Chương 1 CĂN CỨ XÂY DỰNG ĐỀ ÁN 4 1. Cơ sở lý thuyết về chất lượng cho vay khách hàng cá nhân của ngân hàng thương mại 1. Khái quát về cho vay khách hàng cá nhân của ngân hàng thương mại 1. Khái niệm cho vay khách hàng cá nhân Theo Nguyễn Văn Tiến (2024) “Cho vay là một dịch vụ của NHTM, trong đó, NHTM là người chuyển giao quyền sử dụng một khoản tiền nhất định cho các khách hàng của mình.
Các khách hàng có trách nhiệm hoàn trả gốc, lãi của khoản vay đó cho ngân hàng vào một thời điểm nhất định được quy định trong hợp đồng cho vay”. Trong nền kinh tế hiện nay có rất nhiều chủ thể vay vốn của các NHTM, tuy nhiên, để thuận lợi cho việc theo dõi và quản lý, các NHTM thường chia khách hàng ra làm hai nhóm chính là các KHCN và khách hàng là doanh nghiệp và tổ chức. Hiện nay, KHCN là những đối tượng được các NHTM quan tâm và tìm mọi cách để phát triển. Trong phạm vi hoạt động của NHTM thì KHCN thường được phân loại bao gồm các cá nhân, hộ gia đình sử dụng các dịch vụ của NHTM.
Theo Tô Ngọc Hưng (2022): “cho vay KHCN là hình thức cho vay mà ngân hàng chuyển nhượng quyền sở hữu vốn cho khách hàng là cá nhân hoặc hộ gia đình với mục đích tiêu dùng và hoạt động sản xuất kinh doanh nhỏ của cá nhân và hộ gia đình đó với những điều kiện nhất định được thỏa thuận trong hợp đồng” Khách hàng cá nhân là tất cả các cá nhân có năng lực pháp luật dân sự, năng lực hành vi dân sự và chịu trách nhiệm theo quy định trước pháp luật. Các đối tượng yêu cầu vay vốn thường được sử dụng với mục đích mua nhà, vay kinh doanh, vay mua xe… 1. Đặc điểm cho vay khách hàng cá nhân Mặc dù hoạt động cho vay KHCN là một kênh kinh doanh tiềm năng, nhưng việc triển khai cho vay trên phân khúc khách hàng này không đơn giản vì hoạt động này có những đặc trưng riêng biệt. Mục đích cho vay: các cá nhân, hộ gia đình thường có nhu cầu sử dụng vốn vào mục đích tiêu dùng hoặc sản xuất kinh doanh.
Tuy nhiên, nhu cầu vay vốn của KHCN chịu sự ảnh hưởng lớn bởi môi trường kinh tế, văn hóa, xã hội và cả địa lý. 5 Tại các vùng miền khác nhau thì nhu cầu vay vốn của KHCN cũng khác nhau tùy thuộc và tình hình kinh tế và thói quen tiêu dùng của dân cư vùng miền đó. Quy mô và số lượng khoản vay: hoạt động cho vay KHCN thường có đặc điểm là quy mô nhỏ và số lượng nhiều. Các khoản vay này thường có quy mô nhỏ vì hoạt động kinh doanh của các cá nhân, hộ gia đình thường nhỏ lẻ, năng lực kinh doanh gặp nhiều hạn chế.
Ngoài ra số tiền cho vay hai mục đích này đều bị giới hạn bởi những điều kiện từ phía NHTM như điều kiện pháp lý người vay, khả năng trả nợ vay, giá trị tài sản đảm bảo… Số lượng khoản vay nhiều do hai nguyên nhân là số lượng khách hàng đông do đối tượng của loại hình cho vay này là mọi cá nhân, hộ gia đình thuộc mọi tầng lớp trong xã hội và nhu cầu cho vay phong phú, đa dạng. Chi phí cho các khoản vay: do KHCN có số lượng nhiều, phân tán rộng nên việc cho vay, duy trì, quản lý và mở rộng cho vay KHCN thường tốn kém nhiều chi phí hơn. Rủi ro trong cho vay khách hàng cá nhân: cho vay KHCN có hai rủi ro cơ bản là rủi ro về phía khách hàng và rủi ro tác nghiệp của NHTM. Do đặc điểm của loại hình cho vay KHCN thường có số lượng nhiều và quy mô nhỏ, vì vậy để đáp ứng tối đa nhu cầu khách hàng nhằm nâng cao kết quả công việc đòi hỏi sự phục vụ nhanh chóng của Cán bộ tín dụng (CBTD).
