Luận văn: Đánh giá đặc điểm nông sinh học tập đoàn bí đỏ tại Gia Lâm, Hà Nội

Luận văn thạc sĩ vnua đánh giá đặc điểm nông sinh học tập đoàn bí đỏ trồng tại Gia Lâm, Hà Nội năm 2015, cung cấp thông tin hữu ích cho nghiên cứu.

• Tác giả: Phạm Thị Thuỳ Linh
• Người hướng dẫn: Ts. Vũ Thanh Hải
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Đánh giá đặc điểm nông sinh học tập đoàn bí đỏ trồng tại Gia Lâm – Hà Nội năm 2015
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Lời cam đoan
• Danh mục bảng
• Trích yếu luận văn
• Thesis abstract
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích, yêu cầu
• 1.2. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 1.2.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.2.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Nguồn gốc, sự phân bố và phân loại thực vật của cây bí đỏ
• 2.1.1. Nguồn gốc và sự phân bố của cây Bí đỏ
• 2.1.2. Phân loại thực vật bí đỏ
• 2.2. Giá trị của cây bí đỏ
• 2.2.1. Giá trị dinh dưỡng
• 2.2.2. Giá trị kinh tế của cây bí đỏ
• 2.3. Một số đặc tính sinh vật học của cây bí đỏ
• 2.3.1. Đặc tính thực vật học
• 2.3.2. Đặc tính sinh trưởng, phát triển của cây bí đỏ
• 2.4. Ảnh hưởng của môi trường đến sự sinh trưởng và phát triển của cây bí đỏ
• 2.4.1. Ảnh hưởng của nhiệt độ
• 2.4.2. Ảnh hưởng của ánh sáng
• 2.4.3. Ảnh hưởng của nước
• 2.4.4. Ảnh hưởng của đất và chất dinh dưỡng
• 2.5. Tình hình sản xuất, tiêu thụ và nghiên cứu bí đỏ trên thế giới và Việt Nam
• 2.5.1. Tình hình sản xuất, tiêu thụ và nghiên cứu bí đỏ trên thế giới
• 2.5.2. Tình hình sản xuất, tiêu thụ và nghiên cứu về bí đỏ ở Việt Nam
• 3. VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp điều tra
• 3.4.2. Phương pháp bố trí thí nghiệm
• 3.4.3. Phương pháp theo dõi các chỉ tiêu
• 3.4.4. Đánh giá khả năng chống chịu các điều kiện bất thuận (úng, rét)
• 3.5. Các biện pháp kỹ thuật áp dụng
• 3.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Kết quả điều tra người tiêu dùng
• 4.1.1. Khảo sát nhu cầu người tiêu dùng về sử dụng rau ngọn bí
• 4.1.2. Khảo sát người tiêu dùng về nhu cầu sử dụng rau quả bí non
• 4.2. Đánh giá tỉ lệ nảy mầm của các mẫu giống bí đỏ vụ xuân hè và vụ đông năm 2015
• 4.2.1. Chỉ số hình dạng lá mầm
• 4.3. Đánh giá các mẫu giống bí đỏ cho ngọn vụ xuân hè năm 2015
• 4.3.1. Động thái ra lá và tăng chiều dài thân chính của các mẫu giống bí đỏ
• 4.3.2. Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất ngọn của các mẫu giống
• 4.4. Đánh giá các mẫu giống bí đỏ cho ngọn và quả non vụ đông năm 2015
• 4.4.1. Thời gian sinh trưởng của các mẫu giống bí đỏ vụ Đông
• 4.4.2. Động thái tăng chiều dài thân và số lá trên thân chính
• 4.4.3. Đặc điểm hình thái thân
• 4.4.4. Đặc điểm hình thái lá
• 4.4.5. Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất ngọn vụ Đông năm 2015
• 4.4.6. Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất quả non của các mẫu
• 4.4.7. Chỉ tiêu quả non của các mẫu giống bí đỏ vụ Đông năm 2015
• 4.4.8. Đánh giá tình hình sâu bệnh vụ Đông năm 2015
• 4.4.9. Mức độ tàn lụi sau rét (nhiệt độ thấp đến 5oC) vụ Đông năm 2015
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan luận văn thạc sĩ VNUA về tập đoàn bí đỏ Gia Lâm

Nghiên cứu "Đánh giá đặc điểm nông sinh học tập đoàn bí đỏ trồng tại Gia Lâm – Hà Nội năm 2015" là một luận văn thạc sĩ nông học tiêu biểu của Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Công trình này tập trung vào việc phân tích, đánh giá một tập đoàn giống bí đỏ đa dạng, gồm 43 mẫu giống thu thập từ nhiều địa phương. Bối cảnh nghiên cứu xuất phát từ nhu cầu thực tiễn: xu hướng tiêu thụ ngọn và quả bí non ngày càng tăng, trong khi các giống hiện tại chủ yếu được trồng để thu hoạch quả chín. Điều này tạo ra một khoảng trống về giống chuyên canh, chưa tối ưu hóa hiệu quả kinh tế cho người nông dân. Luận văn đặt mục tiêu rõ ràng là lựa chọn ra những giống bí đỏ triển vọng cho hướng sản xuất lấy ngọn và lấy quả non. Để đạt được mục tiêu này, nghiên cứu đã tiến hành khảo nghiệm trên đồng ruộng tại Gia Lâm, một khu vực có điều kiện sinh thái đặc trưng của đồng bằng sông Hồng. Các đặc điểm nông sinh học cây bí đỏ như thời gian sinh trưởng, đặc điểm hình thái, năng suất, và khả năng chống chịu đều được theo dõi và ghi nhận chi tiết. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng thực hiện điều tra thị hiếu người tiêu dùng để đảm bảo kết quả chọn lọc giống phù hợp với nhu cầu thị trường. Ý nghĩa khoa học của đề tài nằm ở việc cung cấp dữ liệu giá trị về nguồn gen, làm cơ sở cho công tác chọn tạo giống bí đỏ trong tương lai. Về mặt thực tiễn, kết quả nghiên cứu giúp xác định các giống năng suất cao, phẩm chất tốt, góp phần đa dạng hóa cây trồng và nâng cao thu nhập cho nông dân. Đây là một nghiên cứu khoa học nông nghiệp bài bản, kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết và thực tiễn.

1.1. Mục tiêu và ý nghĩa của việc nghiên cứu giống bí đỏ

Mục đích chính của luận văn là đánh giá giống cây trồng một cách khoa học. Cụ thể, nghiên cứu nhằm lựa chọn các mẫu giống bí đỏ phù hợp cho hai hướng sản xuất: lấy ngọn và lấy quả non, dựa trên đặc điểm nông sinh học và thị hiếu người tiêu dùng. Yêu cầu đặt ra là phải điều tra nhanh nhu cầu thị trường và đánh giá toàn diện 43 mẫu giống qua hai vụ (Xuân Hè và Đông) tại Gia Lâm. Về ý nghĩa khoa học, kết quả nghiên cứu cung cấp một bộ dữ liệu quý giá về vật liệu di truyền cây trồng, bổ sung vào ngân hàng gen phục vụ công tác chọn tạo giống bí đỏ. Các thông số về sinh trưởng và phát triển của bí đỏ trong điều kiện cụ thể của miền Bắc Việt Nam cũng là tài liệu tham khảo quan trọng cho các nghiên cứu sau này. Về ý nghĩa thực tiễn, đề tài trực tiếp giải quyết bài toán của người nông dân. Việc xác định được các giống bí đỏ triển vọng chuyên cho ăn ngọn hoặc quả non giúp tối ưu hóa sản xuất, rút ngắn thời gian thu hoạch và tăng hiệu quả kinh tế. Thông tin về nhu cầu người tiêu dùng cũng giúp định hướng sản xuất nông nghiệp theo tín hiệu thị trường một cách bền vững.

