CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Giới thiệu khái quát về ngân hàng thương mại. Khái niệm ngân hàng thương mại Ngân hàng thương mại là một tổ chức tín dụng kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ, tín dụng với hoạt động thường xuyên là nhận tiền gửi, sử dụng số tiền này để cho vay và cung ứng các dịch vụ thanh toán. Theo điều luật Các tổ chức tín dụng năm 2010, “Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật này nhằm mục tiêu lợi nhuận” 1.
Vai trò của ngân hàng thương mại Cùng với sự phát triển đa dạng các nghiệp vụ kinh doanh, ngân hàng ngày càng thực hiện nhiều vai trò mới để có thể duy trì khả năng cạnh tranh và đáp ứng nhu cầu của xã hội. Các ngân hàng thương mại ngày nay có những vai trò cơ bản sau: Thứ nhất, NHTM là trung gian tài chính, thực hiện vai trò điều chuyển các khoản tiết kiệm, chủ yếu từ hộ gia đình thành vốn tín dụng cho các tổ chức kinh doanh và các thành phần kinh tế khác. Thứ hai, NHTM giữ vai trò là trung gian thanh toán, thay mặt khách hàng thực hiện các giao dịch mua bán hàng hóa và dịch vụ của họ. Thứ ba, NHTM giữ vai trò là người bão lãnh, cam kết trả nợ cho khách hàng khi khách hàng mất khả năng thanh toán.
Thứ tư, NHTM giữ vai trò đại lý, thay mặt khách hàng quản lý và bảo vệ tài sản của họ, phát hành hoặc mua lại chứng khoán,… Thứ năm, NHTM là chủ thể thực hiện các chính sách kinh tế của Chính phủ, góp phần điều tiết sự tăng trưởng kinh tế và theo đuổi mục tiêu xã hội.Việc hoạch định chính sách tiền tệ thuộc về ngân hàng trung ương. Để thực thi chính sách tiền tệ, ngân hàng trung ương phải sử dụng các công cụ như lãi suất, dự trữ bắt buộc, SVTH: Võ Thùy Dung Lớp :K46H5 Luan van Khóa luận tốt nghiệp 5 Khoa Tài chính – Ngân Hàng nghiệp vụ thị trường mở,… Chính các ngân hàng thương mại là chủ thêt chịu sự tác động trực tiếp của các công cụ này. Thứ sáu, NHTM là cầu nối cho việc phát triển kinh tế đối ngoại giữa các quốc gia. Với xu hướng phát triển của nền kinh tế là mở cửa, hội nhập vào cộng đồng kinh tế khu vực và toàn thế giới.
Thông qua các nghiệp vụ tài trợ xuất nhập khẩu, quan hệ thanh toán với các tổ chức tài chính, ngân hàng và doanh nghiệp quốc tế, ngân hàng giúp cho việc thanh toán, trao đổi mua bán được diễn ra nhanh chóng, thuận tiện, an toàn và có hiệu quả. Qua đó NHTM giúp mở rộng quan hệ giao lưu kinh tế giữa các quốc gia. Các hoạt động cơ bản của ngân hàng thương mại. Hoạt động cơ bản của ngân hàng thương mại là việc kinh doanh, cung ứng thường xuyên một hoặc một số các nghiệp vụ nhận tiền gửi, cấp tín dụng và cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản.
Nhận tiền gửi là hoạt động nhận tiền của tổ chức, cá nhân dưới hình thức tiền gửi không kỳ hạn, tiền gửi có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm, phát hành chứng chỉ tiền gửi, kỳ phiếu, tín phiếu và các hình thức nhận tiền gửi khác theo nguyên tắc có hoàn trả đầy đủ tiền gốc, lãi cho người gửi tiền theo thỏa thuận. Cấp tín dụng là việc thỏa thuận để tổ chức, cá nhân sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả bằng nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác. Cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản là việc cung ứng phương tiện thanh toán; thực hiện dịch vụ thanh toán séc, lệnh chi, ủy nhiệm chi, nhờ thu, ủy nhiệm thu, thẻ ngân hàng, thư tín dụng và các dịch vụ thanh toán khác cho khách hàng thông qua tài khoản của khách hàng. SVTH: Võ Thùy Dung Lớp :K46H5 Luan van Khóa luận tốt nghiệp 6 Khoa Tài chính – Ngân Hàng 1.
