Chương 1 CƠ SỞ LUẬN NGHIÊN CỨU MÔI TRƯỜNG VĂN HÓA TRONG BỆNH VIỆN, TONG QUAN VE BENH VIỆN NHI TRUNG ƯƠNG 1. Cơ sở lý luận nghiên cứu môi trường văn hóa trong bệnh viện 1. Môi trường và môi trường văn hóa Trong những thập niên qua, ở nước ta MTVH cả về lý luận và thực tiễn là vấn đề thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học cũng như các nhà quản lý. Nghiên cứu môi trường và MTVH trước hết xuất phát từ mối quan hệ giữa văn hoá và môi trường.
Văn hoá và môi trường Quan niệm văn hoá của E.B Tylor (1871), từ góc độ nhân học, tác giả đã lý giải về mối quan hệ giữa văn hoá và môi trường: *. Văn hoá là một toàn thể phức hợp bao gồm tri thi, tin ng- ưỡng, nghệ thuật, luân lý, luật pháp, phong tue va tit thay những năng lực khác nhau và những tập quán khác nhau mà con người chiếm lĩnh với tư cách là thành viên của xã hội” [25, tr.13] Từ năm 1982, UNESCO (1982) đã đưa ra định nghĩa văn hod, định nghĩa đã nhắn mạnh ý nghĩa môi trường văn hoá với con người: Văn hoá là tổng thể những nét riêng biệt tỉnh thần và vật chất, trí tuệ và xúc cảm quyết định tính cách của một xã hội hay của một nhóm. người trong xã hội. Văn hoá bao gồm nghệ thuật và văn chương, những lối 6, những quyền cơ bản của con người, những hệ thống các giá trị, những tập tục và tín ngường.
Văn hoá đem lại cho con người khả năng suy xét về bản thân. Chính văn hoá đã làm cho chúng ta trở thành những sinh vật đặc biệt nhân bản, có lý tính, có óc phê phán va dan thân một cách có đạo lý. Chính nhờ văn hoá mà con người tự thể hiện, tự ý thức được bản thân, tự biết mình là một phương án chưa hoàn thành đặt ra để xem xét những thành tựu của bản thân, tìm tdi không biết mệt những ý nghĩa mới mẻ và sáng tạo nên những công trình mới mẻ, những công trình vượt trội bản thân [53] Ở một định nghĩa khác, ƯNESCO tiếp tục nhắn mạnh: Văn hóa nên được đề cập đến như là một tập hợp của những đặc trưng về tâm hồn, vật chất, tri thức và xúc cảm của một xã hội hay một nhóm người trong xã hội và nó chứa đựng, ngoài văn học và nghệ thuật cả cách sống, phương thức chung sống, hệ thống giá trị, truyền thống và đức tin (2002). 'Văn hoá liên quan đến mọi mặt đời sống vật chất và tinh thần của con người, không những là kết quả của chính quá trình biến đổi bản thân con người, mà còn với tư cách là sự hình thành lịch.
sử hiện thực của con người. Hay nói cách khác, trong môi trường (tự nhiên và xã hội), con người tự cải biến bản thân thành chủ thể của sự vận động lịch sử, thành một cá nhân toàn vẹn. của mọi hiện tượng, mọi quan hệ văn hoá đều gắn với các hoạt động sống của con người. 'Văn hoá vừa là nhu cầu, vừa là kết quả, thước đo ý nghĩa sự tồn tại của con người.
Hồ Chí Minh từ năm 1943 đã đưa ra quan niệm: 'Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống, loài người mới sáng tạo và phát minh. ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về mặc, ăn, ở và các phương thức sử dụng. “Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó tức là văn hóa. Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó, mà loài người đã sản sinh ra ig Va doi hỏi của sự sinh tồn [37, tr43] 'Văn hoá là kết quả sáng tạo của con người, đồng thời là môi trường trong đó con người từ cái “cá thế" đến “cá nhân” và “nhân cách”, là chủ thể của mọi sáng tạo.
Xuyên suốt tiến trình lịch sử, thành quả lao động sáng tạo bằng trí thức, trí tuệ, tâm hỗn và tình cảm của con người đã sản sinh ra một “hệ sinh thái đặc biệt” chỉ riêng có ở con người - đó là hệ sinh thái văn hóa. Cùng với hệ sinh thái tự nhiên, hệ sinh thái văn hóa thường xuyên tác động tới con người, bồi dưỡng tâm hồn, đạo lý, rèn luyện ý chí và tôi luyện nhân cách con người Nếu đại tự nhiên là cái nôi đầu tiên nuôi sống con người, thì văn hóa là cái nôi thứ hai, ở đó toàn bộ đời sống tỉnh thần của con người được hình thành, được nuôi dưỡng và phát triển. Con người không thê tổn tại nếu tách rời đại tự nhiên, cũng như con người không thể thực sự là con người nếu tách rời môi trường văn hóa [8, tr. Điều đó khẳng định văn hóa thực sự có ý nghĩa bởi nó chứa đựng toàn bộ những sản phẩm, hành động, phương thức ứng xử, kiểu mẫu hoạt động.
