Miễn Trách Nhiệm Hình Sự Theo Pháp Luật Hình Sự Việt Nam Từ Thực Tiễn Tỉnh Quảng Nam

Chuyên khảo luật học phân tích Miễn trách nhiệm hình sự theo pháp luật hình sự việt nam từ thực tiễn tỉnh quảng nam, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu

• Tác giả: Đỗ Thế Thanh Tiên
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Đức Hồng Hà
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng Hình sự
• Đề tài: Miễn Trách Nhiệm Hình Sự Theo Pháp Luật Hình Sự Việt Nam Từ Thực Tiễn Tỉnh Quảng Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Miễn Trách Nhiệm Hình Sự Tại Quảng Nam

Chế định miễn trách nhiệm hình sự là một phần quan trọng của luật hình sự Việt Nam, thể hiện chính sách nhân đạo của Nhà nước. Nó cho phép người phạm tội không phải chịu trách nhiệm hình sự trong những điều kiện nhất định. Điều này khuyến khích người phạm tội lập công chuộc tội, cải tạo bản thân và hòa nhập cộng đồng. Chế định này có mối quan hệ chặt chẽ với chế định trách nhiệm hình sự, và việc áp dụng đúng đắn sẽ góp phần vào công tác phòng chống tội phạm. Theo tài liệu nghiên cứu, việc giải quyết tốt vấn đề trách nhiệm hình sự và áp dụng chính xác chế định miễn trách nhiệm hình sự sẽ tạo cơ sở pháp lý thuận lợi cho các cơ quan bảo vệ pháp luật trong công tác phòng và chống tội phạm, bảo vệ có hiệu quả các lợi ích của Nhà nước, các quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức và công dân.

1.1. Khái Niệm Miễn Trách Nhiệm Hình Sự Theo Luật Việt Nam

Miễn trách nhiệm hình sự là việc Nhà nước không truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người đã thực hiện hành vi phạm tội, khi có đủ các điều kiện luật định. Điều này khác với việc không có tội, vì ở đây hành vi phạm tội đã xảy ra. Theo TSKH Lê Cảm thì "trách nhiệm hình sự là hậu quả pháp lý của việc thực hiện tội phạm và được thể hiện bằng việc áp dụng đối với người phạm tội một hoặc nhiều biện pháp cưỡng chế của Nhà nước do luật hình sự quy định". Việc miễn trách nhiệm hình sự thể hiện sự khoan hồng của pháp luật đối với những trường hợp phạm tội nhất định.

1.2. Ý Nghĩa Của Miễn Trách Nhiệm Hình Sự Trong Xã Hội

Chế định miễn trách nhiệm hình sự mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc, thể hiện sự khoan hồng của pháp luật. Nó tạo cơ hội cho người phạm tội sửa chữa sai lầm, tái hòa nhập cộng đồng. Đồng thời, nó cũng khuyến khích người phạm tội tự thú, khai báo thành khẩn, và tích cực hợp tác với cơ quan điều tra. Điều này góp phần vào công tác điều tra, khám phá tội phạm và bảo đảm trật tự an toàn xã hội. Miễn trách nhiệm hình sự cũng có mối quan hệ hữu cơ và chặt chẽ với chế định trách nhiệm hình sự.

1.3. Phân Biệt Miễn Trách Nhiệm Hình Sự và Miễn Hình Phạt

Cần phân biệt rõ miễn trách nhiệm hình sự và miễn hình phạt. Miễn trách nhiệm hình sự là không truy cứu trách nhiệm hình sự ngay từ đầu, còn miễn hình phạt là sau khi đã bị kết án nhưng được miễn chấp hành hình phạt. Miễn trách nhiệm hình sự dựa trên các căn cứ như tự thú, lập công chuộc tội, hoặc do chuyển biến tình hình. Miễn hình phạt thường áp dụng với người đã ăn năn hối cải, có nhiều tình tiết giảm nhẹ, hoặc có hoàn cảnh đặc biệt.

II. Các Trường Hợp Miễn Trách Nhiệm Hình Sự Theo Luật Định

Pháp luật hình sự Việt Nam quy định cụ thể các trường hợp miễn trách nhiệm hình sự. Các trường hợp này bao gồm: người phạm tội tự nguyện khai báo trước khi hành vi bị phát hiện, người phạm tội lập công chuộc tội, người phạm tội do chuyển biến của tình hình mà không còn nguy hiểm cho xã hội, và các trường hợp khác được quy định trong luật. Việc áp dụng miễn trách nhiệm hình sự phải tuân thủ chặt chẽ các quy định của pháp luật, đảm bảo tính công bằng và minh bạch. Theo Bộ luật Hình sự năm 2015 được coi là bước phát triển mới trong việc giải quyết các vấn đề về miễn trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội.

