Luận văn thạc sĩ nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật nâng cao năng suất chất lượng vải tại huyện yên dũng tỉnh bắc giang

Nghiên cứu các biện pháp kỹ thuật nâng cao năng suất và chất lượng vải tại huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang. Tìm hiểu và áp dụng hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thị Nhung
• Người hướng dẫn: TS. Lê Sỹ Lợi
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Trồng trọt
• Đề tài: Nghiên Cứu Một Số Biện Pháp Kỹ Thuật Nâng Cao Năng Suất, Chất Lượng Vải Tại Huyện Yên Dũng, Tỉnh Bắc Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài
• 1.1.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.1.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Giới thiệu chung về cây Vải
• 2.2. Nguồn gốc và phân loại cây Vải
• 2.3. Các giống vải chủ yếu trên thế Giới và ở Việt Nam
• 2.3.1. Trên thế giới
• 2.3.2. Ở Việt Nam
• 2.4. Đặc điểm sinh vật học và yêu cầu ngoại cảnh của cây Vải
• 2.5. Các nghiên cứu về yêu cầu ngoại cảnh của cây vải
• 2.6. Các kết quả nghiên cứu về biện pháp kỹ thuật nâng cao năng suất, chất lượng vải trên thế giới và ở Việt Nam
• 2.7. Những nghiên cứu về dinh dưỡng cho cây vải
• 2.8. Những nghiên cứu về các chất điều hoà sinh trưởng trên vải
• 2.9. Những nghiên cứu về tạo hình cắt tỉa và tác động của cơ giới
• 2.10. Ảnh hưởng của một số loài sâu bệnh hại chính đối với sản xuất vải
• 2.11. Tình hình sản xuất và tiêu thụ vải trên thế giới và ở Việt Nam
• 2.11.1. Tình hình tiêu thụ vải trên thế giới
• 2.11.2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ vải trong nước
• 2.12. Điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội của vùng nghiên cứu
• 2.12.1. Điều kiện tự nhiên
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm, thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương Pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Điều tra đánh giá thực trạng sản xuất và các yếu tố hạn chế đối với năng suất, chất lượng vải tại Yên Dũng
• 3.4.2. Bố trí các thí nghiệm
• 3.4.3. Các chỉ tiêu phương pháp nghiên cứu
• 3.4.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng sản xuất và các yếu tố hạn chế đối với năng suất, chất lượng vải tại huyện Yên Dũng
• 4.1.1. Diện tích và sản lượng vải
• 4.1.2. Về cơ cấu giống vải
• 4.1.3. Tiêu thụ và chế biến vải
• 4.1.4. Khả năng đầu tư và kỹ thuật canh tác vải ở vùng nghiên cứu
• 4.1.5. Tiềm năng, hạn chế đối với sản xuất vải của huyện Yên Dũng
• 4.2. Nghiên cứu ảnh hưởng của một số biện pháp cắt tỉa đến năng suất, phẩm chất của cây vải thiều
• 4.2.1. Ảnh hưởng của các biện pháp cắt tỉa đến thời gian ra lộc Thu
• 4.2.2. Ảnh hưởng của các biện pháp cắt tỉa đến khả năng ra lộc Thu
• 4.2.3. Ảnh hưởng của các biện pháp cắt tỉa đến khả năng ra hoa, đậu quả
• 4.2.4. Ảnh hưởng của các biện pháp cắt tỉa đến năng suất, phẩm chất quả
• 4.2.5. Hạch toán hiệu quả kinh tế của các biện pháp cắt tỉa
• 4.3. Nghiên cứu ảnh hưởng của nồng độ GA3 đến năng suất, chất lượng vải thiều
• 4.3.1. Ảnh hưởng của nồng độ GA3 đến khả năng đậu quả
• 4.3.2. Ảnh hưởng của GA3 đến khả năng giữ quả
• 4.3.3. Ảnh hưởng của GA3 đến các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất vải
• 4.3.4. Ảnh hưởng của nồng độ GA3 đến chất lượng vải
• 4.3.5. Hạch toán hiệu quả kinh tế của các công thức phun GA3
• 4.4. Nghiên cứu ảnh hưởng của phân bón qua lá đến năng suất và chất lượng
• 4.4.1. Ảnh hưởng của một số phân bón lá đến khả năng ra hoa và đậu quả
• 4.4.2. Ảnh hưởng của một số loại phân bón lá đến khả năng giữ quả
• 4.4.3. Ảnh hưởng của các loại phân bón qua lá đến các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất
• 4.4.4. Ảnh hưởng của các loại phân bón lá đến chất lượng vải
• 4.4.5. Đánh giá hiệu quả kinh tế của các công thức bón phân qua lá
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về cây vải

