Luận văn thạc sĩ nâng cao năng lực cạnh tranh ngành chè ở thái nguyên

Luận văn thạc sĩ phân tích nâng cao năng lực cạnh tranh ngành chè Thái Nguyên, đề xuất giải pháp phát triển bền vững cho ngành chè.

• Tác giả: Mai Thu Hiền
• Người hướng dẫn: T.S Malcolm McPherson
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Nâng Cao Năng Lực Cạnh Tranh Ngành Chè Ở Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI
• 1.1. Bối cảnh nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Phạm vi nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Lý thuyết về Cụm ngành
• 1.6. Nguồn thông tin
• 1.7. Cấu trúc luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN NGÀNH CHÈ THÁI NGUYÊN
• 2.1. Lịch sử phát triển ngành chè và đặc điểm cây chè
• 2.1.1. Lịch sử phát triển ngành chè
• 2.1.2. Đặc điểm của cây chè. Phân bố vùng chè Trung du Bắc Bộ và Tây Nguyên
• 2.1.2.1. Vùng chè trung du Bắc Bộ
• 2.1.2.2. Vùng chè Tây Nguyên
• 2.2. Sự hình thành cụm ngành chè ở Thái Nguyên
• 2.2.1. Tổng quan về Thái Nguyên
• 2.2.2. Cụm ngành chè ở Thái Nguyên
• 3. CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH NĂNG LỰC CẠNH TRANH NGÀNH CHÈ
• 3.1. Điều kiện nhân tố đầu vào
• 3.1.1. Các điều kiện tự nhiên
• 3.1.2. Nguồn nhân lực sản xuất
• 3.2. Vùng nguyên liệu chè
• 3.3. Các ngành công nghiệp hỗ trợ và có liên quan
• 3.4. Điều kiện cầu
• 3.5. Chiến lược kinh doanh và mức độ cạnh tranh
• 4. KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH
• 4.1. Khuyến nghị chính sách
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về năng lực cạnh tranh ngành chè Thái Nguyên

Ngành chè Thái Nguyên có vai trò quan trọng trong nền kinh tế nông nghiệp Việt Nam. Với điều kiện tự nhiên thuận lợi, Thái Nguyên nổi tiếng với các sản phẩm chè chất lượng cao. Tuy nhiên, năng lực cạnh tranh của ngành chè vẫn còn nhiều hạn chế. Việc nâng cao năng lực cạnh tranh không chỉ giúp gia tăng giá trị sản phẩm mà còn thúc đẩy phát triển bền vững cho ngành chè.

1.1. Đặc điểm nổi bật của ngành chè Thái Nguyên

Ngành chè Thái Nguyên có lịch sử phát triển lâu dài, với nhiều giống chè nổi tiếng như chè Tân Cương. Chè Thái Nguyên không chỉ được tiêu thụ trong nước mà còn xuất khẩu ra thị trường quốc tế. Tuy nhiên, chất lượng chè chưa đồng đều và quy trình sản xuất còn lạc hậu.

1.2. Vai trò của chè trong nền kinh tế địa phương

Chè đóng góp đáng kể vào thu nhập của người dân Thái Nguyên. Ngành chè không chỉ tạo ra việc làm mà còn góp phần vào phát triển kinh tế địa phương. Tuy nhiên, việc phát triển bền vững ngành chè vẫn còn nhiều thách thức.

II. Những thách thức trong nâng cao năng lực cạnh tranh ngành chè

Ngành chè Thái Nguyên đang phải đối mặt với nhiều thách thức lớn. Từ việc quy hoạch vùng nguyên liệu chưa hợp lý đến chất lượng sản phẩm không đồng đều, những vấn đề này cần được giải quyết để nâng cao năng lực cạnh tranh.

2.1. Quy hoạch vùng nguyên liệu chè chưa hiệu quả

Việc quy hoạch vùng nguyên liệu chè chưa được thực hiện đồng bộ, dẫn đến tình trạng sản xuất nhỏ lẻ. Điều này ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng chè, làm giảm khả năng cạnh tranh trên thị trường.

