Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI VÀ TÁC ĐỘNG CỦA NÓ ĐỐI VỚI SỰ PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI 1. Một số lý luận cơ bản về đầu tư trực tiếp nước ngoài 1. Khái niệm, bản chất và tính tất yếu khách quan của sự gia tăng đầu tư trực tiếp nước ngoài. Các khái niệm cơ bản và đặc điểm của đầu tư trực tiếp nước ngoài.
Khái niệm đầu tư hiện đang có các ý kiến sau đây: - Đầu tư là việc sử dụng vốn vào quá trình tái sản xuất xã hội nhằm tạo ra năng lực vốn lớn hơn. Vốn đầu tư là phần tích lũy của xã hội, của các ngành, các cơ sở sản xuất kinh doanh, là tiền tiết kiệm của dân và vốn huy động từ các nguồn khác được đưa vào tái sản xuất xã hội. Trên bình diện doanh nghiệp, đầu tư là việc di chuyển vốn vào một hoạt động nào đó nhằm mục đích thu lại một khoản tiền lớn hơn. - Đầu tư là hoạt động sử dụng tiền vốn, tài nguyên trong một thời gian tương đối dài nhằm thu lợi nhuận hoặc lợi ích kinh tế xã hội.
Đặc điểm của đầu tư là nó xảy ra trong một thời gian tương đối dài, thường từ 2 năm trở lên đến 50, 70 năm hoặc lâu hơn nữa. Những hoạt động kinh tế ngắn hạn thường trong vòng một năm không nên gọi là đầu tư. - Đầu tư kinh tế, là việc bỏ vốn vào doanh nghiệp, vào một công trình hay một sự nghiệp bằng nhiều biện pháp như cấp phát ngân sách, vốn tự do, liên doanh hoặc vay dài hạn để mua sắm thiết bị, xây dựng mới, hoặc thực hiện việc hiện đại hóa, mở rộng xí nghiệp nhằm thu doanh lợi hay phát triển phúc lợi công cộng. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 13 Theo điều 3 Luật đầu tư được nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam công bố ngày 12.
2005 thì “Đầu tư là việc nhà đầu tư bỏ vốn bằng các loại tài sản hữu hình hoặc vô hình để hình thành tài sản tiến hành các hoạt động đầu tư theo quy định của Luật đầu tư và các quy định khác của pháp luật có liên quan”. Vấn đề đầu tư tuy có nhiều cách diễn đạt như đã nêu trên, song, không có sự khác biệt lớn, theo đó, để xác định một hoạt động được coi là đầu tư có thể căn cứ vào mấy điểm sau: - Đầu tư là một hoạt động tài chính, nhằm mục đích đưa vốn vào hoạt động để thu lợi nhuận hoặc phát triển công trình công cộng, vốn đầu tư là tiền hoặc các loại tài sản nói chung. - Đầu tư là hoạt động trong một thời gian tương đối dài. - Mọi đầu tư đều phải tuân theo luật và các quy định liên quan.
Đầu tư hay hoạt động đầu tư được phân loại theo những tiêu thức khác nhau tùy theo mục đích của việc phân loại. Chẳng hạn: Thứ nhất: phân loại đầu tư theo tính chất của đầu tư có: hoạt động đầu tư phát triển; hoạt động đầu tư chuyển dịch mà không làm thay đổi giá trị của nó (ví dụ chuyển nhượng cổ phần từ người này sang người khác chẳng hạn). Thứ hai: phân loại theo hình thức sở hữu vốn có: đầu tư của nhà nước, đầu tư của tư nhân hoặc đầu tư của các tổ chức tài chính. Thứ ba: phân loại theo quan hệ quản lý của chủ đầu tư có: đầu tư trực tiếp và đầu tư gián tiếp.