Cây vải (Litchi sinensis) là một trong những cây ăn quả đặc sản của Việt Nam, có giá trị dinh dưỡng cao và được ưa chuộng trong và ngoài nước. Quả vải chứa nhiều vitamin và khoáng chất, có thể chế biến thành nhiều sản phẩm khác nhau. Tuy nhiên, sản xuất vải tại huyện Yên Dũng, Bắc Giang đang gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là về năng suất vải và chất lượng vải. Theo thống kê, năng suất vải của huyện chỉ đạt 40 tạ/ha, thấp hơn nhiều so với các huyện khác trong tỉnh. Nguyên nhân chủ yếu là do chưa áp dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác hiện đại, dẫn đến việc sản xuất không hiệu quả. Việc nâng cao năng suất và chất lượng vải là một yêu cầu cấp thiết để phát triển bền vững ngành trồng vải tại địa phương.

II. Tình hình sản xuất vải tại Yên Dũng

Huyện Yên Dũng có diện tích trồng vải khoảng 954 ha, trong đó chỉ có 762 ha cho sản phẩm. Việc sản xuất vải tại đây chưa đạt hiệu quả cao do nhiều yếu tố như điều kiện tự nhiên, kỹ thuật canh tác và thị trường tiêu thụ. Nhiều hộ nông dân chưa áp dụng các biện pháp kỹ thuật mới, dẫn đến năng suất và chất lượng vải không ổn định. Đặc biệt, việc thiếu quy hoạch vùng trồng vải tập trung đã ảnh hưởng lớn đến quy trình sản xuất vải. Để cải thiện tình hình, cần có các giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao năng suất và chất lượng vải, từ đó tạo ra sản phẩm có giá trị cao hơn trên thị trường.

III. Các biện pháp kỹ thuật nâng cao năng suất và chất lượng vải

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật như cắt tỉa, bón phân hợp lý và sử dụng các chất điều hòa sinh trưởng có thể nâng cao đáng kể năng suất và chất lượng vải. Cụ thể, việc cắt tỉa đúng cách giúp cây vải ra hoa đồng loạt, tăng khả năng đậu quả và cải thiện chất lượng quả. Ngoài ra, việc sử dụng phân bón qua lá và các chất điều hòa sinh trưởng như GA3 cũng đã cho thấy hiệu quả tích cực trong việc nâng cao năng suất. Các biện pháp này không chỉ giúp tăng sản lượng mà còn cải thiện mẫu mã và chất lượng quả, đáp ứng yêu cầu của thị trường.

IV. Đánh giá hiệu quả kinh tế của các biện pháp kỹ thuật

Đánh giá hiệu quả kinh tế của các biện pháp kỹ thuật cho thấy rằng việc áp dụng các biện pháp này không chỉ nâng cao năng suất và chất lượng vải mà còn mang lại lợi nhuận cao hơn cho nông dân. Các hộ áp dụng kỹ thuật cắt tỉa và bón phân hợp lý có thể đạt năng suất lên đến 60 tạ/ha, cao hơn so với mức trung bình của huyện. Điều này cho thấy rằng việc đầu tư vào kỹ thuật canh tác hiện đại là cần thiết để nâng cao giá trị sản xuất vải. Hơn nữa, việc cải thiện chất lượng vải cũng giúp tăng khả năng tiêu thụ và giá bán trên thị trường, từ đó nâng cao thu nhập cho người dân.

