MỞ ĐẦU Phần 2: NỘI DUNG Chƣơng 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài Chƣơng 2: Phát triển tƣ duy và rèn luyện kiến thức kĩ năng thực hành Hoá học cho học sinh thông qua chƣơng trình Hoá học 12 - Nâng cao theo hƣớng dạy học tích cực Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm Phần 3: KẾT LUẬN Phụ lục Tài liệu tham khảo -7- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com NỘI DUNG Chƣơng 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1. Phƣơng hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học Hoá học ở trƣờng THPT hiện nay 1. Phương hướng đổi mới phương pháp dạy học ở trường THPT 1. Đổi mới phƣơng pháp dạy học là một nhu cầu tất yếu của xã hội học tập Để đáp ứng công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nƣớc, phát triển nền kinh tế thị trƣờng theo định hƣớng xã hội chủ nghĩa, mở cửa hội nhập với các nƣớc trong khu vực và trên thế giới, ngành giáo dục nƣớc nhà cần phải đào tạo nên những sản phẩm giáo dục có uy tín và chất lƣợng, đó là những ngƣời lao động có tính sáng tạo, tích cực, chủ động và thích ứng nhanh với sự phát triển phong phú và đa dạng của xã hội.
Vì vậy, thế hệ lao động mới ngoài những yêu cầu trƣớc đây còn cần phải có các phẩm chất sau: Chủ động, năng động và sáng tạo trong công việc, dám nghĩ, dám làm. Sẵn sàng tiếp nhận thông tin và xử lí thông tin. Biết phê phán, tiếp thu, biết tự khẳng định mình. Có năng lực tự học, tự tìm hiểu thực tiễn, biết đúc kết và tự rút kinh nghiệm.
Có khả năng giao tiếp, ứng xử, tham gia các hoạt động xã hội. Có khả năng hợp tác, tính kỉ luật cao, hiểu biết pháp luật. Các phƣơng pháp dạy học truyền thống tuy đã khẳng định đƣợc những thành công nhất định nhƣng vẫn còn nhiều hạn chế. Phổ biến nhất là thuyết trình, thiên về truyền thụ kiến thức một chiều, áp đặt không dáp ứng đƣợc các yêu cầu đã đƣa ra ở trên.
Bên cạnh đó, kiến thức cần trang bị cho học sinh tăng nhanh do thành tựu các cuộc cánh mạng công nghệ, trong khi đó thời lƣợng dạy học có giới hạn và luôn có sức ép giảm tải vì nhu cầu của cuộc sống hiện đại. Do đó, cần có sự đổi mới phƣơng pháp dạy học theo hƣớng dạy cách học, dạy cách suy nghĩ, dạy phƣơng pháp tƣ duy theo hƣớng: Phát huy tính chủ động sáng tạo trong quá trình nhận thức, vận dụng. Tạo điều kiện cho học sinh tự lực phát hiện, tìm hiểu, đặt và giải quyết vấn đề. Tăng cƣờng trao đổi, đối thoại để tìm ra chân lí.
Tạo điều kiện hoạt động hợp tác trong -8- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tạo điều kiện cho học sinh tự đánh giá, đánh giá lẫn nhau. Tận dụng tri thức thực tế của học sinh để xây dựng kiến thức mới. Tóm lại, đổi mới phƣơng pháp dạy học nói chung và đổi mới phƣơng pháp dạy học hoá học nói riêng là một yêu cầu khách quan và là nhu cầu tất yếu của xã hội vì hoá học là một môn khoa học thực nghiệm gắn liền với sự phát triển khoa học kĩ thuật, ứng dụng khoa học công nghệ phục vụ cuộc sống.
