CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MỞ RỘNG CHO VAY TIÊU DÙNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG CHO VAY TIÊU DÙNG CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm cho vay tiêu dùng Cho vay tiêu dùng là hình thức cấp tín dụng của ngân hàng cho khách hàng là cá nhân, hộ gia đình nhằm tài trợ cho các nhu cầu chi tiêu như: Mua sắm nhà cửa, các phương tiện đi lại, trang thiết bị và các nhu cầu chi tiêu cho y tế, giáo dục… nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của các cá nhân, gia đình. CVTD là để phục vụ cho mục đích tiêu dùng, sinh hoạt của cá nhân, hộ gia đình, những người có nhu cầu nâng cao mức sống nhưng chưa có khả năng chi trả trong hiện tại.
Ngân hàng mở rộng sản phẩm cho vay tiêu dùng nhằm đáp ứng nhu cầu của khách hàng và thu được gốc hoàn trả cùng lợi nhuận từ khoản vay. Trong những năm gần đây (từ năm 2000), Cho vay tiêu dùng có xu hướng tăng lên mang lại lợi nhuận lớn cho nhiều ngân hàng. Tuy nhiên không phải ngân hàng nào cũng tích cực mở rộng hình thức cho vay này, điều này được lý giải thông qua các đặc điểm của CVTD. Đặc điểm của cho vay tiêu dùng Cho vay tiêu dùng có các đặc điểm sau: a.
Đặc điểm về khách hàng của CVTD Đối tượng của CVTD là cá nhân và hộ gia đình nên khó thu thập thông tin khách hàng. Đối với khách hàng cá nhân, hộ gia đình thông tin làm cơ sở phân tích để ngân hàng quyết định cho vay hay không?. Đó là những thông tin về nghề nghiệp, thu nhập, độ tuổi, tình trạng sức khoẻ, nơi cư trú. Những Luan van 8 thông tin này do chính khách hàng cung cấp do vậy mang tính chủ quan, một chiều, không được kiểm toán, kiểm soát như đối với khách hàng doanh nghiệp, và do đó có thể không chính xác, tiềm ẩn rủi ro cho ngân hàng.
Tuy nhiên mục đích vay nhằm phục vụ nhu cầu tiêu dùng của cá nhân, hộ gia đình. Do vậy, nguồn trả nợ của khoản vay tiêu dùng thường từ tiền lương hàng tháng, kinh doanh của khách hàng, không nhất thiết phải là kết quả của việc sử dụng vốn vay nên nguồn trả nợ thường mang tính ổn định, thường xuyên nên hầu hết các khoản vay tiêu dùng thường an toàn, ít xảy ra nợ quá hạn, đây là hình thức cho vay mà các ngân hàng cần mở rộng nhằm phân tán rủi ro từ các khoản vay thương mại. Đặc điểm về quy mô món vay Đối với cho vay tiêu dùng người ta có thể thấy một đặc điểm là số lượng khách hàng vay thì rất lớn nhưng giá trị các khoản vay thường nhỏ, đặc điểm này là do đối tượng của cho vay tiêu dùng là cá nhân và hộ gia đình chỉ để đáp ứng cho mục đích tiêu dùng khi mà tích lũy chưa đủ khả năng chi trả. Ngân hàng thường tốn nhiều thời gian, chi phí, sức lực mà khối lượng cho vay lại rất ít do đó chi phí bình quân cho một hợp đồng vay tương đối cao.
Bên cạnh đó, các khách hàng vay vốn đều có nhu cầu vay nhạy cảm theo chu kỳ kinh tế. Khi nền kinh tế có sự tăng trưởng cao và ổn định, người tiêu dùng sẽ có thái độ lạc quan hơn, họ kỳ vọng sẽ có được khoản thu nhập cao hơn trong tương lai. Do đó chi tiêu người tiêu dùng ở hiện tại được thúc đẩy, nhu cầu vay tiêu dùng của người tiêu dùng sẽ xuất hiện và tăng lên nhanh chóng. Ngược lại, khi nền kinh tế suy thoái người dân có xu thế giảm chi tiêu, không kỳ vọng nhiều vào nền kinh tế, không muốn đến ngân hàng vay vốn nữa, cho vay tiêu dùng sẽ gặp nhiều khó khăn.