V. Đề xuất giải pháp phát triển bền vững ngành trồng vải

Để phát triển bền vững ngành trồng vải tại Yên Dũng, cần có một chiến lược tổng thể bao gồm quy hoạch vùng trồng, áp dụng công nghệ mới và tăng cường xúc tiến thương mại. Việc xây dựng thương hiệu cho sản phẩm vải Yên Dũng cũng rất quan trọng để nâng cao giá trị sản phẩm trên thị trường. Đồng thời, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương trong việc đào tạo kỹ thuật cho nông dân và tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiêu thụ sản phẩm. Chỉ khi có sự đồng bộ trong các giải pháp, ngành trồng vải mới có thể phát triển bền vững và nâng cao năng suất và chất lượng vải trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây vải (Litchi sinensis Sonn) là cây ăn quả Á nhiệt đới có giá trị kinh tế và dinh dưỡng cao, được trồng phổ biến tại nhiều tỉnh miền Bắc Việt Nam, trong đó tỉnh Bắc Giang có diện tích trồng vải lớn nhất với khoảng 39.835 ha. Huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang, có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho cây vải phát triển với diện tích trồng vải năm 2009 là 954 ha, trong đó diện tích cho thu hoạch là 762 ha. Tuy nhiên, năng suất vải tại đây chỉ đạt khoảng 40 tạ/ha, thấp hơn nhiều so với các huyện lân cận như Lục Ngạn (60 tạ/ha) hay Lạng Giang (82,4 tạ/ha). Nguyên nhân chính là do chưa áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật canh tác hiện đại, chưa có quy hoạch vùng trồng tập trung và chưa chú trọng sản xuất vải an toàn đạt tiêu chuẩn xuất khẩu.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định các yếu tố hạn chế năng suất, chất lượng vải tại huyện Yên Dũng và thử nghiệm một số biện pháp kỹ thuật nâng cao năng suất, chất lượng quả vải. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 7/2010 đến tháng 7/2011, tập trung trên giống vải thiều Thanh Hà 8 năm tuổi trồng bằng cành chiết trên đất đồi núi. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng vùng sản xuất vải hàng hóa có thương hiệu, góp phần nâng cao giá trị kinh tế và thu nhập cho người dân địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về sinh trưởng, phát triển và kỹ thuật canh tác cây vải, bao gồm:

• Lý thuyết sinh lý cây vải: Đặc điểm sinh trưởng của cây vải với các đợt lộc Xuân, Hè, Thu và Đông; vai trò của cành mẹ trong phân hóa mầm hoa và năng suất quả.
• Mô hình dinh dưỡng cây trồng: Tỷ lệ và vai trò của các nguyên tố đa lượng (N, P, K) và vi lượng (Bo, Zn, Cu) trong quá trình sinh trưởng, ra hoa, đậu quả và chất lượng quả vải.
• Lý thuyết điều hòa sinh trưởng: Ứng dụng các chất điều hòa sinh trưởng như Gibberellin (GA3), Ethrel, Auxin để điều chỉnh tỷ lệ hoa cái, hoa đực, tăng tỷ lệ đậu quả và cải thiện chất lượng quả.
• Mô hình kỹ thuật cắt tỉa và tạo hình cây ăn quả: Tác động của cắt tỉa đến sinh trưởng cành, phân bố cành mẹ, khả năng ra hoa và năng suất quả.
• Khái niệm về sản xuất nông nghiệp bền vững và an toàn: Áp dụng các biện pháp kỹ thuật nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị kinh tế, đồng thời bảo vệ môi trường và sức khỏe người tiêu dùng.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thứ cấp thu thập từ các cơ quan chuyên môn như Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bắc Giang, Chi cục Thống kê, Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn tỉnh Bắc Giang; số liệu điều tra thực trạng sản xuất từ 180 hộ nông dân tại 3 xã trọng điểm của huyện Yên Dũng; dữ liệu thí nghiệm thực địa trên cây vải thiều Thanh Hà 8 năm tuổi.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp điều tra khảo sát, phân tích thống kê mô tả và so sánh; thí nghiệm bố trí theo phương pháp hoàn chỉnh ngẫu nhiên với 3 lần nhắc lại, mỗi lần 3 cây; xử lý số liệu bằng phần mềm Excel và IRRISTAT 4.0.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được tiến hành trong 12 tháng (7/2010 - 7/2011), bao gồm khảo sát thực trạng, bố trí và theo dõi thí nghiệm các biện pháp kỹ thuật (cắt tỉa, phun GA3, bón phân qua lá), thu thập và phân tích dữ liệu.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: 180 hộ nông dân được chọn ngẫu nhiên tại 3 xã có diện tích trồng vải lớn; thí nghiệm thực hiện trên cây vải 8 tuổi, được chọn đồng đều về tuổi và điều kiện sinh trưởng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng diện tích và năng suất vải tại Yên Dũng: Diện tích trồng vải ổn định khoảng 895 ha từ năm 2009 đến 2010, nhưng năng suất giảm mạnh từ 28,1 tạ/ha năm 2005 xuống còn 7 tạ/ha năm 2010. Sản lượng vải cũng giảm tương ứng, gây ảnh hưởng tiêu cực đến thu nhập người dân.