2.1. Miễn Trách Nhiệm Hình Sự Do Tự Nguyện Khai Báo

Nếu người phạm tội tự nguyện khai báo hành vi phạm tội của mình trước khi bị cơ quan chức năng phát hiện, họ có thể được miễn trách nhiệm hình sự. Điều này khuyến khích người phạm tội tự thú, giúp cơ quan điều tra nhanh chóng làm rõ vụ án. Tuy nhiên, việc khai báo phải là tự nguyện và thành khẩn, không có sự ép buộc hay dụ dỗ.

2.2. Miễn Trách Nhiệm Hình Sự Khi Lập Công Chuộc Tội

Người phạm tội có thể được miễn trách nhiệm hình sự nếu họ lập công chuộc tội, ví dụ như cung cấp thông tin quan trọng giúp phá án, bắt giữ đồng phạm, hoặc ngăn chặn một hành vi phạm tội khác. Hành vi lập công chuộc tội phải có giá trị thực tế và được cơ quan chức năng xác nhận.

2.3. Miễn Trách Nhiệm Hình Sự Do Chuyển Biến Tình Hình

Trong một số trường hợp, do sự chuyển biến của tình hình kinh tế, xã hội, chính trị mà hành vi phạm tội không còn nguy hiểm cho xã hội nữa, người phạm tội có thể được miễn trách nhiệm hình sự. Ví dụ, một hành vi trước đây bị coi là tội phạm, nhưng sau đó được hợp pháp hóa, thì người thực hiện hành vi đó trước đây có thể được miễn trách nhiệm hình sự.

III. Thực Tiễn Áp Dụng Miễn Trách Nhiệm Hình Sự Tại Quảng Nam

Việc áp dụng chế định miễn trách nhiệm hình sự tại Quảng Nam tuân thủ theo các quy định của pháp luật hình sự Việt Nam. Tuy nhiên, trong thực tiễn vẫn còn một số khó khăn và vướng mắc. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án để đảm bảo việc áp dụng miễn trách nhiệm hình sự đúng pháp luật, công bằng và minh bạch. Theo tài liệu nghiên cứu, trong thực tiễn áp dụng, vẫn còn bất cập ở một số quy định, các văn bản giải thích, hướng dẫn áp dụng pháp luật hình sự trong thời gian qua chưa được kịp thời, đầy đủ nên một số quy phạm pháp luật của chế định miễn trách nhiệm hình sự còn nhận thức, áp dụng chưa đúng.

3.1. Thống Kê Số Liệu Về Miễn Trách Nhiệm Hình Sự Ở Quảng Nam

Cần có thống kê chi tiết về số lượng các vụ án và số người được miễn trách nhiệm hình sự tại Quảng Nam trong từng năm. Phân tích các số liệu này sẽ giúp đánh giá hiệu quả của việc áp dụng chế định miễn trách nhiệm hình sự và phát hiện những vấn đề cần giải quyết. (Dữ liệu thống kê cần được bổ sung từ tài liệu gốc).

3.2. Các Vướng Mắc Trong Áp Dụng Miễn Trách Nhiệm Hình Sự

Một số vướng mắc thường gặp trong áp dụng miễn trách nhiệm hình sự bao gồm: xác định thế nào là tự nguyện khai báo, đánh giá mức độ lập công chuộc tội, và xác định sự chuyển biến của tình hình có đủ để miễn trách nhiệm hình sự hay không. Cần có hướng dẫn cụ thể và chi tiết hơn để giải quyết những vướng mắc này.

3.3. Đánh Giá Hiệu Quả Của Việc Áp Dụng Miễn Trách Nhiệm Hình Sự

Cần đánh giá hiệu quả của việc áp dụng miễn trách nhiệm hình sự tại Quảng Nam, xem xét liệu nó có thực sự khuyến khích người phạm tội sửa chữa sai lầm, tái hòa nhập cộng đồng, và góp phần vào công tác phòng chống tội phạm hay không. Đánh giá này cần dựa trên các số liệu thống kê, khảo sát thực tế, và ý kiến của các chuyên gia.