Những xu hƣớng dạy học hoá học hiện nay a. Khai thác đặc thù môn hoá học tạo ra các hình thức hoạt động đa dạng, phong phú giúp học sinh chủ động tự chiếm lĩnh kiến thức và kĩ năng trong giờ học. Do hoá học là một môn khoa học thực nghiệm nên trong dạy học hoá học cần phải tăng cƣờng sử dụng các phƣơng tiện trực quan ( đặc biệt là thí nghiệm hoá học, phƣơng tiện kĩ thuật dạy học). Sử dụng phối hợp nhiều hình thức hoạt động của học sinh, nhiều phƣơng pháp dạy học của giáo viên, trong đó chú trọng phƣơng pháp dạy học trực quan, sử dụng thƣớng xuyên tổ hợp phƣơng pháp dạy học phức hợp- dạy học đặt và giải quyết vấn đề, nhằm giúp học sinh đƣợc hoạt động chủ động, tích cực, sáng tạo.
Khi sử dụng thí nghiệm hoá học và phƣơng tiện trực quan khác cần đảm bảo các yêu cầu sau đây: - Học sinh tự quan sát, nhận xét hiện tƣợng thí nghiệm và tính chất các chất khi quan sát trực tiếp thí nghiệm, mẫu vật, mô hình, tranh ảnh, băng hình,. - Học sinh đƣợc tự làm thí nghiệm khi học bài mới và khi ôn tập củng cố, tự lắp ráp mô hình, các thiết bị thí nghiệm,. - Tăng cƣờng việc sử dụng phƣơng pháp nghiên cứu trong khi tiến hành thí nghiệm hoá học nói riêng và trong dạy học hoá học nói chung. Khi lựa chọn và sử dụng phối hợp các phƣơng pháp dạy học của giáo viên và các hình thức hoạt động của học sinh, cần chú ý ƣu tiên các hình thức hoạt động và các phƣơng pháp dạy học thể hiện đƣợc phƣơng pháp nhận thức đặc trƣng của bộ môn hoá học.
Cần đổi mới phƣơng pháp dạy học của giáo viên phục vụ cho việc đổi mới phƣơng pháp học tập của học sinh, làm cho học sinh đƣợc tự học, tự khám phá -9- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tri thức hoá học một cách chủ động tích cực, tự phát hiện và giải quyết vấn đề. Muốn nhƣ vậy thì: - Hoạt động của giáo viên trên lớp không phải là quá trình truyền thụ một chiều mà giáo viên phải là ngƣời tổ chức, điều khiển các hoạt động của học sinh. Trƣớc hết giáo viên phải tổ chức làm xuất hiện vấn đề gây hứng thú nhận biết về nội dung hoá học mới. Tiếp đó giáo viên định hƣớng, điều khiển, hỗ trợ để học sinh hoạt động trí não, xây dựng dự đoán, làm thí nghiệm, quan sát, thu thập số liệu và tranh luận,.
từ đó tìm ra các kiến thức hoá học mới. Giảm bớt thí nghiệm biểu diễn, tăng cƣờng thí nghiệm học sinh trực tiếp làm, tự quan sát các mô hình, mẫu vật trực tiếp rút ra các nhận xét, đồng thời qua đó hình thành các khái niệm về hoá học. Để thực hiện tốt chức năng định hƣớng, điều khiển, giáo viên phải xây dựng tình huống, phải thiết kế các hoạt động, xây dựng hệ thống câu hỏi định hƣớng phù hợp với nội dung, với logic phát triển vấn đề và phù hợp với trình độ học sinh. - Học sinh không phải chỉ thụ động ngồi nghe thuyết giảng, xem giáo viên biểu diễn thí nghiệm mà phải chủ động trực tiếp tham gia hoạt động tìm tòi, phát hiện, giải quyết vấn đề.
Bên cạnh hình thức hoạt động đồng loạt cả lớp, cần phải đƣa vào nhiều hơn hoạt động theo nhóm, hoạt động tự lực cá nhân với sự nỗ lực cao để tìm hiểu, giải quyết các vấn đề đặt ra. Học sinh tranh luận, đối thoại với các bạn trong nhóm, giữa các nhóm với nhau, tự tranh luận với bản thân. Giáo viên là trọng tài, hoàn chỉnh các kết luận. Tăng cƣờng khâu tự học, tự ôn tập, hệ thống hoá kiền thức.