1.2. Bối cảnh nghiên cứu nông nghiệp tại Gia Lâm Hà Nội

Thí nghiệm được tiến hành tại Gia Lâm, Hà Nội, một địa điểm có truyền thống về nghiên cứu khoa học nông nghiệp nhờ sự hiện diện của Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Điều kiện sinh thái Gia Lâm mang đặc trưng của vùng đồng bằng Bắc Bộ, với hai mùa vụ rõ rệt, phù hợp cho việc khảo nghiệm giống bí đỏ trong cả vụ Xuân Hè và vụ Đông. Việc trồng bí đỏ tại các địa phương lân cận Hà Nội đang có xu hướng chuyển dịch từ trồng lấy quả già sang trồng lấy ngọn và quả non để cung cấp cho thị trường đô thị. Tuy nhiên, việc thiếu các giống chuyên canh phù hợp là một thách thức lớn. Nông dân thường sử dụng các giống cũ, vốn được chọn lọc để lấy quả chín, dẫn đến năng suất và phẩm chất bí đỏ chưa cao khi thu hoạch non. Bối cảnh này đòi hỏi cần có những nghiên cứu chuyên sâu để đánh giá và chọn lọc nguồn gen địa phương, tìm ra các giống ưu tú đáp ứng nhu cầu sản xuất mới. Luận văn này ra đời chính là để đáp ứng yêu cầu cấp thiết đó, góp phần vào việc phát triển bền vững cây bí đỏ tại khu vực.

II. Thách thức trong việc chọn giống bí đỏ chuyên canh ăn ngọn

Việc lựa chọn giống bí đỏ phù hợp cho mục đích sản xuất chuyên canh ngọn và quả non đối mặt với nhiều thách thức. Thứ nhất, nguồn vật liệu di truyền cây trồng hiện có rất đa dạng nhưng chưa được đánh giá một cách hệ thống cho các mục đích sử dụng mới. Các giống địa phương thường được trồng quảng canh, chưa được chọn lọc theo các chỉ tiêu nông học cụ thể như số lượng nhánh, tốc độ ra ngọn, hay độ giòn của quả non. Thứ hai, nhu cầu của người tiêu dùng ngày càng khắt khe. Một cuộc điều tra nhanh được thực hiện tại Hà Nội, Hòa Bình và Ninh Bình cho thấy người tiêu dùng không chỉ quan tâm đến năng suất và phẩm chất bí đỏ mà còn có những yêu cầu chi tiết về đặc tính hình thái bí đỏ. Ví dụ, đối với ngọn bí, họ ưa chuộng ngọn to mập, dễ tước vỏ, có từ 3-5 lá non. Đối với quả non, hình dạng thuôn dài, vỏ xanh đậm, ruột đặc và có vị ngọt nhẹ được ưu tiên. Thách thức đặt ra cho nhà chọn giống là phải cân bằng giữa các chỉ tiêu năng suất và các đặc điểm chất lượng cảm quan này. Thêm vào đó, khả năng chống chịu sâu bệnh hại bí đỏ và các điều kiện bất thuận như ngập úng hay rét đậm cũng là yếu tố quyết định sự thành công của một giống cây trồng trong điều kiện sản xuất thực tế tại miền Bắc.

2.1. Khảo sát nhu cầu thị trường về phẩm chất bí đỏ non

Kết quả khảo sát thị hiếu người tiêu dùng là kim chỉ nam quan trọng cho việc định hướng chọn tạo giống. Đối với rau ngọn bí, 47,46% người được hỏi ưu tiên ngọn có độ lớn thân trung bình (1-1,5cm) và 41,82% đánh giá tiêu chí "to, mập" là quan trọng nhất. Số lá non trên ngọn lý tưởng là từ 3-5 lá (49,15%). Đặc biệt, 86,44% người tiêu dùng cho rằng không cần thiết phải có quả non kèm theo ngọn. Đối với quả non, hình dạng thuôn dài chiếm ưu thế tuyệt đối với 64,41% lựa chọn. Vỏ quả màu xanh đậm (38,98%) và thịt quả màu trắng xanh (45,76%) được ưa chuộng. Các tiêu chí về chất lượng như ruột đặc (72,88%), độ ngọt ít (71,19%) và độ giòn trung bình (54,24%) được đánh giá cao. Những dữ liệu này cho thấy việc đánh giá giống cây trồng không thể chỉ dựa vào năng suất mà phải tích hợp cả các chỉ tiêu về phẩm chất theo yêu cầu của thị trường.

2.2. Hạn chế của các giống bí đỏ địa phương hiện có

Các giống bí đỏ địa phương đang được sử dụng phần lớn là giống cũ, được trồng với mục đích chính là thu hoạch quả già. Do đó, khi áp dụng vào mô hình sản xuất lấy ngọn và quả non, chúng bộc lộ nhiều hạn chế. Nhiều giống có khả năng phân nhánh kém, cho số lượng ngọn thu hoạch thấp. Một số giống khác tuy ra nhiều ngọn nhưng thân lại nhỏ, nhiều xơ, không đáp ứng được thị hiếu. Về quả non, các giống truyền thống thường có vỏ dày, ruột rỗng, hoặc hương vị chưa thực sự phù hợp khi còn non. Hơn nữa, khả năng chống chịu sâu bệnh hại bí đỏ của các giống này không đồng đều, dễ bị tấn công bởi bọ dưa, bệnh sương mai, phấn trắng, đặc biệt trong điều kiện thâm canh. Những hạn chế này cho thấy sự cần thiết của một cuộc khảo nghiệm giống bí đỏ quy mô để tìm ra những vật liệu di truyền ưu việt hơn.

III. Phương pháp đánh giá giống cây trồng trong luận văn bí đỏ

Để thực hiện đánh giá giống cây trồng một cách khách quan và khoa học, luận văn đã áp dụng một hệ thống phương pháp nghiên cứu bài bản. Thí nghiệm được bố trí theo kiểu tuần tự không nhắc lại với 43 mẫu giống, thực hiện trên hai vụ (Xuân Hè và Đông) để đánh giá sự thích ứng của giống trong các điều kiện thời tiết khác nhau. Kỹ thuật canh tác bí đỏ được áp dụng đồng bộ cho tất cả các mẫu giống, từ khâu làm đất, bón phân đến chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh, nhằm đảm bảo sự khác biệt quan sát được là do đặc tính của giống chứ không phải do tác động của kỹ thuật. Các chỉ tiêu nông học được theo dõi một cách chi tiết và có hệ thống. Phương pháp xử lý số liệu sử dụng phần mềm thống kê sinh học trên Excel để phân tích và so sánh kết quả. Tổng thể, phương pháp nghiên cứu của luận văn đảm bảo tính khoa học, độ tin cậy và khả năng lặp lại, là cơ sở vững chắc cho các kết luận được đưa ra. Cách tiếp cận này cho phép phân tích sâu sắc các đặc điểm nông sinh học cây bí đỏ, từ đó nhận diện chính xác các giống có tiềm năng cao cho sản xuất.