IV. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Miễn Trách Nhiệm Hình Sự Tại Quảng Nam

Để nâng cao hiệu quả của việc áp dụng miễn trách nhiệm hình sự tại Quảng Nam, cần có các giải pháp đồng bộ về pháp luật, chính sách, và thực tiễn. Cần hoàn thiện các quy định của pháp luật về miễn trách nhiệm hình sự, tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật, và nâng cao năng lực của các cán bộ thực thi pháp luật. Theo tài liệu nghiên cứu, để tiếp tục hoàn thiện Bộ luật Hình sự hiện hành, chúng ta phải tiếp tục nghiên cứu một cách có hệ thống, toàn diện những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến chế định miễn trách nhiệm hình sự, đưa ra các giải pháp cần thiết để giải quyết những vấn đề vướng mắc trong thực tiễn áp dụng, nhằm đảm bảo áp dụng đúng đắn chế định miễn trách nhiệm hình sự trên cả nước nói chung và tỉnh Quảng Nam nói riêng.

4.1. Hoàn Thiện Quy Định Pháp Luật Về Miễn Trách Nhiệm Hình Sự

Cần rà soát và sửa đổi, bổ sung các quy định của pháp luật về miễn trách nhiệm hình sự để đảm bảo tính rõ ràng, minh bạch, và phù hợp với thực tiễn. Cần có hướng dẫn cụ thể hơn về các trường hợp miễn trách nhiệm hình sự, các điều kiện áp dụng, và quy trình thực hiện.

4.2. Tăng Cường Tuyên Truyền Phổ Biến Pháp Luật

Cần tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về miễn trách nhiệm hình sự cho người dân và các cán bộ thực thi pháp luật. Điều này giúp nâng cao nhận thức về chế định miễn trách nhiệm hình sự, khuyến khích người phạm tội tự thú, lập công chuộc tội, và tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng chế định này.

4.3. Nâng Cao Năng Lực Của Cán Bộ Thực Thi Pháp Luật

Cần nâng cao năng lực của các cán bộ điều tra, kiểm sát, và xét xử trong việc áp dụng chế định miễn trách nhiệm hình sự. Cần tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ, và trao đổi kinh nghiệm để giúp các cán bộ này nắm vững các quy định của pháp luật, giải quyết các vướng mắc trong thực tiễn, và áp dụng chế định miễn trách nhiệm hình sự một cách đúng đắn.

V. Điều Kiện Miễn Trách Nhiệm Hình Sự Hướng Dẫn Chi Tiết

Để được miễn trách nhiệm hình sự, người phạm tội phải đáp ứng các điều kiện nhất định do pháp luật quy định. Các điều kiện này bao gồm: hành vi phạm tội phải thuộc trường hợp được miễn trách nhiệm hình sự, người phạm tội phải có thái độ ăn năn hối cải, và việc miễn trách nhiệm hình sự không gây nguy hại cho xã hội. Việc xác định các điều kiện này phải dựa trên các chứng cứ khách quan và toàn diện. Theo tài liệu nghiên cứu, việc áp dụng miễn trách nhiệm hình sự có căn cứ, chính xác, đúng pháp luật sẽ có tác dụng rất lớn thể hiện chính sách khoan hồng, nhân đạo của Đảng và Nhà nước ta đối với người phạm tội và hành vi do họ thực hiện.

5.1. Hành Vi Phạm Tội Phải Thuộc Trường Hợp Được Miễn

Chỉ những hành vi phạm tội thuộc các trường hợp được pháp luật quy định mới có thể được xem xét miễn trách nhiệm hình sự. Các trường hợp này bao gồm: tự thú, lập công chuộc tội, chuyển biến tình hình, và các trường hợp khác được quy định cụ thể trong luật.

5.2. Người Phạm Tội Phải Có Thái Độ Ăn Năn Hối Cải

Người phạm tội phải thể hiện thái độ ăn năn hối cải thực sự, nhận thức được sai lầm của mình, và cam kết không tái phạm. Thái độ ăn năn hối cải có thể được thể hiện qua lời khai, hành vi, và các hoạt động khác.

5.3. Miễn Trách Nhiệm Không Gây Nguy Hại Cho Xã Hội

Việc miễn trách nhiệm hình sự không được gây nguy hại cho trật tự an toàn xã hội, không làm ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của người khác. Nếu việc miễn trách nhiệm hình sự có thể gây ra những hậu quả tiêu cực, thì không được áp dụng.

