Luận án tiến sĩ quản lý tài nguyên và môi trường nghiên cứu xây dựng mô hình sinh thái tích hợp nhằm phát triển bền vững sinh kế gắn với hệ sinh thái đặc thù trên nền đất phèn ở đồng bằng sông cửu long

Luận án tiến sĩ về mô hình sinh thái tích hợp, phát triển sinh kế bền vững trên đất phèn ĐBSCL. Nghiên cứu quản lý tài nguyên và môi trường hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Thảo
• Người hướng dẫn: GS.TS Lê Thanh Hải
• Trường học: Đại học Quốc Gia Thành Phố Hồ Chí Minh, Viện Môi Trường Và Tài Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên và môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu xây dựng mô hình sinh thái tích hợp nhằm phát triển bền vững sinh kế gắn với hệ sinh thái đặc thù trên nền đất phèn ở đồng bằng sông Cửu Long
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• ABSTRACT
• MỤC LỤC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.4.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.4.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 1.5. Tính mới của đề tài
• 1.6. Tổng quan nghiên cứu
• 1.6.1. Tổng quan về xu hướng nghiên cứu
• 1.6.2. Khái niệm và đặc điểm của sinh kế
• 1.6.3. Đất phèn và đặc điểm sinh kế trên đất phèn
• 1.6.4. Khái niệm và đặc điểm của hệ thống nông nghiệp tích hợp
• 1.6.5. Tổng quan tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 1.6.6. Sinh kế trên đất phèn
• 1.6.7. Các phương pháp đánh giá sinh kế
• 1.6.8. Hệ thống nông nghiệp tích hợp
• 1.6.9. Các phương pháp đánh giá hệ thống nông nghiệp tích hợp
• 1.6.10. Tổng quan tình hình nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.6.11. Sinh kế trên đất phèn
• 1.6.12. Các phương pháp đánh giá sinh kế
• 1.6.13. Hệ thống nông nghiệp tích hợp
• 1.6.14. Các phương pháp đánh giá hệ thống nông nghiệp tích hợp
• 1.6.15. Thuận lợi và hạn chế của hệ thống nông nghiệp tích hợp
• 1.6.16. Đánh giá tổng hợp về tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 2. CHƯƠNG 2: DỮ LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.2.1. Đánh giá hiện trạng và phân tích hiệu quả sinh kế truyền thống tại vùng phèn ở ĐBSCL
• 2.2.2. Đề xuất mô hình sinh kế mới theo hướng sinh thái tích hợp, khép kín, không phát thải đáp ứng bền vững sinh kế
• 2.2.3. Nghiên cứu điển hình mô hình sinh kế mới tại vùng phèn ở ĐBSCL
• 2.2.4. Xây dựng giải pháp phát triển mô hình sinh kế mới, khung hỗ trợ ra quyết định và nhân rộng mô hình
• 2.2.5. Tiến trình thực hiện đề tài
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Thu thập dữ liệu thứ cấp và sơ cấp
• 2.3.2. Phương pháp đánh giá sinh kế
• 2.3.3. Phương pháp xây dựng mô hình sinh thái tích hợp
• 2.3.4. Phương pháp nghiên cứu điển hình (case study)
• 2.3.5. Phương pháp xử lý số liệu và phân tích tổng hợp
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đánh giá hiện trạng và hiệu quả sinh kế vùng phèn ở ĐBSCL
• 3.2. Đề xuất tiêu chí phát triển mô hình sinh thái tích hợp với tại vùng phèn
• 3.3. Đánh giá hiệu quả sinh kế
• 3.4. Đề xuất mô hình sinh kế mới tại vùng phèn ở ĐBSCL theo hướng sinh thái tích hợp
• 3.4.1. Lựa chọn các giải pháp khai thác tài nguyên từ sinh kế để xây dựng mô hình sinh kế mới
• 3.4.2. Đề xuất mô hình sinh kế mới dựa trên phân tích exergy
• 3.4.3. Đề xuất mô hình sinh thái tích hợp các giải pháp tạo năng lượng
• 3.4.4. Đề xuất mô hình sinh thái tích hợp các giải pháp tạo dinh dưỡng và năng lượng
• 3.4.5. Nhận xét chung về các mô hình sinh thái tích hợp được đề xuất
• 3.5. Nghiên cứu điển hình cho mô hình đề xuất tại vùng phèn ở ĐBSCL
• 3.5.1. Thiết kế triển khai mô hình
• 3.5.2. Đánh giá kết quả triển khai mô hình
• 3.6. Đề xuất giải pháp phát triển mô hình sinh thái tích hợp tại vùng phèn ở ĐBSCL đáp ứng bền vững sinh kế
• 3.7. Tối ưu hóa hiệu quả của các mô hình sinh thái tích hợp được đề xuất
• 3.8. Đề xuất khung hỗ trợ ra quyết định lựa chọn mô hình sinh thái tích hợp quy mô nông hộ vùng phèn
• 4. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 4.1. Kiến nghị
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Mô Hình Sinh Thái Tích Hợp Ở ĐBSCL Là Gì

Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) là khu vực mà sinh kế của người dân phần lớn dựa vào nông nghiệp. Tuy nhiên, hoạt động này thường gặp nhiều khó khăn do đặc tính bất lợi của đất phèn. Loại đất này có hàm lượng cao các chất độc hại, gây ảnh hưởng đến sự phát triển của nhiều loại cây trồng và vật nuôi. Theo nghiên cứu, gần 90% diện tích đất phèn của cả nước tập trung ở ĐBSCL. Vì vậy, việc quản lý và sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên đất phèn có vai trò quan trọng trong việc phát triển bền vững nông nghiệp, nông thôn, tạo sinh kế, bảo vệ hệ sinh thái, và ứng phó với biến đổi khí hậu. Các mô hình canh tác cần khai thác hiệu quả các nguồn vốn sinh kế sẵn có, nhất là tài nguyên tự nhiên và chất thải từ sinh khối nông nghiệp.