Đặc điểm về lãi suất Lãi suất cho vay tiêu dùng thường cao hơn so với lãi suất các loại cho Luan van 9 vay trong các lĩnh vực khác. Ngoài ra chi phí của nó cũng thường cao hơn so với các khoản vay khác do phải bù đắp rủi ro có thể xảy ra đối với khoản vay. Cho vay tiêu dùng từ khi ra đời và phát triển đã đem lại cho các ngân hàng lợi nhuận lớn, lãi suất cho vây tiêu dùng thường được cố định chứ không thả nổi như những hình thứ tín dụng khác. Còn hiện nay, trong môi trường cạnh tranh đã buột các ngân hàng phải thay đổi, lãi suất cho vay tiêu dùng đã có sự thả nổi, nhưng đây là sự thả nổi chưa hoàn toàn.
Khi đưa ra mức lãi suất cho vay cố định đó, các ngân hàng thường phải dự tính đến yếu tố lãi suất huy động đầu vào sẽ thay đổi như thế nào để làm căn cứ đưa ra lãi suất cho vay tiêu dùng. Vì vậy lãi suất cho vay tiêu dùng không linh hoạt như các khoản cho vay kinh doanh khác. Đây cũng là yếu tố tiềm ẩn rủi ro cho ngân hàng khi lãi suất huy động tăng. Ngoài ra có thể thấy nhu cầu vay tiêu dùng của khách hàng hầu như ít co giãn với lãi suất.
Đối tượng khách hàng của cho vay tiêu dùng quan tâm trước hết là số tiền mà họ phải trả hàng tháng hơn là lãi suất mà họ phải chịu, mặc dù chính lãi suất trong hợp đồng tín dụng ảnh hưởng đến quy mô số tiền phải trả này. Vai trò của hoạt động cho vay tiêu dùng Hiện nay, cho vay tiêu dùng không những là hình thức cho vay phổ biến của ngân hàng thương mại mà còn thể hiện rõ vai trò to lớn không chỉ đối với ngân hàng mà còn đối với nền kinh tế, đối với người tiêu dùng. Đối với người tiêu dùng Cuộc sống của con người không ngừng được nâng cao làm cho nhu cầu của con người về hàng hoá tiêu dùng không dừng lại ở những mặt hàng giản đơn. Ngày nay nhu cầu của con người về những hàng hoá xa xỉ như ô tô, nhà cửa, du lịch.
Điều này đặt ra cho con người nhu cầu về nguồn tài chính đủ lớn để đáp ứng cho tất cả các nhu cầu trên. Có thể nói, chỉ có nguồn Luan van 10 tài trợ từ ngân hàng cho người tiêu dùng thông qua CVTD mới đáp ứng được những yêu cầu trên của người tiêu dùng. Mặt khác, hình thức tín dụng này còn làm tăng sự cạnh tranh của các nhà sản xuất với nhau, làm cho họ phải chú trọng hơn đến chủng loại hàng hoá, mẫu mã, chất lượng và cả giá cả của hàng hoá. Tất cả các điều này đều đem lại lợi ích cho người tiêu dùng.
Tuy nhiên, nếu lạm dụng việc đi vay để tiêu dùng thì có thể làm cho người đi vay vượt quá khả năng chi trả, giảm khả năng tiết kiệm và chi tiêu trong tương lai. Đối với nhà sản xuất Các doanh nghiệp sản xuất luôn muốn tối đa hoá lợi nhuân thu được, do vậy họ luôn tìm mọi cách để tiêu thụ hàng hoá, dịch vụ sản xuất ra. Điều này phụ thuộc hoàn toàn vào nhu cầu tiêu thụ hàng hoá của dân cư. Hiện nay nhu cầu về hàng hoá, dịch vụ của người tiêu dùng không ngừng tăng, nhưng nó lại khó có thể được thoả mãn bằng nguồn tài chính hiện có của khách hàng.
