CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CHO VAY KHÁCH HÀNG CÁ NHÂN MUA NHÀ Ở HÌNH THÀNH TRONG TƯƠNG LAI CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Hoạt động cho vay KHCN mua nhà ở hình thành trong tương lai của Ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại Cho vay là một trong những chức năng quan trọng của NHTM. Cụ thể, cho vay là một hình thức tín dụng, qua đó ngân hàng cho khách hàng vay một lượng tiền nhất định để mua hàng hóa hay dịch vụ với cam kết khác hàng phải hoàn trả cả gốc và lãi trong khoảng thời gian xác định. Theo Luật các Tổ chức tín dụng (Luật số: 47/2010/QH12) ngày 16/06/2010 “Cho vay là hình thức cấp tín dụng, theo đó bên cho vay giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong một thời gian nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi.” Như vậy, cho vay là hoạt động nghiệp vụ cơ bản của các NHTM và thường đem lại thu nhập lớn trong cơ cấu thu nhập hàng năm cả các ngân hàng.2 Khái niệm cho vay KHCN mua nhà ở hình thành trong tương lai của Ngân hàng thương mại Theo Luật nhà ở (Luật số: 65/2014/QH13) ngày 25/11/2014 có quy định một số khái niệm có liên quan đến nhà ở hình thành trong tương lai như sau: Nhà ở: “là công trình xây dựng với mục đích để ở và phục vụ các nhu cầu sinh hoạt của hộ gia đình, cá nhân”. Nhà ở hình thành trong tương lai: “là nhà ở đang trong quá trình đầu tư xây dựng và chưa được nghiệm thu đưa vào sử dụng” Nhà chung cư: “là nhà có từ 2 tầng trở lên, có nhiều căn hộ, có lối đi, cầu thang chung, có phần sở hữu riêng, phần sở hữu chung và hệ thống công trình hạ tầng sử dụng chung cho các hộ gia đình, cá nhân, tổ chức, bao gồm nhà chung cư 9 được xây dựng với mục đích để ở và nhà chung cư được xây dựng có mục đích sử dụng hỗn hợp để ở và kinh doanh”.
Dự án đầu tư xây dựng nhà ở: “là tổng hợp các đề xuất có liên quan đến việc sử dụng vốn để xây dựng mới nhà ở, các công trình hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội phục vụ nhu cầu ở hoặc để cải tạo, sửa chữa nhà ở trên một địa điểm nhất định.” Cho vay KHCN mua nhà ở hình thành trong tương lai là một hình thức cho vay được thực hiện trên cơ sở hợp đồng tín dụng giữa ngân hàng và khách hàng là các cá nhân với mục đích là mua nhà ở hình thành trong tương lai tại các dự án nhà chung cư hoặc tòa nhà hỗn hợp có mục đích để ở, trong đó khách hàng có trách nhiệm hoàn trả đầy đủ cả gốc và lãi theo quy định trong hợp đồng tín dụng. Trong hoạt động cho vay nhà ở hình thành trong tương có những khái niệm liên quan, cụ thể như sau: Chủ đầu tư: là tố chức, cá nhân sở hữu vốn hoặc người được giao quản lý, sử dụng vốn đề thực hiện dự án phù hợp với quy định của pháp luật. Quyền tài sản: là quyền trị giá được bằng tiền, bao gồm quyền tài sản đối với đối tượng quyền sở hữu trí tuệ, quyền sử dụng đất và các quyền tài sản khác. Hợp đồng mua bán: là văn bản được ký giữa Bên mua và Bên bán về việc mua bán nhà ở theo quy định của pháp luật.