1.1. Thực trạng sinh kế nông nghiệp trên đất phèn ĐBSCL

Sinh kế của người dân vùng phèn ĐBSCL phụ thuộc lớn vào nông nghiệp, tuy nhiên, đất phèn gây nhiều trở ngại. Chỉ một số loài cây chịu phèn như lúa, khóm, mía, khoai mỡ và tràm có thể canh tác hiệu quả. Các loài thủy sản cũng gặp khó khăn nếu nguồn nước không được xử lý phù hợp. Việc cải tạo đất phèn và lựa chọn mô hình canh tác bền vững là yếu tố then chốt để nâng cao sinh kế cho người dân.

1.2. Vai trò của mô hình sinh thái tích hợp trong phát triển bền vững

Các mô hình sinh thái tích hợp hướng đến việc sử dụng hiệu quả các nguồn tài nguyên sẵn có, giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Điều này đặc biệt quan trọng ở ĐBSCL, nơi biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường đang gây ra nhiều thách thức. Các mô hình này cần được đánh giá một cách khoa học và phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương để phát huy tối đa hiệu quả.

II. Thách Thức Tác Động Đất Phèn Lên Sinh Kế Bền Vững Ở ĐBSCL

Mặc dù có nhiều tiềm năng, việc phát triển nông nghiệp trên đất phèn ĐBSCL đối mặt với nhiều thách thức. Một trong những hạn chế lớn nhất là công tác đánh giá hiệu quả khai thác tài nguyên chưa toàn diện, chưa tích hợp đầy đủ các yếu tố môi trường và kinh tế. Điều này dẫn đến việc sử dụng tài nguyên kém hiệu quả, ảnh hưởng đến phát triển bền vững. Các mô hình sinh thái hiện tại chưa khai thác hết tiềm năng từ nguồn vốn sinh kế, đặc biệt là tài nguyên tự nhiên và chất thải nông nghiệp. Theo luận án, cần có đánh giá hiệu quả khai thác tài nguyên và đa dạng sinh học trong các hình thức canh tác trên nền đất phèn một cách khoa học, phù hợp với điều kiện thực tế để phát triển sinh kế nông nghiệp.

2.1. Hạn chế trong đánh giá hiệu quả khai thác tài nguyên

Việc đánh giá hiệu quả khai thác tài nguyên trên đất phèn thường chưa toàn diện, bỏ qua nhiều yếu tố quan trọng như tác động môi trường, hiệu quả sử dụng năng lượng và khả năng tái tạo tài nguyên. Điều này dẫn đến việc các mô hình sinh thái hiện tại chưa thực sự bền vững và chưa tối ưu hóa được lợi ích kinh tế.

2.2. Khai thác chưa hiệu quả nguồn vốn sinh kế tự nhiên

Các mô hình nông nghiệp hiện tại chưa tận dụng tối đa nguồn vốn sinh kế tự nhiên, như hệ sinh thái đa dạng và chất thải từ sinh khối nông nghiệp. Việc tái sử dụng chất thải nông nghiệp có thể giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường, tạo ra nguồn phân bón hữu cơ và năng lượng tái tạo, góp phần nâng cao sinh kế cho người dân.

2.3. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến sinh kế

Biến đổi khí hậu đang gây ra nhiều tác động tiêu cực đến ĐBSCL, như ngập lụt, xâm nhập mặn và hạn hán. Những tác động này ảnh hưởng trực tiếp đến sinh kế của người dân, đặc biệt là những người sống dựa vào nông nghiệp. Các mô hình sinh thái cần có khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu để đảm bảo tính bền vững lâu dài.

III. Giải Pháp Xây Dựng Mô Hình Sinh Thái Tích Hợp Bền Vững Cho ĐBSCL

Để giải quyết các thách thức trên, cần xây dựng mô hình sinh thái tích hợp phù hợp với điều kiện đất phèn ĐBSCL. Mô hình này cần tập trung vào việc tận dụng các nguồn vốn sinh kế, đặc biệt là tài nguyên tự nhiên và chất thải nông nghiệp. Theo luận án, mô hình hướng đến tạo sinh kế mới, góp phần đa dạng hóa sinh kế, đảm bảo ổn định thu nhập và cải thiện chất lượng đất phèn. Mô hình cần kết hợp sinh kế truyền thống với các giải pháp khai thác tài nguyên từ sinh kế, đồng thời được đánh giá hiệu quả về kinh tế, năng lượng và môi trường.

3.1. Tận dụng nguồn vốn sinh kế để tạo ra giá trị gia tăng

Mô hình cần khai thác tối đa các nguồn vốn sinh kế sẵn có, như đất phèn, nguồn nước, lao động, kiến thức bản địa và các loại cây trồng, vật nuôi phù hợp. Việc chế biến nông sản, phát triển du lịch cộng đồng và cung cấp các dịch vụ hỗ trợ nông nghiệp cũng có thể tạo ra giá trị gia tăng và nâng cao sinh kế cho người dân.

3.2. Áp dụng các giải pháp canh tác bền vững trên đất phèn

Cần áp dụng các kỹ thuật canh tác tiên tiến, như sử dụng phân bón hữu cơ, trồng xen canh, luân canh, quản lý dịch hại tổng hợp và tưới tiêu tiết kiệm nước. Các kỹ thuật này giúp cải thiện chất lượng đất phèn, tăng năng suất cây trồng, giảm thiểu ô nhiễm môi trường và bảo vệ sức khỏe của người dân.

3.3. Phát triển kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp

Mô hình cần hướng đến kinh tế tuần hoàn, trong đó chất thải từ một quy trình được tái sử dụng làm đầu vào cho quy trình khác. Ví dụ, chất thải từ chăn nuôi có thể được sử dụng để sản xuất phân bón hữu cơ hoặc biogas, giúp giảm thiểu ô nhiễm môi trường và tạo ra nguồn năng lượng tái tạo.

IV. Phương Pháp Đánh Giá Hiệu Quả Mô Hình Sinh Thái Tích Hợp Ở ĐBSCL

Đánh giá hiệu quả của mô hình sinh thái tích hợp là bước quan trọng để đảm bảo tính bền vững và khả thi của mô hình. Luận án sử dụng các phương pháp phân tích exergy và phân tích dòng vật liệu để đánh giá hiệu quả về kinh tế, năng lượng và môi trường. Kết quả đánh giá cho thấy mô hình đã đem lại sinh kế bổ sung, giúp tăng thu nhập và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, cần có các cơ chế chính sách hỗ trợ để lan tỏa thông tin về mô hình.

