Chương 1: Cơ sở lý luận về hiệu quả cho vay bán lẻ tại các ngân hàng thương mại; Chương 2: Thực trạng phân tích hiệu quả cho vay bán lẻ tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Công thương Việt Nam - Chi nhánh Sầm Sơn; Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả cho vay bán lẻ tại Ngân hàng Thương mại cổ phần Công thương Việt Nam - Chi nhánh Sầm Sơn. 8 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HIỆU QUẢ CHO VAY BÁN LẺ TẠI CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.Hoạt động cho vay bán lẻ tại các ngân hàng thƣơng mại 1. Khái niệm và đặc điểm cho vay bán lẻ của ngân hàng thương mại 1. Khái niệm Theo Nguyễn Văn Tiến (2013): “Ngân hàng thương mại là một tổ chức kinh tế hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh tiền tệ, cung cấp các dịch vụ tài chính đa dạng nhưng nghiệp vụ cơ bản là nhận tiền gửi, cho vay và cung ứng các dịch vụ ngân hàng”.
Hoạt động cho vay là một phần của hoạt động tín dụng Ngân hàng. Hoạt động này ra đời từ buổi đầu của Ngân hàng và đã trở thành một trong hai nhiệm vụ cư bản của ngân hàng. Đây cũng là nghiệp vụ kinh doanh chủ yếu của ngân hàng bởi vì chỉ có lãi cho vay mới bù đắp lại các chi phí phát sinh của ngân hàng như chi phí quản lý, chi phí dự trữ…thực tế trong quá trình phát triển của ngân hàng cho thấy lợi nhuận từ các khoản cho vay chiếm phần lớn thu nhập của ngân hàng. Theo Luật các Tổ chức tín dụng (2017): Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao hoặc cam kết cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong thời gian nhất định theo thoả thuận với nguyên tắc có hoản trả cả gốc và lãi.
Trên cơ sở định nghĩa: “cho vay của ngân hàng” nêu trên, thì hiện nay cũng có nhiều quan điểm được đưa ra về định nghĩa về cho vay bán lẻ, cụ thể: Theo Nguyễn Văn Tiến (2013): “cho vay bán lẻ là những hình thức cho vay trực tiếp đến các người vay cuối cùng, chủ yếu là cá nhân, hộ gia đình và các doanh nghiệp nhỏ và vừa” Theo Luật các Tổ chức tín dụng 2017 thì “cho vay bán lẻ là việc cấp tín dụng cho khách hàng bán lẻ bằng các nghiệp vụ cho vay, chiết khấu, bảo lãnh và các nghiệp vụ khác. Mà “khách hàng bán lẻ” hay “khách hàng” là các cá nhân (cá nhân Việt Nam và cá nhân nước ngoài), hộ gia đình, hộ kinh doanh có nhu cầu sử 9 dụng sản phẩm tín dụng bán lẻ của NHTM. Tóm lại, kết hợp các quan điểm trên và trong phạm vi nghiên cứu của luận văn này, đối tượng khách hàng bán lẻ bao gồm có cá nhân và hộ gia đình có giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh hộ kinh doanh cá thể, vì vậy: cho vay bán lẻ là hình thức tín dụng mà trong đó NHTM đóng vai trò là người chuyển nhượng quyền sử dụng vốn của mình cho khách hàng cá nhân hoặc hộ gia đình sử dụng trong một thời hạn nhất định phải hoàn trả cả gốc và lãi với mục đích phục vụ đời sống hoặc phục vụ sản xuất kinh doanh. Đặc điểm của cho vay bán lẻ - Thứ nhất, quy mô món vay nhỏ nhưng số lượng món vay lớn Đối tượng của các khoản cho vay bán lẻ là các cá nhân và hộ gia đình.
