CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MỞ RỘNG HOẠT ĐỘNG TÀI TRỢ XUẤT NHẬP KHẨU TẠI CÁC NHTM 1. HOẠT ĐỘNG TÀI TRỢ XUẤT NHẬP KHẨU CỦA NHTM 1. Khái niệm tài trợ xuất nhập khẩu Tài trợ xuất nhập khẩu của ngân hàng thương mại là khoản tín dụng được cấp bởi các NHTM cho các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh XNK dưới hình thức cho vay, bảo lãnh, mở L/C, nhận cầm cố bộ chứng từ hàng nhập khẩu, chiết khấu L/C xuất… nhằm tài trợ cho các dự án, phương án, thương vụ sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp trong lĩnh vực XNK. Vốn tài trợ của các ngân hàng thường chiếm một tỷ trọng nhất định trong tổng nhu cầu vốn của dự án, phương án, thương vụ sản xuất kinh doanh mà doanh nghiệp thực hiện, phần còn lại là vốn của doanh nghiệp.
Sự ra đời và phát triển hoạt động tài trợ xuât nhập khẩu của ngân hàng thương mại Trong xu hướng phát triển kinh tế thế giới hiện nay, các nước không ngừng phát triển kinh tế đối ngoại, các quan hệ giao dịch kinh tế giữa các quốc gia được đẩy mạnh và trở nên phổ biến. Nhu cầu về thị trường tiêu thụ hàng hoá, thị trương đầu tư đang thu hút sự quan tâm đặc biệt của các doanh nghiệp XNK. Tuy nhiên, do khả năng tài chính có giới hạn mà các nhà XNK không phải lúc nào cũng có đủ vốn để thực hiện các ý tưởng, các phương án kinh doanh của mình. Ngay cả những doanh nghiệp có thực lực tài chính mạnh cũng khó tự đáp ứng nhu cầu vốn trong môi trường thương mại quốc tế phát triển không ngừng.
Từ đó nảy sinh nhu cầu được tài trợ vốn từ ngân hàng ngày càng tăng. Luan van 8 Có thể nói, sự ra đời của hoạt động tài trợ XNK là một tất yếu khách quan, gắn liền với các quan hệ mua bán ngoại thương giữa các nước với nhau. Hoạt động tài trợ XNK đóng vai trò quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của ngoại thương cũng như đối với sự phát triển kinh tế của đất nước. Cùng với sự phát triển của ngoại thương và hệ thống ngân hàng, hoạt động tài trợ XNK của ngân hàng phát triển ngày càng đa dạng và phong phú.
Hình thức đơn giản đầu tiên là các ngân hàng cho vay trực tiếp đối với các đơn vị XNK như cho vay để bổ sung vốn lưu động thu mua, chế biến, sản xuất hàng hoá xuất khẩu theo các hợp đồng được ký kết, cho vay để thanh toán các nguyên liệu hàng hoá vật tư nhập từ nước ngoài. Từ hình thức cho vay ngắn hạn là chủ yếu, các ngân hàng mở rộng cho vay trung dài hạn để tài trợ cho hoạt động sản xuất kinh doanh XNK. Ngân hàng còn thực hiện cho vay gián tiếp đứng ra bảo lãnh để vay vốn nước ngoài đối với các đơn vị XNK. Ngày nay, do trình độ kỹ thuật nghiệp vụ thanh toán ngày càng phát triển, các phương thức thanh toán quốc tế ngày càng đa dạng, nghiệp vụ tài trợ XNK phát triển dưới nhiều hình thức phục vụ tích cực và hiệu quả cho hoạt động XNK.