4.1. Phân tích exergy và phân tích dòng vật liệu

Phân tích exergy giúp đánh giá hiệu quả sử dụng năng lượng của mô hình, trong khi phân tích dòng vật liệu giúp theo dõi quá trình luân chuyển các chất trong hệ thống. Kết hợp hai phương pháp này giúp đánh giá toàn diện tác động của mô hình đến kinh tế, năng lượng và môi trường.

4.2. Nghiên cứu điển hình và triển khai mô hình thực tế

Luận án đã triển khai mô hình thực tế tại các nông hộ có sinh kế truyền thống và đánh giá kết quả. Kết quả cho thấy mô hình đã khắc phục được những bất lợi khi canh tác trên đất phèn, khai thác được sinh kế đặc thù vùng phèn, tăng cường thu nhập, cải thiện môi trường và đa dạng sinh học.

4.3. Xây dựng khung hỗ trợ ra quyết định

Luận án đã xây dựng một khung hỗ trợ ra quyết định lựa chọn mô hình sinh thái tích hợp phù hợp với quy mô nông hộ. Khung này cung cấp cách tiếp cận toàn diện để xây dựng kế hoạch khai thác tài nguyên từ nguồn vốn sinh kế tại vùng phèn ĐBSCL.

V. Ứng Dụng Triển Khai Mô Hình Sinh Thái Tích Hợp Thành Công Tại ĐBSCL

Việc triển khai thực tế các mô hình sinh thái tích hợp là minh chứng rõ ràng nhất cho tính hiệu quả và khả thi của giải pháp này. Các mô hình đã được triển khai thành công tại các nông hộ ở ĐBSCL, mang lại những kết quả tích cực về kinh tế, xã hội và môi trường. Theo luận án, các mô hình này không chỉ giúp tăng thu nhập cho người dân mà còn góp phần cải thiện chất lượng đất phèn, bảo vệ đa dạng sinh học và giảm thiểu tác động của biến đổi khí hậu.

5.1. Cải thiện thu nhập và đời sống người dân

Các mô hình sinh thái tích hợp giúp người dân đa dạng hóa nguồn thu nhập, giảm thiểu rủi ro do biến động thị trường và thời tiết. Việc kết hợp nhiều loại cây trồng, vật nuôi và các hoạt động kinh tế khác giúp tạo ra nguồn thu nhập ổn định và bền vững.

5.2. Cải thiện chất lượng đất và môi trường

Các mô hình sinh thái tích hợp giúp cải thiện chất lượng đất phèn thông qua việc sử dụng phân bón hữu cơ, trồng cây che phủ và áp dụng các kỹ thuật canh tác bền vững. Điều này giúp tăng năng suất cây trồng và giảm thiểu ô nhiễm môi trường.

5.3. Bảo tồn đa dạng sinh học

Các mô hình sinh thái tích hợp góp phần bảo tồn đa dạng sinh học thông qua việc tạo ra các hệ sinh thái đa dạng và hỗ trợ sự phát triển của nhiều loài cây trồng, vật nuôi bản địa. Điều này giúp duy trì sự cân bằng sinh thái và bảo vệ nguồn tài nguyên thiên nhiên quý giá.

VI. Tương Lai Phát Triển Rộng Mô Hình Sinh Thái Tích Hợp Bền Vững

Để mô hình sinh thái tích hợp phát triển rộng khắp và bền vững ở ĐBSCL, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp và người dân. Nhà nước cần ban hành các chính sách hỗ trợ, nhà khoa học cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các mô hình mới, doanh nghiệp cần tham gia vào chuỗi giá trị và người dân cần chủ động áp dụng các kỹ thuật canh tác bền vững. Theo luận án, việc phát triển mô hình sinh thái tích hợp là con đường tất yếu để ĐBSCL phát triển bền vững và nâng cao sinh kế cho người dân.

6.1. Vai trò của chính sách và thể chế

Nhà nước cần ban hành các chính sách hỗ trợ, như cung cấp tín dụng ưu đãi, hỗ trợ kỹ thuật và xây dựng cơ sở hạ tầng. Cần có các quy định rõ ràng về quản lý và sử dụng đất phèn, bảo vệ môi trường và khuyến khích kinh tế tuần hoàn.

6.2. Đầu tư vào nghiên cứu và phát triển

Cần đầu tư vào nghiên cứu và phát triển các mô hình sinh thái tích hợp mới, phù hợp với điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của từng địa phương. Cần có các chương trình đào tạo và chuyển giao công nghệ để người dân có thể áp dụng các kỹ thuật canh tác bền vững.

6.3. Tăng cường hợp tác và chia sẻ kinh nghiệm

Cần tăng cường hợp tác giữa các tỉnh thành trong khu vực, chia sẻ kinh nghiệm và học hỏi lẫn nhau. Cần có các diễn đàn để các nhà khoa học, doanh nghiệp và người dân có thể trao đổi thông tin và thảo luận về các vấn đề liên quan đến phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kỹ thuật chuyên ngành Quản lý tài nguyên và môi trường (mã ngành: 9850101) của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thu Thảo, do GS.TS Lê Thanh Hải hướng dẫn tại Viện Môi trường và Tài nguyên – Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh (năm 2024), mang tiêu đề: "Nghiên cứu xây dựng mô hình sinh thái tích hợp nhằm phát triển bền vững sinh kế gắn với hệ sinh thái đặc thù trên nền đất phèn ở Đồng bằng sông Cửu Long".