VI. Hậu Quả Miễn Trách Nhiệm Hình Sự Cập Nhật Mới Nhất

Việc miễn trách nhiệm hình sự có những hậu quả pháp lý nhất định. Người được miễn trách nhiệm hình sự không bị coi là có tội, không bị áp dụng hình phạt, và không bị mang án tích. Tuy nhiên, họ vẫn có thể phải chịu trách nhiệm dân sự nếu hành vi phạm tội gây ra thiệt hại cho người khác. Theo tài liệu nghiên cứu, việc sửa đổi, bổ sung một số quy phạm của chế định miễn trách nhiệm hình sự đối với người phạm tội đã tạo điều kiện cho các cơ quan áp dụng pháp luật đạt được hiệu quả cao trong công tác đấu tranh phòng và chống tội phạm.

6.1. Không Bị Coi Là Có Tội Và Không Bị Áp Dụng Hình Phạt

Người được miễn trách nhiệm hình sự không bị coi là có tội và không bị áp dụng bất kỳ hình phạt nào. Điều này có nghĩa là họ không bị tước tự do, không bị phạt tiền, và không bị áp dụng các biện pháp tư pháp khác.

6.2. Không Bị Mang Án Tích

Người được miễn trách nhiệm hình sự không bị mang án tích. Điều này có nghĩa là họ không bị hạn chế các quyền công dân, không bị phân biệt đối xử, và có cơ hội tái hòa nhập cộng đồng một cách đầy đủ.

6.3. Vẫn Phải Chịu Trách Nhiệm Dân Sự Nếu Có

Mặc dù được miễn trách nhiệm hình sự, nhưng nếu hành vi phạm tội gây ra thiệt hại cho người khác, người phạm tội vẫn phải chịu trách nhiệm dân sự, bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật dân sự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN VỀ MIỄN TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ THEO PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VIỆT NAM 1. Khái niệm miễn trách nhiệm hình sự Miễn trách nhiệm hình sự là một trong những chế định quan trọng của luật hình sự Việt Nam, trước khi xây dựng khái niệm miễn trách nhiệm hình sự, vấn đề cơ bản đầu tiên là phải làm rõ khái niệm trách nhiệm hình sự vì miễn trách nhiệm hình sự có quan hệ chặt chẽ và gắn liền với chế định trách nhiệm hình sự. Để tìm hiểu và nghiên cứu khái niệm và bản chất pháp lý của chế định miễn trách nhiệm hình sự, trước tiên phải xem xét, tìm hiểu khái niệm và các nội dung cơ bản của chế định trách nhiệm hình sự trong luật hình sự Việt Nam. Miễn trách nhiệm hình sự xuất hiện khi có trách nhiệm hình sự, cho nên việc nhận thức khoa học đúng đắn về trách nhiệm hình sự sẽ tạo cơ sở vững chắc cho nhận thức về miễn trách nhiệm hình sự.

Trách nhiệm hình sự là hậu quả pháp lý và được thể hiện bằng việc áp dụng đối với người phạm tội một hoặc nhiều biện pháp cưỡng chế của Nhà nước do luật hình sự quy định. Là một dạng của trách nhiệm pháp lý, từ trước đến nay, xung quanh khái niệm "trách nhiệm hình sự" là gì (?) vẫn còn tồn tại nhiều quan điểm khác nhau, mà cụ thể là: Theo TSKH Lê Cảm thì "trách nhiệm hình sự là hậu quả pháp lý của việc thực hiện tội phạm và được thể hiện bằng việc áp dụng đối với người phạm tội một hoặc nhiều biện pháp cưỡng chế của Nhà nước do luật hình sự quy định" [9, tr.TSKH Đào Trí úc lại quan niệm "trách nhiệm hình sự là hậu quả pháp lý của việc phạm tội, thể hiện ở chỗ người đã gây ra tội phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình trước Nhà nước" [45, tr.41]; 10 Và theo PGS.TS Nguyễn Ngọc Hòa và TS. Lê Thị Sơn thì "trách nhiệm hình sự là một dạng của trách nhiệm pháp lý bao gồm nghĩa vụ phải chịu sự tác động của hoạt động truy cứu trách nhiệm hình sự, chịu bị kết tội, chịu biện pháp cưỡng chế của trách nhiệm hình sự (hình phạt, biện pháp tư pháp) và chịu mang án tích" [18, tr. Do đó, dưới góc độ khoa học luật hình sự, TSKH.

