm bắt cơ hội và giải quyết mâu thuẫn trong quá trình phát triển chưa hiệu quả. Tư duy kinh nghiệm thụ động vẫn chi phối hoạt động lãnh đạo, quản lý ở nhiều đơn vị.

2.2. Nguyên nhân của những hạn chế trong tư duy lý luận

Nguyên nhân chính dẫn đến hạn chế trình độ tư duy lý luận là công tác đào tạo, bồi dưỡng chưa đáp ứng yêu cầu. Chương trình đào tạo còn nặng lý thuyết, thiếu gắn liền với thực tiễn địa phương. Cơ chế tuyển dụng, đánh giá cán bộ chưa chú trọng tiêu chí tư duy lý luận. Một số cán bộ thiếu động lực học tập, nâng cao trình độ chuyên môn. Điều kiện kinh tế xã hội và áp lực công việc cũng ảnh hưởng đến quá trình nâng cao trình độ tư duy lý luận.

III. Giải pháp nâng cao trình độ tư duy lý luận cho cán bộ

Để nâng cao trình độ tư duy lý luận cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo quản lý tỉnh Khánh Hòa, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết, đổi mới công tác đào tạo, bồi dưỡng cán bộ theo hướng chú trọng phát triển năng lực tư duy. Xây dựng chương trình đào tạo gắn liền với thực tiễn địa phương, tăng cường học tập qua tình huống thực tế. Đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, khuyến khích cán bộ tham gia các đề tài nghiên cứu cấp tỉnh. Đổi mới phương pháp lãnh đạo, quản lý, áp dụng khoa học công nghệ vào quản lý nhà nước. Tăng cường hợp tác quốc tế, tạo điều kiện cho cán bộ học tập kinh nghiệm phát triển từ các nước tiên tiến. Hoàn thiện cơ chế đánh giá, bổ nhiệm cán bộ trên cơ sở năng lực tư duy lý luận. Xây dựng môi trường học tập, sáng tạo trong các cơ quan, đơn vị.

3.1. Đổi mới công tác đào tạo bồi dưỡng cán bộ

Công tác đào tạo bồi dưỡng cần đổi mới toàn diện về nội dung và phương pháp. Chương trình đào tạo phải cập nhật kiến thức mới về lý luận chính trị, quản lý nhà nước và khoa học công nghệ. Phương pháp đào tạo tăng cường tương tác, thảo luận nhóm, phân tích tình huống thực tế. Tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên sâu về tư duy lý luận cho cán bộ chủ chốt cấp tỉnh. Xây dựng hệ thống đánh giá hiệu quả đào tạo gắn với năng lực thực tế của cán bộ.

3.2. Đẩy mạnh nghiên cứu khoa học và hợp tác quốc tế

Khuyến khích cán bộ lãnh đạo quản lý tham gia nghiên cứu khoa học cấp tỉnh và cấp bộ. Đặt hàng các đề tài nghiên cứu giải quyết vấn đề thực tiễn của địa phương Khánh Hòa. Tăng cường hợp tác quốc tế, mời chuyên gia nước ngoài đào tạo, tập huấn cho cán bộ. Tổ chức đoàn cán bộ đi học tập kinh nghiệm phát triển tại các nước có nền quản lý tiên tiến. Xây dựng cơ chế hỗ trợ, khuyến khích cán bộ học tập nâng cao trình độ lý luận.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn nâng cao tư duy lý luận

Nâng cao trình độ tư duy lý luận cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo quản lý tỉnh Khánh Hòa là nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược. Tư duy lý luận giúp cán bộ định hướng hoạt động nhận thức và thực tiễn một cách khoa học, hiệu quả. Đội ngũ cán bộ có trình độ tư duy lý luận cao sẽ đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Khánh Hòa với tiềm năng du lịch, kinh tế biển cần đội ngũ cán bộ lãnh đạo có năng lực tư duy sắc bén. Kết quả nghiên cứu của luận án góp phần bổ sung lý luận về nâng cao trình độ tư duy lý luận. Các giải pháp đề xuất có tính khả thi cao, phù hợp với điều kiện thực tế của tỉnh Khánh Hòa. Ứng dụng các giải pháp sẽ nâng cao chất lượng hoạt động lãnh đạo, quản lý. Đây là hướng đi mới, đóng góp mới của tác giả trong lĩnh vực nghiên cứu tư duy lý luận.