2.2. Chất lượng sản phẩm chè không đồng đều

Chất lượng chè Thái Nguyên chưa đồng đều, ảnh hưởng đến giá trị sản phẩm. Việc áp dụng công nghệ mới trong sản xuất và chế biến chè là cần thiết để cải thiện chất lượng.

III. Phương pháp nâng cao năng lực cạnh tranh ngành chè Thái Nguyên

Để nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngành chè Thái Nguyên, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm cải tiến quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu mạnh.

3.1. Cải tiến quy trình sản xuất chè

Cải tiến quy trình sản xuất chè thông qua việc áp dụng công nghệ hiện đại sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc đào tạo nhân lực cũng là yếu tố quan trọng trong quá trình này.

3.2. Xây dựng thương hiệu chè Thái Nguyên

Xây dựng thương hiệu chè Thái Nguyên là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao giá trị sản phẩm. Việc quảng bá thương hiệu chè sẽ giúp tăng cường nhận diện và thu hút khách hàng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương có thể giúp nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngành chè. Các kết quả nghiên cứu cho thấy sự cần thiết phải có những giải pháp đồng bộ để phát triển bền vững ngành chè.

4.1. Chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương

Chính quyền địa phương cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể cho ngành chè, từ quy hoạch vùng nguyên liệu đến hỗ trợ kỹ thuật và tài chính cho nông dân.

4.2. Kết quả từ các mô hình sản xuất chè hiệu quả

Các mô hình sản xuất chè hiệu quả đã được áp dụng tại Thái Nguyên, cho thấy sự cải thiện rõ rệt về năng suất và chất lượng sản phẩm. Những mô hình này cần được nhân rộng để nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngành chè.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của ngành chè Thái Nguyên

Ngành chè Thái Nguyên có tiềm năng lớn để phát triển. Tuy nhiên, để nâng cao năng lực cạnh tranh, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Tương lai của ngành chè phụ thuộc vào khả năng thích ứng và đổi mới của các doanh nghiệp trong ngành.

5.1. Tương lai của ngành chè Thái Nguyên

Với những chính sách hỗ trợ hợp lý, ngành chè Thái Nguyên có thể phát triển mạnh mẽ hơn trong tương lai. Việc nâng cao chất lượng sản phẩm và xây dựng thương hiệu sẽ là chìa khóa cho sự thành công.

5.2. Định hướng phát triển bền vững cho ngành chè

Định hướng phát triển bền vững cho ngành chè cần được chú trọng. Việc bảo vệ môi trường và phát triển cộng đồng là những yếu tố quan trọng trong quá trình phát triển ngành chè Thái Nguyên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành chè là một trong những cây công nghiệp lâu đời và có vai trò quan trọng trong nền nông nghiệp Việt Nam, đặc biệt là tại tỉnh Thái Nguyên – nơi chiếm khoảng 10% diện tích trồng chè cả nước và đứng thứ hai về sản lượng. Theo báo cáo của FAO, Việt Nam hiện đứng thứ 5 thế giới về sản lượng xuất khẩu chè, tuy nhiên giá trị xuất khẩu vẫn thấp do chất lượng sản phẩm chưa đồng đều và công nghệ chế biến còn lạc hậu. Mức tiêu thụ chè nội địa chiếm khoảng 25-30% tổng sản lượng, trong đó chè Thái Nguyên chiếm tới 70%. Mức tiêu thụ bình quân chè tại Việt Nam tăng 16,7% trong 3 năm gần đây, trong khi thị trường thế giới tăng trưởng trung bình 10% mỗi năm từ 2008 đến 2014, với nhu cầu chè xanh chiếm 43,2%.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung phân tích các nhân tố quyết định năng lực cạnh tranh của ngành chè Thái Nguyên, đồng thời đề xuất các chính sách công nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong tỉnh Thái Nguyên, với dữ liệu thu thập từ năm 2011 đến 2015, bao gồm khảo sát 36 hộ trồng chè và 6 doanh nghiệp chế biến trên địa bàn. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển bền vững ngành chè, góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân và tăng giá trị xuất khẩu, đồng thời hỗ trợ chính quyền địa phương trong hoạch định chính sách phát triển ngành.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu sử dụng mô hình kim cương của Michael E. Porter làm khung phân tích chính để đánh giá năng lực cạnh tranh ngành chè Thái Nguyên. Mô hình này gồm bốn yếu tố chính: (1) Các điều kiện nhân tố đầu vào như nguồn tài nguyên thiên nhiên, lao động, vốn và cơ sở hạ tầng; (2) Các điều kiện cầu, bao gồm quy mô, kết cấu và đặc điểm nhu cầu trong nước; (3) Các ngành công nghiệp hỗ trợ và liên quan như công nghiệp chế biến, cung ứng nguyên liệu, đào tạo và nghiên cứu; (4) Chiến lược kinh doanh, cấu trúc và mức độ cạnh tranh trong ngành. Ngoài ra, khái niệm cụm ngành được áp dụng để phân tích sự liên kết giữa các doanh nghiệp, nhà cung cấp và các tổ chức hỗ trợ trong ngành chè.

