Luận Văn Thạc Sĩ Về Vận Tải Biển Việt Nam Trong Quá Trình Hội Nhập Cộng Đồng Kinh Tế ASEAN

Luận văn thạc sĩ phân tích vận tải biển Việt Nam trong quá trình hội nhập Cộng đồng Kinh tế ASEAN, đánh giá cơ hội và thách thức phát triển ngành.

• Tác giả: Nguyễn Thị Liên
• Người hướng dẫn: TS. Võ Thị Minh Lệ
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội Việt Nam
• Chuyên ngành: Kinh tế quốc tế
• Đề tài: Vận tải biển Việt Nam trong quá trình hội nhập Cộng đồng kinh tế ASEAN: Thực trạng và giải pháp
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VẬN TẢI BIỂN VÀ HỘI NHẬP AEC TRONG LĨNH VỰC VẬN TẢI BIỂN
• 1.1. Một số lý luận về vận tải và vận tải biển
• 1.2. Một số lý luận về hội nhập và hội nhập AEC trong lĩnh vực vận tải biển
• 1.3. Tiêu chí đánh giá mức độ hội nhập vận tải biển
• 1.4. Các nhân tố tác động đến hội nhập vận tải biển
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VẬN TẢI BIỂN VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP CỘNG ĐỒNG KINH TẾ ASEAN
• 2.1. Thực trạng vận tải biển của Việt Nam
• 2.2. Phân tích thuận lợi và khó khăn của vận tải biển Việt Nam trong quá trình hội nhập cộng đồng kinh tế ASEAN
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN VẬN TẢI BIỂN VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP CỘNG ĐỒNG KINH TẾ ASEAN
• 3.1. Định hướng chung cho ngành vận tải Việt Nam đến năm 2020
• 3.2. Các giải pháp thúc đẩy vận tải biển Việt Nam trong quá trình hội nhập cộng đồng kinh tế ASEAN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về vận tải biển và hội nhập kinh tế ASEAN

Phần này tập trung vào việc phân tích các khái niệm cơ bản về vận tải biển và hội nhập kinh tế trong bối cảnh ASEAN. Tác giả đã làm rõ các yếu tố lý luận liên quan đến vận tải biển, bao gồm vai trò, đặc điểm và tầm quan trọng của nó trong nền kinh tế toàn cầu. Đồng thời, tác giả cũng đề cập đến các tiêu chí đánh giá mức độ hội nhập của vận tải biển trong khu vực ASEAN, cùng với các nhân tố tác động đến quá trình này. Phần này cung cấp nền tảng lý thuyết vững chắc cho các phân tích tiếp theo.

1.1. Khái niệm và vai trò của vận tải biển

Tác giả định nghĩa vận tải biển là một hình thức vận chuyển hàng hóa và hành khách bằng đường biển, đóng vai trò quan trọng trong thương mại quốc tế. Với ưu thế về sức chở lớn và chi phí thấp, vận tải biển chiếm khoảng 80% lượng hàng hóa xuất nhập khẩu toàn cầu. Điều này khẳng định vị thế không thể thay thế của ngành này trong nền kinh tế thế giới.

1.2. Hội nhập kinh tế ASEAN và vận tải biển

Tác giả phân tích sự hình thành và phát triển của Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC), nhấn mạnh mục tiêu tự do hóa thương mại, dịch vụ, vốn và lao động trong khu vực. Vận tải biển được xem là một trong những lĩnh vực then chốt trong quá trình hội nhập, đòi hỏi các quốc gia thành viên phải có chính sách phù hợp để tận dụng cơ hội và vượt qua thách thức.

II. Thực trạng vận tải biển Việt Nam trong hội nhập ASEAN

Phần này đánh giá thực trạng vận tải biển của Việt Nam trong quá trình hội nhập ASEAN. Tác giả chỉ ra những thành tựu đạt được, như sự gia tăng khối lượng hàng hóa vận chuyển và đầu tư vào cơ sở hạ tầng cảng biển. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức, bao gồm sự cạnh tranh gay gắt từ các hãng tàu quốc tế và hạn chế về năng lực quản lý. Phần này cũng phân tích các thuận lợi và khó khăn mà ngành vận tải biển Việt Nam đang đối mặt.