Hàng hoá không thể xếp hết vào kho chờ khi khách hàng có đủ điều kiện về tài chính được. Và nguồn tài chính từ ngân hàng tài trợ là một giải pháp tối ưu. Như vậy, CVTD của ngân hàng giúp giải quyết được sự ùn tắc trong việc tiêu thụ hàng hoá. Nguồn tín dụng này cũng giúp cho doanh nghiệp mở rộng quy mô sản xuất, tối đa hoá lợi nhuận cho doanh nghiệp.
Đối với các NHTM Với những biện pháp phòng ngừa rủi ro hiệu quả được các ngân hàng áp dụng như hiện nay như: Phân tích khách hàng, trích lập dự phòng rủi ro., thì CVTD đã đem lại nhiều lợi ích cho ngân hàng như: Thứ nhất: CVTD giúp ngân hàng mở rộng quan hệ với khách hàng, từ đó làm tăng khả năng huy động các loại tiền gửi hay các sản phẩm đi kèm khác cho ngân hàng. Thứ hai: Các sản phẩm CVTD rất đa dạng và phong phú, vì vậy mở Luan van 11 rộng CVTD tạo điều kiện cho ngân hàng đa dạng hoá hoạt động kinh doanh từ đó làm tăng lợi nhuận và phân tán rủi ro cho ngân hàng. Thứ ba: CVTD còn giúp cho đội ngủ nhân viên ngân hàng hoàn thiện kiến thức nghiệp vụ, và kỹ năng giao tiếp với khách hàng từ đó có thể làm tăng uy tín và hình ảnh của ngân hàng. Đối với nền kinh tế - xã hội Cho vay tiêu dùng có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự tăng trưởng và phát triển của nền kinh tế.
Nó được thể hiện qua một số khía cạnh như: Một là: Bằng cách hỗ trợ người tiêu dùng chi tiêu hiện tại nhưng chi trả trong tương lai, CVTD đã ‘ kích cầu ’,làm gia tăng nhu cầu về hàng hoá dịch vụ trong dân cư. Đồng thời, với sản phẩm CVTD, chất lượng cuộc sống của dân cư cũng được cải thiện và dần nâng cao. Hai là: Để đáp ứng cho nhu cầu tiêu dùng ngày một tăng lên, các nhà máy mở rộng sản xuất tạo ra nhiều sản phẩm đa dạng về mẫu mã và chủng loại. Đồng thời cũng tạo ra nhiêu công ăn việc làm cho người lao động, tăng thu nhập cho người dân, đời sống của dân cư được nâng cao.
Ba là: CVTD góp phần làm tăng tốc độ luân chuyển hàng hoá, dịch vụ, giúp cho các doanh nghiệp mở rộng sản xuất, đời sống người dân đựơc cải thiện, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế đất nước. Phân loại cho vay tiêu dùng trong ngân hàng thương mại a. Căn cứ vào mục đích sử dụng vốn của khách hàng Căn cứ vào mục đích sử dụng vốn của khách hàng, CVTD gồm 2 loại: - Cho vay tiêu dùng cư trú: Là các khoản cho vay nhằm tài trợ cho nhu cầu mua sắm, xây dưng hoặc/ và cải tạo nhà ở của khách hàng là cá nhân hoặc hộ gia đình. Đặc điểm của các khoản CVTD cư trú là có giá trị lớn, thời hạn khá Luan van 12 dài, đem lại nguồn thu tương đối ổn định cho ngân hàng.
Rủi ro của khoản cho vay nay chịu ảnh hưởng bởi những biến động của thị trường bất động sản do tài sản đảm bảo cho khoản vay thường là tài sản hình thành từ vốn vay. - Cho vay tiêu dùng phi cư trú: Là các khoản cho vay nhằm tài trợ cho việc trang trải các chi phí mua sắm xe cộ, đồ dùng gia đình, chi phí học hành, giải trí, du lịch.của khách hàng cá nhân, hộ gia đình.