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng bao gồm:

• Vùng nguyên liệu chè an toàn: Vùng trồng chè áp dụng quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP nhằm đảm bảo chất lượng và an toàn thực phẩm.
• Chế biến chè xanh và chè đen: Quy trình chế biến khác nhau ảnh hưởng đến hương vị và thị trường tiêu thụ.
• Năng lực cạnh tranh: Khả năng của ngành chè trong việc tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao, đáp ứng nhu cầu thị trường trong và ngoài nước.
• Mô hình kim cương của Porter: Công cụ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến lợi thế cạnh tranh quốc gia và ngành nghề.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp dữ liệu sơ cấp và thứ cấp. Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua phỏng vấn 36 hộ trồng chè đại diện cho 4 huyện trọng điểm của Thái Nguyên, với phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên nhằm đảm bảo tính đại diện. Đồng thời, 6 doanh nghiệp chế biến chè được phỏng vấn theo phương pháp chọn mẫu snowball để hiểu rõ hơn về quy mô sản xuất, năng lực chế biến và chiến lược kinh doanh.

Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ niên giám thống kê, báo cáo của Hiệp hội chè Việt Nam, các cơ quan quản lý địa phương và các nguồn dữ liệu quốc tế như FAO, Trademap. Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp định tính kết hợp định lượng, trong đó số liệu về diện tích trồng, sản lượng, giá cả và năng suất được xử lý thống kê mô tả và so sánh theo thời gian. Thời gian nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2011-2015 nhằm phản ánh thực trạng và xu hướng phát triển ngành chè Thái Nguyên.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Điều kiện nhân tố đầu vào thuận lợi nhưng còn hạn chế: Thái Nguyên có diện tích trồng chè lớn thứ hai cả nước với 20.764 ha (năm 2014), trong đó diện tích chè kinh doanh đạt 17.617 ha. Năng suất chè đạt khoảng 4,5 tấn/ha, tuy nhiên chỉ bằng khoảng 50% năng suất trung bình thế giới. Cơ sở hạ tầng giao thông thuận lợi nhưng vùng nguyên liệu chưa được quy hoạch bài bản, dẫn đến khó khăn trong quản lý và kiểm soát chất lượng nguyên liệu.

2. Nguồn nhân lực và công nghệ chế biến còn yếu: Lao động chủ yếu là nông dân với thu nhập trung bình khoảng 2 triệu đồng/tháng, thấp hơn nhiều so với các ngành công nghiệp khác. Công nghệ chế biến chủ yếu là thủ công, chiếm trên 80% sản lượng, gây ra chất lượng sản phẩm không đồng đều và vệ sinh an toàn thực phẩm chưa đảm bảo. Chỉ khoảng 30% doanh nghiệp có vùng nguyên liệu riêng, khiến việc thu mua nguyên liệu gặp khó khăn và thiếu ổn định.