3.1. Vật liệu di truyền cây trồng 43 mẫu giống bí đỏ

Nguồn vật liệu di truyền cây trồng là yếu tố cốt lõi của nghiên cứu. Luận văn đã sử dụng một bộ sưu tập gồm 43 mẫu giống bí đỏ, được thu thập từ nhiều tỉnh thành miền Bắc như Hà Nội, Phú Thọ, Hòa Bình, Bắc Giang, Hưng Yên, Sơn La, Lào Cai, Thái Nguyên. Sự đa dạng về nguồn gốc địa lý đảm bảo tính phong phú về di truyền của tập đoàn giống. Mỗi mẫu giống được mã hóa bằng một ký hiệu riêng để thuận tiện cho việc theo dõi và quản lý dữ liệu trong suốt quá trình khảo nghiệm giống bí đỏ. Việc sử dụng một tập đoàn giống lớn và đa dạng như vậy cho phép nghiên cứu có một cái nhìn tổng quan về tiềm năng của nguồn gen bí đỏ địa phương, đồng thời tăng cơ hội tìm ra những cá thể ưu tú mang các đặc tính mong muốn cho cả hai hướng sản xuất.

3.2. Quy trình và kỹ thuật canh tác bí đỏ trong thí nghiệm

Một quy trình kỹ thuật canh tác bí đỏ chuẩn đã được áp dụng thống nhất. Hạt giống được gieo trực tiếp sau khi xử lý. Đất được làm tơi xốp, lên luống cao. Mật độ trồng được điều chỉnh theo vụ: 8000 cây/ha cho vụ Xuân Hè và 4000 cây/ha cho vụ Đông. Chế độ bón phân được chia làm nhiều lần: bón lót trước khi trồng và bón thúc ở các giai đoạn quan trọng như sau khi cắt ngọn hoặc khi quả bắt đầu đậu. Các biện pháp chăm sóc như tưới nước, vun gốc, làm cỏ được thực hiện thường xuyên để tạo điều kiện tốt nhất cho sinh trưởng và phát triển của bí đỏ. Việc phòng trừ sâu bệnh được chú trọng, ưu tiên các biện pháp sinh học và đảm bảo thời gian cách ly để sản phẩm an toàn. Quy trình canh tác chuẩn hóa này giúp loại bỏ các yếu tố gây nhiễu, đảm bảo kết quả đánh giá phản ánh đúng đặc tính di truyền của từng mẫu giống.

IV. Bí quyết theo dõi chỉ tiêu nông học của tập đoàn bí đỏ

Thành công của một nghiên cứu khoa học nông nghiệp phụ thuộc lớn vào việc theo dõi và thu thập dữ liệu chính xác. Luận văn đã xây dựng một hệ thống các chỉ tiêu nông học chi tiết để đánh giá toàn diện tập đoàn giống bí đỏ. Các chỉ tiêu này bao gồm: chỉ tiêu sinh trưởng (tỷ lệ nảy mầm, thời gian qua các giai đoạn, động thái tăng chiều dài thân và ra lá), đặc tính hình thái bí đỏ (hình dạng lá mầm, lá, thân), chỉ tiêu năng suất (số ngọn/cây, khối lượng ngọn, số quả/cây, khối lượng quả) và các chỉ tiêu về chất lượng (màu sắc, độ Brix thịt quả). Đặc biệt, khả năng chống chịu sâu bệnh hại bí đỏ và các điều kiện bất lợi như úng, rét cũng được ghi nhận và phân cấp theo tiêu chuẩn quốc gia (QCVN). Việc theo dõi định kỳ và ghi chép cẩn thận các chỉ tiêu này cho phép các nhà khoa học có được một bức tranh đầy đủ về từng mẫu giống. Đây chính là "bí quyết" để có thể so sánh, phân loại và cuối cùng là chọn lọc ra những giống bí đỏ triển vọng nhất, đáp ứng đồng thời cả yêu cầu về năng suất, chất lượng và khả năng thích ứng.

4.1. Theo dõi sinh trưởng và phát triển của cây bí đỏ

Quá trình sinh trưởng và phát triển của bí đỏ được theo dõi chặt chẽ từ khi gieo hạt đến khi kết thúc thu hoạch. Các mốc thời gian quan trọng như từ gieo đến nảy mầm, từ nảy mầm đến có 3 lá thật, và thời gian đến khi thu hoạch lần đầu đều được ghi lại. Động thái tăng trưởng chiều dài thân và số lá trên thân chính được đo đếm định kỳ (ví dụ: 17, 24, 31 ngày sau trồng) trước khi bấm ngọn. Các chỉ tiêu về ra hoa như tổng số hoa đực, hoa cái và tỷ lệ giữa chúng cũng được thống kê. Việc theo dõi chi tiết quá trình sinh trưởng giúp xác định các giống có tốc độ phát triển nhanh, thời gian sinh trưởng ngắn, phù hợp với việc xen canh, gối vụ, một yếu tố quan trọng trong kỹ thuật canh tác bí đỏ hiện đại.

4.2. Phân tích đặc tính hình thái và khả năng chống chịu

Các đặc tính hình thái bí đỏ là cơ sở để phân biệt và đánh giá giống. Luận văn đã miêu tả chi tiết các đặc điểm như chỉ số hình dạng lá mầm, hình dạng và kích thước phiến lá, chiều dài lóng, đường kính thân. Đối với quả, các chỉ tiêu như hình dạng, màu sắc vỏ, màu sắc thịt quả được ghi nhận cẩn thận. Bên cạnh đó, khả năng chống chịu sâu bệnh hại bí đỏ là một chỉ tiêu nông học cực kỳ quan trọng. Tình hình sâu bệnh (bọ dưa, rệp) và bệnh hại (sương mai, phấn trắng) được quan sát, ước tính tỷ lệ và phân cấp hại. Khả năng chịu úng (vụ Xuân Hè) và chịu rét (vụ Đông, khi nhiệt độ xuống 5°C) cũng được đánh giá mức độ tàn lụi và khả năng phục hồi. Những giống vừa cho năng suất cao vừa có khả năng chống chịu tốt chính là các giống bí đỏ triển vọng cho sản xuất.

V. Top các giống bí đỏ triển vọng qua khảo nghiệm tại Gia Lâm

Sau quá trình khảo nghiệm giống bí đỏ kỹ lưỡng qua hai vụ, luận văn đã sàng lọc và xác định được những giống bí đỏ triển vọng nhất cho từng mục đích sử dụng. Dựa trên việc tổng hợp các chỉ tiêu nông học, đặc biệt là năng suất, chất lượng và khả năng chống chịu, nghiên cứu đã đưa ra danh sách các mẫu giống ưu tú. Đối với hướng sản xuất lấy ngọn trong vụ Xuân Hè, các mẫu giống 1, 3, 12, 24, 44 được xác định là có tiềm năng lớn. Các giống này không chỉ cho năng suất ngọn cao mà còn thể hiện khả năng chống chịu sâu bệnh hại bí đỏ và chịu úng tốt. Đối với vụ Đông, các mẫu 4 và 40 nổi bật với khả năng cho ngọn trong điều kiện nhiệt độ thấp. Về hướng sản xuất lấy quả non, các mẫu giống 13, 18, 20, 22, 37 được đánh giá cao nhờ tỷ lệ đậu quả vượt trội (>80%), thời gian thu hoạch ngắn và chất lượng quả tốt (thịt dày >1cm). Kết quả này là thành công quan trọng nhất của luận văn thạc sĩ nông học, cung cấp cơ sở khoa học vững chắc để đưa các giống tốt vào sản xuất đại trà, đáp ứng nhu cầu thị trường và nâng cao hiệu quả kinh tế cho người nông dân.