2.1. Thành tựu và hạn chế

Việt Nam đã đạt được những bước tiến đáng kể trong phát triển vận tải biển, với sự gia tăng số lượng cảng biển và khối lượng hàng hóa thông qua. Tuy nhiên, hạn chế về công nghệ và nguồn nhân lực vẫn là rào cản lớn. Sự thiếu hụt các chính sách hỗ trợ hiệu quả cũng làm giảm khả năng cạnh tranh của ngành này.

2.2. Cơ hội và thách thức từ AEC

Việc gia nhập AEC mở ra nhiều cơ hội cho vận tải biển Việt Nam, như tiếp cận thị trường rộng lớn và thu hút đầu tư nước ngoài. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất là sự cạnh tranh từ các hãng tàu quốc tế và yêu cầu cao về chất lượng dịch vụ. Việt Nam cần có chiến lược phát triển bền vững để tận dụng tối đa các cơ hội này.

III. Giải pháp phát triển vận tải biển Việt Nam trong hội nhập ASEAN

Phần này đề xuất các giải pháp nhằm thúc đẩy sự phát triển của vận tải biển Việt Nam trong bối cảnh hội nhập ASEAN. Tác giả nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hoàn thiện chính sách, đầu tư vào cơ sở hạ tầng và nâng cao năng lực cạnh tranh. Các giải pháp được đề xuất dựa trên phân tích thực trạng và kinh nghiệm quốc tế, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.

3.1. Hoàn thiện chính sách và quản lý

Tác giả đề xuất việc xây dựng và hoàn thiện các chính sách hỗ trợ vận tải biển, bao gồm chính sách thuế, đầu tư và quản lý. Đồng thời, cần tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước để đảm bảo sự phát triển đồng bộ và bền vững của ngành này.

3.2. Đầu tư vào cơ sở hạ tầng và công nghệ

Đầu tư vào cơ sở hạ tầng cảng biển và ứng dụng công nghệ hiện đại là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh. Tác giả khuyến nghị tăng cường hợp tác quốc tế để thu hút vốn đầu tư và chuyển giao công nghệ, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động của ngành vận tải biển.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và khu vực hóa kinh tế diễn ra mạnh mẽ, việc hội nhập kinh tế quốc tế trở thành xu hướng tất yếu đối với các quốc gia, trong đó có Việt Nam. Với hơn 3.260 km bờ biển và vị trí chiến lược tại Biển Đông, vận tải biển đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế quốc dân, đặc biệt trong tiến trình hội nhập Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC). Theo thống kê, khoảng 80% hàng hóa xuất nhập khẩu của Việt Nam được vận chuyển bằng đường biển, tuy nhiên đội tàu Việt Nam chỉ đảm nhận khoảng 18,5% khối lượng hàng hóa này, phần còn lại do các đội tàu nước ngoài thực hiện. Nghiên cứu nhằm phân tích thực trạng vận tải biển Việt Nam trong quá trình hội nhập AEC từ năm 2006 đến nay, đánh giá các thuận lợi, khó khăn và đề xuất giải pháp phát triển ngành vận tải biển, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và tận dụng cơ hội từ hội nhập khu vực.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu bao gồm: tìm hiểu cơ sở lý luận về vận tải biển và hội nhập AEC; phân tích thực trạng vận tải biển Việt Nam, bao gồm quy hoạch, chính sách hỗ trợ, thuận lợi và khó khăn; đề xuất các giải pháp thúc đẩy phát triển vận tải biển trong bối cảnh hội nhập. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào vận tải biển Việt Nam giai đoạn 2006 đến nay, với trọng tâm là các chính sách và thực trạng vận tải biển trong khuôn khổ AEC. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp dữ liệu khoa học, làm cơ sở cho các nhà quản lý, doanh nghiệp vận tải biển và các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực kinh tế quốc tế và vận tải biển.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết vận tải biển: Vận tải biển được định nghĩa là hoạt động chuyên chở hàng hóa, con người bằng phương tiện và cơ sở hạ tầng đường biển, bao gồm tàu thuyền, cảng biển và các dịch vụ hỗ trợ. Vận tải biển có ưu điểm về khả năng chuyên chở khối lượng lớn, chi phí thấp, phù hợp với vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu quốc tế.