2. Ảnh hưởng của biện pháp cắt tỉa đến năng suất và chất lượng quả: Cắt tỉa theo quy trình kỹ thuật của Viện nghiên cứu Rau quả làm tăng năng suất thực thu lên 15-20% so với đối chứng không cắt tỉa. Cắt tỉa giúp tăng tỷ lệ hoa cái, giảm hoa đực, thúc đẩy ra lộc Thu đúng thời điểm, tạo cành mẹ khỏe mạnh, nâng cao tỷ lệ đậu quả và chất lượng quả (độ Brix tăng 1,5-2%, tỷ lệ ăn được tăng 5-7%).

3. Ảnh hưởng của phun GA3 đến năng suất và chất lượng vải: Phun GA3 ở nồng độ 50 ppm cho kết quả tốt nhất, tăng tỷ lệ đậu quả từ 2,78% lên 5,05%, năng suất tăng 51-59% so với đối chứng. Quả vải có kích thước lớn hơn, tỷ lệ nứt vỏ giảm, hàm lượng đường tổng số tăng 4-6%, cải thiện đáng kể chất lượng quả.

4. Ảnh hưởng của phân bón qua lá đến năng suất và chất lượng: Phun phân bón lá Siêu Kali và Multi-Rice làm tăng năng suất thực thu vải lên 13-18% so với đối chứng. Các chỉ tiêu chất lượng như độ Brix, hàm lượng vitamin C tăng 3-5%, tỷ lệ giữ quả cao hơn, giảm rụng quả sinh lý.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật như cắt tỉa hợp lý, phun GA3 và bón phân qua lá có tác động tích cực đến sinh trưởng, phân hóa mầm hoa, tỷ lệ đậu quả và chất lượng quả vải. Việc cắt tỉa giúp cân bằng sinh trưởng dinh dưỡng và sinh thực, giảm cạnh tranh dinh dưỡng giữa lộc và hoa, đồng thời tạo điều kiện cho ánh sáng và không khí lưu thông tốt hơn trong tán cây, hạn chế sâu bệnh. Phun GA3 kích thích sự phát triển quả, tăng tỷ lệ đậu quả và giảm tỷ lệ nứt vỏ, phù hợp với các nghiên cứu trước đây tại Trung Quốc và Việt Nam.

Phân bón qua lá cung cấp dinh dưỡng nhanh chóng, đặc biệt trong giai đoạn cây đang khủng hoảng dinh dưỡng sau khi hoa tàn, giúp cây duy trì sức khỏe và nuôi quả tốt hơn. So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, các kết quả này phù hợp với các khuyến cáo về kỹ thuật canh tác cây vải nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ so sánh năng suất, tỷ lệ đậu quả và các chỉ tiêu chất lượng quả giữa các công thức thí nghiệm, giúp minh họa rõ ràng hiệu quả của từng biện pháp kỹ thuật.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng quy trình cắt tỉa hợp lý: Thực hiện cắt tỉa sau thu hoạch 7-10 ngày, loại bỏ cành khô, sâu bệnh, cành vượt và cắt bỏ đầu cành không cho quả. Mục tiêu tăng tỷ lệ hoa cái và năng suất quả, áp dụng ngay trong vụ tới, do các hộ nông dân và cán bộ kỹ thuật địa phương phối hợp thực hiện.

2. Phun GA3 với nồng độ 50 ppm: Phun 3 lần vào các giai đoạn trước khi nở hoa, khi hoa tàn và khi quả bằng hạt đậu xanh để tăng tỷ lệ đậu quả và cải thiện chất lượng quả. Thời gian áp dụng trong vụ sản xuất hiện tại, do cán bộ kỹ thuật hướng dẫn và người dân thực hiện.

3. Sử dụng phân bón qua lá phù hợp: Khuyến khích phun phân bón lá Siêu Kali hoặc Multi-Rice vào các giai đoạn trước và sau khi đậu quả để tăng năng suất và chất lượng quả. Thực hiện định kỳ hàng năm, do người dân và cán bộ kỹ thuật phối hợp.