3. Chất lượng sản phẩm và kiểm soát chất lượng chưa hiệu quả: Diện tích chè sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP mới chiếm khoảng 2,7% tổng diện tích chè toàn tỉnh. Việc áp dụng quy trình sản xuất an toàn còn hạn chế do quy mô nhỏ lẻ và thiếu lợi ích rõ ràng cho người sản xuất. Giá chè xanh thành phẩm tại Thái Nguyên khoảng 150.000 đồng/kg, cao hơn giá xuất khẩu trung bình 2,5-3 USD/kg nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với các nước như Kenya hay Trung Quốc.

4. Thị trường tiêu thụ chủ yếu nội địa, xuất khẩu còn hạn chế: Khoảng 80% sản lượng chè Thái Nguyên tiêu thụ trong nước, chỉ 20% xuất khẩu chủ yếu sang Pakistan, Trung Quốc và Đài Loan. Mức tiêu thụ chè bình quân đầu người tại Việt Nam chỉ khoảng 500g/năm, thấp hơn nhiều so với các nước phát triển. Giá trị xuất khẩu chè Việt Nam chỉ bằng một nửa giá trung bình thế giới do xuất khẩu chủ yếu dưới dạng nguyên liệu thô.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên xuất phát từ quy mô sản xuất nhỏ lẻ, thiếu liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp, công nghệ chế biến lạc hậu và thiếu kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt. So với các nghiên cứu trong ngành chè toàn cầu, năng suất và giá trị gia tăng của chè Thái Nguyên còn thấp, chưa tận dụng được lợi thế về điều kiện tự nhiên và truyền thống trồng chè lâu đời. Việc thiếu quy hoạch vùng nguyên liệu và sự phân tán diện tích trồng chè dưới 0,2 ha chiếm tới 80% số hộ gây khó khăn trong việc áp dụng tiêu chuẩn sản xuất an toàn và chứng nhận chất lượng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện sự tăng trưởng diện tích trồng chè, sản lượng và giá trị sản xuất theo năm, bảng so sánh năng suất chè Thái Nguyên với các nước trồng chè lớn, cũng như biểu đồ phân bổ thị trường tiêu thụ nội địa và xuất khẩu. Những kết quả này nhấn mạnh sự cần thiết của việc nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua đổi mới công nghệ, quy hoạch vùng nguyên liệu và phát triển thị trường tiêu thụ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Quy hoạch vùng nguyên liệu chè đồng bộ và bài bản: UBND tỉnh cần xây dựng kế hoạch phát triển vùng nguyên liệu chuyên canh, tận dụng lợi thế địa hình và khí hậu, đồng thời phát triển cơ sở hạ tầng giao thông, thủy lợi hỗ trợ sản xuất. Cần kiểm soát diện tích trồng mới và thay thế bằng các giống chè có nguồn gốc rõ ràng, phù hợp với điều kiện sinh thái từng vùng.

2. Tăng cường kiểm soát chất lượng và hiện đại hóa công nghệ chế biến: Sở Công thương phối hợp với các doanh nghiệp đẩy mạnh áp dụng tiêu chuẩn ISO, HACCP và quy trình VietGAP trong sản xuất và chế biến. Hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư nâng cấp thiết bị, cải thiện vệ sinh công nghiệp nhằm nâng cao chất lượng sản phẩm và đáp ứng yêu cầu thị trường trong nước và xuất khẩu.

3. Đa dạng hóa sản phẩm và phát triển thương hiệu chè Thái Nguyên: Các doanh nghiệp cần phát triển các sản phẩm chè túi lọc, chè đặc sản, chè ướp hương nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của người tiêu dùng hiện đại. Trung tâm xúc tiến thương mại tỉnh tăng cường hoạt động marketing, quảng bá và quản lý chặt chẽ nhãn hiệu tập thể chè Thái Nguyên để bảo vệ thương hiệu và nâng cao giá trị sản phẩm.

4. Thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân: Xây dựng chính sách hỗ trợ bao tiêu sản phẩm, cung cấp thông tin thị trường và hỗ trợ vốn cho các hợp tác xã và hộ trồng chè. Tăng cường vai trò của Hiệp hội chè và các tổ chức hỗ trợ trong việc kết nối chuỗi giá trị, nâng cao hiệu quả sản xuất và tiêu thụ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước địa phương: Để xây dựng và điều chỉnh chính sách phát triển ngành chè, quy hoạch vùng nguyên liệu và hỗ trợ doanh nghiệp, nông dân.

2. Doanh nghiệp chế biến và kinh doanh chè: Nhận diện các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh, từ đó cải tiến công nghệ, đa dạng hóa sản phẩm và phát triển thương hiệu.

3. Hợp tác xã và hộ nông dân trồng chè: Hiểu rõ về các tiêu chuẩn sản xuất an toàn, lợi ích của việc liên kết với doanh nghiệp và áp dụng các kỹ thuật canh tác hiện đại.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành chính sách công, nông nghiệp và kinh tế: Tham khảo mô hình phân tích năng lực cạnh tranh ngành chè, phương pháp nghiên cứu và các đề xuất chính sách thực tiễn.

Câu hỏi thường gặp

1. Ngành chè Thái Nguyên có những lợi thế cạnh tranh nào?
   Thái Nguyên có điều kiện tự nhiên thuận lợi như khí hậu, đất đai phù hợp cho cây chè, truyền thống trồng chè lâu đời và nguồn nhân lực dồi dào. Ngoài ra, tỉnh có vị trí giao thông thuận lợi và sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương trong phát triển ngành.

2. Tại sao năng suất chè Thái Nguyên thấp hơn so với thế giới?
   Nguyên nhân chính là quy mô sản xuất nhỏ lẻ, công nghệ chế biến lạc hậu, thiếu quy hoạch vùng nguyên liệu và kiểm soát chất lượng chưa nghiêm ngặt, dẫn đến hiệu quả sản xuất chưa cao.

3. Chính sách nào đã được tỉnh Thái Nguyên triển khai để phát triển ngành chè?
   Tỉnh đã phê duyệt quy hoạch vùng sản xuất chè an toàn theo tiêu chuẩn VietGAP, hỗ trợ đào tạo kỹ thuật, chuyển đổi giống chè mới, đầu tư cơ sở hạ tầng và xây dựng mô hình sản xuất chè an toàn.

4. Tại sao xuất khẩu chè Việt Nam chủ yếu dưới dạng nguyên liệu thô?
   Do công nghệ chế biến chưa hiện đại, chất lượng sản phẩm chưa đồng đều và thiếu đa dạng sản phẩm có giá trị gia tăng cao, nên phần lớn chè xuất khẩu là nguyên liệu thô với giá trị thấp.

5. Làm thế nào để nâng cao giá trị sản phẩm chè Thái Nguyên?
   Cần đầu tư hiện đại hóa công nghệ chế biến, phát triển sản phẩm đa dạng, xây dựng thương hiệu mạnh, kiểm soát chất lượng nghiêm ngặt và thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân để tạo chuỗi giá trị bền vững.

Kết luận

• Thái Nguyên có tiềm năng lớn về diện tích và sản lượng chè, cùng điều kiện tự nhiên thuận lợi cho phát triển ngành.
• Năng lực cạnh tranh ngành chè còn hạn chế do quy mô nhỏ lẻ, công nghệ chế biến lạc hậu và thiếu kiểm soát chất lượng.
• Thị trường tiêu thụ chủ yếu là nội địa, xuất khẩu còn khiêm tốn và giá trị thấp.
• Cần quy hoạch vùng nguyên liệu, hiện đại hóa công nghệ, đa dạng hóa sản phẩm và xây dựng thương hiệu chè Thái Nguyên.
• Các chính sách hỗ trợ liên kết doanh nghiệp – nông dân và phát triển thị trường là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh ngành chè trong giai đoạn tiếp theo.