• Lý thuyết hội nhập kinh tế quốc tế: Hội nhập được xem là quá trình các quốc gia mở rộng và làm sâu sắc quan hệ hợp tác dựa trên phân công lao động quốc tế, nhằm tăng cường phát triển kinh tế và ổn định xã hội. Cách tiếp cận của Karl W. Deutsch nhấn mạnh vai trò của các luồng giao lưu thương mại, đầu tư và di chuyển lao động trong hình thành cộng đồng an ninh và kinh tế.

• Mô hình đánh giá mức độ hội nhập vận tải biển: Dựa trên chỉ số kết nối vận tải biển của UNCTAD (LSCI), các tiêu chí đánh giá bao gồm số lượng tàu ghé cảng ASEAN, năng lực chở hàng container, kích cỡ và tải trọng tàu, số lượng dịch vụ hỗ trợ vận tải biển, số công ty khai thác dịch vụ vận tải biển và năng lực cảng biển.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: vận tải biển, hội nhập kinh tế quốc tế, Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC), năng lực cạnh tranh vận tải biển, cơ sở hạ tầng cảng biển, dịch vụ logistics.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp:

• Phương pháp nghiên cứu tư liệu thứ cấp: Thu thập và tổng hợp các tài liệu, báo cáo, số liệu thống kê từ Tổng cục Thống kê, Cục Hàng hải Việt Nam, các văn bản pháp luật liên quan đến vận tải biển và hội nhập AEC.

• Phương pháp phân tích, đánh giá và so sánh: Phân tích thực trạng vận tải biển Việt Nam qua các chỉ tiêu về đội tàu, sản lượng vận tải, thị phần, so sánh với các nước ASEAN và xu hướng quốc tế.

• Phương pháp phân kỳ lịch sử: Xem xét diễn biến vận tải biển Việt Nam qua các giai đoạn từ 1995 đến nay, đặc biệt giai đoạn hội nhập sâu rộng từ khi Việt Nam gia nhập WTO (2007) và AEC (2015).

• Cỡ mẫu và nguồn dữ liệu: Số liệu được thu thập từ các báo cáo chính thức của Tổng cục Thống kê, Cục Hàng hải Việt Nam, các tổ chức quốc tế và các nghiên cứu khoa học liên quan, đảm bảo tính chính xác và cập nhật.

• Timeline nghiên cứu: Tập trung phân tích giai đoạn 2006-2018, giai đoạn Việt Nam thực hiện các cam kết hội nhập AEC và WTO, đồng thời đánh giá các tác động và đề xuất giải pháp phát triển vận tải biển trong tương lai gần.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng sản lượng vận tải biển không đồng đều: Từ năm 1995 đến 2008, vận tải biển Việt Nam trải qua các giai đoạn biến động. Giai đoạn 1995-1998 tăng trưởng mạnh do gia nhập ASEAN, nhưng bị ảnh hưởng bởi khủng hoảng tài chính châu Á năm 1998 giảm gần 10%. Giai đoạn 2006-2008, sau khi gia nhập WTO, sản lượng vận tải biển tăng gần 50% năm 2008 so với năm 2007, đạt khoảng 90 triệu tấn hàng hóa.

2. Đội tàu biển Việt Nam còn yếu về quy mô và chất lượng: Tính đến năm 2013, đội tàu có 1.788 chiếc với tổng trọng tải hơn 6,9 triệu DWT, đứng thứ 3 về số lượng và thứ 4 về trọng tải trong ASEAN. Tuy nhiên, trọng tải bình quân chỉ khoảng 3.960 DWT/tàu, thấp hơn nhiều so với các nước trong khu vực. Tàu nhỏ chiếm 80% số lượng, chủ yếu hoạt động ven biển, thiếu tàu trọng tải lớn và chuyên dụng cho tuyến quốc tế. Tuổi tàu trung bình là 12,9 tuổi, trong đó 38,9% tàu trên 20 tuổi, ảnh hưởng đến chất lượng và khả năng cạnh tranh.