4. Tăng cường đào tạo và chuyển giao kỹ thuật: Tổ chức các lớp tập huấn, hội thảo về kỹ thuật chăm sóc cây vải, đặc biệt là kỹ thuật cắt tỉa, sử dụng GA3 và phân bón qua lá nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng cho người trồng vải. Thời gian triển khai trong 1-2 năm tới, do các cơ quan chuyên môn và địa phương chủ trì.

5. Xây dựng vùng sản xuất vải tập trung, an toàn: Quy hoạch vùng trồng vải tập trung, áp dụng sản xuất theo tiêu chuẩn an toàn, nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm, đáp ứng yêu cầu thị trường trong nước và xuất khẩu. Chủ thể thực hiện là UBND huyện, Sở Nông nghiệp và các tổ chức liên quan, trong kế hoạch phát triển nông nghiệp 5 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nông dân trồng vải tại Bắc Giang và các tỉnh lân cận: Nắm bắt các biện pháp kỹ thuật nâng cao năng suất, chất lượng quả vải, áp dụng vào sản xuất thực tế để tăng thu nhập và hiệu quả kinh tế.

2. Cán bộ kỹ thuật và chuyên gia nông nghiệp: Sử dụng kết quả nghiên cứu làm tài liệu tham khảo trong công tác hướng dẫn, chuyển giao kỹ thuật và xây dựng chính sách phát triển cây vải.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành trồng trọt, nông học: Tham khảo các phương pháp nghiên cứu, kết quả thực nghiệm và cơ sở lý thuyết về sinh trưởng, dinh dưỡng và kỹ thuật canh tác cây vải.

4. Các tổ chức quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp: Dựa trên kết quả nghiên cứu để xây dựng các chương trình phát triển cây vải bền vững, quy hoạch vùng trồng và nâng cao giá trị sản phẩm trên địa bàn tỉnh Bắc Giang.

Câu hỏi thường gặp

1. Biện pháp cắt tỉa nào hiệu quả nhất để nâng cao năng suất vải?
   Cắt tỉa theo quy trình kỹ thuật của Viện nghiên cứu Rau quả, gồm cắt tỉa sau thu hoạch, cắt tỉa vụ Thu, Xuân và Hè, giúp tăng tỷ lệ hoa cái và năng suất thực thu lên 15-20% so với không cắt tỉa.

2. Nồng độ GA3 nào phù hợp để phun cho cây vải thiều?
   Nồng độ 50 ppm được xác định là tối ưu, tăng tỷ lệ đậu quả lên gần gấp đôi và năng suất tăng 51-59% so với đối chứng, đồng thời cải thiện chất lượng quả.

3. Phân bón qua lá có tác dụng gì trong chăm sóc cây vải?
   Phân bón qua lá cung cấp dinh dưỡng nhanh, giúp cây hồi phục sau khi hoa tàn, tăng tỷ lệ giữ quả, nâng cao hàm lượng đường và vitamin trong quả, từ đó tăng năng suất và chất lượng.

4. Tại sao năng suất vải tại Yên Dũng thấp hơn các huyện khác?
   Nguyên nhân chính là do chưa áp dụng đồng bộ các biện pháp kỹ thuật hiện đại, thiếu quy hoạch vùng trồng tập trung, đầu tư phân bón và chăm sóc chưa đầy đủ, cùng với biến động thời tiết.

5. Làm thế nào để người nông dân dễ dàng áp dụng các biện pháp kỹ thuật này?
   Cần tổ chức các lớp tập huấn, hướng dẫn thực hành, cung cấp tài liệu kỹ thuật và hỗ trợ kỹ thuật tại chỗ, đồng thời xây dựng mô hình trình diễn để người dân học hỏi và áp dụng hiệu quả.

Kết luận

• Năng suất và chất lượng quả vải tại huyện Yên Dũng còn thấp do nhiều yếu tố kỹ thuật và quản lý chưa được áp dụng đồng bộ.
• Biện pháp cắt tỉa hợp lý giúp tăng tỷ lệ hoa cái, thúc đẩy ra lộc Thu và nâng cao năng suất quả.
• Phun GA3 ở nồng độ 50 ppm làm tăng tỷ lệ đậu quả, kích thước quả và chất lượng quả vải rõ rệt.
• Phân bón qua lá góp phần cải thiện dinh dưỡng cây, tăng năng suất và chất lượng quả vải.
• Cần triển khai đồng bộ các giải pháp kỹ thuật, đào tạo chuyển giao công nghệ và quy hoạch vùng sản xuất để phát triển cây vải bền vững tại Yên Dũng.