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) tập trung gần 90% tổng diện tích đất phèn của cả nước. Đất phèn có đặc trưng pH thấp dưới 4,0 cùng hàm lượng cao các ion độc hại ($Fe^{2+}, Fe^{3+}, Al^{3+}, SO_4^{2-}$), gây trở ngại lớn cho canh tác nông nghiệp và thủy sản. Hoạt động sinh kế tại đây phụ thuộc vào một số ít loài thực vật chịu phèn như lúa, khóm, mía, khoai mỡ, tràm. Các mô hình sản xuất nông nghiệp truyền thống theo hướng tích hợp như Vườn – Ao – Chuồng (VAC) hoặc Vườn – Ao – Chuồng – Biogas (VACB) đã bước đầu tận dụng phụ phẩm nhưng chưa khai thác triệt để các nguồn vốn sinh kế tự nhiên, chưa xử lý dòng chất thải rắn nông nghiệp (rác vườn, sinh khối cây trồng) và chưa đánh giá toàn diện cân bằng vật chất – năng lượng. Khoảng trống nghiên cứu chính nằm ở việc thiếu phương pháp tiếp cận tối ưu hóa đa mục tiêu (kinh tế, năng lượng, môi trường) để tái tuần hoàn tài nguyên sinh khối tại chỗ nhằm cải tạo chính nền đất phèn, đồng thời thiếu một khung hỗ trợ ra quyết định khoa học phục vụ quản lý và nhân rộng mô hình ở quy mô nông hộ và cụm hộ.

Mục tiêu nghiên cứu

• Mục tiêu tổng quát: Xây dựng được một mô hình sinh thái nông nghiệp tích hợp giữa sinh kế truyền thống với các giải pháp khai thác tài nguyên từ sinh kế nhằm phát triển bền vững sinh kế gắn với hệ sinh thái đặc thù trên nền đất phèn ở ĐBSCL.
• Mục tiêu cụ thể:
  1. Đánh giá được hiện trạng sinh kế nông nghiệp truyền thống và phân tích được hiệu quả sinh kế tại vùng phèn ở ĐBSCL.
  2. Đề xuất được mô hình sinh kế mới theo hướng sinh thái nông nghiệp tích hợp, không phát thải nhằm phát triển sâu hơn sinh kế truyền thống đáp ứng bền vững về kinh tế, xã hội và môi trường.
  3. Triển khai và đánh giá được hiệu quả mô hình sinh kế mới dựa trên nghiên cứu điển hình.
  4. Tối ưu được hiệu quả mô hình đề xuất, xây dựng được một khung hỗ trợ ra quyết định lựa chọn mô hình và giải pháp nhân rộng để duy trì và phát triển sinh kế tại vùng phèn ở ĐBSCL.

Câu hỏi nghiên cứu

1. Hiện trạng sinh kế vùng phèn như thế nào và các yếu tố nào gây ảnh hưởng chủ yếu đến sự duy trì và phát triển sinh kế tại vùng phèn ĐBSCL?
2. Mô hình sinh thái tích hợp được đề xuất cho vùng này có khả năng cải thiện sinh kế như thế nào so với hiện trạng và có giúp bền vững sinh kế?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Sinh kế truyền thống nông hộ trên đất phèn và mô hình sinh thái tích hợp.
• Phạm vi không gian: Các nông hộ có hoạt động sinh kế truyền thống tại vùng đất phèn ĐBSCL, khảo sát diện rộng tại 5 tỉnh (Long An, Tiền Giang, Đồng Tháp, An Giang, Kiên Giang/Bến Tre) và triển khai nghiên cứu điển hình tại khu vực Đồng Tháp Mười (tỉnh Long An và Tiền Giang).
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu thứ cấp và cơ sở pháp lý thu thập các mốc dữ liệu còn hiệu lực đến thời điểm nghiên cứu; dữ liệu sơ cấp thực nghiệm và quan trắc tại nông hộ được cập nhật đến năm 2024.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trong và ngoài nước

1. Nghiên cứu sinh kế và cải tạo đất phèn: Trên thế giới, các vùng đất phèn tại Hoa Kỳ (New Jersey), Úc, Malaysia, Ấn Độ và Bangladesh chủ yếu canh tác lúa, cỏ muối hoặc nuôi thủy sản nước lợ. Tác giả tổng thuật các nghiên cứu cải tạo đất phèn bằng cách bón vôi, đá vôi dolomit, phân hữu cơ, phân chuồng và than sinh học (biochar). Hiệu quả giảm độc tính $Al^{3+}, Fe^{2+}$ và cải thiện dinh dưỡng lân được ghi nhận tăng dần theo thứ tự: phân hữu cơ bã mía < bùn sinh học < phân lợn < phân trùn quế. Bổ sung than sinh học (có pH thường > 7,0) giúp tăng đáng kể pH đất phèn và cố định kim loại tự do.
2. Hệ thống nông nghiệp tích hợp (IFS): IFS được ứng dụng phổ biến tại các nước đang phát triển châu Á (Ấn Độ, Trung Quốc, Thái Lan, Philippines, Indonesia) dưới các dạng kết hợp trồng trọt – chăn nuôi – thủy sản. Tại Việt Nam, các mô hình phát triển từ VAC, VACB đến hệ thống khép kín VACBNXT (Vườn – Ao – Chuồng – Biogas – Nhà – Xưởng sản xuất – Trạm xử lý chất thải) do Lê Thanh Hải và cộng sự nghiên cứu, hướng tới mục tiêu sản xuất sạch hơn và không phát thải.
3. Phương pháp đánh giá và mô hình hóa: Các công cụ được điểm lại gồm phân tích exergy nhiệt động lực học để định lượng dòng vật chất và thất thoát năng lượng; đánh giá vòng đời môi trường (LCA) để kiểm kê khí nhà kính ($CO_2, CH_4, N_2O$); phân tích dòng vật liệu (MFA); phân tích chi phí - lợi ích (CBA); và các thuật toán tối ưu hóa phân bổ đầu vào.