Khái quát về hoạt động cho vay đối với khách hàng cá nhân của NHTM 1. Một số khái niệm cơ bản liên quan đến hoạt động cho vay khách hàng cá nhân 1. Khái niệm cho vay “Cho vay là một hình thức cấp tín dụng giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời hạn nhất định theo thõa thuận với nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi”. Khái niệm cho vay cá nhân Cho vay cá nhân là một hình thức cấp tín dụng, theo đó ngân hàng giao cho đối tượng khách hàng cá nhân một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời gian nhất định theo thõa thuận, với nguyên tắc hoàn trả cả gốc và lãi.
Khái niệm trên được sưu tầm từ các diễn đạt kinh tế. Có thể nói đến nay chưa có khái niệm chính thức nào được các tổ chức hay ngân hàng nêu ra mà chỉ là sự mô tả. Thời hạn cho vay Là khoảng thời gian được tính từ khi khách hàng bắt đầu nhận vốn vay cho đến thời điểm trả hết nợ gốc và lãi vốn vay đã được thỏa thuận trong hợp đồng tín dụng giữa tổ chức tín dụng và khách hàng. Hạn mức tín dụng Hạn mức tín dụng là mức dư nợ vay tối đa được duy trì trong một thời hạn nhất định mà tổ chức tín dụng và khách hàng đã thõa thuận trong hợp đồng tín dụng.
SVTH: Võ Thùy Dung Lớp :K46H5 Luan van Khóa luận tốt nghiệp 7 Khoa Tài chính – Ngân Hàng 1. Lãi suất Khi sử dụng bất kỳ khoản tín dụng nào, người vay cũng phải trả thêm một phần giá trị ngoài phần vốn gốc vay ban đầu. Tỷ lệ phần trăm của phần tăng này so với phần vốn ban đầu được gọi là lãi suất. Hợp đồng tín dụng Hợp đồng tín dụng chính là sự thõa thuận bằng văn bản giữa tổ chức tín dụng (bên cho vay) với tổ chức, cá nhân có đủ điều kiện do luật định, theo đó tổ chức tín dụng thõa thuận ứng trước một số tiền cho bên vay sử dụng trong một thời hạn nhất định, với điều kiện có hoàn gốc và lãi.
(Theo giáo trình luật ngân hàng Việt Nam, NXB công an nhân dân, 2007. Đặc điểm, vai trò của hoạt động cho vay đối với khách hàng cá nhân của NHTM 1. Đặc điểm Hoạt động cho vay khách hàng cá nhân của các ngân hàng thương mại có những đặc điểm cơ bản sau: Chủ thể đi vay là cá nhân và các hộ gia đình. Quy mô khoản vay: hầu hết các khoản cho vay này có quy mô nhỏ.
Mục đích cho vay: nhằm phục vụ nhu cầu tiêu dùng hoặc sản xuất kinh doanh nhỏ của cá nhân, hộ gia đình. Lãi suất cho vay: Lãi suất cho vay thường cao hơn lãi suất các khoản cho vay với tổ chức doanh nghiệp cùng kỳ. Hạn mức cho vay khách hàng cá nhân: là số tiền tối đa mà ngân hàng cho khách hàng vay, được tính toán dựa trên phương án sử dụng vốn vay của người vay. Vai trò Cho vay cá nhân vừa có vai trò đối với ngân hàng, khách hàng và nền kinh tế: Đối với bản thân ngân hàng thường thương mại: Đối với hầu hết các ngân hàng, khoản mục cho vay đem lại nguồn thu nhập lớn cho ngân hàng, gia tăng thị phần kinh doanh.