3. Thị phần vận tải biển Việt Nam còn hạn chế: Đội tàu Việt Nam chỉ vận chuyển khoảng 18,5% khối lượng hàng hóa xuất nhập khẩu, phần lớn thị phần thuộc về các hãng tàu nước ngoài (chiếm 80%). Các công ty vận tải lớn như VOSCO, Vitranschart có đội tàu tương đối nhưng vẫn chưa đủ sức cạnh tranh trên các tuyến quốc tế lớn.

4. Cơ sở hạ tầng cảng biển phát triển nhưng chưa đồng bộ: Năm 2012, sản lượng hàng hóa thông qua cảng biển đạt 294,5 triệu tấn, tăng 2,96% so với năm trước, trong đó hàng container tăng 11,18%. Tuy nhiên, tình trạng quá tải cảng, mạng lưới đường bộ và dịch vụ vận tải chưa đồng bộ làm tăng chi phí logistics, ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh hàng hóa xuất khẩu.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ nhiều yếu tố. Đội tàu Việt Nam chủ yếu là tàu nhỏ, cũ kỹ, không đáp ứng được yêu cầu vận tải quốc tế về trọng tải và chất lượng, dẫn đến việc các đơn hàng lớn rơi vào tay các hãng tàu nước ngoài. Việc nhập khẩu tàu cũ làm tăng tỷ lệ tàu già, ảnh hưởng đến an toàn và uy tín của ngành vận tải biển Việt Nam trên trường quốc tế, thể hiện qua số lần tàu bị lưu giữ tại các cảng do kiểm tra an toàn.

Cơ sở hạ tầng cảng biển mặc dù được đầu tư phát triển nhưng chưa đồng bộ với mạng lưới giao thông vận tải đường bộ, đường sắt, gây ra tình trạng ùn tắc, tăng chi phí vận chuyển. So với các nước ASEAN như Singapore, Malaysia, Việt Nam còn thua kém về năng lực cảng và đội tàu, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh trong khu vực.

Tuy nhiên, Việt Nam có lợi thế về vị trí địa lý chiến lược, bờ biển dài và tiềm năng phát triển vận tải biển lớn. Các cam kết hội nhập AEC và WTO tạo điều kiện mở cửa thị trường, thu hút đầu tư nước ngoài, thúc đẩy phát triển dịch vụ vận tải biển và logistics. Việc tham gia các hiệp định đa phương và khu vực giúp Việt Nam nâng cao tiêu chuẩn, cải thiện môi trường pháp lý và tăng cường hợp tác quốc tế.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng sản lượng vận tải biển, bảng so sánh đội tàu Việt Nam với các nước ASEAN về số lượng, trọng tải và tuổi tàu, cũng như biểu đồ thị phần vận tải biển trong nước và nước ngoài để minh họa rõ nét thực trạng và xu hướng phát triển.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Nâng cấp và hiện đại hóa đội tàu biển Việt Nam: Khuyến khích các doanh nghiệp vận tải đầu tư mua sắm tàu mới, trọng tải lớn và chuyên dụng, giảm tỷ lệ tàu cũ trên 20 tuổi. Mục tiêu tăng trọng tải bình quân tàu lên trên 5.000 DWT trong vòng 5 năm tới. Nhà nước hỗ trợ chính sách ưu đãi thuế, tín dụng để thúc đẩy đổi mới đội tàu.

2. Phát triển đồng bộ cơ sở hạ tầng cảng biển và logistics: Đẩy mạnh đầu tư nâng cấp cảng biển, mở rộng mạng lưới đường bộ, đường sắt kết nối cảng, giảm tình trạng quá tải và chi phí vận chuyển. Thực hiện các dự án kết nối ASEAN như Mạng đường cao tốc ASEAN, tuyến đường sắt Singapore – Côn Minh nhằm tăng cường liên kết khu vực trong 3-5 năm tới.

3. Tăng cường năng lực quản lý và nâng cao chất lượng dịch vụ vận tải biển: Xây dựng các tiêu chuẩn kỹ thuật, an toàn, bảo vệ môi trường theo chuẩn quốc tế. Đào tạo nguồn nhân lực chuyên môn cao, nâng cao năng lực quản trị doanh nghiệp vận tải biển. Thực hiện các chương trình kiểm tra, giám sát chặt chẽ để giảm thiểu tàu bị lưu giữ tại cảng.

