PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong quá trình phát triển, cùng với xu thế hội nhập kinh tế quốc tế, DNNVV (DNNVV) là một thành phần quan trọng của nền kinh tế, tạo ra một bước ngoặt đối với sự phát triển của toàn thế giới nói chung và của mỗi quốc gia nói riêng. DNNVV phù hợp với nền kinh tế hàng hoá, cho phép khai thác và sử dụng mọi tiềm năng và nguồn lực trong nền kinh tế: vốn, lao động, tài nguyên và công nghệ. Ở nhiều phương diện, các DNNVV đã góp phần tạo việc làm cho thị trường lao động, tạo thu nhập và phân phối của cải, góp phần xoá đói giảm nghèo, chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế… Điều đó cho thấy, phát triển DNNVV sẽ tạo động lực thúc đẩy phát triển kinh tế, đẩy mạnh công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước và hội nhập hoá toàn cầu.
Ra đời từ chính sách Đổi mới năm 1986, DNNVV hiện chiếm đại đa số trong tổng số doanh nghiệp của nước ta, và là bộ phận quan trọng tạo ra tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Các DNNVV đã góp phần tạo việc làm cho thị trường lao động, tạo thu nhập và phân phối của cải, góp phần xoá đói giảm nghèo, chuyển dịch cơ cấu nền kinh tế…Sự thay đổi và vận động không ngừng của nền kinh tế đã tạo điều kiện DNNVV mở rộng sản xuất và phát triển kinh doanh. Tuy nhiên, do đặc thù DNNVV có quy mô vốn nhỏ, sản xuất nhỏ, trình độ công nghệ thấp và chất lượng lao động còn hạn chế nên dễ bị tổn thương bởi sự biến động của môi trường kinh tế vĩ mô, quá trình phát triển kinh tế cũng mang đến không ít khó khăn thử thách cho DNNVV. Bởi vậy nguồn vốn tín dụng ngân hàng có vai trò không thể thiếu trong sự phát triển của các DNNVV.
Tuy nhiên khả năng tiếp cận vốn vay rất khó khăn. Trong một cuộc điều tra doanh nghiệp gần đây cho thấy hơn 2/3 số DNNVV Việt Nam hiện nay đã và đang khó tiếp cận vốn. Nhận thức được khó khăn đó, nhiều ngân hàng đã đề ra chính sách ưu đãi cho vay đối với DNNVV, trong đó có Ngân hàng thương mại cổ phần (TMCP) Công thương Việt Nam, Chi nhánh Bắc Nghệ An (sau đây gọi tắt làVietinBank Bắc Nghệ An). Trong thời gian qua, VietinBank Bắc Nghệ An luôn chủ động, tích cực tìm kiếm và dành nguồn vốn ưu đãi cho 2 DNNVV, ban hành các chương trình hỗ trợ, thúc đẩy tín dụng cho các DNNVV.
Nhờ các chính sách tích cực nên kết quả cho vay đối với DNNVV của VietinBank Bắc Nghệ An trong thời gian qua rất khả quan. Quy mô hoạt động ngày càng mở rộng, thị phần hoạt động được xếp vị trí thứ 2 trên địa bàn (sau Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn). Doanh số cho vay các doanh nghiệp này có xu hướng tăng cả về số tiền và tỉ trọng. Doanh số cho vay của khối doanh nghiệp này tăng từ 1.003 tỉ đồng năm 2015 lên đến 4.
Lợi nhuận từ cho vay DNNVV trong cùng giai đoạn này đã tăng từ 12,35 tỉ đồng lên đến 28,70 tỉ đồng. Cho vay khách hàng DNNVV đã trở thành một trong những nguồn thu chính của ngân hàng. Tuy nhiên, hoạt động cho vay khách hàng DNNVV của VietinBank Bắc Nghệ An vẫn còn tồn tại những hạn chế, chưa thực sự phát triển tương xứng với tiềm năng của nó. Trong tổng số 558 DNNVV trên địa bàn mới chỉ có 118 DNNVV tiếp cận được nguồn vốn vay của chi nhánh.