Hướng tiếp cận	Tác giả, công trình tiêu biểu tổng thuật	Kết quả/Đặc điểm chính
Cải tạo đất phèn bằng chất hữu cơ	Shamshuddin et al.; Muhrizal et al.; Masulili et al.	Phân trùn quế, than sinh học và phân ủ hữu cơ nâng pH đất, kết tủa Al và Fe tự do.
Mô hình VACBNXT không phát thải	Lê Thanh Hải và cộng sự (2014, 2018, 2020)	Tái tuần hoàn dòng thải nông nghiệp tại chỗ, giảm chi phí vận hành xử lý môi trường nông thôn.
Đánh giá hệ thống bằng Exergy và LCA	Chen et al.; Dewulf et al.; Nguyen et al.	Sử dụng thước đo năng lượng Joules of exergy và kiểm kê phát thải toàn vòng đời.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Các công trình trước đây tại ĐBSCL chủ yếu đánh giá hiệu quả kinh tế thuần nông hoặc xử lý đơn lẻ chất thải chăn nuôi bằng bể biogas quy mô nhỏ, chưa khai thác toàn diện sinh khối rác vườn và phụ phẩm thực vật chịu phèn (khóm, xoài, tràm). Luận án định vị nghiên cứu vào việc tích hợp chuỗi kỹ thuật gồm ủ phân hữu cơ compost, nuôi trùn quế, nén viên sinh khối rác vườn (pellet), nhiệt phân than sinh học (biochar) và phân hủy kỵ khí thu khí sinh học; đồng thời lượng hóa toàn bộ hệ thống bằng phân tích exergy và bài toán tối ưu hóa kinh tế - năng lượng - môi trường (EEE).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

• Khung phân tích sinh kế bền vững (SLA): Đánh giá 5 nguồn vốn sinh kế (tự nhiên, vật chất, tài chính, con người, xã hội).
• Nguyên lý hệ thống sinh thái tích hợp (IFS) và sản xuất không phát thải: Nguyên lý tuần hoàn sinh học, trong đó đầu ra của một công đoạn trở thành nguyên liệu đầu vào có giá trị cho công đoạn kế tiếp.
• Lý thuyết nhiệt động học Exergy: Đánh giá chất lượng và mức độ tiêu hao năng lượng của từng dòng vật chất trong hệ sinh thái nông nghiệp thông qua công thức:

$$E_{ex} = \mu \times Q$$

Trong đó: $\mu$ là hệ số chuyển đổi exergy ($J_{ex}/\text{đơn vị}$); $Q$ là khối lượng hoặc số lượng vật chất đầu vào/đầu ra.

Hệ thống chỉ số exergy áp dụng để đánh giá tính bền vững gồm:

• Chỉ số khả năng tái tạo (RI): $RI = \frac{RR}{RR + NR + PN}$ (Càng cao càng tốt)
• Sức chịu tải môi trường của việc đầu tư (ELI): $ELI = \frac{PN}{RR + NR}$ (Càng thấp càng tốt)
• Tỷ suất đầu tư trên sản lượng (TYR): $IYR = \frac{PN}{Y}$ (Càng thấp càng tốt)
• Tỷ lệ tài nguyên sinh thái và sản lượng (ERYR): $ERYR = \frac{RR + NR}{Y}$ (Càng cao càng tốt)
• Sự chuyển đổi hệ thống (STr): $STr = \frac{RR + NR + PN}{Y}$ (Càng thấp càng tốt)
• Tỷ lệ năng suất không tái tạo (NRYR): $NRYR = \frac{NR + PN}{Y}$ (Càng thấp càng tốt)

(Ký hiệu: $RR$ - Tài nguyên tự nhiên tái tạo; $NR$ - Tài nguyên không tái tạo; $PN$ - Tài nguyên không tái tạo mua ngoài; $Y$ - Sản lượng).

[Nguồn lực tự nhiên (RR), mua ngoài (PN)] 
[Sản lượng (Y), Giảm phát thải KNK, Cải tạo đất phèn]

Phương pháp nghiên cứu thực tế

• Phương pháp thu thập dữ liệu xã hội học: Khảo sát ngẫu nhiên 200 nông hộ tại 5 tỉnh vùng đất phèn ĐBSCL (Long An, Tiền Giang, Đồng Tháp, An Giang, Kiên Giang). Cơ cấu chọn mẫu: mỗi tỉnh khảo sát 4 xã, mỗi xã 10 hộ, phân tầng theo cấu trúc phân bố dân cư dạng Mạng (ven đường giao thông) và dạng Tuyến (dọc kênh rạch).
• Phương pháp phân tích SWOT và chuyên gia: Nhận diện điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức và tham vấn chuyên gia địa phương, chuyên gia môi trường để xây dựng tiêu chí phát triển mô hình.
• Phương pháp kiểm toán phát thải và LCA: Đánh giá tiềm năng ấm lên toàn cầu (GWP), tính toán lượng phát thải và cô lập khí nhà kính ($CO_2, CH_4, N_2O$).
• Phương pháp thực nghiệm điển hình (Case study): Xây dựng và vận hành thử nghiệm mô hình thực tế tại nông hộ đơn lẻ và cụm hộ ở vùng Đồng Tháp Mười; đo đạc thông số môi trường nước, bùn đáy, đất canh tác và các sản phẩm thu hồi.
• Phương pháp tối ưu hóa kinh tế - kỹ thuật: Thiết lập hệ phương trình toán học giải bài toán tối ưu hóa lợi nhuận cực đại kết hợp giảm thiểu phát thải và tiêu hao năng lượng exergy.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

• Dữ liệu thứ cấp: Báo cáo hiện trạng môi trường, số liệu thống kê đất đai từ Sở Nông nghiệp và PTNT, Sở Tài nguyên và Môi trường các tỉnh ĐBSCL.
• Dữ liệu sơ cấp: Phiếu điều tra khảo sát 200 hộ dân về chi phí, doanh thu, cơ cấu cây trồng - vật nuôi, khối lượng chất thải phát sinh.
• Dữ liệu thực nghiệm: Số liệu phân tích nhiệt lượng (HHV), hàm lượng carbon, nitơ của sinh khối rác vườn, phân chuồng, bùn biogas, phân compost, than sinh học và phân trùn quế.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1. Tổng quan nghiên cứu

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về sinh kế nông hộ, đặc điểm thổ nhưỡng đất phèn ĐBSCL và tổng quan mô hình nông nghiệp tích hợp. Luận án phân tích số liệu đất phèn tại các tỉnh trọng điểm:

Tỉnh	Diện tích đất phèn (ha)	Đặc điểm sinh kế nông nghiệp chính	Thực vật đặc trưng trên đất phèn
Long An	208.479,00	Lúa, ngô, thanh long, chanh, xoài, thủy sản	Tràm gió, cỏ mồm, cỏ bắc, bèo tai tượng, sen
Tiền Giang	31.663,09	Chuyên canh lúa, luân canh lúa - màu, cây lâu năm	Cỏ lác, cỏ đuôi chồn, cỏ chắc, rau bợ
Đồng Tháp	110.583,00	Lúa, hoa màu, sen súng, nuôi thủy sản	Sen, súng, ngải ma, cỏ mồm, tảo
An Giang	85.623,00	Lúa, rau màu, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản	Rừng tràm, thảm cỏ say, cỏ năn kim, cỏ lác
Bến Tre	9.161,64	Lúa, mía, dừa, cây ăn trái, tôm, cá, mô hình VAC	Cỏ chỉ, cỏ năng
Kiên Giang	350.904,61	Canh tác lúa, tôm nước lợ, rừng tràm	Thảm thực vật rừng, tràm, mắm

Chương này rút ra nhận xét: đất phèn vùng Đồng Tháp Mười (chiếm 696.946 ha, trong đó Long An chiếm trên 50%) có tính chất phèn hoạt động điển hình, thích hợp nhất để làm địa bàn nghiên cứu sâu và thử nghiệm giải pháp.

Chương 2. Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 trình bày tiến trình nghiên cứu gồm 4 giai đoạn chính (tương ứng sơ đồ tiến trình PDCA):

1. Đánh giá hiện trạng sinh kế 200 hộ dân và phân tích exergy hệ thống truyền thống;
2. Thiết kế các phương án mô hình sinh thái tích hợp bổ sung giải pháp kỹ thuật;
3. Triển khai nghiên cứu điển hình tại hộ và cụm hộ;
4. Thiết lập bài toán tối ưu hóa và xây dựng khung hỗ trợ ra quyết định (Khung DSS).

Luận án xây dựng quy trình tính toán exergy cho các cấu phần: Vườn (V), Ao (A), Chuồng (C), Bể biogas (T/BG), Ô ủ phân compost (B/CP), Lò đốt than sinh học (Oven/BC), Máy nén viên sinh khối (Pellet Machine/PL), và Nuôi trùn quế.

Chương 3. Kết quả và thảo luận

Đánh giá hiện trạng và hiệu quả sinh kế truyền thống

Kết quả phân tích SWOT chỉ ra điểm yếu lớn nhất của nông hộ vùng phèn là chi phí phân bón hóa học và vôi cao, phụ phẩm rác vườn (cành xoài, thân lá khóm) bị vứt bỏ hoặc đốt lộ thiên gây ô nhiễm. Phân tích exergy hệ thống hiện tại cho thấy mức độ tổn thất exergy lớn do các dòng thải hữu cơ không được thu hồi, chỉ số $RI$ thấp và $ELI$ cao.

Đề xuất mô hình sinh thái tích hợp và phân tích dòng năng lượng

Luận án đề xuất và mô phỏng hai nhóm hệ thống tích hợp chính:

• Hệ thống S1: Vườn cây ăn trái (xoài/khóm) – Ao nuôi cá – Chuồng nuôi heo (Livestock-Orchard - LO).
• Hệ thống S2: Vườn cây ăn trái – Ao nuôi cá – Chuồng nuôi bò.

Các giải pháp kỹ thuật bổ sung được tích hợp vào hệ thống gồm:

• Xử lý phân chuồng và nước thải: Bể biogas sinh khí methane phục vụ đun nấu; bùn thải biogas phối trộn ủ compost hoặc nuôi trùn quế tạo phân hữu cơ giàu dinh dưỡng.
• Xử lý rác vườn và sinh khối phụ phẩm: Cắt nhỏ, ép viên nén sinh khối làm chất đốt hoặc nhiệt phân yếm khí trong lò đốt cải tiến tạo than sinh học (biochar). Than sinh học bón lại cho đất phèn giúp tăng dung tích hấp phụ, nâng pH và giảm linh động của ion nhôm, sắt.

Các mô hình được tính toán cân bằng exergy và kiểm kê KNK ở 3 quy mô: Nhỏ (S), Trung bình (M), và Lớn (L). Kết quả cho thấy khi tích hợp đầy đủ các giải pháp thu hồi dinh dưỡng và năng lượng ($eCeEeN$), hiệu suất năng lượng toàn hệ thống tăng lên, lượng phát thải KNK tính trên đơn vị sản phẩm giảm rõ rệt.

Kết quả triển khai nghiên cứu điển hình

Nghiên cứu điển hình triển khai tại hộ đơn lẻ và cụm hộ thuộc tỉnh Long An và Tiền Giang:

• Hiệu quả kinh tế: Mô hình cụm hộ giúp chia sẻ chi phí đầu tư máy nén viên và lò biochar, rút ngắn thời gian hoàn vốn. Thu nhập của hộ tăng lên nhờ tiết kiệm tiền điện/chất đốt, giảm mua phân bón hóa học và có thêm nguồn thu từ bán trùn quế, phân hữu cơ, than sinh học.
• Hiệu quả môi trường: Lượng chất thải rắn nông nghiệp thải bỏ giảm trên 80%; nước thải chăn nuôi qua biogas và ao sinh học đạt quy chuẩn xả thải; giảm phát thải khí nhà kính từ phân chuồng chưa xử lý.
• Cải thiện tính chất đất phèn: Bón kết hợp than sinh học và phân trùn quế sau các vụ thử nghiệm giúp pH đất tăng từ 0,4 đến 0,8 đơn vị, hàm lượng mùn và lân dễ tiêu tăng, hạn chế hiện tượng xì phèn trong mùa mưa.

Tối ưu hóa và Khung hỗ trợ ra quyết định (Khung DSS)

Luận án xây dựng hệ phương trình tối ưu hóa số lượng vật nuôi và diện tích cây trồng đầu vào. Kết quả tối ưu cho thấy việc điều chỉnh quy mô đàn heo/bò cân đối với diện tích vườn xoài/khóm sẵn có sẽ tối đa hóa lợi nhuận ròng mà không làm dư thừa sinh khối thải.