Nhu cầu vay của cá nhân và hộ gia đình chủ yếu phụ thuộc vào thu nhập của họ, đối với cho vay hộ gia đình do hoạt động sản xuất kinh doanh ở quy mô nhỏ nên nhu cầu vay vốn phục vụ sản xuất kinh doanh không lớn, bên cạnh đó do những yêu cầu về hạn chế rủi ro mà ngân hàng thường không cho vay với số tiền lớn đối với khách hàng có mục đích tiêu dùng, nhất là đối với trường hợp vay không có tài sản đảm bảo. Tuy nhiên tổng số lượng các khoản cho vay bán lẻ lại lớn bởi vì nhu cầu vay tiêu dùng ngày càng tăng một cách thường xuyên, liên tục và do nền kinh tế thị trường ngày càng phát triển nên nhu cầu mở cửa hàng phục vụ kinh doanh ngày cao và nhu cầu tiêu dùng phục vụ sinh hoạt ngày càng nhiều. -Thứ hai: nhu cầu của khách hàng vay bán lẻ phụ thuộc vào chu kỳ kinh tế Chu kỳ kinh tế ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động sản xuất kinh doanh trong nền kinh tế. Khi nền kinh tế phát triển mở rộng thì thu nhập của người dân tăng lên, nhu cầu mua sắm cũng tăng.
Do sức cầu tăng nên các doanh nghiệp sẽ sản xuất và bán được nhiều sản phẩm dịch vụ hơn. Vì thế nên nhu cầu vay vốn để mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp cũng trở nên cần thiết hơn. Ngược lại khi nền kinh tế thu hẹp thì mức cầu trong nền kinh tế giảm mạnh, các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh không tiêu thụ được sản phẩm hàng hóa,bị ứ đọng vốn nên tất yếu là không cần vay thêm của ngân hàng. 10 Không chỉ cho vay sản xuất kinh doanh phụ thuộc vào chu kỳ kinh tế mà cho vay tiêu dùng cũng phụ thuộc nhiều vào biến động của nền kinh tế.
Trong thời kỳ kinh tế mở rộng thì thu nhập của người dân được nâng cao, họ cảm thấy lạc quan về tương lai nên họ muốn nâng mức sống, mức hưởng thụ của mình lên. Vì thế trong thời kỳ này các khoản cho vay bán lẻ có xu hướng tăng lên. Ngược lại trong thời kỳ nền kinh tế thu hẹp thì người dân cảm thấy không tin tưởng vào một tương lai ổn định phát triển nên không dám mạo hiểm vay mượn từ ngân hàng. - Thứ ba, cho vay bán lẻ mang lại lợi nhuận cao Lãi suất cho vay bán lẻ thường cao hơn lãi suất các khoản cho vay khác của ngân hàng, do quy mô của các món vay nhỏ nhưng số lượng các khoản vay lại lớn, số lượng khách hàng đông nên ngân hàng phải mất nhiều thời gian và sử dụng một đội ngũ nhân viên khá đông cho công việc cho vay, từ khâu tiếp khách hàng, nhận hồ sơ, thẩm định khách hàng, giải ngân, theo dõi khách hàng cho đến việc thu hồi nợ.
Vì thế, chi phí của ngân hàng gồm cả chi phí về thời gian và nhân lực cho việc phục vụ cho vay tiêu dùng là không nhỏ. Lãi suất cho vay bán lẻ cao nên tỷ lệ lợi nhuận từ cho vay bán lẻ trên một đồng vốn cho vay thường cao hơn các hình thức tín dụng khác. Mặt khác số lượng các mónvay lớn nên lợi nhuận thu được từ hoạt động cho vay bán lẻ là rất đáng kể trong tổng lợi nhuận từ hoạt động cho vay. Chính nguồn lợi nhuận lớn đó đã thúc đẩy các ngân hàng đẩy mạnh phát triển hoạt động cho vay bán lẻ.
