CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỒ ÁN 1. Giới thiệu về cây dừa và quả dừa 1.1 Khái quát về cây dừa a) Đặc điểm chung - Tên phổ thông: Dừa - Tên khoa học: Cocos nucifera - Họ thực vật: Arecaceae (Cau) - Nguồn gốc xuất xứ: Đông nam Châu Á,đảo Andaman, vịnh Bengan, Ấn Độ…. - Phân bố ở Việt Nam: Rộng rãi - Dừa (danh pháp hai phần: Cocos nucifera), là một loài cây trong họ Cau (Arecaceae). Nó cũng là thành viên duy nhất trong chi Cocos.
- Nguồn gốc của loài thực vật này là chủ đề gây tranh cãi, trong đó một số học giả cho rằng nó có nguồn gốc ở khu vực đông nam châu Á trong khi những người khác cho rằng nó có nguồn gốc ở miền tây bắc Nam Mỹ. Các mẫu hóa thạch tìm thấy ở New Zealand chỉ ra rằng các loại thực vật nhỏ tương tự như cây dừa đã mọc ở khu vực này từ khoảng 15 triệu năm trước. Thậm chí những hóa thạch có niên đại sớm hơn cũng đã được phát hiện tại Rajasthan và Maharashtra, Ấn Độ. - Dừa phát triển tốt trên đất pha cát và có khả năng chống chịu mặn tốt cũng như nó ưa thích các nơi sinh sống có nhiều nắng và lượng mưa bình thường (750–2.000 mm hàng năm), điều này giúp nó trở thành loại cây định cư bên các bờ biển nhiệt đới một cách tương đối dễ dàng.
Dừa cần độ ẩm cao (70–80%+) để có thể phát triển một cách tối ưu, điều này lý giải tại sao nó rất ít khi được tìm thấy trong các khu vực có độ ẩm thấ - Cây dừa được trồng phổ biến ở vùng nhiệt đới, dọc bờ biển và các đảo hơn 11 triệu ha, được trồng ở 93 quốc gia. trong đó: có 90% diện tích dừa được trồng ở Châu Á – Thái Bình Dương. Khoảng 61% nằm ở Đông Nam Á (trong đó: Indonesia, Philippines, Ấn đô ̣ 7 do an chiế m ¾ tổ ng diê ̣n tıć h dừa thế giới). Gần 20% ở Nam Á, phần còn lại ở Châu Đại Dương, Châu Mỹ La tinh và Caribbean.
- 10 quốc gia có diện tích trồng dừa lớn trên thế giới là Indonesia, Philippines, Ấn Độ, Sri Lanka, Brazil, Thái Lan, Papua New Guinea, Malaysia, Việt Nam và Vanuatu. Ba quốc gia hàng đầu là Indonesia, Philippines, Ấn Độ có diện tích trồng hơn 1 triệu ha, chiếm trên 80% sản lượng dừa thế giới. Hai nước có diện tích lớn là Indonesia và Philippines lại có năng suất dừa khá thấp, trong khi các nước khác như Ấn Độ, Sri Lanka, và Việt Nam có năng suất dừa cao hơn nhiều. - Diê ̣n tıć h dừa của Việt nam có khoảng 144.000 ha, phân bố chủ yế u ở Miề n Trung và Đồng Bằng Sông Cửu Long (ĐBSCL).
Riêng ĐBSCL chiế m hơn 78% diê ̣n tıć h dừa cả nước, khoảng 110. • Đặc điểm sinh học: - Thân: Thân dừa mọc thẳng, không phân nhánh, chiều cao trung bình từ 15 – 20m. Do cấu tạo của thân không có tầng sinh mô thứ cấp nên những tổn thương trên thân dừa không thể phục hồi được và đường kính thân cũng không phát triển theo thời gian - Rễ: Dừa có rễ bất định sinh ra liên tục ở phần đáy gốc thân, không có rễ cọc. Hệ thống rễ dừa phần lớn tập trung ở xung quanh gốc trong vòng bán kính 1,5 – 2m.
Rễ có thể ăn sâu đến 4m, trong đó 50% rễ tập trung ở 50cm lớp đất mặt. - Lá: Một cây dừa có khoảng 30 – 35 tàu lá. Mỗi tàu lá dài 5-6m vào thời kỳ trưởng thành. Ở cây trưởng thành, 1 tàu lá dừa gồm 2 phần.