Tổng số khách hàng của VietinBank Bắc Nghệ An mới chỉ chiếm 21% trong tổng số khách hàng giao dịch trên địa bàn. Số khách hàng DNNVV mới thành lập có vay của VietinBank so với tổng số DNNVV mới thành lập chỉ chiếm 20%. Để phát triển hơn nữa hoạt động cho vay khách hàng DNNVV trong thời gian tới, và để khẳng định vị trí của mình là ngân hàng số 1 trên địa bàn, thì VietinBank Bắc Nghệ An cần phải có những giải pháp nhằm thu hút thêm các khách hàng mới. Xuất phát từ yêu cầu đó, tác giả chọn đề tài: “Mở rộng cho vay khách hàng DNNVV tại Ngân hàng TMCP Công thƣơng Việt Nam, Chi nhánh Bắc Nghệ An” làm đề tài nghiên cứu cho bản luận văn tốt nghiệp.
Tổng quan các công trình nghiên cứu - Đinh Văn Sơn (2009), Chính sách tài chính phát triển xuất khẩu của các DNNVV, NXB Tài Chính, Hà Nội 2009 Tác giả nghiên cứu nhằm chỉ ra vai trò các chính sách tài chính trong trợ giúp các DNNVV mở rộng thị trường xuất khẩu. Phân tích thực trạng tham gia thị trường xuất khẩu của các doanh nghiệp Việt Nam. Từ đó, đưa ra các giải pháp tháo 3 gỡ về nguồn vốn, thuế xuất khẩu, tiếp cận thị trường, xúc tiến thương mại…nhằm giúp DNNVV mở rộng thị trường xuất khẩu. Nghiên cứu này mới chỉ tập trung phát triển DNNVV trong lĩnh vực xuất nhập khẩu.
Đồng thời, chính sách tài chính ở đây có hàm ý rộng hơn so với chính sách cho vay. - Hoàng Văn Sơn (2016), “Những giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn tín dụng ngân hàng đối với các doanh nghiệp thương mại ở Việt Nam”, luận án tiến sĩ kinh tế Trường Đại học kinh tế Quốc dân Luận án làm sáng tỏ vị trí của ngân hàng thương mại (NHTM) trong quá trình chuyển đổi nền kinh tế và vai trò quan trọng của vốn tín dụng ngân hàng đối với sự phát triển của các doanh nghiệp thương mại. Đồng thời, nghiên cứu cũng đưa ra các chỉ tiêu cơ bản cho việc xem xét hiệu quả kinh doanh nói chung và hiệu quả sử dụng vốn tín dụng nói riêng của các doanh nghiệp thương mại. Luận án đã đưa ra hệ giải pháp cho các doanh nghiệp và các NHTM nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn tín dụng.
Nghiên cứu không đánh giá hiệu quả xã hội, chỉ đánh giá hiệu quả tài chính của ngân hàng. Đối tượng nghiên cứu cũng tập trung vào doanh nghiệp thương mại, kể cả các doanh nghiệp lớn. Trong khi đó, DNNVV lại có những đặc trưng riêng và những khó khăn rất đặc thù trong tiếp cận tín dụng, cần phải có một nghiên cứu sâu hơn dành riêng cho đối tượng này. - Luận án tiến sĩ kinh tế: “Phát triển tín dụng đối với DNNVV của các NHTM cổ phần trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh” của tác giả Nguyễn Đức Toàn, Trường đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh.
Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là hướng đến việc phân tích về thực trạng các phương thức cho vay đối đối với DNNVV của các NHTM cổ phần trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, từ đó tìm ra những hạn chế và nguyên nhân của nó. Trên cơ sở đó, luận án đã đưa ra các giải pháp góp phần giúp các DNNVV dễ tiếp cận nguồn vốn tín dụng từ các NHTM cổ phần. Tác giả sử dụng phương thức khảo sát điều tra đối với DNNVV cũng như phỏng vấn chuyên sâu đối với các chuyên gia làm trong lĩnh vực ngân hàng và chuyên gia tài chính. Kết hợp với phương pháp nghiên cứu tại bàn sử dụng các số 4 liệu, báo cáo của các NHTM cổ phần trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2012-2016 và báo cáo của Ngân hàng Nhà nước về tình hình cho vay đối với DNNVV trong giai đoạn 2012-2016.