Khung hỗ trợ ra quyết định (Khung DSS) được thiết kế theo các bước logic:

1. Đánh giá nguồn vốn sinh kế hiện hữu của nông hộ (diện tích đất, loại cây trồng, số lượng gia súc, nguồn nước);
2. Xác định các ràng buộc môi trường và kinh tế;
3. Tra cứu ma trận công nghệ thích ứng (Biogas, Biochar, Compost, Trùn quế, Viên nén);
4. Lựa chọn cấu hình mô hình đơn hộ hoặc cụm hộ tối ưu.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận khoa học

• Hoàn thiện phương pháp luận xây dựng hệ thống sinh thái nông nghiệp tích hợp (IFS) hướng tới không phát thải, thích ứng với điều kiện thổ nhưỡng đặc thù đất phèn tại ĐBSCL.
• Ứng dụng thành công lý thuyết nhiệt động học exergy và đánh giá vòng đời (LCA) trong việc lượng hóa dòng vật chất, hiệu suất năng lượng và kiểm kê phát thải KNK của các mô hình sinh kế nông hộ.
• Thiết lập hệ phương trình tối ưu hóa đa mục tiêu Kinh tế – Năng lượng – Môi trường (EEE) cho các cấu phần sản xuất nông nghiệp kết hợp xử lý chất thải tại chỗ.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

• Đề xuất các giải pháp kỹ thuật cụ thể tận dụng triệt để tài nguyên sinh khối bản địa (phân heo, phân bò, cành xoài, phụ phẩm khóm) để sản xuất năng lượng tái tạo và vật liệu cải tạo đất (than sinh học, phân trùn quế, phân compost), giải quyết trực tiếp trở ngại chua phèn của đất canh tác.
• Xây dựng thành công Khung hỗ trợ ra quyết định (DSS) có tính ứng dụng thực tế cao, hỗ trợ các cơ quan quản lý nông nghiệp, môi trường và chính quyền địa phương định hướng quy hoạch và hỗ trợ nông hộ chuyển đổi mô hình canh tác.
• Đề xuất các chính sách khuyến nông, cơ chế hỗ trợ tài chính vi mô và liên kết cụm hộ nhằm nhân rộng mô hình kinh tế tuần hoàn nông thôn tại ĐBSCL.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế:
  • Về phạm vi đối tượng: Nghiên cứu điển hình mới chỉ tập trung vào một số cây trồng (xoài, khóm) và vật nuôi (heo, bò, cá) phổ biến ở tiểu vùng Đồng Tháp Mười, chưa bao quát toàn bộ các loài cây con chịu phèn khác như khoai mỡ, mía, tràm hoặc mô hình tôm - lúa ở vùng ven biển.
  • Về nguồn lực lao động: Luận án quy ước lao động gia đình thuộc nguồn tài nguyên tái tạo tự nhiên ($RR$ - công nhàn rỗi không phát sinh chi phí), chưa hạch toán đầy đủ chi phí cơ hội của lao động thuê ngoài ($PR$) trong các phân tích tài chính phức hợp.
  • Về khía cạnh xã hội: Đánh giá khía cạnh xã hội chủ yếu dựa vào mức độ đồng thuận khảo sát thực tế và các chính sách hiện hành, chưa xây dựng được mô hình định lượng động thái xã hội học dài hạn.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Mở rộng thử nghiệm mô hình sinh thái tích hợp cho các vùng sinh thái đất phèn mặn (Tứ giác Long Xuyên, Bán đảo Cà Mau).
  • Nghiên cứu cơ chế chính sách tín dụng carbon nông nghiệp đối với các giải pháp chôn lấp than sinh học và giảm phát thải từ bể biogas quy mô nông hộ.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với cơ quan quản lý nhà nước và địa phương: Cung cấp cơ sở khoa học để Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Nông nghiệp và PTNT các tỉnh ĐBSCL xây dựng đề án phát triển kinh tế tuần hoàn, quy hoạch sử dụng đất phèn bền vững và ban hành chính sách khuyến nông phù hợp.
• Đối với người làm nghiên cứu, giảng viên, nghiên cứu sinh: Cung cấp tài liệu tham khảo chuyên sâu về phương pháp luận phân tích exergy trong hệ sinh thái nông nghiệp, kỹ thuật kiểm kê vòng đời phát thải (LCA) và mô hình hóa toán học tối ưu hóa nông nghiệp.
• Đối với nông hộ vùng phèn: Cung cấp cẩm nang kỹ thuật thực hành tái chế rác vườn, phân chuồng thành than sinh học và phân trùn quế để tự cải tạo đất phèn, cắt giảm chi phí phân bón hóa học và tăng thu nhập hộ gia đình.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Phân tích Exergy có vai trò gì trong việc đánh giá tính bền vững của mô hình?

Phân tích exergy cho phép quy đổi tất cả các dòng vật chất đầu vào và đầu ra (nhiên liệu, phân bón, sinh khối, sản phẩm nông nghiệp) về một thước đo năng lượng nhiệt động lực học duy nhất (Joules of exergy). Nhờ đó, nghiên cứu xác định chính xác vị trí và mức độ thất thoát năng lượng của từng thành phần (Vườn, Ao, Chuồng, Bể biogas), giúp đánh giá mức độ phụ thuộc vào tài nguyên không tái tạo ($NRYR$) và tính bền vững chuyển đổi hệ thống ($STr$).

2. Than sinh học (Biochar) từ rác vườn giúp cải tạo đất phèn tại ĐBSCL như thế nào?

Than sinh học được sản xuất bằng cách nhiệt phân cành xoài tỉa, thân lá khóm trong điều kiện thiếu oxy. Biochar có tính kiềm tự nhiên (pH > 7,0), diện tích bề mặt riêng lớn và dung tích hấp phụ cation (CEC) cao. Khi bón vào đất phèn, biochar trung hòa độ chua, nâng pH đất lên từ 0,4 – 0,8 đơn vị, kết tủa các ion kim loại độc tự do ($Al^{3+}, Fe^{2+}, Fe^{3+}$) và cố định dinh dưỡng lân, giảm thiểu hiện tượng ngộ độc phèn cho rễ cây trồng.

3. Sự khác biệt cốt lõi giữa hệ thống S1 và S2 trong mô hình là gì?

Hệ thống S1 tích hợp Vườn cây ăn trái – Ao nuôi cá – Chuồng nuôi heo; chất thải lỏng và phân heo có hàm lượng nước cao, thích hợp tối ưu cho quá trình nạp bể biogas kỵ khí. Hệ thống S2 tích hợp Vườn cây ăn trái – Ao nuôi cá – Chuồng nuôi bò; phân bò có hàm lượng xơ cao, phù hợp phối trộn làm giá thể nuôi trùn quế và ủ phân hữu cơ compost dạng khối.