5.1. Kết quả các mẫu giống cho năng suất ngọn cao vụ Xuân Hè

Trong vụ Xuân Hè, mục tiêu là tìm ra các giống cho năng suất ngọn cao và ổn định. Kết quả thực nghiệm cho thấy các mẫu giống số 1, 3, 12, 24, và 44 là những ứng cử viên sáng giá. Các mẫu này đều đạt số ngọn thu hoạch trên 4 ngọn/cây, một chỉ số rất tốt. Khối lượng trung bình mỗi ngọn đều đạt trên 30g, đáp ứng tiêu chuẩn thương phẩm. Ví dụ, mẫu số 12 có số ngọn/cây cao nhất (5,2 ngọn) và mẫu số 7 có khối lượng 1 ngọn lớn nhất (57,7g). Quan trọng hơn, nhóm giống này có khả năng chống chịu sâu bệnh tốt và mức độ tàn lụi do ngập úng chỉ ở mức nhẹ, cây phục hồi nhanh chóng. Đây là những đặc điểm nông sinh học cây bí đỏ lý tưởng cho hướng sản xuất rau ăn ngọn.

5.2. Xác định giống bí đỏ tiềm năng thu hoạch quả non vụ Đông

Đối với hướng sản xuất quả non trong vụ Đông, các tiêu chí lựa chọn tập trung vào tỷ lệ đậu quả, thời gian sinh trưởng và chất lượng quả. Nghiên cứu đã xác định nhóm mẫu giống triển vọng bao gồm 13, 18, 20, 22, và 37. Nhóm này có tỷ lệ đậu quả rất cao, trên 80%. Số quả thu hoạch được trên mỗi cây đạt từ 1-3 quả trong điều kiện vụ Đông. Đáng chú ý, thời gian từ khi gieo đến khi thu hoạch quả non ngắn (dưới 100 ngày), giúp nông dân quay vòng đất nhanh. Các chỉ tiêu về chất lượng như độ dày thịt quả đều lớn hơn 1cm. Thêm vào đó, mức độ tàn lụi của các giống này khi gặp rét (nhiệt độ 5°C) chỉ ở mức ít hoặc trung bình. Đây là những giống bí đỏ triển vọng có thể phát triển thành các giống chuyên canh cho sản xuất quả non.

VI. Kết luận từ luận văn thạc sĩ nông học và hướng phát triển

Công trình luận văn thạc sĩ nông học về tập đoàn giống bí đỏ tại Gia Lâm đã đạt được những kết quả quan trọng và có giá trị thực tiễn cao. Nghiên cứu đã đánh giá thành công 43 mẫu giống, xác định được các đặc điểm nông sinh học cây bí đỏ nổi bật và chọn lọc ra các nhóm giống bí đỏ triển vọng cho hai hướng sản xuất chuyên biệt. Kết quả này không chỉ giải quyết được mục tiêu đề tài đặt ra mà còn mở ra những hướng đi mới cho công tác chọn tạo và phát triển cây bí đỏ ở Việt Nam. Luận văn đã chứng minh rằng trong nguồn gen địa phương tồn tại những vật liệu di truyền quý giá, có khả năng thích ứng tốt với điều kiện sản xuất và đáp ứng được nhu cầu đa dạng của thị trường. Các kiến nghị được đưa ra từ nghiên cứu là cơ sở để các cơ quan quản lý, viện nghiên cứu và doanh nghiệp có những định hướng phát triển phù hợp. Tương lai của cây bí đỏ không chỉ dừng lại ở việc là một cây lương thực phụ mà có thể trở thành một cây trồng hàng hóa có giá trị kinh tế cao, đặc biệt trong phân khúc rau an toàn và thực phẩm chức năng.

6.1. Tổng hợp các đặc điểm nông sinh học cây bí đỏ nổi bật

Luận văn đã hệ thống hóa và làm rõ nhiều đặc điểm nông sinh học cây bí đỏ. Kết quả cho thấy sự đa dạng lớn về thời gian sinh trưởng, tốc độ phát triển thân lá, đặc tính hình thái bí đỏ và năng suất giữa các mẫu giống. Các giống có tiềm năng cho sản xuất ngọn thường có tốc độ sinh trưởng nhanh, khả năng phân nhánh mạnh. Trong khi đó, các giống phù hợp cho sản xuất quả non lại nổi bật với tỷ lệ hoa cái cao, khả năng đậu quả tốt và chất lượng thịt quả vượt trội. Một kết luận quan trọng là khả năng chống chịu sâu bệnh hại bí đỏ và điều kiện bất thuận là yếu tố then chốt, quyết định sự ổn định của năng suất. Các giống được chọn lọc đều là sự kết hợp hài hòa giữa các yếu tố năng suất, phẩm chất và tính chống chịu.

6.2. Kiến nghị và định hướng cho công tác chọn tạo giống bí đỏ

Dựa trên kết quả đạt được, luận văn đề xuất một số kiến nghị quan trọng. Cần tiếp tục khảo nghiệm các giống triển vọng đã được xác định (1, 3, 12, 24, 44 cho hướng lấy ngọn; 13, 18, 20, 22, 37 cho hướng lấy quả non) ở các vùng sinh thái khác nhau để đánh giá tính ổn định. Cần tiến hành nghiên cứu sâu hơn về các đặc tính di truyền của những giống này để phục vụ công tác lai tạo. Đồng thời, cần xây dựng quy trình kỹ thuật canh tác bí đỏ chuyên biệt cho từng hướng sản xuất để tối đa hóa tiềm năng năng suất của giống. Hướng phát triển trong tương lai là sử dụng các giống bí đỏ triển vọng này làm vật liệu khởi đầu cho các chương trình chọn tạo giống mới bằng các phương pháp truyền thống và hiện đại, nhằm tạo ra các giống ưu tú hơn, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của sản xuất nông nghiệp công nghệ cao và thị trường xuất khẩu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây bí đỏ thuộc họ Bầu bí (Cucurbitaceae) là nguồn thực phẩm giàu dưỡng chất với 100g thịt quả tươi cung cấp 26 kcal, 2% protein, 44mg photpho, 21mg canxi, 9mg vitamin C và 515mcg Carotene-a. Tại Việt Nam, tập quán canh tác bí đỏ đang có sự chuyển dịch mạnh mẽ từ thu hoạch quả chín truyền thống sang khai thác rau ngọn và quả non nhằm rút ngắn chu kỳ chiếm đất, tăng vòng quay mùa vụ và nâng cao giá trị kinh tế. Trong thực tế, chi phí đầu tư cho một sào bí đỏ dao động khoảng 250.000 đến 300.000 đồng, thấp hơn đáng kể so với lúa hoặc khoai tây, trong khi giá trị thương phẩm từ rau ngọn và quả non mang lại nguồn thu nhập cao hơn từ 1,5 đến 2 lần.