Lê Cảm đã đưa ra định nghĩa về trách nhiệm hình sự qua hai vấn đề, cơ sở và điều kiện: "Cơ sở của trách nhiệm hình sự là việc thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội mà luật hình sự quy định là tội phạm" - "Điều kiện của trách nhiệm hình sự là căn cứ riêng cần và đủ, có tính chất bắt buộc và do luật hình sự quy định mà chỉ khi nào có tổng hợp tất cả chúng (các căn cứ riêng đó) thì một người mới phải chịu trách nhiệm hình sự" [7, tr. Như vậy, một người chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự khi người đó có đầy đủ cơ sở và những điều kiện của trách nhiệm hình sự về việc thực hiện tội phạm. Nhưng trong thực tiễn có một số trường hợp, một người phạm tội mặc dù có đầy đủ cơ sở và những điều kiện của trách nhiệm hình sự nhưng khi có căn cứ và những điều kiện nhất định thì người đó có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự hay có thể không phải chịu trách nhiệm hình sự, và cũng có thể họ được miễn trách nhiệm hình sự. Cho nên, có thể khẳng định rằng, cơ sở của miễn trách nhiệm hình sự cũng xuất phát từ cơ sở của trách nhiệm hình sự.

Trong luật hình sự Việt Nam, chế định miễn trách nhiệm hình sự đã thể hiện được chính sách nhân đạo của Đảng và Nhà nước ta đối với người phạm tội, qua đó nhằm động viên, khuyến khích người phạm tội lập công chuộc tội, tạo điều kiện về giáo dục, cải tạo để họ nhanh chóng hòa nhập với cộng đồng và trở thành người có ích cho xã hội. Đến thời điểm này, việc đưa ra khái 11 niệm về miễn trách nhiệm hình sự trong trong khoa học luật hình sự vẫn có nhiều quan điểm khác nhau như: "Miễn trách nhiệm hình sự là một chế định nhân đạo của luật hình sự Việt Nam và được thể hiện bằng việc xóa bỏ hậu quả pháp lý của việc thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội bị luật hình sự cấm đối với người bị coi là có lỗi trong việc thực hiện hành vi đó" [10, tr. 7]; "Miễn trách nhiệm hình sự là việc miễn kết tội cũng như áp dụng hình phạt đối với người thực hiện tội phạm và do vậy họ không bị coi là có tội. Nói cách khác, miễn trách nhiệm hình sự là miễn những hậu quả pháp lý đối với người phạm tội do pháp luật hình sự quy định" [7, tr.

14]; "Miễn trách nhiệm hình sự là việc hủy bỏ sự đánh giá tiêu cực đối với người đó dưới hình thức bản án" [6, tr. 31]; "Miễn trách nhiệm hình sự có nghĩa là miễn những hậu quả pháp lý về các tội phạm đối với người thực hiện tội phạm khi có những điều kiện theo quy định của pháp luật" [14, tr. 109]; "Miễn trách nhiệm hình sự là một nguyên tắc của luật hình sự dựa trên cơ sở xung đột về lợi ích, dùng để chỉ ra rằng không có tội phạm được thực hiện mặc dù trên thực tế hành vi của một người nào đó đã thỏa mãn cả yếu tố chủ quan và yếu tố khách quan đối với một loại tội phạm. Nguyên tắc này được nhắc đến như là miễn trách nhiệm hình sự và không phải là miễn hình phạt bởi vì bị cáo không chỉ tránh khỏi hình phạt mà hơn thế nữa hành vi đó không được coi là tội phạm trong những điều kiện miễn trừ" [8, tr.

"Miễn trách nhiệm hình sự có nghĩa là miễn những hậu quả pháp lý đối với một tội phạm do pháp luật quy định" [7, tr. 269]; "Miễn trách nhiệm hình sự là không buộc tội một người chịu trách nhiệm hình sự về tội mà họ đã thực hiện" [12, tr. 321]; "Miễn trách nhiệm hình sự là không truy cứu trách nhiệm hình sự một 12 người về việc đã thực hiện một tội phạm được quy định trong luật hình sự, thể hiện trong một văn bản của cơ quan nhà nước có thẩm quyền" [18, tr. 238]; "Miễn trách nhiệm hình sự là không buộc người phạm tội phải chịu trách nhiệm hình sự về tội mà người đó đã phạm" [13, tr.