Đặc điểm của hoạt động xuất nhập khẩu và ảnh hưởng của nó đến hoạt động tài trợ của ngân hàng - Chủ thể tiến hành hoạt động kinh doanh XNK là các thương nhân có đăng ký kinh doanh ở các nước khác nhau nhằm đạt được mục tiêu kinh tế tối đa và các lợi ích xã hôi khác. - Hàng hoá có sự di chuyển qua biên giới giữa các quốc gia nên thời gian lưu chuyển hàng hoá trong hoạt động kinh doanh XNK dài hơn so với thời gian lưu chuyển hàng hoá trong hoạt động kinh doanh nội địa. - Hàng hoá kinh doanh XNK bao gồm nhiều loại; trong đó, xuất khẩu Luan van 9 mặt hàng có thế mạnh trong nước còn nhập khẩu mặt hàng mà trong nước không có, chưa sản xuất được hoặc sản xuất chưa đáp ứng được nhu cầu cả về số lượng, chất lượng và thị hiếu của người tiêu dùng. - Thanh toán tiền hàng XNK phức tạp, có nhiều rủi ro và chi phí lớn.
- Luật điều chỉnh kinh doanh XNK phức tạp. Trong đó, hai bên mua- bán có quốc tịch, pháp luật và tập quán kinh doanh khác nhau, do đó phải tuân thủ pháp luật, tập quán kinh doanh của từng nước và luật thương mại quốc tế. Với những đặc điểm trên, hoạt động XNK của các doanh nghiệp luôn chứa đựng nhiều rủi ro và sẽ gặp nhiều khó khăn và hạn chế nếu như chỉ có hai bên mua- bán tham gia vào thương vụ. Do đó, thực tế đòi hỏi phải có sự tham gia của NHTM với vai trò là cầu nối trung gian giữa các doanh nghiệp.
Hoạt động XNK của doanh nghiệp ngày càng phát triển thì các hình thức thanh toán cũng đa dạng và tất yếu dẫn đến sự đa dạng của các hình thức tài chính tài trợ XNK của ngân hàng. Mỗi hình thức thanh toán đòi hỏi phải có một hình thức tín dụng tài trợ XNK tương ứng phục vụ nó và đảm bảo cho nó. Vì vậy, hoạt động thanh toán XNK của doanh nghiệp mang lại tác động tích cực cho quá trình phát triển hoạt động tài trợ XNK của các NHTM. Ngoài lợi ích to lớn đó, NHTM còn có thể phát triển các mặt nghiệp vụ khác như kinh doanh ngoại tệ, tiền gửi thanh toán… Đồng thời, ngân hàng có điều kiện mở rộng hệ khách hàng giao dịch, tăng quy mô hoạt động và mở rộng thị trường kinh doanh.
Vai trò của hoạt động tài trợ xuất nhập khẩu Hoạt động tài trợ xuất nhập khẩu của ngân hàng thương mại đóng vai trò quan trọng đối với chính bản thân ngân hàng và doanh nghiệp xuất nhập khẩu. Đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu Đáp ứng nhu cầu về vốn kịp thời để thực hiện và mở rộng sản xuất kinh Luan van 10 doanh, giúp doanh nghiệp chủ động thu mua hàng đúng thời vụ và giao hàng đúng thời điểm, có điều kiện thực hiện các thương vụ lớn, qua đó nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh và khả năng cạnh tranh, phát triển ổn định và bền vững. Đối với ngân hàng thương mại Là hoạt động mang lại hiệu quả cao do giá trị tài trợ từng thương vụ lớn, kết hợp bán chéo các sản phẩm ngân hàng. Ngoài lãi suất cho vay, ngân hàng còn có cơ hội thu phí dịch vụ khi kết hợp thực hiện các giao dịch chuyển tiền thanh toán quốc tế, phí tư vấn cho khách hàng, tận dụng nguồn vốn nhàn rỗi tạm thời của doanh nghiệp với lãi suất thấp… Đồng thời, các ngân hàng còn mở rộng được quan hệ với các doanh nghiệp, các ngân hàng nước ngoài, nâng cao uy tín và vị thế của ngân hàng trên trường quốc tế.
Đối với nền kinh tế Tạo điều kiện cho hàng hoá XNK lưu thông trôi chảy, được thực hiện thường xuyên, liên tục theo yêu cầu của thị trường, đảm bảo sự ổn định cho nền kinh tế. Đồng thời, tạo công ăn việc làm cho người lao động, tăng thu thuế của các doanh nghiệp, tăng nguồn thu ngân sách, nguồn thu ngoại tệ, cải thiện cán cân thanh toán, mở rộng quan hệ ngoại thương với các nước, thúc đẩy nhanh quá trình tăng trưởng và phát triển kinh tế. Các hình thức tài trợ xuất nhập khẩu a. Tài trợ Nhâp khẩu · Cho vay theo phương thức nhờ thu Phương thức nhờ thu chỉ xảy ra trong trường hợp người mua và người bán hoàn tàn tín nhiệm lẫn nhau.