Do đó, trong quá trình thẩm định hồ sơ tín dụng, CBTD thường hay chủ quan, thậm chí lợi dụng sự lỏng lẻo trong khâu quản lý để lừa đảo chiếm đoạt tài sản của khách hàng, hoặc thông đồng với khách hàng gây ra những tổn thất cho ngân hàng. Rủi ro này còn tăng lên đối với cho vay tín chấp, do NHTM cho vay trên cơ sở thẩm định uy tín của khách hàng mà không có biện pháp đảm bảo bằng tài sản. Trong trường hợp đó, nếu khách hàng thực sự không có khả năng trả nợ hoặc không có ý chí trả nợ trong khi việc quản lý thông tin về sự thay đổi nơi cư trú, công việc của khách hàng là một điều không dễ dàng. Từ đó sẽ rất khó khăn cho NHTM trong quá trình xử lý khoản vay để thu hồi nợ.
Lãi suất cho vay: Từ các đặc điểm và rủi ro của hoạt động cho vay KHCN, nên lãi suất cho vay KHCN thường cao hơn lãi suất các khoản vay khác của NHTM. Các hình thức cho vay khách hàng cá nhân KHCN thường vay các khoản nhỏ lẻ nhằm mục đích sản xuất, tiêu dùng, cho vay KHCN thường được phân thành các loại theo các tiêu thức như sau: a. Phân loại theo thời hạn khoản vay Tín dụng ngắn hạn: Là khoản tín dụng dưới 1 năm và được sử dụng để bổ sung sự thiếu hụt tạm thời vốn lưu động của KH nhằm mục đích sinh hoạt của gia đình. Tín dụng trung hạn: Là khoản tín dụng có thời hạn 1-3 năm, thường để cung cấp, mua tài sản cố định, phục vụ cho nhu cầu sản xuất và kinh doanh có giá trị cao của hộ gia đình.
Tín dụng dài hạn: Là khoản tín dụng có thời hạn 3 năm trở lên, nhằm đáp ứng nhu cầu của hộ gia đình như sản xuất lớn, mua nhà ở có giá trị cao. Phân loại theo mục đích sử dụng vốn Tín dụng tiêu dùng: Là hình thức dành cho cá nhân có nhu cầu mua sắm tài sản phục vụ cho sinh hoạt gia đình. Tín dụng cho sản xuất kinh doanh: Là loại tín dụng dành cho những cơ sở sản xuất, kinh doanh nhằm mục đích hỗ trợ thúc đẩy sản xuất kinh doanh như mua sắm thiết bị máy móc, cung cấp vốn lưu động. Phân loại theo tài sản đảm bảo Tín dụng có tài sản đảm bảo: Là hình thức đi vay cầm cố, thế chấp tài sản đảm bảo hoặc có sự bảo lãnh bên thứ ba.
Tín dụng không có tài sản đảm bảo: hay còn gọi là tín chấp, không có tài sản đảm bảo hay sự bảo lãnh của bên thứ ba. Phân loại dựa vào hình thức tín dụng Cho vay: là việc ngân hàng cam kết cấp một khoản tiền cho khách hàng với những ràng buộc khách hàng sẽ phải hoàn trả gốc và lãi theo đúng quy định của hợp đồng tín dụng đã ký. Chiết khấu: là việc mà Ngân hàng dùng một khoản tiền tương ứng trên giấy tờ có giá mà khách hàng mang đến trừ đi khoản chi phí và lợi nhuận của Ngân hàng để mua lại giấy tờ có giá đó từ khách hàng. 7 Cho thuê tài chính: là việc mà ngân hàng cam kết mua và cho thuê lại máy móc thiết bị, phương tiện vận tải,… theo yêu cầu của khách hàng.
