CHƯƠNG I - NHỮNG VAN DE LÝ LUẬN VE PHÁT HIỆN THAM NHŨNG Ở VIỆT NAM 1. Khái quát về tham nhũng 1. Khái niệm về tham nhũng Thuật ngữ tham nhũng (corruption) bắt nguồn từ tiếng La-tinh là corrupfus, có nghĩa là lạm dụng, phá hoại hay vi phạm. Từ điển Oxford định nghĩa tham nhũng là sự bóp méo hay phá hoại tính liêm chính trong thực thi công vụ băng cách hối lội hoặc đối xử thiên vị.
Trong Từ điển Merriam Webster, tham nhũng là sự khuyến khích điều xấu băng những cách thức sai trái hoặc phi pháp. Theo Từ điển Tiếng Việt thì tham nhũng là lợi dụng quyền hành dé tham 6, nhũng nhiễu dân. Như vậy, xét chung, tham nhũng là những hành vi trái phép hoặc bat hợp pháp. Công ước của Liên hợp quốc về chống tham nhũng (United Nations Convention against Corruption - UNCAC) không đưa ra định nghĩa về tham nhũng nhưng xác định một tập hợp những hành vi được coi là tham nhũng.
Công ước Luật dân sự về chống tham nhũng của Hội đồng Châu Âu năm 1997 định nghĩa: Tham nhũng là việc đòi hỏi, gợi ý, đưa ra hoặc trực tiếp hay gián tiếp nhận của hối lộ hoặc lợi thế bất chính khác, hay triển vọng về của hối lộ hay lợi thế bất chính đó, làm ảnh hưởng đến sự thực hiện đúng đắn nhiệm vụ hoặc công việc của người nhận hối lộ hoặc nhận lợi thế bất chính hoặc triển vọng của người đưa hối lộ hay lợi thế bất chính đó[37]. Luật PCTN năm 2018 của Việt Nam định nghĩa tham nhũng là hành vi của người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn đó vì vụ lợi, trong đó: - Người có chức vụ, quyền hạn là người do bổ nhiệm, do bau cử, do tuyển dụng, do hợp đồng hoặc do một hình thức khác, có hưởng lương hoặc không hưởng lương, được giao thực hiện nhiệm vụ, công vụ nhất định và có quyền hạn nhất định trong khi thực hiện nhiệm vụ, công vụ đó. Người có chức vụ, quyền hạn bao gồm: Cán bộ, công chức, viên chức; Si quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân, viên chức quốc phòng trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân; sĩ quan, hạ sĩ quan nghiệp vụ, sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên môn kỹ thuật, công nhân công an trong cơ quan, đơn vi thuộc Công an nhân dân; Người đại diện phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp; Người giữ chức danh, chức vụ quản lý trong doanh nghiệp, tô chức; Những người khác được giao thực hiện nhiệm vụ, công vụ và có quyền hạn trong khi thực hiện nhiệm vụ, công vụ đó. - Vụ lợi là việc người có chức vụ, quyền hạn đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn nhằm đạt được lợi ích vật chất hoặc lợi ích phi vật chất không chính đáng.
Từ những phân tích trên, có thé thấy đặc điểm nổi bật của tham nhũng là hành vi lợi dụng, lạm dụng quyền hạn và vị thế để thu lợi bất chính. Đối tượng hưởng lợi không chỉ là người trực tiếp thực hiện hành vi mà bao gồm cả những chủ thể khác như người thân, đồng nghiệp, bạn bè. Tham những có thể diễn ra cả ở khu vực công và tư, mặc dù thường được chú ý hơn ở khu vực công[38]. Về bản chất, tham nhũng là hệ quả của sự tha hoá về đạo đức của những chủ thé nam giữ quyền lực.
Sự tha hoá đó được xem như là một van dé mang tính quy luật: “Quyên lực có xu hướng dẫn tới sự tha hoá, đổi bại, quyền lực độc đoán sẽ dẫn tới sự tha hoá, đồi bại tuyệt đối” [38].