166]; Tổng hợp tất cả các quan điểm khoa học trong nước ta thấy đều tương đối thống nhất trong việc khẳng định rõ nội dung và bản chất pháp lý của miễn trách nhiệm hình sự. Tóm lại, để xây dựng một khái niệm thì trong đó phải thể hiện được đầy đủ và chính xác về nội dung, bản chất, đối tượng áp dụng, hình thức thể hiện ngắn gọn và nhất quán về mặt pháp lý, đồng thời phù hợp với thực tiễn và chính sách khoan hồng, nhân đạo của Nhà nước. Và trên cơ sở tổng kết một số các quan điểm khoa học nêu trên, kết hợp với việc phân tích các quy định của pháp luật hình sự có liên quan, dưới góc độ khoa học luật hình sự, theo tác giả khái niệm miễn trách nhiệm hình sự có thể được định nghĩa như sau: Miễn trách nhiệm hình sự là một chế định nhân đạo của pháp luật hình sự Việt Nam, được thể hiện bằng văn bản của cơ quan tiến hành tố tụng với nội dung không truy cứu trách nhiệm hình sự người phạm tội khi có đầy đủ căn cứ pháp lý và những điều kiện luật định. Đặc điểm của miễn trách nhiệm hình sự Từ các khái niệm nêu trên và trên cơ sở nghiên cứu các quy định về miễn trách nhiệm hình sự của pháp luật hình sự hiện hành, chúng ta có thể đưa ra một số đặc điểm cơ bản sau đây: Thứ nhất, miễn trách nhiệm hình sự là một trong những chế định quan trọng phản ánh rõ nét và thể hiện tính nhân đạo của chính sách hình sự trong pháp luật hình sự Việt Nam.

Và chế định miễn trách nhiệm hình sự là một trong những biện pháp hữu hiệu để Nhà nước ta thực hiện chính sách phân hóa và trong đường lối xử lý thể hiện được phương châm "nghiêm trị kết hợp 13 với khoan hồng", "trừng trị kết hợp với giáo dục, thuyết phục, cải tạo". Và chỉ có thể được đặt ra đối với người nào là chủ thể của chính tội phạm ấy, đồng thời phải đáp ứng đầy đủ căn cứ pháp lý và những điều kiện trong từng trường hợp cụ thể được quy định trong pháp luật hình sự hiện hành, cũng như tuỳ thuộc vào từng trường hợp miễn trách nhiệm hình sự có thể là tuỳ nghi (lựa chọn) hay bắt buộc. Còn trong thực tiễn áp dụng, ngay cả khi trường hợp có đầy đủ căn cứ pháp lý và đáp ứng đủ các điều kiện quy định, nhưng nếu trường hợp đó là tuỳ nghi (lựa chọn) thì việc áp dụng hay không áp dụng miễn trách nhiệm hình sự cho người phạm tội đó là do các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định. Thứ hai, người được miễn trách nhiệm hình sự không phải chịu các hậu quả pháp lý hình sự bất lợi của việc phạm tội, nhưng nếu không có đầy đủ căn cứ pháp lý và những điều kiện do luật định thì người đó có thể phải chịu hậu quả bị áp dụng một hoặc nhiều biện pháp cưỡng chế hình sự được quy định trong pháp luật hình sự.

Như vậy, không phải bất kỳ trường hợp nào một người thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội mà luật hình sự quy định là tội phạm, bị xã hội lên án và đáng bị xử lý về hình sự đều phải chịu trách nhiệm hình sự, mà có trường hợp xét thấy không cần phải áp dụng trách nhiệm hình sự đối với người đó mà vẫn đáp ứng được yêu cầu đấu tranh phòng và chống tội phạm, thể hiện được việc giáo dục, cải tạo tốt để hòa nhập với cộng đồng của người phạm tội. Bên cạnh đó, việc người phạm tội đáp ứng được những điều kiện nhất định khác thì các cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định miễn trách nhiệm hình sự cho họ. Thứ ba, theo giai đoạn tố tụng hình sự tương ứng cụ thể, miễn trách nhiệm hình sự do cơ quan tiến hành tố tụng có thẩm quyền quyết định phải được thể hiện bằng văn bản. Hiện tại, Cơ quan điều tra ra quyết định đình chỉ điều tra (bằng văn bản) khi có căn cứ quy định tại Điều 16, Điều 29 và khoản 14 2 Điều 91 Bộ luật hình sự năm 2015; Điều 230 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015.