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất hiện nay là người sản xuất vẫn chủ yếu sử dụng các giống bí đỏ lấy quả chín cũ để thu ngọn và quả non, dẫn đến năng suất sinh khối thấp, chất lượng thương phẩm chưa đồng đều và hiệu quả kinh tế chưa đạt mức tối ưu. Đề tài nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá toàn diện các đặc điểm nông sinh học của tập đoàn 43 mẫu giống bí đỏ thu thập từ các tỉnh phía Bắc, đối chiếu với thị hiếu tiêu dùng thực tế tại 3 địa phương gồm Hà Nội, Hòa Bình và Ninh Bình. Nghiên cứu được triển khai tại Gia Lâm, Hà Nội trong thời gian từ tháng 3 năm 2015 đến tháng 2 năm 2016, trải qua hai vụ canh tác chính là vụ Xuân Hè và vụ Đông. Kết quả đề tài cung cấp nguồn vật liệu di truyền có giá trị, xác định chính xác các mẫu giống chuyên ngọn đạt năng suất trên 12 tạ/ha và các dòng chuyên quả non có tỷ lệ đậu quả trên 80%, đóng góp dữ liệu khoa học thiết thực cho công tác chọn tạo giống rau màu tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống phân loại thực vật học hiện đại đối với chi Cucurbita, tập trung vào 3 loài phổ biến trong sản xuất nông nghiệp gồm Cucurbita maxima, Cucurbita moschata và Cucurbita pepo. Cơ sở sinh lý - sinh thái học của cây bí đỏ chỉ ra rằng đây là loài thực vật ưa nhiệt, sinh trưởng tối thích ở dải nhiệt độ 23 đến 30°C, nhưng sẽ ngừng sinh trưởng khi nhiệt độ xuống dưới 10°C hoặc bị ức chế nảy mầm khi vượt quá 35°C. Cây có nhu cầu chiếu sáng từ 10 đến 12 giờ mỗi ngày và yêu cầu độ ẩm đất duy trì trong khoảng 70 đến 80% để đảm bảo tốc độ tăng trưởng thân lá.

Mô hình nghiên cứu phân tích sự phát triển nông sinh học qua 5 khái niệm cốt lõi:

1. Động thái sinh trưởng thân lá: Xác định qua chiều dài thân chính, số lá và tốc độ phát triển chồi nách trước và sau khi bấm ngọn.
2. Chỉ số hình thái cơ quan: Đánh giá tỷ lệ chiều dài trên chiều rộng của lá mầm cùng cấu trúc phiến lá và cuống lá thành thục.
3. Sinh lý ra hoa và phân hóa giới tính: Theo dõi thời điểm xuất hiện hoa cái đầu tiên và tỷ lệ hoa đực trên hoa cái, vốn có tỷ lệ trung bình trong tự nhiên khoảng 16,5:1.
4. Cấu thành năng suất sinh khối: Đo lường số ngọn thu hoạch, khối lượng trung bình ngọn ở độ dài tiêu chuẩn 50cm, số quả non trên cây và độ dày thịt quả.
5. Khả năng chống chịu sinh học và phi sinh học: Mức độ thích ứng trước áp lực sâu bệnh hại, khả năng phục hồi sau ngập úng mùa hè và sức chịu rét khi nhiệt độ xuống dưới 5°C.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thực nghiệm được thu thập từ tập đoàn 43 mẫu giống bí đỏ bản địa thu thập tại 12 tỉnh thành miền Bắc như Hà Nội, Phú Thọ, Hòa Bình, Bắc Giang, Hải Dương, Bắc Ninh, Hưng Yên, Quảng Ninh, Sơn La, Điện Biên, Lào Cai và Thái Nguyên. Cỡ mẫu điều tra xã hội học gồm 60 phiếu đánh giá thị hiếu tiêu dùng, phân bổ đều 20 phiếu tại mỗi địa bàn nghiên cứu (Hà Nội, Hòa Bình, Ninh Bình), áp dụng phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA) nhằm xác định chính xác các tiêu chí thương phẩm mà thị trường ưu tiên.

Thí nghiệm đồng ruộng được thiết kế theo phương pháp tuần tự không nhắc lại trên toàn bộ 43 mẫu giống. Quy mô thí nghiệm gồm hai vụ liên tiếp: vụ Xuân Hè gieo từ tháng 4 đến tháng 8 năm 2015 với mật độ 8.000 cây/ha (20 cây/mẫu giống); vụ Đông gieo từ tháng 10 năm 2015 đến tháng 2 năm 2016 với mật độ 4.000 cây/ha (10 cây/mẫu giống). Phương pháp bố trí tuần tự không nhắc lại được lựa chọn vì tính ưu việt trong việc sàng lọc sơ bộ tập đoàn nguồn gen lớn trên cùng một điều kiện nền đất phù sa đồng nhất tại Gia Lâm. Các chỉ tiêu dịch hại và khả năng chống chịu điều kiện bất thuận được theo dõi, đánh giá nghiêm ngặt theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 01-38:2010/BNNPTNT và QCVN 01-87:2012/BNNPTNT. Toàn bộ số liệu thực nghiệm được xử lý bằng các thuật toán thống kê sinh học chuyên ngành trên phần mềm máy tính.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thị hiếu tiêu dùng phản ánh rõ nét định hướng thị trường: 47,46% người tiêu dùng ưa chuộng ngọn bí có đường kính trung bình từ 1 đến 1,5 cm và 42,37% thích ngọn to mập trên 1,5 cm; 59,32% chuộng ngọn ngắn dưới 30cm để sử dụng hoàn toàn phần non; 86,44% cho rằng không cần thiết có quả non đính kèm ngọn bí. Đối với sản phẩm quả non, 64,41% người tiêu dùng ưu tiên hình dạng thuôn dài, 38,98% thích vỏ màu xanh đậm, 72,88% yêu cầu ruột đặc và 71,19% mong muốn quả có vị ngọt thanh tự nhiên sau chế biến.

Đánh giá tỷ lệ nảy mầm và sức sống cây con cho thấy chỉ số hình dạng lá mầm dao động từ 1,67 đến 2,28. Trong vụ Đông, nhờ điều kiện nhiệt độ và ẩm độ thuận lợi, có tới 22 mẫu giống đạt tỷ lệ nảy mầm và tỷ lệ cây con sống đồng thời vượt trên 80%, cao hơn đáng kể so với vụ Xuân Hè khi thời tiết đầu vụ xuất hiện mưa kéo dài khiến một số mẫu như mẫu số 46 đạt tỷ lệ sống dưới 50%.

Về năng suất thu ngọn vụ Xuân Hè, nghiên cứu đã chọn lọc được 5 mẫu giống triển vọng vượt trội gồm mẫu số 1, 3, 12, 24 và 44. Các mẫu này đạt số ngọn thu hoạch trên 4 ngọn/cây (trong đó mẫu số 12 đạt cao nhất với 5,2 ngọn/cây, mẫu số 3 đạt 4,7 ngọn/cây), khối lượng trung bình một ngọn đạt trên 30g, năng suất lý thuyết đạt từ 10,51 tạ/ha đến 13,60 tạ/ha (riêng mẫu số 7 đạt mức năng suất cá thể cao nhất với 17,08 tạ/ha). Tất cả các mẫu giống ưu tú này đều có khả năng phục hồi nhanh và tàn lụi nhẹ sau các đợt úng ngập mùa hè.

Đối với vụ Đông, mẫu số 4 và mẫu số 40 thể hiện ưu thế vượt bậc về sản xuất ngọn với số lá thương phẩm đạt 3 đến 5 lá/ngọn, chỉ bị hại nhẹ bởi bọ rùa ở giai đoạn cây con và duy trì mức độ chống chịu rét tốt khi nhiệt độ thực tế xuống dưới 5°C. Đồng thời, nhóm mẫu giống chuyên quả non gồm mẫu số 13, 18, 20, 22 và 37 đạt tỷ lệ đậu quả rất cao trên 80%, cho từ 1 đến 3 quả non/cây, thời gian thu hoạch ngắn dưới 100 ngày, độ dày thịt quả đều vượt trên 1cm và ít bị tổn thương bởi các đợt rét đậm.