Văn bản chuyển nhượng hợp đồng mua bán: là văn bản được ký kết giữa Bên chuyển nhượng và Bên nhận chuyển nhượng về việc nhận chuyển nhượng lại Hợp đồng mua bán theo quy định của pháp luật.2 Đặc điểm cho vay KHCN mua nhà ở hình thành trong tương lai của Ngân hàng thương mại Thứ nhất, quy mô các khoản vay thường nhỏ nhưng số lượng các món vay này lại lớn. Điều này xuất phát từ việc đối tượng vay là cá nhân với mục đích chính là vay mua nhà để ở do đó quy mô các khoản vay không lớn. Do các món vay có giá trị nhỏ, nên chi phí tổ chức cho vay cao, đây là một trong những nguyên nhân khiến cho lãi suất cho vay KHCN mua nhà ở hình thành trong tương 10 lai cao hơn lãi suất cho vay thương mại hay công nghiệp. Thứ hai, cho vay cá nhân mua nhà ở hình thành trong tương lai tiềm ẩn nhiều rủi ro.
Các khoản vay này không những chịu rủi ro của các nhân tố khách quan mà còn chịu rủi ro xuất phát từ bản thân khách hàng như điều kiện tài chính của các cá nhân có thể thay đổi bất lợi rất nhanh do bệnh tật, tai nạn, thất nghiệp hay do các bi kịch gia đình. Mặt khác, rủi ro đến chính từ những căn nhà mà khách hàng mua khi những dự án đó chậm tiến độ, chủ đầu tư không đủ năng lực thi công xây dựng, hoặc mua nhà không đúng với những gì được quảng cáo ban đầu. Điều này ảnh hưởng trực tiếp tới chất lượng khoản vay của ngân hàng vì hầu như các ngân hàng sẽ nhận tài sản là chính căn hộ khách hàng mua để làm tài sản bảo đảm cho khoản vay của khách hàng. Thứ ba, nhu cầu vay mua nhà ở hình thành trong tương lai của khách hàng thường phụ thuộc vào chu kỳ kinh tế.
Khi kinh tế tăng trưởng, người dân thường lạc quan hơn về thu nhập trong tương lai nên có xu hướng tăng chi tiêu cho tiêu dùng, kích thích tín dụng cho vay KHCN mua nhà ở hình thành trong tương lai tăng trưởng. Khi kinh tế suy thoái, thu nhập của người dân giảm, họ bi quan lo lắng về nguy cơ thất nghiệp nên có xu hướng tiết kiệm, chi tiêu ít hơn…. Khiến cho tín dụng cho vay KHCN mua nhà ở hình thành trong tương lai giảm xuống. Thứ tư, chất lượng thông tin về thu nhập của khách hàng thường không cao.
Bởi vì, các công ty muốn vay ngân hàng thường phải cung cấp các báo cáo tài chính và những báo cáo này thường phải được kiểm toán bởi các đơn vị kiểm toán được cấp phép, trong khi đó những thông tin tài chính của khách hàng cá nhân rất khó kiểm chứng như những khách hàng kinh doanh tự do, hoặc tự kinh doanh nhưng sổ sách ghi chép không đầy đủ… Thứ năm, mức thu nhập và trình độ học vấn có ảnh hưởng lớn tới nhu cầu vay vốn của khách hàng. Mức thu nhập càng cao chi tiêu càng lớn, nên việc vay mượn được xem là một công cụ để đạt được mức sống cao hơn. Bên cạnh đó, trình độ học vấn cao làm cho thấy khoản vay của họ an toàn hơn vì họ là những người có thu nhập cao hơn và thường an toàn về nhận thức, tư cách đạo đức 11 người vay. Thứ sáu, tư cách của người vay là yếu tố khó xác định nhưng lại là yếu tố quyết định sự hoàn trả khoản vay.