Tóm lại, có thể thấy rằng: mặc dù có nhiều những công trình nghiên cứu trên đây về mở rộng cho vay của các NHTM đều tiếp cận theo hướng, trên cơ sở đánh giá thực trạng hoạt động cho vay của các ngân hàng hoặc chi nhánh NHTM, chỉ ra những mặt đạt được, những hạn chế và nguyên nhân, từ đó đề xuất các giải pháp phát triển hoạt động ngân hàng. Tuy nhiên, các nghiên cứu này chủ yếu hoặc đứng trên góc độ của tổ chức tín dụng để đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả kinh doanh của Ngân hàng, hoặc đứng trên góc độ DNNVV để đề xuất các giải pháp tháo gỡ khó khăn cho họ trong sản xuất kinh doanh (SXKD). Chưa có nghiên cứu nào cân bằng giữa yêu cầu chính đáng của NHTM là bảo toàn vốn và có lãi với mong muốn của DNNVV là được vay vốn thuận tiện, trong khi các điều kiện bảo đảm vốn vay lại chưa đáp ứng được. Vì vậy, đề tài “Mở rộng cho vay DNNVV tại NHTM cổ phần Công Thương Việt Nam – chi nhánh Bắc Nghệ An” – mà tác giả lựa chọn, nghiên cứu hoàn toàn không trùng lắp với các nghiên cứu trước đây và sẽ góp một phần bổ sung cho khoảng trống nghiên cứu nói trên.
Qua các công trình nghiên cứu trên, tác giả có thể kế thừa những thông tin nghiên cứu về khả năng tiếp cận vốn của DNNVV trên địa bàn Nghệ An nói riêng và cả nước nói chung, cũng như tham khảo một số giải pháp mà các tác giả đi trước đã đề xuất. Ngoài ra, tác giả luận văn cũng có thể học tập sử dụng phương pháp điều tra DNNVV cũng như phương pháp phỏng vấn sâu chuyên gia để đánh giá cụ thể hơn về tình hình DNNVV. Trên cơ sở kế thừa những kết quả mà công trình đã nghiên cứu, luận văn này sẽ đi sâu vào nghiên cứu về thực trạng về công tác thu hút cho vay khách hàng DNNVV tại NHTM cổ phần nói chung và tại VietinBank Bắc Nghệ An nói riêng. Mục tiêu nghiên cứu 3.
Mục tiêu chung Đề xuất những giải pháp nhằm mở rộng đối tượng khách hàng DNNVV trong khi vẫn đảm bảo được yêu cầu vềan toàn tín dụng trong giới hạn cho phépVietinBank Bắc Nghệ An. Mục tiêu cụ thể - Hệ thống hoá cơ sở lý luận về việc mở rộng cho vay đối với khách hàng DNNVV của NHTM. - Phân tích thực trạng mở rộng cho vay DNNVV tại VietinBank Bắc Nghệ An và các hoạt động mở rộng cho vay đối với đối tượng khách hàng này của Chi nhánh. - So sánh các điểm mạnh, điểm yếu của VietinBank Bắc Nghệ An và các ngân hàng khác trên địa bàn về chính sách thu hút, mở rộng khách hàng DNNVV.
- Đề xuất giải pháp mở rộng cho vay đối với DNNVV tại VietinBank Bắc Nghệ An. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 4. Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động cho vay củaVietinBank Bắc Nghệ Anđối với DNNVV. Phạm vi nghiên cứu 4.
Nội dung nghiên cứu: Luận văn tập trung vào hoạt động mở rộng cho vay đối với tất cả các loại DNNVV trên địa bàn nghiên cứu. Thuật ngữ “mở rộng cho vay” trong luận văn này được hiểu là việc mở rộng cả về nền khách hàng (đối tượng vay) và loại hình dịch vụ cho vay được cung cấp cho khách hàng DNNVV. Phạm vi thời gian: Đề tài nghiên cứu thực trạng hoạt động cho vay khách hàng DNNVV trong giai đoạn 2014-2018.