Phần cuống lá không mang lá chét, lồi ở mặt dưới, phẳng hay hơi lõm ở mặt trên, đáy phồng to, bám chặt vào thân và khi rụng sẽ để lại một vết sẹo trên thân. Phần mang lá chét mang trung bình 90 – 120 lá chét mỗi bên, không đối xứng hẳn qua sống lá mà một bên này sẽ có nhiều hơn bên kia khoảng 5 – 10 lá chét. - Hoa: Hoa dừa thuộc loại đơn tính, đồng chu nghĩa là hoa đực và hoa cái riêng rẻ nhưng ở trên cùng một gié hoa. Số lượng hoa cái trung bình biến động từ 20 – 40 cái trên mỗi phát hoa tùy theo giống.
Mỗi phát hoa có thể mang trung bình từ 5 – 10g phấn hoa. Mỗi hoa đực chứa khoảng 272 triệu hạt phấn có kích thước rất nhỏ. Chỉ khoảng 40% hạt phấn có khả năng thụ phấn trong mỗi phát hoa. Thời gian để hoa cái đầu tiên nở đến hoa cái cuối 8 do an cùng thụ phấn xong trên cùng phát hoa gọi là pha cái, kéo dài từ 5 – 7 ngày ở giống dừa cao và từ 10 – 14 ngày đối với giống dừa lùn.
Thời gian để hoa đực đầu tiên mở đến hoa đực cuối cùng mở gọi là pha đực, kéo dài khoảng 18 – 22 ngày. Hoa dừa được thụ phấn chủ yếu nhờ gió và côn trùng. - Quả: Trái dừa thuộc loại quả hạch, nhân cứng. Trái gồm có ba phần là ngoại quả bì (phần vỏ bên ngoài được phủ cutin), trung quả bì (xơ dừa) và nội quả bì bao gồm gáo, nước và cơm dừa.
Vỏ dừa dày từ 1 – 5cm tùy theo giống, phần cuống có thể dày đến 10cm. Vỏ dừa bao gồm 30% là xơ dừa và 70% là bụi xơ dừa. Bụi xơ dừa có đặc tính hút và giữ ẩm cao từ 400 – 600% so với thể tích của chính nó. • Đặc điểm sinh lý, sinh thái: - Tốc độ sinh trưởng: Trung bình - Phù hợp với: Cây ưa sáng, đất thịt pha cát có thoát thủy tốt.
b) Phân loại: - Dừa xiêm xanh: Là giống dừa uống nước phổ biến nhất ở đồng bằng sông Cửu Long, ra hoa sớm sau khoảng 2,5 - 3 năm trồng, năng suất bình quân 140-150 trái/cây/năm, vỏ mỏng có màu xanh, nước có vị ngọt thanh (7-7,5% đường), thể tích nước 250-350 ml/trái, có nhu cầu tiêu thụ rộng rãi trên thị trường Hình 1.1: Dừa xiêm xanh 9 do an - Dừa xiêm đỏ: Là giống dừa uống nước phổ biến thứ nhì ở đồng bằng sông Cửu Long, ra hoa sớm sau khoảng 3 năm trồng, năng suất bình quân 140-150 trái/cây/năm, vỏ trái mỏng có màu nâu đỏ, nước có vị ngọt thanh (7-7,5% đường), thể tích nước 250-350 ml/trái, có nhu cầu tiêu thụ rộng rãi trên thị trường.2: Dừa Xiêm Đỏ - Dừa xiêm lục: Là giống dừa uống nước có chất lượng ngon nhất, có nguồn gốc Bến Tre, ra hoa rất sớm sau khoảng 2 năm trồng, năng suất bình quân 150-160 trái/cây/năm, vỏ trái rất mỏng có màu xanh đậm, nước rất ngọt (8-9% đường), thể tích nước 250-300 ml/trái, rất được ưa chuộng trên thị trường.3: Dừa Xiêm Lục 10 do an - Dừa Tam Quan: Là giống dừa uống nước có màu sắc đẹp, có nguồn gốc từ Tam Quan (Bình Định), ra hoa sau khoảng 3 năm trồng, năng suất bình quân 100 -120 trái/cây/năm, vỏ trái mỏng có màu vàng sáng, nước có vị ngọt thanh (7,5 – 8% đường), thể tích nước 250-350ml/trái. Dân gian cho rằng nước dừa Tam Quan tính mát nên thường dùng để chữa bệnh. Tuy nhiên, do năng suất không cao nên hiện nay giống dừa này chỉ được trồng với số lượng không nhiều chủ yếu ở khu vực đồng bằng sông Cửu Long.4: Dừa Tam Quan - Dừa ẻo nâu: Là giống dừa uống nước có trái rất sai, kích thước nhỏ, vỏ trái có màu nâu, nước ngọt (7-7,5% đường), thể tích nước 100-150 ml/trái, năng suất 250-300 trái/cây/năm, có thể sử dụng để làm kem dừa, rau câu dừa và tạo cảnh quan cho du lịch sinh thái. Vì kích thước trái quá nhỏ nên giống dừa này được trồng với số lượng không nhiều ở các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long, các tỉnh miền Đông Nam bộ và một ít cá thể ở các tỉnh ven biển miềnTrung.