Yếu tố này có thể quyết định tới việc người vay sử dụng vốn vay đúng mục đích và tư cách của khách hàng càng cao thì khả năng trả nợ sẽ càng cao. Thông thường có thể đánh giá tư cách qua việc tiếp xúc, trao đổi trực tiếp hoặc tham khảo các nguồn thông tin bên ngoài như: đồng nghiệp, bạn bè, gia đình… của người vay vốn.3 Vai trò và tầm qua trọng 1.1 Đối với nền kinh tế Thông qua việc tài trợ cho khách hàng vay mua nhà ở hình thành trong tương lai ngân hàng đã gián tiếp tài trợ cho sản xuất của các doanh nghiệp. Khi tiêu dùng được thúc đẩy thì sản xuất của các doanh nghiệp cũng sẽ phát triển, kích thích tăng trưởng kinh tế từ đó tạo công ăn việc làm và thu nhập cho người. Giảm tỷ lệ thấp nghiệp, tăng thu nhập cho người lao động từ đó giúp ổn định an sinh xã hội và kinh tế phát triển.2 Đối với khách hàng Thông qua việc cho vay KHCN mua nhà ở hình thành trong tương lai khách hàng được hưởng các tiện ích trước khi tích lũy đủ tiền, nâng cao chát lượng cuộc sống cho phép họ chi tiêu ở hiện tại và thanh toán trong tương lai, điều này đặc biệt quan trọng và có ý nghĩa đối với giới trẻ.
Tuy nhiên, người vay cần căn cứ trên nhu cầu thực tế và khả năng chi trả trong tương lai để sử dụng nguồn vốn vay hợp lý tránh quá lạm dụng đi vay sẽ ảnh hưởng đến khả năng tiết kiệm và gặp khó khăn trong tương lai.3 Đối với ngân hàng Hoạt động cho vay KHCN mua nhà ở hình thành trong tương lai là một trong những hình thức cho vay tiêu dùng hiện nay các ngân hàng đang triển khai nhằm đa dạng hóa sản phẩm dịch vụ và phân tán rủi ro và tăng thêm thu nhập cho ngân hàng. Thông qua hình thức cho vay này giúp các ngân hàng mở rộng quan hệ với khách hàng, từ đó tăng khả năng giới thiệu thêm các sản phẩm khác 12 mà ngân hàng đang triển khai như: huy động vốn, thẻ tín dụng, tài khoản thanh toán… giúp ngân hàng phát triển quy mô khách hàng và phát triển các dịch vụ ngân hàng khác từ đó góp phần làm gia tăng thu nhập cho ngân hàng.4 Quy trình cho vay của Ngân hàng thương mại Quy trình cho vay của ngân hàng là các bước theo một trình tự xác định từ khi tiếp nhận nhu cầu vay vốn tới người vay cho đến khi thanh lý hợp đồng tín dụng với mục đích là nhằm đảm bảo an toàn và hiệu quả trong hoạt động cho vay của ngân hàng. Các bước trong quy trình tín dụng có mối liên quan chặt chẽ đến nhau theo một trật tự đã được các ngân hàng sắp xếp từ trước bởi vậy việc tuân thủ quy trình này giúp giảm thiểu thời gian tác nghiệp, tăng tốc độ xử lý hồ sơ, hạn chế rủi ro từ đó giúp nâng cao chất lượng cho vay khách hàng. Quy trình tín dụng bao gồm các bước cơ bản sau: Bước 1: Lập hồ sơ vay vốn Tại bước này các cán bộ tín dụng sau khi tiếp xúc, trao đổi với khách hàng về nhu cầu vay vốn.
Căn cứ nhu cầu của khách hàng cán bộ tín dụng hướng dẫn khách hàng chuẩn bị hồ sơ theo danh mục sau: Hồ sơ về pháp lý, hồ sơ về năng lực tài chính, hồ sơ về tài sản bảo đảm, hồ sơ về mục đích sử dụng vốn và các hồ sơ khác. Bước 2: Thẩm định khoản vay Thẩm định khoản vay nhằm là cơ sở để đưa ra quyết định cho vay đối với khách hàng dựa trên việc kiểm tra, phân tích đánh giá khách hàng một cách toàn diện.