Thảo luận kết quả

Sự sai khác về sinh trưởng và năng suất giữa các mẫu giống phản ánh tính đa dạng di truyền phong phú của tập đoàn bí đỏ bản địa miền Bắc. Tốc độ vươn dài thân chính của các mẫu giống tăng trưởng mạnh mẽ sau giai đoạn 4 đến 5 lá thật, tương đồng với quy luật sinh lý sinh thực của cây họ Bầu bí khi bắt đầu bước vào giai đoạn bấm ngọn. Khả năng đâm chồi nách và tái sinh ngọn phụ thuộc lớn vào việc cân đối dinh dưỡng khoáng; điều này hoàn toàn phù hợp với một nghiên cứu quốc tế trước đây khi chứng minh mức bón NPK 180 kg/ha giúp tối ưu hóa sản lượng lá và duy trì hoạt tính chống oxy hóa.

Khi đối chiếu dữ liệu nông học với khảo sát thị hiếu, các mẫu giống chuyên quả non như mẫu số 13 và 22 đáp ứng hoàn hảo yêu cầu thương phẩm nhờ vỏ xanh đậm, ruột đặc và thịt quả dày trên 1cm. Dữ liệu thực nghiệm về động thái tăng trưởng thân lá và năng suất có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ tăng trưởng chiều dài thân theo thời gian (từ 17 đến 31 ngày sau trồng) kết hợp bảng ma trận phân hạng tính chống chịu sâu bệnh và điều kiện rét dưới 5°C. Các biểu đồ cột so sánh năng suất lý thuyết giữa hai vụ mùa giúp phân định rõ ràng các nhóm giống thích hợp cho chuyên canh ngọn vụ Xuân Hè hoặc chuyên canh quả non vụ Đông, cung cấp luận cứ vững chắc để khuyến nông địa phương chuyển đổi cơ cấu cây trồng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tuyển chọn và nhân rộng bộ giống chuyên ngọn: Trung tâm Khuyến nông các tỉnh đồng bằng sông Hồng cần phối hợp với các hợp tác xã đưa các mẫu giống số 1, 3, 12 và 44 vào mô hình sản xuất rau ngọn thương phẩm vụ Xuân Hè, phấn đấu đạt năng suất ngọn ổn định từ 12 đến 15 tạ/ha trong giai đoạn 2016 đến 2018.
2. Hoàn thiện quy trình kỹ thuật bấm ngọn và bón phân: Viện Nghiên cứu Rau quả chủ trì xây dựng gói kỹ thuật chuẩn hóa, thực hiện bấm ngọn chính khi thân đạt chiều dài 1,5m (chừa lại 1m gốc), sau đó cắt ngọn đợt tiếp theo khi nhánh đạt từ 75cm trở lên và bón thúc bổ sung 2,5 đến 3 kg đạm ure/sào sau mỗi lứa thu hoạch, hoàn thành tài liệu hướng dẫn trong vòng 12 tháng.
3. Ứng dụng biện pháp bảo vệ cây trước điều kiện bất thuận: Các hộ nông dân chuyên canh rau màu tại khu vực ven đô cần áp dụng kỹ thuật lên luống cao từ 20 đến 30cm, phủ bạt nông nghiệp và lắp đặt hệ thống tưới ẩm duy trì độ ẩm 70 đến 80%, giúp giảm thiểu 30 đến 40% tỷ lệ tàn lụi do úng ngập mùa hè hoặc rét đậm dưới 10°C trong vụ Đông.
4. Phát triển chuỗi giá trị và liên kết tiêu thụ sản phẩm sạch: Các doanh nghiệp phân phối nông sản liên kết với các vùng sản xuất tại Hà Nội, Hòa Bình và Ninh Bình nhằm bao tiêu sản phẩm bí ăn ngọn ngắn dưới 30cm và bí quả non ruột đặc, hướng tới mục tiêu cung ứng từ 500 đến 1.000 tấn rau an toàn mỗi năm cho thị trường đô thị từ năm 2017.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà khoa học và cán bộ chọn tạo giống cây trồng: Khai thác bộ cơ sở dữ liệu nông sinh học của 43 mẫu giống bí đỏ bản địa, sử dụng làm nguồn gen bố mẹ để thực hiện các chương trình lai tạo giống bí cao sản chuyên lấy ngọn và lấy quả non thích ứng với biến đổi khí hậu.
2. Kỹ sư nông nghiệp và cán bộ khuyến nông cơ sở: Tham khảo các thông số kỹ thuật về mật độ gieo trồng (4.000 đến 8.000 cây/ha), chu kỳ bấm ngọn và phương pháp phòng trừ dịch hại theo tiêu chuẩn QCVN để xây dựng quy trình canh tác rau an toàn tại địa phương.
3. Hợp tác xã nông nghiệp và các hộ nông dân chuyên canh: Ứng dụng trực tiếp các mẫu giống triển vọng như mẫu số 3, 12 cho vụ Xuân Hè và mẫu số 4, 13, 22 cho vụ Đông, giúp tối ưu hóa chi phí đầu tư từ 250.000 đến 300.000 đồng/sào và gia tăng lợi nhuận mùa vụ.
4. Doanh nghiệp kinh doanh nông sản và hệ thống bán lẻ thực phẩm: Nắm bắt chi tiết số liệu phân tích thị hiếu người tiêu dùng về màu sắc vỏ, độ ngọt và kích thước ngọn/quả non để xây dựng tiêu chuẩn thu mua, đóng gói và quảng bá thương hiệu rau sạch trên thị trường.

Câu hỏi thường gặp

Những mẫu giống bí đỏ nào đạt hiệu quả sinh khối cao nhất để sản xuất ngọn trong vụ Xuân Hè? Nghiên cứu xác định các mẫu số 1, 3, 12, 24 và 44 có triển vọng tốt nhất với số ngọn thu hoạch đạt trên 4 ngọn/cây, khối lượng ngọn đạt trên 30g/ngọn và năng suất lý thuyết đạt từ 10,51 đến 13,60 tạ/ha. Các mẫu này sinh trưởng mạnh mẽ, kháng sâu bệnh tốt và phục hồi nhanh sau các đợt mưa úng mùa hè.

Nhóm giống bí đỏ nào phù hợp nhất cho mục đích khai thác quả non trong vụ Đông? Các mẫu giống số 13, 18, 20, 22 và 37 được chứng minh có ưu thế vượt trội với tỷ lệ đậu quả đạt trên 80%, cho từ 1 đến 3 quả non/cây, thời gian từ gieo đến thu hoạch quả non ngắn dưới 100 ngày, độ dày thịt quả trên 1cm và khả năng chống chịu tốt khi nhiệt độ xuống dưới 5°C.

Người tiêu dùng tại khu vực miền Bắc ưu tiên những tiêu chuẩn nào khi chọn mua rau ngọn bí? Kết quả điều tra 60 phiếu phỏng vấn cho thấy 47,46% người tiêu dùng chuộng thân ngọn có độ lớn từ 1 đến 1,5 cm, 59,32% ưu tiên ngọn ngắn dưới 30cm để sử dụng trọn vẹn phần non và 86,44% đánh giá việc có quả non đính kèm ngọn là không cần thiết.

Mật độ và kỹ thuật bấm ngọn nào giúp tối ưu hóa năng suất rau ngọn bí đỏ? Mật độ canh tác thích hợp là 8.000 cây/ha trong vụ Xuân Hè và 4.000 cây/ha trong vụ Đông. Nông dân cần tiến hành bấm ngọn chính khi thân bò dài 1,5m (chừa lại 1m gốc), sau đó tiếp tục thu hái các nhánh phụ khi chiều dài đạt từ 75cm trở lên kết hợp bón thúc 2,5 đến 3 kg đạm/sào.