4.1. Ý nghĩa lý luận của đề tài nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu góp phần bổ sung, phát triển lý luận về nâng cao trình độ tư duy lý luận cho cán bộ lãnh đạo quản lý cấp tỉnh. Kết quả nghiên cứu làm rõ khái niệm, bản chất và vai trò của tư duy lý luận trong hoạt động lãnh đạo, quản lý. Đề tài hệ thống hóa các yếu tố ảnh hưởng đến trình độ tư duy lý luận của cán bộ. Đây là cơ sở khoa học cho việc xây dựng chính sách đào tạo, bồi dưỡng cán bộ tại các địa phương.

4.2. Ý nghĩa thực tiễn và khả năng áp dụng tại Khánh Hòa

Các giải pháp đề xuất trong luận án có tính khả thi cao, phù hợp với điều kiện thực tế tỉnh Khánh Hòa. Kết quả nghiên cứu là cơ sở để tỉnh Khánh Hòa xây dựng chương trình đào tạo, bồi dưỡng cán bộ hiệu quả. Ứng dụng các giải pháp sẽ nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ lãnh đạo quản lý cấp tỉnh. Góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội, khai thác tiềm năng du lịch, kinh tế biển của tỉnh Khánh Hòa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Lý do chọn đề tài Thực tiễn là hoạt động có mục đích của con người, mọi kết quả của nó đều gắn liền với năng lực hoạt động tư duy và đặc biệt là năng lực tư duy ở trình độ lý luận nhằm xác định rõ, xác định đúng mục tiêu hoạt động. Ở trình độ tư duy lý luận, chủ thể nhận thức có khả năng hiểu biết về bản chất và quy luật của các sự vật, hiện tượng, nó giúp nâng cao kết quả hoạt động thực tiễn của con người. Thực tế, con người không thể hình dung hết được các kết quả của hoạt động thực tiễn nếu không hiểu biết được bản chất và quy luật của các đối tượng mà con người hướng tới cải tạo. Do đó, nâng cao trình độ tư duy lý luận để nâng cao năng lực hoạt động thực tiễn cải tạo tự nhiên, cải tạo xã hội của con người luôn được quan tâm nghiên cứu. Ở nước ta hiện nay, nhằm tiếp tục sự nghiệp đổi mới, đẩy mạnh tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong điều kiện hội nhập quốc tế và sự phát triển của nền kinh tế tri thức đòi hỏi phải nâng cao hơn nữa trình độ tư duy lý luận cho cán bộ lãnh đạo, quản lý, đặc biệt là đối với cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp tỉnh. Đây là yêu cầu bức thiết, là yếu tố quyết định chất lượng đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp tỉnh. Đạt tới trình độ tư duy lý luận, cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp tỉnh mới có đủ phẩm chất trí tuệ, có khả năng đáp ứng được yêu cầu nhận thức chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; họ mới có khả năng triển khai và vận dụng tri thức lý luận, chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước vào thực tiễn. Ở trình độ tư duy lý luận, người cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp tỉnh mới có thể khái quát được những vấn đề nảy sinh từ thực tiễn của địa phương tỉnh mình phụ trách và qua đó, họ sẽ đóng góp cho sự phát triển lý luận, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. 2 Hơn nữa, trong thời đại phát triển của nền văn minh trí tuệ, không một quốc gia và không một địa phương nào ở mỗi quốc gia muốn phát triển lại không hội nhập vào dòng chảy lịch sử đó. Vì vậy, cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp tỉnh phải có trình độ tư duy lý luận để có khả năng tiếp nhận các thành tựu khoa học- công nghệ mới và giải quyết được những vấn đề nảy sinh từ thực tiễn địa phương mình. Trình độ tư duy lý luận không chỉ khắc phục những hạn chế của tư duy kinh nghiệm thụ động, ít sáng tạo mà nó còn