Khi khoản vay cho khách hàng cá nhân tăng thì mức thúc đẩy SVTH: Võ Thùy Dung Lớp :K46H5 Luan van Khóa luận tốt nghiệp 8 Khoa Tài chính – Ngân Hàng phát triển các dịch vụ ngân hàng khác cho vay khách hàng cá nhân như: huy động vốn, thanh toán, lưu ký,. của các cá nhân tại ngân hàng. Đối với các khách hàng và đối với nền kinh tế: Thông qua hoạt động cho vay, NHTM đã giúp cho quá trình sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp được liên tục và ổn định, góp phần vào sự ổn định của nền kinh tế. Không chỉ có thế hoạt động cho vay còn nâng cao mức sống các tầng lớp dân cư và cả cộng đồng.
Chính vì thế mà hoạt động cho vay của ngân hàng có mối quan hệ mật thiết với tình hình phát triển kinh tế tại khu vực ngân hàng phục vụ, bởi vì cho vay thúc đẩy sự tăng trưởng của các doanh nghiệp, tạo ra sức sống cho nền kinh tế. Hơn nữa, thông qua các khoản cho vay của ngân hành, thị trường sẽ có thêm thông tin về chất lượng tín dụng của từng khách hàng và nhờ đó giúp cho họ có khả năng nhận thêm các khoản tín dụng mới từ các nguồn khác với chi phí thấp hơn. Phân loại cho vay đối với khách hàng cá nhân Có nhiều loại cho vay khác nhau tùy theo các tiêu thức nghiên cứu.1 Căn cứ theo mục đích vay Theo tiêu thức này, cho vay được chia thành: Cho vay đối với khách hàng cá nhân nhằm phục vụ mục đích cư trú là các khoản vay nhằm phục vụ nhu cầu xây dựng, mua sắm hoặc cải tạo nhà ở của cá nhân, hộ gia đình. Đặc điểm của khoản vay này là thời gian và quy mô vay lớn.
Cho vay đối với khách hàng cá nhân nhằm phục vụ mục đích tiêu dùng là các khoản vay để đáp ứng chi tiêu và mua sắm tiện nghi sinh hoạt, du lịch, học hành, giải trí,… nhằm nâng cao đời sống dân cư. Đặc điểm của khoản vay là quy mô nhỏ, thời gian ngắn, rủi ro thấp hơn cho vay phục vụ mục đích cư trú. Cho vay đối với khách hàng cá nhân nhằm phục vụ mục đích sản xuất kinh doanh là các khoản cho vay nhằm bổ sung vốn thiếu hụt trong hoạt động sản xuất kinh doanh của cá nhân, hộ gia đình,… Đặc điểm của các khoản cho vay này là số lượng khách hàng có nhu cầu thường rất lớn nhưng doanh số cho vay không cao, rủi ro khoản cho vay này rất cao, có khả năng rủi ro đạo đức gồm: cho vay tiểu thương và cho vay nông nghiệp. SVTH: Võ Thùy Dung Lớp :K46H5 Luan van Khóa luận tốt nghiệp 9 Khoa Tài chính – Ngân Hàng 1.
Căn cứ vào phương thức hoàn trả Theo tiêu thức này, cho vay gồm 3 loại: Cho vay đối với khách hàng cá nhân trả một lần khi đáo hạn là các khoản vay ngắn hạn của cá nhân và hộ gia đình để đáp ứng nhu cầu tiền mặt tức thời và được thanh toán một lần (cả gốc và lãi) khi khoản vay đáo hạn. Cho vay trả góp là khoản cho vay ngắn hạn hoặc dài hạn được thanh toán làm nhiều lần liên tiếp định kỳ (thường theo tháng hoặc quý).