Cây bí đỏ thích ứng như thế nào trước các đợt rét đậm dưới 5°C trong vụ Đông? Nhiệt độ dưới 10°C thường làm chậm quá trình trao đổi chất, tuy nhiên các mẫu giống chọn lọc như mẫu số 4, 40 (chuyên ngọn) và mẫu số 13, 22 (chuyên quả) chỉ tàn lụi ở mức độ nhẹ đến trung bình và có khả năng hồi sinh nhanh khi thời tiết ấm dần lên.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện đặc điểm nông sinh học của tập đoàn 43 mẫu giống bí đỏ bản địa thu thập tại 12 tỉnh phía Bắc qua hai vụ canh tác Xuân Hè và Đông tại Gia Lâm, Hà Nội.
• Xác định thành công 5 mẫu giống chuyên ngọn ưu tú cho vụ Xuân Hè gồm mẫu số 1, 3, 12, 24, 44 đạt năng suất lý thuyết từ 10,51 đến 13,60 tạ/ha và 2 mẫu giống chuyên ngọn vụ Đông gồm mẫu số 4 và 40.
• Tuyển chọn được nhóm 5 mẫu giống chuyên quả non vụ Đông gồm mẫu số 13, 18, 20, 22, 37 với tỷ lệ đậu quả vượt trên 80%, thời gian thu hoạch dưới 100 ngày và độ dày thịt quả trên 1cm.
• Cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn về thị hiếu tiêu dùng, giúp các nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý nông nghiệp định hình tiêu chuẩn chất lượng sản phẩm rau bí an toàn.
• Đề nghị các viện nghiên cứu và trung tâm khuyến nông tiếp tục khảo nghiệm diện rộng các mẫu giống ưu tú trong giai đoạn 2016 đến 2018, hoàn thiện quy trình canh tác thâm canh để chuyển giao kỹ thuật cho bà con nông dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Cây bí đỏ (Cucurbita maxima/ pepo/moschata), thuộc Họ bầu bí – Cucurbitacea. Quả bí đỏ chín không chỉ giàu vitamin A, mà có chứa nhiều nước, chất đạm, chất, và năng lượng. Trong 100g thịt quả tươi bí đỏ cung cấp 26 kcal, 2% protein, 44mg photpho (5%), 21mg canxi, 0,8mg sắt, 9mg vitamin C, 515mcg Carotene-a…(USDA SR-21, 2015). Bí đỏ là cây sinh trưởng mạnh, thích nghi với nhiều loại đất và mùa vụ nên dễ trồng.

Đây cũng là cây rau có khả năng rải vụ tốt, nhất là trong thời gian thị trường thiếu các nguồn rau xanh khác. Bí đỏ ngoài trồng cung cấp quả chín, người ta còn dùng quả non, ngọn, hoa làm rau ăn. Bên cạnh đó, sử dụng hạt để ăn và quả chín để chế biến thực phẩm khác như bánh, kẹo,… cũng rất phổ biến. Trong thời gian gần đây, một số địa phương trồng bí đỏ với xu hướng sử dụng ngọn và quả non nhiều hơn, bởi thời gian cho thu hoạch nhanh, tăng được số lần thu hoạch, giảm thời gian cây chiếm đất, điều này đã giúp người dân tăng thu nhập so với việc chỉ trồng bí để thu hoạch quả chín như trước đây.

Hiện nay, một số giống đang được sử dụng để lấy ngọn và quả non, là giống trước đây trồng để lấy quả chín. Do vậy, không có nhiều giống chuyên phục vụ cho mục đích ăn ngọn và quả non. Mặc dù cây bí đỏ sinh trưởng và phát triển mạnh hơn so với một số loại cây khác trong họ bầu bí nhưng vào những tháng lạnh của mùa đông, khả năng cho ngọn, quả non hay ra hoa đậu quả cũng chưa có nhiều tài liệu đề cập. Để phục vụ mục đích ăn ngọn, cây bí đỏ cần ra được nhiều nhánh, nhánh to mập.

Để phục vụ yêu cầu ăn quả non, cây bí cần phân nhánh mạnh, nhánh có nhiều hoa, nhất là hoa cái, tỷ lệ đậu quả cao, quả lớn nhanh…Trên cơ sở các yêu cầu thực tế đó, để tài “Đánh giá đặc điểm nông sinh học tập đoàn bí đỏ trồng tại Gia Lâm – Hà Nội năm 2015” cần được thực hiện. MỤC ĐÍCH, YÊU CẦU 1. Mục đích - Trên cơ sở đánh giá các đặc điểm nông sinh học các mẫu giống bí đỏ, căn cứ vào những nhu cầu của người tiêu dùng về sử dụng bí đỏ ăn ngọn, ăn quả non, từ tập đoàn giống bí đỏ thu thập được, lựa chọn ra được những mẫu giống bí đỏ 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] để sản xuất lấy ngọn, và sản xuất lấy quả non, phù hợp với nhu cầu thị hiếu của người tiêu dùng. Yêu cầu - Điều tra nhanh yêu cầu của người tiêu dùng đối với sản phẩm bí đỏ ăn ngọn và quả non về chất lượng.

- Đánh giá đặc điểm nông sinh học của mẫu giống bí đỏ trong vụ Xuân hè và vụ Đông xuân tại Gia Lâm, năm 2015. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN 1. Ý nghĩa khoa học - Kết quả nghiên cứu của đề tài cung cấp nguồn gen, cùng các dữ liệu khoa học có giá trị cho công tác nghiên cứu và chọn tạo giống bí đỏ. - Kết quả nghiên cứu này sẽ góp phần bổ sung thêm những tài liệu khoa học phục vụ cho công tác học tập, nghiên cứu.

Ý nghĩa thực tiễn - Kết quả nghiên cứu của đề tài đã cung cấp những thông tin về nhu cầu người tiêu dùng đối với bí đỏ ăn ngọn, bí đỏ ăn quả non tại ba địa điểm: Hà Nội, Ninh Bình, Hòa Bình. - Xác định được những mẫu giống bí đỏ thu thập với mục đích ăn ngọn, ăn quả non từ đó có thể sử dụng làm vật liệu phục vụ cho công tác chọn tạo giống đối với bí đỏ. 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.

NGUỒN GỐC, SỰ PHÂN BỐ VÀ PHÂN LOẠI THỰC VẬT CỦA CÂY BÍ ĐỎ 2. Nguồn gốc và sự phân bố của cây Bí đỏ Cây Bí đỏ thuộc chi Cucurbita, họ Bầu bí – Cucurbitaceae. Tất cả các chi Cucurbita đều có nguồn gốc từ châu Mỹ, nhưng tuỳ từng loài mà chúng có thể có nguồn gốc từ Bắc hoặc Nam Mỹ. Năm loài phổ biến của chi Cucurbita được xác định là có nguồn gốc từ châu Âu những năm cuối thế kỉ 15.

Các loài thuộc chi Cucurbita được sử dụng sản xuất trong nông nghiệp là: loài Cucurbita argyrosperma, Cucurbita maxima, loài Cucurbita moschata và Cucurbita pepo. Loài Cucurbita argyrosperma: phân bố rộng khắp từ Tây Nam Mỹ, qua Mexico đến tận Trung Mỹ. Các nhà khoa học đã tìm thấy một số di vật khảo cổ cho thấy loài này có thể được thuần hoá từ khu vực phía Tây Nam Mỹ đến khu vực trung tâm phía nam của Mexico, vài ngàn năm trước. Loài Cucurbita ficifolia: Phân bố từ vùng cao khu vực Mexico về phía nam tới phía bắc Chile và Argentin.