Luận văn đề xuất các bước tiếp theo trong vòng 5 năm tới nhằm thực hiện quy hoạch vùng nguyên liệu, nâng cấp công nghệ chế biến và phát triển thương hiệu, đồng thời kêu gọi sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan để phát triển ngành chè bền vững. Độc giả và các nhà hoạch định chính sách được khuyến khích áp dụng các đề xuất này để thúc đẩy ngành chè Thái Nguyên phát triển mạnh mẽ hơn trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH CHƢƠNG TRÌNH GIẢNG DẠY KINH TẾ FULBRIGHT --------------------------- MAI THU HIỀN NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH NGÀNH CHÈ Ở THÁI NGUYÊN LUẬN VĂN THẠC SỸ CHÍNH SÁCH CÔNG TP. HỒ CHÍ MINH – NĂM 2015 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH --------------------------- CHƢƠNG TRÌNH GIẢNG DẠY KINH TẾ FULBRIGHT MAI THU HIỀN NÂNG CAO NĂNG LỰC CẠNH TRANH NGÀNH CHÈ Ở THÁI NGUYÊN Chuyên ngành: Chính sách công Mã ngành: 60340402 LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH SÁCH CÔNG NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: T.S Malcolm McPherson Th.S Lê Thị Quỳnh Trâm TP. Hồ Chí Minh, năm 2015 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] -i- LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan luận văn này hoàn toàn do tôi thực hiện. Các đoạn trích dẫn và số liệu sử dụng trong luận văn đều được dẫn nguồn và có độ chính xác cao nhất trong phạm vi hiểu biết của tôi.

Luận văn này không nhất thiết phản ánh quan điểm của trường Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh hay Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright. Tác giả luận văn Mai Thu Hiền TIEU LUAN MOI download : [e-mail] -ii- LỜI CẢM ƠN Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright đã cho tôi cơ hội được học tập trong một môi trường đầy tính học thuật và mang tầm vóc quốc tế. Tôi cũng muốn gửi lời cám ơn tới các thầy cô giáo trong Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright – những người đã dẫn dắt và truyền đạt cho tôi nhiều kiến thức quý báu trong suốt thời gian học tập tại trường cũng như đã hỗ trợ tôi rất nhiều trong quá trình làm luận văn. Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành tới ThS.

Lê Thị Quỳnh Trâm và TS. Malcolm McPherson là người đã trực tiếp hướng dẫn tôi, gợi mở hướng tiếp cận đề tài, truyền đạt và hỗ trợ cho tôi thật nhiều kiến thức và thông tin để tôi có thể hoàn thành tốt luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn Hiệp hội chè Việt Nam, Tổng công ty chè Việt Nam, Công ty chè Sông Cầu… và nhiều hộ gia đình trồng chè tại Thái Nguyên đã nhiệt tình trả lời phỏng vấn, giúp tôi tìm hiểu môi trường thực tế về ngành chè ở Thái Nguyên. Xin chân thành cảm ơn các anh chị trong các cơ quan hành chính của tỉnh Thái Nguyên đã nhiệt tình giúp đỡ tôi trong quá trình thu thập số liệu và thông tin cần thiết cho đề tài.

Cuối cùng nhưng không kém phần quan trọng, con cảm ơn ba mẹ đã hỗ trợ con trong suốt thời gian qua, cảm ơn các bạn đã động viên, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và thực hiện luận văn. Hồ Chí Minh, tháng 5 năm 2015 Mai Thu Hiền. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] -iii- TÓM TẮT Chè là cây công nghiệp được trồng và sử dụng lâu đời ở Việt Nam, đồng thời cũng là một trong những sản phẩm xuất khẩu quan trọng trong nông nghiệp của nước ta. Sản xuất chè đã mang lại thu nhập đáng kể cho người lao động.