-Thứ tư, rủi ro cao nhưng phân tán được rủi ro Xuất phát từ khách hàng vay vốn có thể có sự biến động về tình hình tài chính, tình trạng sức khỏe, công việc dẫn đến mất khả năng chi trả hay khi khách hàng cố tình không chịu trả nợ,. Ngoài ra, để có được khoản vay, nhiều khách hàng đã tìm cách dấu thông tin về tình hình sức khỏe và công việc tương lai của mình nên ngân hàng dễ gặp phải rủi ro đạo đức khi cho vay, gây tổn thất cho ngân hàng. Cho vay bán lẻ được đánh giá là tài sản rủi ro nhất trong danh mục tài sản của ngân hàng. Tuy nhiên mỗi giao dịch cho vay bán lẻ thường có giá trị nhỏ nên mức ảnh hưởng của các khoản vay này cũng không lớn đối với hoạt động tổng thể của 11 ngân hàng.
Số lượng khách hàng lớn nên rủi ro được phân tán cho nhiều người. - Thứ năm, chi phí cho vay bán lẻ lớn hơn mức bình quân Chi phí cho vay bán lẻ lớn hơn mức bình quân, do các khoản vay nhỏ, lẻ, lượng khách hàng lớn nên chi phí quản lý, chi phí hoạt động lớn; do nhu cầu sử dụng nguồn trung hạn cao nên chi phí vốn cao. Vai trò của cho vay bán lẻ của ngân hàng thương mại Có thể nói rằng hầu hết các chủ thể trong nền kinh tế, dù là trực tiếp hay gián tiếp cũng đều được hưởng những lợi ích do hoạt động của ngân hàng mang lại. Hoạt động cho vay bán lẻ cũng không là ngoại lệ khi có những vai trò sau đây: - Đối với nền kinh tế + Góp phần tạo sự năng động cho các thành phần kinh tế Cho vay bán lẻ là kênh hỗ trợ vốn để dân chúng trang trải các chi phí phát sinh trong cuộc sống từ thỏa mãn nhu cầu thiết yếu cho đến nhu cầu xa xỉ với chi phí đắt đỏ, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống.
Để có thể đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của khách hàng, buộc các thành phần kinh tế phải đẩy mạnh sản xuất, do đó tạo nhiều công ăn việc làm, tạo ra những khác biệt tích cực giúp tăng khả năng cạnh tranh trước các đối thủ trong và ngoài nước trong thời kỳ hội nhập. + Góp phần tạo sự ổn định về mặt xã hội Là một phần của tín dụng nói chung, cho vay bán lẻ cũng có vai trò tích cực đối với xã hội. Cho vay bán lẻ góp phần khai thác triệt để các nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội rồi lưu thông các nguồn vốn này một cách trôi chảy và hiệu quả, từ nơi thừa vốn đến nơi thiếu vốn, từ nơi hiệu quả thấp đến nơi hiệu quả cao. Cho vay bán lẻ giúp kích cầu trong nền kinh tế, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn, thúc đẩy sản xuất trong nước.
Do đó thu hút nhiều lực lượng lao động tham gia xây dựng, sản xuất tạo công ăn việc làm, hướng đến các mục tiêu xã hội như xóa đói, giảm nghèo, tăng thu nhập, giảm tệ nạn xã hội góp phần ổn định trật tự xã hội. Cho vay bán lẻ góp phần đẩy lùi tệ nạn tín dụng đen, tín dụng nặng lãi ở nhiều nơi: kênh tín dụng bán lẻ được khai thông giúp các khách hàng cá nhân, hộ gia đình, hộ kinh doanh dễ dàng tiếp cận nguồn vốn ngân hàng có lãi suất hợp lý, từ 12 đó hạn chế nạn cho vay nặng lãi ở nhiều nơi. - Đối với ngân hàng + Góp phần nâng cao thương hiệu cho ngân hàng Do có đối tượng khách hàng rất rộng nên việc phát triển cho vay bán lẻ sẽ giúp hình ảnh thương hiệu của ngân hàng được phổ biến rộng khắp.