Vị trí chính xác của khu vực thuần hóa Cucurbita ficifolia vẫn còn chưa chắc chắn. Một số học giả cho rằng nó có nguồn gốc là Trung Mỹ hay miền Nam Mexico / Trung Mỹ. Người khác lại cho rằng nó được bắt nguồn ở Nam Mỹ, cụ thể hơn, trong dãy núi Andes. Vào thế kỉ thứ 16,17, người Châu Âu đã đưa C.

ficifolia tới các nước Địa Trung Hải (cụ thể là Pháp và Bồ Đào Nha) và Ấn Độ (ENV/JM/MONO, 2012). Nó cũng đã được lan rộng tới các nước khác trên thế giới với nhiều tên gọi khác nhau. Loài Cucurbita maxima: phân bố tự nhiên tại Bolivia, Argentina và Chile. Loài này đã được thuần hoá tại Nam Mỹ.

Bằng chứng khảo cổ cho thấy, C. maxima được trồng và sử dụng nhiều nhất từ Peru tới miền bắc Argentina. Từ thế kỷ 16, một số loại C. maxima đã được vận chuyển trực tiếp từ Nam Mỹ đến châu Âu.

Nhiều giống khác đến Úc, châu Phi và châu Á, nơi các giống địa phương phát triển. Trong thế kỷ 19, một số giống cây trồng đã được giới thiệu vào Hoa Kỳ từ Nam Mỹ. maxima, ngoài các khu vực Nam Mỹ đã đề cập ở trên, còn xuất hiện nhiều nơi khác, chủ yếu bao gồm các giống bản địa, tồn tại trên thế giới. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Loài Cucurbita moschata: phân bố tự nhiên của Cucurbita moschata là từ các vùng trung du của Mexico đến Trung Mỹ.

Loài này được thuần hoá ở châu Mỹ latinh, nhưng chưa xác định được khu vực chính xác. moschata là loại bí trồng nhiều nhất ở vùng nhiệt đới, với quy mô nhỏ để tiêu thụ trong nước. Sau châu Âu, C. moschata đã được lan truyền nhanh chóng tới các lục địa khác, thích nghi với điều kiện sinh thái khác nhau.

Chúng đưa vào trồng tại phía Tây Missisippi ở Mỹ vào cuối thế kỷ 17, và vào thế kỷ 19 được trồng ở Ấn Độ, Java, Angola, Bắc Phi và Nhật Bản. Loài Cucurbita pepo: Sự phân bố tự nhiên từ miền Đông Hoa Kỳ về phía Bắc vào bang Illinois qua các thung lũng Mississippi, các tiểu bang Texas và phía Nam vào Mexico. Dữ liệu khảo cổ đã cho thấy C. pepo đã được người dân bản địa sử dụng từ hàng ngàn năm trước đây (7000-5000TCN) (ENV/JM/MONO, 2012).

Và là một trong những loài được thuần hoá đầu tiên của chi Cucurbita, thậm chí đã được thuần hoá sớm hơn một số cây trồng quan trọng khác như ngô (Zea maize), đậu (Phaseolus vulgaris) khoảng 2000 đến 5000 năm (ENV/JM/MONO, 2012). Sau khi được thuần hoá, C. pepo đã phát triển ngày một đa dạng hơn tại các nước Mỹ, Châu Âu và châu Á. Ở Việt Nam, bí đỏ xuất hiện và đã có từ lâu đời nay.

Không thấy có tài liệu ghi chép về nguồn gốc của bí đỏ du nhập vào Việt Nam từ khi nào, chỉ biết rằng bí đỏ có mặt khắp các vùng miền từ Bắc tới Nam. Bí đỏ được sử dụng làm thực phẩm phổ biến, được chế biến thành nhiều món ăn trong những bữa ăn của các gia đình. Phân loại thực vật bí đỏ Họ bầu bí (Cucurbitaceae) là một họ thực vật bao gồm dưa hấu (Citrullus), dưa chuột (Cucumis), bí đao (Benincasa), bầu (Lagenaria), bí ngô (Cucurbita), mướp (Luffa), mướp đắng (Momordica)… Hệ thống phân loại thực vật của Angiosperm Phylogeny Group (APG) được các nhà thực vật học sử dụng rộng rãi và đã được cập nhật thành APG II năm 2003 để thêm vào các nghiên cứu gần đây. Hệ thống phân loại APG II đã phân loại bộ bầu bí thành 7 họ khác nhau.

Họ Cucurbitaceae gồm 120 chi với 1000 loài phân bố ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới, ít ở ôn đới và hàn đới. Nước ta có 23 chi và gần 50 loài. Ở nước ta có 3 loài: 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Ex Lam – Bí rợ, bù rợ Cây thân thảo mọc hằng năm, phân nhánh nhiều, bò dài; thân dài 4-5m, có 5 cạnh, có lông cứng, giòn, trắng; tua cuốn chia thành nhiều nhánh.

Lá đơn, mọc so le, dài đến 20cm, có cuống dài; phiến lá hình tim chia 5 thùy cạn và tròn, có lông mềm. Cây có hoa cùng gốc, hoa màu vàng nghệ, mùi thơm thơm, tràng hình chuông, nhị 3 có bao phấn dính nhau thành một khối dài tới 2cm. Quả rất to, hình cầu dẹp hai bên, lõm ở giữa, có thể nặng tới 50kg, thịt vàng, hạt trắng hay vàng vàng, dẹp, hơi có mép, dài 20-29mm. Ra hoa kết quả quanh năm.

Toàn cây được sử dụng: lá non và quả làm rau ăn phổ biến. Hạt chứa 48% dầu (Võ Văn Chi, 2002), được dùng làm thực phẩm. Thịt quả đắp trị bỏng, sưng viêm vì nhọt. Hạt được dùng trị giun, diệt sán sơ mít, lợi tiểu và bổ, dầu hạt dùng để bổ thần kinh.

Ex Poir – Bí rợ, bí ngô, bí thơm. Cây thảo hằng năm, thân có lông dày, mềm; tua cuốn chia thành nhiều nhánh. Lá hình tim, tù, có răng, 5-6 thùy hình góc màu lục sẫm, thường có đốm trăng trắng; cuống lá dài 8-20cm. Hoa đơn độc màu vàng, không thơm.

Quả to, hình trụ hay hình chùy. Vỏ quả màu lục đen, vàng hay đỏ, cuống quả dài 5-7cm, có cạnh, phình rộng ở chỗ dính, thịt có nhiều hột, vàng, dẹp dài 10-12mm. Cây ưa khí hậu mát, ẩm, không có rét kéo dài dưới 100C và đất nhiều mùn. Ra hoa tháng 7-8, có quả tháng 9-10.

Cây trồng lấy quả làm rau ăn, có tác dụng bổ dưỡng, làm dịu, giải nhiệt, nhuận tràng và lợi tiểu. Cũng được dùng như các loại bí khác chữa viêm đường niệu, trĩ, viêm ruột, lỵ, mất ngủ, suy nhược, thiểu năng thận, khó tiêu, táo bón, đái đường, bệnh về tim. Có thể dùng quả nấu ăn hoặc ép lấy nước tươi uống. Dùng ngoài để đắp vết bỏng, vết sưng, áp xe… C.

Cây thân thảo, có thân góc cạnh mọc bò hay leo nhờ tua cuốn chẻ 2-4.