Tuy nhiên, sản xuất chè của cả nước nói chung và của Thái Nguyên nói riêng vẫn chưa tương xứng với tiềm năng sẵn có của ngành này. Kết quả phân tích cho thấy, bên cạnh những thuận lợi về điều kiện tự nhiên, lao động thì ngành chè Thái Nguyên đang phải đối mặt với nhiều khó khăn: chưa quy hoạch vùng nguyên liệu, quy mô hộ gia đình là chủ yếu nên diện tích trồng chè bị chia làm nhỏ lẻ, cơ sở sản xuất và chế biến còn lạc hậu, chất lượng chè không đồng đều làm ảnh hưởng đến giá cả, việc xây dựng thương hiệu chè chưa được làm bài bản. Đặc biệt, nhu cầu về loại đồ uống này đang có xu hướng tăng lên nhưng hoạt động xúc tiến thương mại chưa hiệu quả nên vẫn chưa khai thác hết thị trường trong nước và tiềm năng thị trường xuất khẩu bị bỏ ngỏ. Trước thực trạng đó, địa phương đã có những chính sách nhằm cải thiện quá trình trồng, sản xuất và chế biến ngành chè thông qua Đề án phát triển chè với nhiều cơ chế hỗ trợ như quy hoạch vùng chè an toàn theo tiêu chuẩn VietGap, chuyển đổi giống cây trồng, hỗ trợ kinh phí đào tạo, nâng cao trình độ nhân lực cho ngành chè.

Tuy nhiên, nhiều chính sách chưa thực sự hiệu quả khiến việc sản xuất và chế biến chè hiện nay chủ yếu vẫn do người dân tự sản tự tiêu. Để khắc phục tình trạng trên, nghiên cứu đã đưa ra năm nhóm chính sách nhằm cải thiện chất lượng và năng suất chè, nâng cao giá trị chè, xây dựng và bảo vệ thương hiệu để nâng cao tính cạnh tranh cho ngành chè của tỉnh Thái Nguyên. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] -iv- MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN .iii MỤC LỤC. iv DANH MỤC KÝ HIỆU, TỪ VIẾT TẮT.

vi DANH MỤC BẢNG BIỂU. vii DANH MỤC PHỤ LỤC .viii CHƢƠNG 1. GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI. Bối cảnh nghiên cứu.

Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu. Nguồn thông tin.

Cấu trúc luận văn:. TỔNG QUAN NGÀNH CHÈ THÁI NGUYÊN. Lịch sử phát triển ngành chè và đặc điểm cây chè. Lịch sử phát triển ngành chè.

Đặc điểm của cây chè. Phân bố vùng chè Trung du Bắc Bộ và Tây Nguyên. Vùng chè trung du Bắc Bộ. Vùng chè Tây Nguyên.

Sự hình thành cụm ngành chè ở Thái Nguyên. Tổng quan về Thái Nguyên. Cụm ngành chè ở Thái Nguyên. 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] -v- CHƢƠNG 3.

PHÂN TÍCH NĂNG LỰC CẠNH TRANH NGÀNH CHÈ. Điều kiện nhân tố đầu vào. Các điều kiện tự nhiên. Nguồn nhân lực sản xuất.

Vùng nguyên liệu chè. Các ngành công nghiệp hỗ trợ và có liên quan. Điều kiện cầu. Chiến lược kinh doanh và mức độ cạnh tranh.

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH. Khuyến nghị chính sách. 38 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 43 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] -vi- DANH MỤC KÝ HIỆU, TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Tên tiếng Anh Tên tiếng Việt Bộ NN&PTNT Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn FAO The Food and Agriculture Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Organization of the United Nations Liên hiệp quốc HACCP Hazard Analysis and Critical Hệ thống phân tích mối nguy và kiểm Control Points soát điểm tới hạn HTX Hợp tác xã ICARD Trung tâm tin học và thống kê – Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn.

ITC International Trade Centre Trung tâm thương mại quốc tế ISO International Organization for Tổ chức quốc tế về tiêu chuẩn hóa Standardization QSEAP Quality and Safety Enhancement of Nâng cao chất lượng và an toàn cho Agricultural Products sản phẩm nông nghiệp UBND Ủy ban Nhân dân Từ khóa: Năng lực cạnh tranh, chè Thái Nguyên, ngành chè, mô hình kim cương TIEU LUAN MOI download : [e-mail] -vii- DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2. Quy mô diện tích chè của hộ. So sánh giá chè xuất khẩu và trong nước. Hàm lượng Tanin trong chè Thái Nguyên và Phú Thọ.