4. Khung hỗ trợ ra quyết định (DSS) hoạt động theo nguyên tắc nào?

Khung DSS là công cụ hướng dẫn theo sơ đồ cây quyết định. Nông hộ hoặc cán bộ quản lý nhập các thông số đầu vào gồm quy mô diện tích đất, cơ cấu cây trồng chịu phèn, số lượng gia súc và vốn đầu tư sẵn có. Hệ thống sẽ đề xuất cấu hình kỹ thuật tương ứng (chỉ lắp biogas, hoặc tích hợp thêm lò biochar, ô nuôi trùn quế) theo hình thức đơn hộ hoặc liên kết cụm hộ để đạt hiệu quả kinh tế và môi trường tối ưu.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Thị Thu Thảo đã hoàn thiện phương pháp luận và giải pháp thực tiễn xây dựng mô hình sinh thái tích hợp (IFS) hướng tới không phát thải cho nông hộ trên nền đất phèn ĐBSCL. Bằng việc kết hợp các công cụ phân tích exergy, đánh giá vòng đời và tối ưu hóa toán học, công trình đã chứng minh tính khả thi của việc tái tuần hoàn chất thải nông nghiệp (biogas, than sinh học, trùn quế, phân compost) nhằm gia tăng thu nhập và cải tạo trực tiếp đất chua phèn. Mô hình nghiên cứu điển hình tại vùng Đồng Tháp Mười cùng Khung hỗ trợ ra quyết định là đóng góp khoa học có giá trị ứng dụng cao cho công tác quản lý tài nguyên và phát triển bền vững sinh kế nông thôn ĐBSCL.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUOC GIA THÀNH PHO HO CHÍ MINH VIEN MOI TRUONG VA TAI NGUYEN NGUYEN THI THU THAO NGHIÊN CỨU XÂY DUNG MÔ HÌNH SINH THAI TÍCH HỢP NHAM PHÁT TRIEN BEN VỮNG SINH KE GAN VỚI Ở DONG BANG SÔNG CUU LONG LUAN AN TIEN Si KY THUAT Tp. Hồ Chí Minh, năm 2024 ĐẠI HỌC QUOC GIA THÀNH PHO HO CHÍ MINH VIEN MOI TRUONG VA TAI NGUYEN NGUYEN THI THU THAO NGHIÊN CỨU XÂY DUNG MÔ HÌNH SINH THÁI TÍCH HỢP NHAM PHÁT TRIEN BEN VỮNG SINH KE GẮN VỚI HỆ SINH THÁI ĐẶC THÙ TRÊN NÈN ĐÁT PHÈN Ở DONG BANG SÔNG CUU LONG Ngành: Quản lý tài nguyên và môi trường Mã ngành: 9850101 CÁN BỘ HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: GS.TS Lê Thanh Hải GS.TS Lê Thanh Hải Tp. Hồ Chí Minh, năm 2024 ĐẠI HỌC QUOC GIA THÀNH PHO HO CHÍ MINH VIEN MOI TRUONG VA TAI NGUYEN NGUYEN THI THU THAO NGHIÊN CỨU XÂY DUNG MÔ HÌNH SINH THÁI TÍCH HỢP NHAM PHÁT TRIEN BEN VỮNG SINH KE GẮN VỚI HỆ SINH THÁI ĐẶC THÙ TRÊN NÈN ĐÁT PHÈN Ở DONG BANG SÔNG CỬU LONG Ngành: Quản lý tài nguyên và môi trường Mã ngành: 9850101 PHẢN BIỆN ĐỘC LẬP: MIỄN Tp. Hồ Chí Minh, năm 2024 LỜI CAM ĐOAN Luận án tiến sĩ “Nghiên cứu xây dựng mô hình sinh thái tích hợp nhằm phát triển bên vững sinh kế gắn với hệ sinh thái đặc thù trên nền đất phèn ở Déng bằng sông Cửu Long” do Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thu Thảo thực hiện.

Tác giả xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tác giả. Các kết quả nghiên cứu được trình bay trong đề tai là trung thực và chưa được công bồ trong bat kỳ công trình khoa học của các tác giả khác. Hà Chí Minh, năm 2024 Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Thu Tháo ii LOI CAM ON Tac gia xin duge bay to su biết ơn chân thành và sâu sắc nhất tới Ban Lãnh đạo, các cán bộ phòng Đào tạo Sau đại học, phòng Quản lý Môi trường và các phòng ban khác của Viện Môi trường và Tài nguyên đã tận tình giúp đỡ và tạo mọi điều kiện cho tác giả trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện luận án tiến sĩ. Đặc biệt, tác giả rất trân trọng và biết ơn GS.TS Lê Thanh Hải, là Viện trưởng Viện Môi trường và Tài nguyên cũng là cán bộ hướng dẫn trực tiếp, đã chỉ dẫn ân cần, truyền đạt những kiến thức và kinh nghiệm nghiên cứu quý báu và hỗ trợ về mọi mặt cho tác giả trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành luận án.

Xin gửi lời cảm ơn chân thành đến cán bộ của các Sở ban ngành, Ủy ban nhân dân phường/xã và các hộ dân ở các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long đã tạo điều kiện cho tác giả thu thập dữ liệu cần thiết cho luận án. Trân trọng cảm ơn các Thầy Cô đã có các góp ý rất hữu ích giúp luận án ngày càng được hoàn chỉnh hơn. Chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu và Khoa Công nghệ Hóa học và Thực phẩm của Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện tốt nhất cho tác giả trong suốt quá trình làm việc, học tập và nghiên cứu. Tác giả thân ái gửi lời cảm ơn đến bạn bè và người thân đã dành nhiều sự ưu ái, hỗ trợ trong công việc và học tập.

Cuối cùng, tác giả xin gửi tat cả tình thương, sự trân trọng va lòng biết ơn sâu sắc đến ba mẹ và anh chị em, những người đã luôn động viên và hỗ trợ về mọi mặt trong cuộc sông. Xin trân trọng cảm ơn!