Mặc dù có nhiều cách phân loại khác nhau, tùy theo mục đích nghiên cứu. Với Luận án này, tác giả chọn cách phân loại thứ ba, tức là phân biệt hai loại đầu tư chính. Đó là đầu tư trực tiếp và đầu tư gián tiếp. Việc phân loại TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 14 này có ảnh hưởng đến cách tiếp nhận, cách quản lý và sử dụng vốn đầu tư, đặc biệt là vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài.
Khái niệm đầu tư trực tiếp nước ngoài: Hiện nay trên thế giới có nhiều khái niệm về đầu tư trực tiếp nước ngoài, xin nêu một số khái niệm điển hình như sau: + Tổ chức Thương mại Thế giới đã đưa ra định nghĩa như sau về đầu tư trực tiếp nước ngoài: Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) xảy ra khi một nhà đầu tư từ một nước (nước chủ đầu tư) có được một tài sản ở một nước khác (nước thu hút đầu tư) cùng với quyền quản lý tài sản đó. Phương diện quản lý là thứ để phân biệt FDI với các công cụ tài chính khác. Trong phần lớn trường hợp, cả nhà đầu tư lẫn tài sản mà người đó quản lý ở nước ngoài là các cơ sở kinh doanh. Trong những trường hợp đó, nhà đầu tư thường hay được gọi là “công ty mẹ” và các tài sản được gọi là “công ty con” hay “chi nhánh công ty”.
+ Khái niệm của IMF: FDI là một hoạt động đầu tư được thực hiện nhằm đạt được những lợi ích lâu dài trong một doanh nghiệp hoạt động trên lãnh thổ của một nền kinh tế khác nền kinh tế nước chủ đầu tư, mục đích của chủ đầu tư là giành quyền quản lý thực sự doanh nghiệp. Theo điều 3 Luật đầu tư 2005 của nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam thì: - “Đầu tư trực tiếp là hình thức đầu tư do nhà đầu tư bỏ vốn đầu tư và tham gia quản lý hoạt động đầu tư”. - “Đầu tư nước ngoài là việc nhà đầu tư nước ngoài đưa vào Việt Nam vốn bằng tiền và các tài sản hợp pháp khác để tiến hành hoạt động đầu tư”. Từ đó, có thể hiểu khái niệm đầu tư trực tiếp nước ngoài như sau: TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 15 Đầu tư trực tiếp nước ngoài là loại hình kinh doanh của nhà đầu tư nước ngoài đầu tư vào Việt Nam một lượng vốn bằng tiền và các tài sản hợp pháp khác đủ lớn để thiết lập các cơ sở sản xuất, kinh doanh, nhờ đó cho phép họ trực tiếp tham gia quản lý, điều hành đối tượng mà họ đầu tư vốn nhằm mục đích thu được lợi nhuận từ những hoạt động đầu tư đó.
Như vậy, đầu tư trực tiếp nước ngoài là một hình thức hợp tác kinh doanh quốc tế với những đặc thù riêng về sự can thiệp của chủ đầu tư nước ngoài vào quá trình kinh doanh, sản xuất, về tính chất lâu dài của dự án, về sự gắn liền với quá trình chuyển giao công nghệ, được điều chỉnh bằng một hệ thống luật pháp hoàn chỉnh, rõ ràng và đòi hỏi chủ đầu tư trực tiếp nước ngoài phải tuân theo quy định luật đầu tư của nước sở tại. Loại hình đầu tư này có một số đặc điểm như sau: * Đặc điểm của đầu tư trực tiếp nước ngoài: Một là, vốn góp của chủ đầu tư nước ngoài phải đạt một lượng vốn tối thiểu theo quy định của từng nước, qua đó để họ có quyền được trực tiếp tham gia quản lý điều hành đối tượng mà họ bỏ vốn đầu tư: các nước phương Tây nói chung, quy định lượng vốn này phải chiếm trên 10% cổ phần xí nghiệp nước ngoài thì mới được xem là đầu tư trực tiếp. Có nước quy định là 25%. Ở nước ta, Luật đầu tư nước ngoài quy định vốn tối thiểu của bên nước ngoài phải chiếm ít nhất là 30% tổng số vốn pháp định.