có khả năng phân tích và phân biệt đúng – sai, thật – giả, có khả năng phê phán, phản biện và nắm bắt cơ hội, cũng như giải quyết được những tình huống, những mâu thuẫn nảy sinh trong tiến trình phát triển. Khánh Hoà là tỉnh thuộc khu vực duyên hải Nam Trung Bộ, được thiên nhiên ưu đãi về vị trí, cảnh quan, khí hậu, sản phẩm tự nhiên cùng với nền tảng về lịch sử nhân văn của mình; kể từ khi đất nước đổi mới, Khánh Hoà còn được biết đến với vị trí là một trong những trung tâm du lịch nổi tiếng của Việt Nam và thế giới (xem thêm mục 3. Trước tiềm năng, lợi thế sẵn có của địa phương và yêu cầu đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế đòi hỏi tỉnh Khánh Hòa phải xử lý những trở ngại, mâu thuẫn, những thách thức tất yếu nảy sinh trong tiến trình phát triển của riêng địa phương với tầm nhìn xa, phát triển bền vững gắn kết với phát triển chung của khu vực duyên hải Nam Trung Bộ và đất nước. Trách nhiệm này trước hết đặt vào đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý các cấp mà tuyến đầu phải là đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp tỉnh, và trách nhiệm này cũng chỉ chuyển biến thành nhiệm vụ, thành kết quả thực tế chỉ khi đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp tỉnh có được trình độ tư duy lý luận ngang tầm. Thực tiễn gần 30 năm đổi mới cho thấy, đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý nói chung, đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp tỉnh Khánh Hòa nói riêng đã có nhiều chuyển biến mạnh mẽ về cơ cấu, trình độ, ngày càng được trẻ hoá, năng động và hoạt động ngày càng hiệu quả hơn. Tuy nhiên, tình trạng suy nghĩ và làm việc theo thói quen, kinh nghiệm chủ nghĩa và lối suy nghĩ giáo điều, trực quan, cảm tính vẫn đang là lực 3 cản trong bản thân đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp tỉnh Khánh Hòa. Thực tế này chứng tỏ, bên cạnh các nguyên nhân khác, có nguyên nhân rất quan trọng, (thậm chí được xem là nguyên nhân gốc) là trình độ tư duy lý luận của một bộ phận đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp tỉnh Khánh Hòa hiện nay chưa đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn đổi mới. Đây là vấn đề cấp thiết đối với nhiệm vụ chiến lược xây dựng đội ngũ cán bộ của Đảng trong thời kỳ đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế. Nhận thức rõ vai trò và tầm quan trọng của tư duy lý luận đối với cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp tỉnh, với mong muốn nghiên cứu, đánh giá một cách hệ thống những vấn đề lý luận và thực tiễn có liên quan đến thực trạng trình độ tư duy lý luận của cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp tỉnh ở Khánh Hòa, tác giả chọn đề tài “Nâng cao trình độ tư duy lý luận cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý tỉnh Khánh Hòa hiện nay” nhằm góp phần giải quyết một trong những vấn đề cấp bách trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội ở tỉnh Khánh Hòa hiện nay. Mục đích, nhiệm vụ của luận án 2. Mục đích: Đánh giá thực trạng và luận giải nguyên nhân thực trạng trình độ tư duy lý luận (TDLL) của đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý (CB LĐ, QL) cấp tỉnh ở Khánh Hòa, từ đó, đề xuất những giải pháp nâng cao trình độ TDLL cho đội ngũ cán bộ này nhằm đáp ứng đáp ứng yêu cầu phát triển của địa phương. Nhiệm vụ: Để đạt được mục đích trên, luận án có những nhiệm vụ cơ bản sau: - Phân tích vai trò của trình độ TDLL đối với sự phát triển của tỉnh Khánh Hòa trong công cuộc đổi mới và hội nhập quốc tế, từ đó thấy được sự cần thiết phải nâng cao trình độ TDLL cho đội ngũ CB LĐ, QL cấp tỉnh ở Khánh Hòa. - Phân tích thực trạng và nguyên nhân thực trạng về trình độ TDLL của đội ngũ CB LĐ, QL cấp tỉnh ở Khánh Hòa. 4 - Đề xuất một số phương hướng giải pháp chủ yếu để góp phần nâng cao trình độ TDLL cho đội ngũ CB LĐ, QL cấp tỉnh ở Khánh Hòa. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3.1 Đối tượng Luận án tập trung nghiên cứu trình độ TDLL của CB LĐ, QL cấp tỉnh.2 Phạm vi nghiên cứu CB LĐ, QL ở Khánh Hòa được tác giả nghiên cứu, bao gồm: Bí thư, Phó Bí thư tỉnh ủy; chủ tịch, phó chủ tịch ủy ban nhân dân tỉnh; chủ tịch, phó chủ tịch Hội đồng nhân dân tỉnh, giám đốc, phó giám đốc sở, ban, ngành thuộc cấp tỉnh và tương đương trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa từ năm 2010 đến 2015. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của đề tài 4. Cơ sở lý luận Cơ sở lý luận luận của Luận án được xác định bởi: - Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử; - Tư tưởng Hồ Chí Minh; - Một số quan điểm đường lối của Đảng trong các lĩnh vực của thời kỳ đổi mới; - “Báo cáo tổng kết một số vấn đề lý luận - thực tiễn qua 20 năm đổi mới 1986 - 2006” của Ban chỉ đạo tổng kết lý luận trực thuộc Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam; - “Báo cáo tổng kết một số vấn đề lý luận - thực tiễn qua 30 năm đổi mới 1986 - 2016” của Ban chỉ đạo tổng kết lý luận trực thuộc Ban chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam; - Các công trình khoa học trong và ngoài nước đã được công bố về: + tư duy, tư duy lý luận; + vai trò của tư duy lý luận; + cán bộ lãnh đạo, quản lý. 5 - Thực trạng trình độ TDLL của đội ngũ CB LĐ, QL tỉnh Khánh Hòa từ 2010 đến 2015 qua các đánh giá tổng kết của Đảng bộ, chính quyền Khánh Hòa. Phương pháp nghiên cứu Luận án chủ yếu sử dụng các phương pháp của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy lịch lịch sử như: Phân tích và tổng hợp, lịch sử và lôgíc, qui nạp và diễn dịch. Ngoài ra, luận án còn sử dụng một số phương pháp khác như: Điều tra xã hội học, thống kê, so sánh với tư cách là những phương pháp bổ trợ. Cái mới của luận án - Luận án bước đầu nghiên cứu làm rõ nội hàm với cấu trúc và đặc điểm chủ yếu của trình độ tư duy lý luận cũng như vai trò của trình độ TDLL tác động đến sự hình thành những phẩm chất cần phải có của CB LĐ, QL cấp tỉnh giai đoạn mới hiện nay. - Luận án chỉ ra được thực trạng trình độ TDLL của CB LĐ, QL cấp tỉnh ở Khánh Hòa, trên cơ sở đó đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm từng bước phát huy và nâng cao trình độ TDLL cho đội ngũ cán bộ này trong điều kiện hiện thực khách quan đã có những thay đổi về hình thức, qui mô, phạm vi, tốc độ. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài Kết quả nghiên cứu của luận án góp phần làm sâu sắc thêm cơ sở lý luận và thực tiễn nâng cao trình độ TDLL của CB LĐ, QL cấp tỉnh. Luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo, phục vụ nghiên cứu, giảng dạy, học tập ở các trường Chính trị tỉnh, các học viện Chính trị; được sử dụng cho công tác nghiên cứu, xây dựng, hoạch định chiến lược, chính sách và quy hoạch, phát triển đội ngũ CB LĐ, QL cấp tỉnh ở các địa phương khác và ở tỉnh Khánh Hòa thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH), hội nhập quốc tế. Kết cấu của đề tài Ngoài phần mở đầu, kết luận chung và danh mục tài liệu tham khảo, đề tài luận án gồm 4 chương, 10 tiết.