Học sinh đƣợc tham gia nhận xét, đánh giá kết quả của bạn bè và tự đánh giá bản thân. Khai thác triệt để các nội dung hoá học trong bài dạy theo hƣớng liên hệ với thực tế Sẽ hấp dẫn và thiết thực hơn khi giáo viên biết khai thác các nội dung hoá học trong bài dạy theo hƣớng liên hệ với thực tế đời sống. Đây cũng là một yêu cầu quan trọng trong việc đổi mới nội dung và phƣơng pháp dạy học hoá học nhằm tăng tính thực tiễn của môn học. Một số nội dung cần khai thác khi liên hệ với thực tiễn là: Hoá học với ứng dụng trong đời sống.
Hoá học với sự phát triển kinh tế, du - 10 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lịch, quốc phòng. Hoá học với ngành sản xuất công nghiệp, nông nghiệp. Hoá học với việc bảo vệ môi trƣờng. Hoá học với sức khoẻ.
Tăng cƣờng sử dụng các loại bài tập có tác dụng phát triển tƣ duy và rèn luyện kĩ năng thực hành hoá học Để phát huy mặt mạnh của bài tập trong dạy học hoá học, đòi hỏi giáo viên phải biết thiết kế và sử dụng các loại bài tập hoá học có tác dụng phát triển tƣ duy và rèn luyện các kĩ năng thực hành hoá học, đáp ứng yêu cầu thực tiễn của môn học. Sử dụng các phƣơng tiện kĩ thuật dạy học hiện đại và áp dụng các thành tựu của công nghệ thông tin trong dạy học hoá học Trƣớc sự tiến bộ của khoa học kĩ thuật, đặc biệt là sự phát triển nhanh chóng của khoa học công nghệ thông tin đã làm xuất hiện những phƣơng tiện kĩ thuật hiện đại, đa chức năng ( máy tính điện tử, máy chiếu dữ liệu, mạng internet), dẫn đến hình thành những phƣơng tiện dạy học mới so với trƣớc đây nhƣ: Phòng học đa chức năng, thƣ viện, SGK, giáo trình điện tử. Giáo án, bài giảng điện tử, bài giảng trực tuyến. Phần mềm nghiên cứu dạy học hoá học.
Phần mềm thí nghiệm ảo, thí nghiệm mô phỏng. Phần mềm kiểm tra trắc nghiệm và quản lí giáo dục. Khai thác và sử dụng có hiệu quả các phƣơng tiện kĩ thuật và dạy học nêu trên sẽ góp phần vào việc đổi mới phƣơng pháp dạy học nói chung và phƣơng pháp dạy học hoá học nói riêng theo hƣớng hiện đại. Phƣơng hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học ở trƣờng THPT Trong thời gian gần đây, một số chiến lƣợc đổi mới PPDH đƣợc thử nghiệm đó là "dạy học hƣớng vào ngƣời học", "hoạt động hoá ngƣời học".
Dạy học hƣớng vào ngƣời học Đây là quan điểm đƣợc đánh giá là tích cực vì việc dạy học chú trọng đến ngƣời học để tìm ra PPDH có hiệu quả. Có thể nhấn mạnh những điểm quan trọng của việc dạy học hƣớng vào ngƣời học nhƣ sau: - Về mục tiêu dạy học: Chuẩn bị cho HS thích nghi với đời sống XH. Tôn trọng nhu cầu, hứng thú, khả năng và lợi ích của HS. - 11 - LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Về nội dung: Chú trọng bồi dƣỡng, rèn luyện kĩ năng thực hành, vận dụng kiến thức, năng lực giải quyết vấn đề học tập và thực tiễn, hƣớng vào sự chuẩn bị thiết thực cho HS hoà nhập với XH.
- Về phƣơng pháp: Coi trọng rèn luyện cho HS PP tự học, tự khám phá và giải quyết vấn đề, phát huy sự tìm tòi tƣ duy độc lập sáng tạo của HS thông qua hoạt động học tập. HS chủ động tham gia các hoạt động học tập. GV là ngƣời tổ chức, điều khiển động viên, huy động tối đa vốn hiểu biết, kinh nghiệm của từng HS trong việc tiếp thu kiến thức và xây dựng bài học.