Hành động tiếp theo: Khuyến khích các cơ quan chức năng và người dân áp dụng các biện pháp kỹ thuật đã được chứng minh hiệu quả, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng để nâng cao giá trị cây vải trên địa bàn tỉnh Bắc Giang.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Cây vải (Litchi sinensis Sonn) thuộc họ Bồ hòn, có nguồn gốc từ miền Nam – Trung Quốc, Việt Nam và bán đảo Mã Lai. Cây vải là một trong những cây ăn quả Á nhiệt đới đặc sản của Việt Nam. Quả vải có giá trị dinh dưỡng cao, với hương vị thơm ngon nhiều chất bổ, được người tiêu dùng trong và ngoài nước ưa chuộng. Trong thành phần của quả Vải có chứa các chất có giá trị dinh dưỡng cao như: đường dễ tiêu; Vitamin B, C; Sắt; Canxi….Quả Vải ngoài ăn tươi còn được chế biến như: Sấy khô, làm rượu vang, bánh kẹo, nước giải khát… Hoa Vải hàng năm chứa một lượng mật lớn, là nguyên liệu cho nghề nuôi ong.

Ngoài ra cây Vải có khoang tán lớn, tán tròn tự nhiên hình mâm xôi, cành lá sum suê quanh năm; nên cây Vải không chỉ là cây ăn quả mà còn là cây bóng mát, cây chắn gió, cây tạo cảnh quan, phủ xanh đất trống đồi núi trọc, chống xói mòn, rửa trôi…góp phần cải tạo môi trường sinh thái. Với những ưu điểm trên, hiện nay diện tích cũng như sản lượng Vải ngày càng tăng cao trên thế giới cũng như ở Việt Nam. Theo số liệu thống kê của Cục thống kê tỉnh Bắc Giang thì: Bắc Giang là một trong những tỉnh có diện tích trồng Vải lớn (39.835 ha), chất lượng quả vải ngon, được nhiều người trong và ngoài nước biết đến. Huyện Yên Dũng là một huyện miền núi của tỉnh Bắc Giang, với diện tích tự nhiên là 21.337,68 ha, có tiểu vùng khí hậu đất đai phù hợp với nhiều loài cây ăn quả Á nhiệt đới như: vải, nhãn, hồng, xoài, cam…đặc biệt là cây vải (vì diện tích đồi núi của huyện nhiều).

Trong những năm gần đây, diện tích trồng vải của huyện không tăng và có xu hướng giảm. Người dân chưa áp dụng các biện pháp kỹ thuật canh tác mới vào sản xuất, năng suất và chất lượng vải chưa cao. Năm 2009, diện tích trồng vải của huyện là 954 ha, trong đó diện tích cho sản phẩm là 762 ha. Như vậy, có tới 192 ha Vải không cho thu hoạch.

Năng suất Vải của huyện chỉ đạt 40 tạ/ha (Lục Ngạn: 60 tạ/ha; Tân Yên: 64 tạ/ha; Lạng Giang: 82,4 tạ/ha…. Nguyên nhân chính là do chưa có quy hoạch vùng trồng vải n 2 tập trung để cho năng suất và chất lượng cao. Việc áp dụng sản xuất vải an toàn đạt tiêu chuẩn xuất khẩu chưa được quan tâm, công tác xúc tiến thương mại quảng bá sản phẩm còn chưa thực hiện. Với xu thế hội nhập của nền kinh tế thị trường, đòi hỏi các sản phẩm có chất lượng cao, có sự đảm bảo về chất lượng, giá cả ổn định.

Chính vì vậy, một yêu cầu cấp thiết đặt ra cho vùng sản xuất vải Bắc Giang nói chung và cây vải Yên Dũng nói riêng phải xác định được thương hiệu trên thị trường trong nước cũng như thị trường nước ngoài, từ đó tăng cường lợi thế cạnh tranh, thúc đẩy việc phát triển một loại cây tăng giá trị thu nhập cho người dân. Để góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả sản xuất của cây Vải trong thời gian tới, chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật nâng cao năng suất, chất lượng vải tại huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang” là việc làm cần thiết tạo cơ sở cho việc thực hiện xây dựng vùng sản xuất vải hàng hóa có thương hiệu trên địa bàn huyện Yên Dũng. Mục đích Xác định các yếu tố hạn chế và áp dụng một số biện pháp kỹ thuật nâng cao năng suất, chất lượng vải huyện Yên Dũng – tỉnh Bắc Giang. Yêu cầu - Điều tra các hộ sản xuất vải, xác định yếu tố hạn chế năng suất, chất lượng vải, nắm bắt thực trạng sản xuất và tiêu thụ vải của huyện.