34 DANH MỤC HÌNH Hình 1.1: Những nhân tố quyết định lợi thế cạnh tranh quốc gia. Quy trình chế biến chè. Tỷ lệ nguyên liệu doanh nghiệp thu mua. Diện tích trồng chè ở Thái Nguyên.

Cơ cấu giống chè. Sản lượng chè búp tươi (tấn). Năng suất chè năm 2013 (tấn/ha). Diện tích chè VietGap.

Mức tiêu thụ chè bình quân hàng năm tại Việt Nam (gr/người/năm). Sản lượng chè thế giới. Giá chè xuất khẩu qua các năm (đơn vị tính: USD). Sản lượng xuất khẩu.

Sản lượng nội tiêu. Mô hình kim cương. 37 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] -viii- DANH MỤC PHỤ LỤC Phụ lục 1. Xuất khẩu chè Việt Nam theo sản phẩm (HS), đơn vị tính: nghìn USD.

Diện tích, sản lượng chè sau thu hoạch trên cả nước. Năng suất chè (tấn/ha) của cả nước. Sản lượng chè sau chế biến và xuất khẩu của cả nước. Tỷ trọng thị trường xuất khẩu chè Việt Nam năm 2014.

Giống chè được trồng ở Thái Nguyên. Phân tích ma trận Swot ngành chè tại Thái Nguyên. Phiếu khảo sát Doanh nghiệp. Phiếu khảo sát hộ trồng chè.

56 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] -1- CHƢƠNG 1. GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI 1. Bối cảnh nghiên cứu Việt Nam nằm trong vùng nhiệt đới gió mùa của Đông Nam Á, nơi khí hậu cũng như đất đai rất thích hợp cho sự sinh trưởng và phát triển của cây chè. Đã từ lâu, chè không những là thức uống truyền thống mà còn mang đậm nét văn hóa giao tiếp của người Việt.

Ngày nay, chè là một trong những cây công nghiệp có thế mạnh về xuất khẩu. Chính điều đó đã giúp cho ngành chè có bước tăng trưởng đáng kể, cả về diện tích, sản lượng cũng như năng suất. (Phụ lục 2 và 3) Khi mà xu hướng tiêu thụ chè ngày càng tăng thì Việt Nam dần dần trở thành một trong những nước xuất khẩu chè lớn nhất thế giới. Theo thống kê của FAO, hiện nay, Việt Nam đứng thứ 5 trên thế giới về sản lượng xuất khẩu chè.

Tuy chè Việt Nam có hương vị thơm ngon nhưng do chất lượng không đồng đều, dây chuyền máy móc sản xuất không hiện đại nên giá bán chỉ bằng 1/2 giá chè xuất khẩu trung bình trên thế giới, và cũng thấp hơn nhiều so với hai nước Kenya và Trung Quốc. Chè được trồng nhiều trên 34 tỉnh thành nhưng tập trung chủ yếu ở 12 tỉnh (chiếm 94% diện tích cả nước). Riêng tại Thái Nguyên diện tích trồng chè chiếm 10% diện tích cả nước và sản lượng đứng thứ hai cả nước. Hàng năm, tại Việt Nam, lượng chè tiêu thụ nội địa chiếm 25 – 30% tổng sản lượng, khoảng 70% trong số đó là chè Thái Nguyên.

Theo Hiệp hội chè Việt Nam, mức tiêu thụ chè bình quân tại Việt Nam tăng 16,7% trong 3 năm qua. Còn trên thế giới, theo nghiên cứu của Công ty Global Research & Data Services thì từ năm 2008 đến 2014, tốc độ tăng trưởng trung bình của thị trường chè trên thế giới là 10%, trong đó nhu cầu toàn cầu về chè xanh chiếm 43,2%. Lại nói, Thái Nguyên là vùng đất nổi tiếng về trồng chè với sản lượng đứng thứ hai cả nước chỉ sau Lâm Đồng. Diện tích lớn, sản lượng cao nhưng về cơ bản, hoạt động sản xuất chè ở Thái Nguyên mới chỉ dừng ở mức tiêu thụ nội địa và xuất khẩu dưới dạng nguyên liệu thô nên giá trị gia tăng thấp.