đối với phần góp vốn USD phải thanh toán bằng VNĐ theo tỷ giá hối đoái của ngân hàng Việt Nam. Hai là, về quyền điều hành, quản lý doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài phụ thuộc vào mức góp vốn. Nếu nhà đầu tư nước ngoài đầu tư 100% vốn thì xí nghiệp đó hoàn toàn do nhà đầu tư nước ngoài điều hành, có thể trực tiếp hoặc thuê người quản lý. Đối với các doanh nghiệp Liên doanh, TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 16 việc điều hành công ty do Hội đồng quản trị, đứng đầu là Chủ tịch Hội đồng quản trị.
Tổng giám đốc và các phó tổng giám đốc do Hội đồng quản trị bổ nhiệm, miễn nhiệm. Tổng giám đốc hoặc phó tổng giám đốc thứ nhất là công dân Việt Nam.[50, đ 12] Ba là, về chia lợi nhuận, nhà đầu tư nước ngoài (ĐTNN) thu được lợi nhuận đầu tư phụ thuộc vào kết quả sản xuất, kinh doanh của xí nghiệp. Lãi, lỗ được phân chia theo tỷ lệ góp vốn trong vốn pháp định, sau khi đã trừ đi thuế lợi tức và các khoản đóng góp cho nước sở tại theo quy định của pháp luật. Nhà đầu tư nước ngoài được quyền chuyển lợi nhuận thu được về nước theo quy định hiện hành của nước nhận đầu tư.
* Các hình thức đầu tư trực tiếp nước ngoài: - Doanh nghiệp liên doanh là doanh nghiệp do một bên hay các bên nước ngoài góp vốn với một bên hay các bên nước nhận đầu tư để thành lập nên doanh nghiệp mới gắn với việc hình thành pháp nhân mới. - Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài là doanh nghiệp do nhà đầu tư nước ngoài đầu tư 100% vốn. - Hợp đồng hợp tác kinh doanh (gọi tắt là hợp đồng BCC) là văn bản ký kết giữa hai bên hoặc nhiều bên để tiến hành hoạt động đầu tư mà không thành lập pháp nhân mới. - Hình thức BOT (hợp đồng xây dựng – kinh doanh – chuyển giao) - Hình thức BTO (hợp đồng xây dựng - chuyển giao – kinh doanh) - Hình thức BT (hợp đồng xây dựng – chuyển giao) 1.
Bản chất của FDI và tính tất yếu khách quan của sự hình thành, gia tăng FDI trên thế giới. - Bản chất của đầu tư trực tiếp nước ngoài. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 17 Dù trong bất cứ hoàn cảnh, điều kiện nào thì đầu tư trực tiếp nước ngoài cũng luôn nhằm vào mục đích tìm kiếm lợi nhuận, nâng cao lợi nhuận ở những nước khác, dựa trên cơ sở khai thác lợi thế của nước nhận đầu tư về thị trường tiêu thụ, nguồn tài nguyên, nguồn lao động giá rẻ, ổn định… Để đạt được mục đích đó, nhà đầu tư nước ngoài sẵn sàng bằng mọi cách, kể cả thủ đoạn, dù biết sẽ để lại hậu quả nặng nề cho nước nhận đầu tư. Sự hình thành dòng FDI là do các nguyên nhân dưới đây: Một là, xuất phát từ sự chênh lệch các yếu tố đầu vào, trong đó nguồn lao động rẻ là yếu tố rất cần thiết.
Chẳng hạn tiền công của các công nhân Mỹ làm việc tại ngành công nghiệp lắp ráp máy tính ở Hoa Kỳ từ 2.500 USD/ tháng thì với công việc tương tự trong các công ty con của chúng ở Thailand và Malaysia chỉ bằng 1/5 con số nói trên [3, 135].