Nhà XK sau khi giao hàng thì tiến hành uỷ thác cho ngân hàng phục vụ mình thu hộ tiền bán hàng. Có hai hình thức nhờ thu: Nhờ thu trơn (Clean collection) và nhờ thu kèm chứng từ (Documentary collectin) Luan van 11 Trong nhờ thu kèm chứng từ có hai trường hợp: - Nhờ thu theo điều kiện D/P (Document against Payment): ngân hàng chỉ giao bộ chứng từ cho nhà NK sau khi họ đã nộp đủ tiền hàng và phí dịch vụ, chuyển tiền thanh toán cho nhà XK - Nhờ thu theo điều kiện D/A (Document against Acceptance): ngân hàng chỉ giao bộ chứng từ cho nhà NK sau khi họ ký tên, đóng dấu trên hối phiếu chấp nhận trả tiền cho nhà XK. Trong cả hai trường hợp, nếu nhà NK không đủ điều kiện thanh toán trong khi họ rất cần nhận số hàng nhập khẩu thì ngân hàng có thể cho vay trên cơ sở bộ chứng từ nhờ thu. · Cho vay thanh toán L/C Để thuyết phục nhà XK tin tưởng thực hiện giao hàng, nhà NK phải tìm kiếm một giải pháp nâng cao uy tín và khả năng thanh toán của mình một cách chắc chắn trước những đòi hỏi của nhà XK về các thông tin cần thiết.
Phương thức tín dụng chứng từ ra đời đáp ứng yêu cầu đó. Với L/C, nhà NK yêu cầu ngân hàng thay mặt mình cam kết thanh toán cho nhà XK trong thời hạn xác định khi các điều kiện quy định được đáp ứng hoàn toàn phù hợp. Mọi L/C đều do ngân hàng mở theo đề nghị của nhà NK. Khi đã mở L/C thì ngân hàng phải gánh chịu mọi rủi ro một khi nhà NK không có khả năng thanh toán hoặc không muốn thanh toán khi L/C đến hạn trả tiền, bởi vì L/C thể hiện sự đảm bảo thanh toán của ngân hàng đối với người được hưởng.
Vì vậy, khi nhà NK nộp đơn đề nghị ngân hàng mở L/C thì ngân hàng chắc chắn rằng nhà NK có khả năng thanh toán khi L/C đến hạn. Điều đó có nghĩa là tài khoản của khách hàng phải có số dư nhất định- đây chính là hình thức ký quỹ ngân hàng quy định khi mở L/C. Mức ký quỹ cao hay thấp còn phụ thuộc vào uy tín của khách hàng, độ ruit ro của thương vụ. Khi đến hạn thanh toán L/C với phía đối tác mà nhà NK vẫn không có đủ Luan van 12 tiền để thanh toán thì họ phải nhận nợ với ngân hàng và phải chịu lãi suất phạt lớn hơn lãi suất cho vay thông thường.
Trên cơ sở hợp đồng tín dụng khung đã được ký kết, ngân hàng sẽ cho nhà NK vay để thanh toán. Ngày nhận nợ và tính lãi của khoản cho vay này là ngày ngân hàng NK thanh toán cho ngân hàng phục vụ nhà XK (ngày đến hạn thanh toán L/C). Thông thường, khoản cho vay này có thời hạn rất ngắn, không quá 30 ngày kể từ ngày ngân hàng cho vay thanh toán bắt buộc Ngoài ra, cho vay thanh toán còn thể hiện trong trường hợp nhà NK đề nghị ngân hàng tài trợ cho lô hàng nhập. Trên cơ sở phân tích đánh giá kế hoạch và phương án của khách hàng về việc kinh doanh lô hàng nói trên, ngân hàng sẽ ra quyết định tài trợ và xác định mức ngân hàng chấp nhận tài trợ.