- Phân tích đánh giá thực trạng và tìm ra các yếu tố hạn chế, những tiềm năng thế mạnh phát triển cây vải của huyện. - Nghiên cứu ảnh hưởng của một số biện pháp kỹ thuật canh tác đến năng suất và chất lượng vải của huyện. - Bố trí thí nghiệm để đánh giá hiệu quả của một số biện pháp kỹ thuật đến năng suất và chất lượng vải của huyện; - Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất vải trong thời gian tới. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài 1.

Ý nghĩa khoa học Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo trong giảng dạy và nghiên cứu về cây vải của tỉnh Bắc Giang nói chung và của huyện Yên dũng nói riêng. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần giải quyết các vấn đề khó khăn trong sản xuất vải hiện nay của huyện như: năng suất chưa cao, vấn đề về sâu bệnh, mẫu mã, chất lượng vải chưa đạt yêu cầu của thị trường… dẫn đến hiệu quả sản xuất vải còn thấp. Kết quả nghiên cứu của đề tài này sẽ giúp các nhà khoa học và các cán bộ kỹ thuật đưa ra các biện pháp canh tác mới phù hợp nhằm nâng cao năng suất chất lượng vải, góp phần nâng cao giá trị sản xuất vải của người dân trong huyện. Kết quả nghiên cứu của đề tài là cơ sở giúp Huyện uỷ, UBND huyện Yên Dũng có chính sách phát triển cây vải, vừa phủ xanh đất trống đồi núi trọc, vừa nâng cao thu nhập cho người dân.

n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Giới thiệu chung về cây Vải 2. Nguồn gốc và phân loại cây Vải Cây vải (Nephelium litchi, Litchi chinensis Sonn); thuộc Chi: vải Litchi; Họ: Bồ hòn Sapindaceae; Bộ: Bồ hòn Sapindales; Phân lớp: Hoa hồng Rosidae; Lớp: Ngọc lan Dicotyledoneae (Magnoliopsida); Ngành: Ngọc lan Magnoliophyta (Angiospermae). Theo Hoàng Thị Sản (2003) [27] thì họ Bồ hòn có 150 chi với trên 2000 loài.

Ở Việt Nam họ Bồ hòn được biết đến với 25 chi và trên 70 loài phân bố trên khắp đất nước, nhiều loài điển hình cho rừng thứ sinh ẩm nhiệt đới trong đó có một số cây cho quả ăn ngon như vải, nhãn, chôm chôm. Về đặc điểm phân loại cây vải là cây gỗ nhỡ, thường xanh, lá kép lông chim, hoa nhỏ không có cánh hoa, bầu có 2 ngăn, vỏ quả mỏng màu đỏ hồng hay đỏ nâu mặt ngoài sần sùi có hạt, ăn hơi chua hay ngọt. Theo FAO (1976) [49] theo tài liệu này viết về cây vải đã ghi lại thời gian vào năm 100 trước công nguyên Hoàng Đế Hán Vũ đã đem vải vào miền Nam Trung Quốc và miền Bắc Inđônêxia. Theo nhiều tài liệu, cây Vải có nguồn gốc từ miền Nam Trung Quốc, Việt Nam và Bán đảo Malai.

Theo Trần thế Tục (2004) [37] nguồn gốc cây Vải có ở giữa miền Nam Trung Quốc, Việt Nam và bán đảo Malaisia. Người ta thấy cây vải dại mọc thành rừng trên diện rộng ở 4 tỉnh Quảng Đông, Quảng Tây,Vân Nam và đảo Hải Nam (Trung Quốc), và theo điều tra của các nhà khoa học Trung Quốc thì trên sáu vạn núi lớn ở huyện giáp ranh huyện Bác Bạch và huyện Hồ Bắc của tỉnh Quang Tây đều có cây Vải dại, chứng tỏ cây Vải có nguồn gốc từ Trung Quốc. Theo Nghê Diệu Nguyên và Ngô Tố Phần (1989), [24] vào cuối thế kỷ 17, từ Trung Quốc, những cây vải đầu tiên được đưa đến myanma, sau đó lan n 5 rộng sang Đài Loan, mautirius, madagasca và Tây Ấn. Cuối thế kỷ 18 vải được đưa sang Ấn Độ, Anh, Pháp, úc, Mỹ.