Trong thời gian thuê thì Ngân hàng vẫn là chủ sở hữu tài sản và khách hàng có nghĩa vụ trả tiền thuê. Bảo lãnh: là việc mà Ngân hàng cam kết sẽ thực hiện những nghĩa vụ tài chính thay cho khách hàng (bên được bảo lãnh) của mình khi khách hàng không đủ khả năng thực hiện được nghĩa vụ tài chính của mình. Vai trò của cho vay khách hàng cá nhân Cho vay KHCN có vai trò quan trọng đối với nền kinh tế, ngân hàng thương mại và với khách hàng, cụ thể: * Đối với nền kinh tế: - Cho vay KHCN là kênh hỗ trợ vốn cho dân cư giúp họ có được cuộc sống ổn định, trang trải các khoản chi phí sinh hoạt, học tập… phát sinh trong cuộc sống để thỏa mãn từ nhu cầu thiết yếu cho đến nhu cầu xa xỉ nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống. Để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của khách hàng buộc các thành phần kinh tế đẩy mạnh sản xuất, do đó tạo ra nhiều công ăn việc làm, giúp người dân an cư lạc nghiệp, ổn định và tăng trưởng kinh tế.
- Cho vay KHCN tích cực khai thác triệt để các nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội và phân bổ nguồn vốn này một cách hợp lý từ nơi thừa vốn đến nơi thiếu vốn, từ nơi có hiệu quả thấp đến nơi có hiệu quả cao. * Đối với ngân hàng thương mại: - Thông qua cho vay KHCN, ngoài việc cấp tín dụng cho khách hàng còn giúp cho ngân hàng thuận lợi trong việc bán chéo các sản phẩm các dịch vụ ngân hàng bán lẻ như: tiền gửi tiết kiệm, giao dịch thanh toán, chuyển lương qua tài khoản, phát hành và thanh toán qua thẻ, dịch vụ ngân hàng điện tử… Khả năng cung cấp các gói sản phẩm dịch vụ tài chính cá nhân đồng bộ thỏa mãn tối đa nhu cầu khách hàng sẽ tạo nét khác biệt cho ngân hàng trong cạnh tranh với đối thủ, góp phần nâng cao thương hiệu ngân hàng. - Cho vay KHCN sẽ giúp NHTM phân tán bớt rủi ro: với số lượng KHCN đông, số tiền vay ít thì khi có một khách hàng hoặc một số ít khách hàng gặp rủi ro sẽ ít gây ảnh hưởng đến tình hình hoạt động kinh doanh của ngân hàn hơn so với 8 khách hàng doanh nghiệp. * Đối với khách hàng cá nhân: Cho vay KHCN giúp cho các khách hàng linh hoạt hơn trong việc giải quyết vấn đề thỏa mãn nhu cầu của bản thân.
Thay vì phải tích lũy đủ vốn ở hiện tại để thực hiện kế hoạch của bản thân, người tiêu dùng sẽ khéo léo phối hợp giữa thoả mãn nhu cầu ở hiện tại với khả năng thanh toán ở hiện tại và tương lai. Nghĩa là họ sẽ tiêu dùng trước bằng cách lựa chọn phương án vay vốn ngân hàng rồi tích lũy và hoàn trả sau cho ngân hàng. Ngoài ra, cho vay KHCN còn là kênh các NHTM tài trợ vốn cho hoạt động sản xuất kinh doanh của các hộ gia đình giúp họ có điều kiện để mở rộng quy mô sản xuất, nâng cao khả năng cạnh tranh trong ngành. Với điều kiện cho vay đơn giản hơn đối với khách hàng doanh nghiệp, cho vay KHCN phù hợp với hình thức kinh doanh nhỏ lẻ, phù hợp với đặc tính và tập quán kinh doanh của đối tượng này.
Chất lượng cho vay khách hàng cá nhân của ngân hàng thương mại 1.