11 do an Hình 1.5: Dừa Ẻo Nâu - Ngoài ra còn một số giống dừa như: Dừa xiêm núm, Dừa dứa, Dừa dâu, Dừa sáp….dễ trồng, cho trái ổn định và năng suất cao. Sản lượng a) Sản lượng trên thế giới Top 5 quốc gia có sản lượng dừa lớn nhất thế giới (năm 2012) gồm có: Bảng 1.1: Quốc gia dẫn đầu sản lượng dừa, năm 2012 STT Quốc gia Sản lượng(1.000 tấn) Tỉ lệ % sản lượng thế giới 1 Indonesia 18.000 3,3 Nguồn : FAOSTAT b) Tình hình sản xuất dừa và tiêu thụ dừa ở Việt Nam 12 do an - Điều kiện tự nhiên và xã hội ở nước ta thuận lợi cho phát triển cây dừa, có thể thấy cây dừa được trồng ở Đồng bằng Sông Hồng cho đến tận cùng Phía Nam của đất nước.2: Diện tích, Năng suất, Sản lượng dừa theo vùng Đơn vị:ha,tạ/ha, tấn TT Vùng 2000 2010 Diện Diện Diện Diện Năng Sản Năng Sản tích tích tích tích Suất lượng Suất lượng trồng cho SP trồng cho SP Toàn 163.500 Quốc 1 TDMNBB 37 31 102,6 318 100 400 2 ĐBSH 416 401 62,7 2.600 Nguồn: Tổng Cục Thống kê năm 2000 và 2010 -Về thị trường đã cung cấp : Những năm gần đây, dừa luôn là một trong những mặt hàng rau quả xuất khẩu chính của Việt Nam với kim ngạch xuất khẩu tăng cao. Năm 2006, thị trường xuất khẩu lớn nhất là Trung Quốc, Campuchia, Thái Lan, HongKong, Ả rập Xêut…Năm 2007, xuất khẩu sang 47 thị trường trên thế giới sản phẩm cơm dừa. Năm 2009, tổng số thị trường nhập khẩu lên tới 84 thị trường.
-Các nhà phân phối: COOPMart, Chợ đầu mối, dịch vụ du lịch….3 Tác dụng của dừa 13 do an - Theo phân tích của các nhà khoa học, cùi dừa và nước dừa có các thành phần dinh dưỡng như glucose, fructose, saccharose, chất béo, chất protein, vitamin nhóm B, vitamin C và các chất potassium (K), magnesium (Mg). - Các sách đông y có ghi: Dừa “chủ yếu là tiêu khát, chữa thổ huyết, phù thũng, trừ phong nhiệt” - Còn sách Trung Quốc dược thực đồ giám có ghi: “Dừa có tác dụng “tư bổ, thanh thử, giải khát” và tiêu cam (bệnh trẻ con bụng ỏng da vàng), tẩy giun sán, kết hợp với mật để chữa chứng gầy yếu xanh xao ở trẻ nhỏ - Ăn cùi dừa, uống nước dừa có thể làm cho mặt mày rạng rỡ, da dẻ mịn màng, người đẹp thêm ra. Có thể nói, quả dừa từ ruột đến vỏ đều là những vị thuốc Đông y quý giá. - Dầu dừa có rất nhiều lợi ích như: Dưỡng tóc, Giảm stress, Dưỡng Da, Ngăn ngừa lão hóa da, Hạn chế bệnh tim mạch, Giảm cân, Tăng cường tiêu hóa, sức miễn dịch.