Đến thế kỷ 19, cây vải được đưa đến trồng tại israel. Vào những năm 30 của thế kỷ 20, các công nhân Hoa Kiều gốc Quảng Đông đã đưa cây vải vượt qua xích đạo vào Công Gô. Hiện nay, vải được trồng ở gần 30 nước trên thế giới nhưng chủ yếu được phân bố ở các nước vùng Đông Nam Á, châu Đại Tây Dương, các đảo ở Thái Bình Dương và miền Nam châu Phi. Ở châu Á, các nước trồng vải gồm có: Trung Quốc, Ấn Độ, Thái Lan, Việt Nam.

myanma, campuchia, Lào, malaixia, Nhật Bản, philippin, bănglades, indonesia. Ở châu Phi có: Nam Phi; madagatca, gabông, cônggô. Ở châu Mỹ có: cuba, brazil, hundurat. Ở châu Đại Dương có: autraylia, newziland.

Ở Việt Nam, cây vải được trồng từ cách đây khoảng 2000 năm và phân bố từ 18 – 190 vĩ Bắc trở ra, nhưng chủ yếu vẫn là vùng Đồng bằng Sông Hồng trung du miền núi phía Bắc và một phần khu 4 cũ (Trần Thế Tục -2004) [37]. Theo các tài liệu đã công bố, Việt Nam cũng được coi là nước có nguồn gốc phát sinh của cây vải. Cây vải đã được phát hiện mọc ở chân núi Tam Đảo tỉnh Vĩnh Phúc. Đây là những cây vải dại có hình dạng màu sắc, gai quả giống hệt giống vải trồng, chỉ khác quả nhỏ từ 6-8g, cùi mỏng, ăn chua.

ở các vùng này, người ta còn tìm được những cây vải dại quả nhỏ, gai dài, hạt to, ăn chua có đặc điểm tương tự như một số loài vải trồng hiện nay (Vũ Công Hậu, 1999) [17]. Ở Việt Nam, những năm gần đây, cây vải đã và đang phát triển mạnh, năng suất, chất lượng ngày càng tăng cao, đã hình thành một số vùng trồng tập trung như: Lục Ngạn, Tân Yên (Bắc Giang); Thanh Hà – Chí Linh (Hải Dương); Đông Triều (Quảng Ninh); Đồng Hỷ, Phú Lương (Thái Nguyên); Chương Mỹ (Hà Tây).và một số địa phương ở Tây Nguyên như: đăk Nông, đăk lăk, kontum. Các giống vải chủ yếu trên thế Giới và ở Việt Nam 2. Trên thế giới Các giống vải trên thế giới thì hiện tại Trung Quốc là nước có số lượng giống vải nhiều nhất.

Tuy vậy trong số hơn 100 giống vải được trồng ở Trung Quốc chỉ có khoảng 15 giống là có khả năng sản xuất theo hướng hàng hóa, ở mỗi vùng sinh thái có một số giống chủ lực. Ở tỉnh Quảng Đông, các giống vải trồng mang tính chất thương mại baila, baitangying, hiye, feizixao, gwiwei, nuomici và huaizhi với diện tích mỗi giống trên 20. Tỉnh Vân Nam giống lanzhu được xem là giống trồng chính với diện tích xấp xỉ 25. Các giống mới được chọn tạo có năng suất cao, phẩm chất tốt, hạt lép là: giống Hoonghu (khối lượng quả trung bình 24g/quả, tỷ lệ ăn được 79%, đường tổng số > 18,5%, năng suất cao và ổn định); giống dongguan seedlesss là giống chín sớm, có khả năng thích nghi cao với điều kiện môi trường, khối lượng quả lớn 35,3 – 62,0 g/quả, có tỷ lệ quả hạt lép cao trên 90%, đường tổng số >17%, tỷ lệ ăn được trên 80% (Nghê Diệu Nguyên và Ngô Tố Phần, 1998) [24].

Theo gosh, 2000, [46], ở Ấn Độ, vải được trồng tập trung ở các bang vùng phía Đông, chiếm trên 60% tổng diện tích. Ở các bang phía Bắc Ấn Độ, diện tích vải chiếm 16%.