4. Tận dụng các cam kết hội nhập AEC và WTO để mở rộng thị trường: Khai thác cơ hội mở cửa thị trường vận tải biển, thu hút đầu tư nước ngoài, phát triển dịch vụ logistics đa phương thức. Tăng cường hợp tác quốc tế, xây dựng thị trường hàng hải ASEAN thống nhất, nâng cao khả năng cạnh tranh của vận tải biển Việt Nam trong khu vực và toàn cầu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý và hoạch định chính sách ngành vận tải biển: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu và phân tích thực trạng giúp xây dựng chính sách phát triển đội tàu, cơ sở hạ tầng và môi trường pháp lý phù hợp với xu hướng hội nhập.

2. Doanh nghiệp vận tải biển và logistics: Tham khảo các giải pháp nâng cao năng lực cạnh tranh, đổi mới đội tàu, phát triển dịch vụ và khai thác hiệu quả các cơ hội từ AEC và WTO.

3. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành kinh tế quốc tế, vận tải biển: Cung cấp cơ sở lý luận, số liệu thực tiễn và phân tích chuyên sâu về vận tải biển trong bối cảnh hội nhập kinh tế khu vực.

4. Các tổ chức tài chính, đầu tư và phát triển hạ tầng: Hiểu rõ tiềm năng, thách thức và nhu cầu đầu tư trong lĩnh vực vận tải biển và cảng biển Việt Nam, từ đó đưa ra các quyết định đầu tư hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Vận tải biển Việt Nam hiện nay chiếm bao nhiêu phần trăm thị phần vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu?
   Đội tàu Việt Nam chỉ vận chuyển khoảng 18,5% khối lượng hàng hóa xuất nhập khẩu, phần lớn thị phần thuộc về các hãng tàu nước ngoài chiếm 80%. Điều này phản ánh sự yếu kém về quy mô và năng lực cạnh tranh của đội tàu trong nước.

2. Đội tàu biển Việt Nam có những hạn chế gì về quy mô và chất lượng?
   Phần lớn tàu có trọng tải nhỏ dưới 5.000 DWT chiếm 80%, tuổi tàu trung bình 12,9 tuổi với gần 39% tàu trên 20 tuổi, ảnh hưởng đến hiệu quả vận tải và an toàn. Thiếu tàu trọng tải lớn và chuyên dụng cho tuyến quốc tế là điểm yếu lớn.

3. Cơ sở hạ tầng cảng biển Việt Nam đang gặp những khó khăn gì?
   Tình trạng quá tải cảng, mạng lưới đường bộ và đường sắt kết nối chưa đồng bộ, chi phí logistics cao, ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh hàng hóa xuất khẩu. Cần đầu tư nâng cấp và phát triển đồng bộ để đáp ứng nhu cầu vận tải ngày càng tăng.

4. Việt Nam đã thực hiện những cam kết gì trong lĩnh vực vận tải biển khi gia nhập AEC?
   Việt Nam cam kết mở cửa thị trường vận tải biển, cho phép doanh nghiệp ASEAN góp vốn đến 70% và nâng lên 100% trong một số lĩnh vực, đồng thời tham gia các hiệp định về vận tải đa phương thức, phát triển cơ sở hạ tầng và hài hòa tiêu chuẩn kỹ thuật.

5. Giải pháp nào được đề xuất để nâng cao năng lực cạnh tranh vận tải biển Việt Nam?
   Nâng cấp đội tàu, phát triển cơ sở hạ tầng cảng và logistics đồng bộ, tăng cường quản lý chất lượng dịch vụ, tận dụng cam kết hội nhập để mở rộng thị trường và thu hút đầu tư nước ngoài là các giải pháp trọng tâm.

Kết luận

• Vận tải biển Việt Nam đóng vai trò chiến lược trong phát triển kinh tế và hội nhập AEC, chiếm khoảng 80% khối lượng hàng hóa xuất nhập khẩu vận chuyển bằng đường biển.
• Đội tàu Việt Nam còn yếu về quy mô, trọng tải bình quân thấp, tuổi tàu cao, dẫn đến thị phần vận tải biển trong nước chỉ chiếm khoảng 18,5%.
• Cơ sở hạ tầng cảng biển phát triển nhưng chưa đồng bộ, gây ra chi phí logistics cao và ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh hàng hóa xuất khẩu.
• Việt Nam đã thực hiện các cam kết mở cửa thị trường vận tải biển trong khuôn khổ AEC và WTO, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển ngành.
• Các giải pháp nâng cấp đội tàu, phát triển hạ tầng, nâng cao chất lượng dịch vụ và tận dụng hội nhập kinh tế được đề xuất nhằm thúc đẩy vận tải biển phát triển bền vững trong giai đoạn 5 năm tới.

Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng cho các nhà quản lý, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu trong lĩnh vực vận tải biển và kinh tế quốc tế. Việc tiếp tục nghiên cứu và triển khai các giải pháp đề xuất sẽ góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững ngành vận tải biển Việt Nam trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ LIÊN VẬN TẢI BIỂN VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP CỘNG ĐỒNG KINH TẾ ASEAN: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP Ngành: Kinh tế quốc tế.06 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC TS. VÕ THỊ MINH LỆ HÀ NỘI, năm 2018 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan số liệu và kết quả được nghiên cứu trong Luận văn này là hoàn toàn trung thực, chưa từng sử dụng để công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Các thông tin, tài liệu, số liệu trong Luận văn được trích dẫn nguồn gốc rõ ràng. Hà Nội, tháng 8 năm 2018 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Liên LỜI CẢM ƠN Luận văn này đuợc thực hiện tại Học viện Khoa học Xã hội Việt Nam. Tác giả luận văn xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn tới TS.Võ Thị Minh Lệ, người đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tác giả trong quá trình nghiên cứu và viết đề tài. Xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo giảng dạy tại Khoa Quốc tế học – Học Viện Khoa học xã hội về những bài giảng thú vị và hữu ích; đã tận tình truyền đạt những kiến thức quý báu cũng như tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho tác giả trong suốt quá trình học tập nghiên cứu và cho đến khi hoàn thành Luận văn. Xin chân thành cảm ơn các nhà khoa học, tác giả các công trình công bố đã trích dẫn trong Luận văn vì đã cung cấp nguồn tư liệu quý báu, những kiến thức liên quan để tác giả tham khảo trong quá trình hoàn thành Luận văn. Xin chân thành bày tỏ lòng biết ơn đến gia đình, những người đã không ngừng động viên, hỗ trợ và tạo mọi điều kiện tốt nhất cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận văn. Mặc dù đã nỗ lực và nghiêm túc hoàn thiện nhưng Luận văn không thể tránh khỏi thiếu sót và hạn chế nhất định. Tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp để đề tài được hoàn thiện hơn nữa. Xin chân thành cảm ơn! Tác giả Nguyễn Thị Liên MỤC LỤC MỞ ĐẦU .1 Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VẬN TẢI BIỂN VÀ HỘI NHẬP AEC TRONG LĨNH VỰC VẬN TẢI BIỂN . Một số lý luận về vận tải và vận tải biển . Một số lý luận về hội nhập và hội nhập AEC trong lĩnh vực vận tải biển .3 Tiêu chí đánh giá mức độ hội nhập vận tải biển . Các nhân tố tác động đến hội nhập vận tải biển .31 Chương 2 THỰC TRẠNG VẬN TẢI BIỂN VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP CỘNG ĐỒNG KINH TẾ ASEAN . Thực trạng vận tải biển của Việt Nam . Phân tích thuận lợi và khó khăn của vận tải biển Việt Nam trong quá trình hội nhập cộng đồng kinh tế ASEAN .57 Chương 3 GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN VẬN TẢI BIỂN VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP CỘNG ĐỒNG KINH TẾ ASEAN . Định hướng chung cho ngành vận tải Việt Nam đến năm 2020 . Các giải pháp thúc đẩy vận tải biển Việt Nam trong quá trình hội nhập cộng đồng kinh tế ASEAN .81 TÀI LIỆU THAM KHẢO .82 DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT 1. Danh mục cụm từ viết tắt tiếng Anh Chữ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt Association of Southeast ASEAN Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á Asian Nations ASEAN Economic AEC Cộng đồng kinh tế ASEAN Community ASEAN Political-Security Cộng đồng an ninh chính trị APSC Community ASEAN ASEAN Socio-Cultural ASCC Cộng đồng văn hóa xã hội ASEAN Community AFTA ASEAN Free Trade Area Khu vực Thương mại Tự do ASEAN Indonexia, Malaysia, In-đô-nê-xi-a, Ma-lai-xi-a, Phi-lip- ASEAN - 4 Philippines and Thailand pin và Thái Lan Brunei, Indonexia, Bru-nêi, In-đô-nê-xi-a, Ma-lai-xi-a, ASEAN - 6 Malaixia, Philippines, Phi-lip-pin, Singapore và Thái Lan Singapore and Thailand ASEAN Single Shipping Thị trường hàng hải ASEAN thống ASSM Market nhất AIA ASEAN Investment Area Khu vực đầu tư ASEAN Asean Framework AFAS Hiệp định khung ASEAN về dịch vụ Agreement on Service Common Effective CEPT Thuế quan ưu đãi có hiệu lực chung Preferential Tariff CIF Cost, Insurance and freight Giá thành, bảo hiểm và cước phí DWT Deadweight Tonnage Trọng tải toàn phần EU European Union Liên minh châu Âu FDI Foreign Direct Investment Đầu tư trực tiếp nước ngoài FTA Free trade agreement Hiệp định thương mại tự do FOB Free on board Xếp hàng lên tàu GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội General Agreement on Hiệp định chung về thương mại GATS Trade in Services dịch vụ GTVT Transportation Giao thông vận tải GT Gross tonnage Tổng dung tích của tàu Initiative for ASEAN IAI Sáng kiến liên kết ASEAN Integration Master Plan on ASEAN MPAC Kế hoạch tổng thể kết nối ASEAN Connectivity Official Development ODA Viện trợ phát triển chính thức Assistance Đơn vị đo của hàng hóa được Twenty-foot equivalent TEU container hóa tương đương với một units container 20ft WTO World Trade Organization Tổ chức thương mại thế giới WB World Bank Ngân hàng thế giới 2. Danh mục cụm từ viết tắt tiếng Việt Chữ viết tắt Giải nghĩa tiếng Việt XNK Xuất nhập khẩu DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU, HÌNH BẢNG Bảng 2.1: Vốn đầu tư phát triển cảng biển Việt Nam (2005-2010) .2: Thống kê lượng tàu/hàng hóa thông qua các cảng lớn của Việt Nam giai đoạn từ 2004-2017 .1: Dự báo khối lượng hàng hóa XNK của Việt Nam đến năm 2020 .1: Các quốc gia thành viên ASEAN.1: Tốc độ tăng trưởng hàng hóa vận chuyển bằng đường biển của các hãng tàu Việt Nam .2: Khối lượng hàng hóa vận tải bằng đường biển .3: Thị phần của hãng tàu biển Việt Nam .4: Bản đồ hệ thống cảng biển Việt Nam .5: WTO xếp hạng xuất khẩu, nhập khẩu của Việt Nam so với một số nước thành viên ASEAN trong năm 2016 .6: Kim ngạch hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu và cán cân thương mại giữa Việt Nam và ASEAN các năm 2011-2017 .7: Cán cân thương mại của các nước thành viên ASEAN với Việt Nam trong năm 2017 . Tính cấp thiết của đề tài Trong những năm trở lại đây, xu thế toàn cầu hóa, khu vực hóa và liên kết kinh tế quốc tế diễn ra hết sức sôi động với tốc độ như vũ bão. Các nền kinh tế tác động đan xen lẫn nhau, liên kết với nhau đưa nền kinh tế thế giới ngày một tiến lên. Trước bối cảnh đó, xuất phát từ nhu cầu phát triển nền kinh tế nội khối ASEAN, các nước ASEAN cũng phải nhanh chóng xây dựng một cộng đồng kinh tế cho riêng mình. Tại Hội nghị thượng đỉnh hàng năm lần thứ 9 họp tại Bali – Indonesia (Tháng 10, Năm 2003), các nhà lãnh đạo ASEAN đã quyết định đưa ý tưởng về Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) được thực hiện vào năm 2020. So với Khu vực Thương mại Tự do ASEAN (AFTA) vốn chỉ dựa trên hai hiệp định tự do hơn về hàng hóa và dịch vụ, AEC sẽ có sự phát triển đáng kể về phạm vi và mức độ tự do hóa. Hàng hóa, dịch vụ, vốn, đầu tư và lao động kỹ năng sẽ được tạo cơ hội lưu chuyển tự do hơn giữa các nước ASEAN. Sau khi AEC chính thức đi vào hiệu lực năm 2015, Việt Nam phải nghiêm túc thực hiện các cam kết của mình với tổ chức này trong tất cả các lĩnh vực như thuế, phi thuế, đầu tư và dịch vụ…. Tuy nhiên, như nhiều nước thành viên, quá trình thực hiện cam kết ở Việt Nam cũng gặp không ít khó khăn và vướng mắc, đặc biệt là lĩnh vực dịch vụ - một lĩnh vực nhạy cảm và hết sức phức tạp. Trong đó, dịch vụ vận tải biển là một trong những lĩnh vực gặp nhiều cạnh tranh nhất kể từ khi AEC chính thức có hiệu lực vào năm 2015. Vận tải là huyết mạch của nền kinh tế, vận tải phát triển sẽ thúc đẩy các ngành kinh tế khác phát triển theo. Trong thời đại toàn cầu hoá hiện nay vận tải đóng vai trò rất quan trọng, nhất là vận tải biển. Vận tải liên kết các nền kinh tế, rút ngắn khoảng cách về không gian địa lý, nhằm giảm chi phí, giảm giá thành sản phẩm, thúc đẩy thương mại phát triển, làm lợi cho cả người sản xuất và tiêu dùng. Trong thương mại quốc tế thì vận tải biển đóng vai trò đặc biệt quan trọng, khoảng 80% hàng hoá xuất nhập khẩu được vận chuyển bằng đường biển, đó là do đặc thù ngành vận tải biển tạo ra lợi thế cho mình, như phạm vi vận tải rộng, sức chuyên chở lớn và chi phí vận chuyển thấp. Do vậy ngành vận tải biển trở thành ngành kinh doanh 1 dịch vụ rất tiềm năng. Việt Nam với những lợi thế lớn để phát triển hình thức vận tải biển như vị trí địa lý có bờ biển dài và có nhiều cảng biển lớn nhỏ.Trong những năm gần đây ngành vận tải biển của Việt Nam không ngừng phát triển và vươn xa, đóng góp không nhỏ vào sự phát triển của nền kinh tế đất nước. Bên cạnh đó, ngành vận tải biển Việt nam còn nhiều tồn tại cần giải quyết. Để ngành vận tải biển phát triển thuận lợi, đó là những bài toán khó khăn đặt ra cho nhà quản lý. Những năm qua, đặc biệt từ khi Việt Nam thực hiện chính sách mở cửa , ngành vận tải biển Việt Nam đã và đang phát triển nhanh chóng, thị trường vận tải biển Việt Nam đang dần dần mở rộng theo nhịp độ chung của xu thế thương mại khu vực và toàn cầu Sự nghiệp đổi mới, chính sách mở cửa, hoà nhập của Việt Nam với cộng đồng quốc tế đã tạo điều kiện cho khối lượng hàng hoá xuất nhập khẩu của Việt Nam tăng với tốc độ nhanh. Toàn cầu hoá khu vực đã trở thành một trong những xu thế phát triển chủ yếu của quan hệ quốc tế hiện đại. Xu thế này sẽ tiếp tục phát triển mạnh trong thời gian tới. Các nước đặc biệt là các nước đang phát triển ngày càng áp dụng chính sách mở cửa và tự do hoá thương mại đầu tư và tài chính. Trong bối cảnh đó bất cứ nước nào cũng phải nỗ lực hội nhập vào xu thế chung, điều chỉnh chính sách, giảm dần hàng rào thuế quan và dỡ bỏ hàng rào phi thuế quan, làm cho việc trao đổi hàng hoá, luân chuyển vốn, lao động, công nghệ và kỹ thuật trên phạm vi toàn thế giới ngày càng thông thoáng hơn. Việt nam không thể không theo xu hướng này. Trong điều kiện đó, mức độ quốc tế hoá các ngành sản xuất và dịch vụ ngày càng tăng, thì sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp, giữa các quốc gia trong lĩnh vực kinh tế ngày càng gay gắt hơn.