hàm chứa hệ thống giá trị nhân văn, vốn. trí thức và kinh nghiệm xã hội đã được đúc kết trong thực tiễn lịch sử, tạo thành MTVH lành mạnh nuôi dưỡng con người, phát triển con người ngày cảng hoàn thiện về mọi mặt. Đây chính là cơ sở lý luận quan trọng đề tiếp cận, nghiên cứu về MTVH. Khái niệm mỗi trường, Từ cuối thế kỷ XIX trở về trước, khái niệm “môi trường” mới chỉ được tiếp cận ở góc độ khoa học tự nhiên thuần túy ở phương Tây nên môi trường chỉ được coi là những gì thuộc về tự nhiên hay thế giới vật chất bao quanh con người như không khí, đất, nước, các loài si Quan nigm này trở thành khá phổ biến ở nhiều nước trên thế giới trong suốt một thời gian dài.
ở 'Việt Nam những năm gần đây, quan niệm này vẫn còn tồn tại trong giới nghiên cứu khoa học. Tạp chí Cộng sản số 19/1996 đưa ra quan niệm: Môi trường là tổng hợp các điều kiện cư trú về tự nhiên và sinh thái của con người, của một hay nhiều loài động vật, thực vật hoặc sinh vật”, từ đó dẫn đến quan niệm vẻ bảo. vệ môi trường là “tổng hợp các biện pháp nhằm quản lý, duy trì, sử dụng hợp lý, phục hồi, nâng cao hiệu quả sử dụng môi trường tự nhiên giúp cho cuộc sống của con người và thiên nhiên có sự hai hòa, phù hợp [45, tr.58] Trong quan niệm này chúng ta thấy còn có sự đồng nhất (hoặc lẫn lộn) với khái niệm môi trường tự nhiên (MTTN) và môi trường sinh thái (MTST). Thực ra, nhìn nhận vấn đẻ ở tằm khái quát có thể lấy khái niệm “môi trường” chỉ một phạm vi rất rộng lớn.
Theo định nghĩa của UNEP (chương trình môi trường của Liên hợp quốc) thì: “Môi trường là thế giới mà chúng ta. đang sống trong đó”; trong quan niệm của nhà nghiên cứu ấn Độ Suriyakuran, “môi trường có thể được xác định như là tổng di sản hành tinh và tổng số của tat cả các tài nguyên” [2, tr.25] Michel Batisse, nhà nghiên cứu người Pháp nồi tiếng về môi trường và tài nguyên thiên nhiên đã khẳng định: *Môi trường không chỉ bó hẹp ở những không gian được gọi là tự nhiên và đã bị biến đổi ít nhiều qua các thời kỳ mà còn bao gồm cả những không gian nhân tạo làm thành. khung cảnh cho cuộc sống của hầu hết mọi người” [34, tr.47-48], Trên cơ sở những quan niệm về môi trường theo nghĩa rộng mà các nhà nghiên cứu đã đưa ra, PGS. Trường Lưu đã khái quát: “Về một định nghĩa chung nhất thì môi trường là những gì gắn chặt và bao quanh con người” [32, tr.
Từ điển Tiếng Việt định nghĩa: "Môi trường bao sồm các yếu tố tự nhiên và các yếu tố vật chất nhân tạo có quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh. con người, có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất tồn tại và phát triển của con người và thiên nhiên” [S6, tr. 940] Kế thừa các quan điểm trên đây, chúng tôi rút ra nhận định: Môi trường là một khái niệm “mở”, nó bao gồm “mọi thứ quanh ta”, “có liên quan mật thiết với ta”. Đó là những yếu tổ tự nhiên hay nhân tạo, thuộc phạm trù vật chất hay tinh thần, bao quanh con người, có ảnh hưởng đến sự.
tồn tại, phát triển của con người và xã hội. Sáng tạo văn hoá của con người gắn với môi trường. 'Văn hoá trong quan hệ với môi trường thể hiện: văn hoá chính là quá trình thể hiện, phát huy, giải phóng “năng lực bản chất người” trong tắt cả mọi dạng hoạt động và quan hệ của con người. Quá trình văn hoá của con người và xã hội chỉ có thể diễn ra trong môi trường sống nhất định.
Thứ hai, văn hoá bao gồm hệ thống các giá trị được kết tinh trong “thiền nhiên thứ hai” - với tư cách là sản phẩm của hoạt động “mang tính tộc loại” của con người. Đây là phương diện hết sức cơ bản và quan trọng, quy định đặc điểm về nội dung và quy luật phát triển có tính đặc thù của văn hoá và đời sống văn hóa và môi trường văn hoá. Đời sống văn hoá và môi trường. văn hoá về phương diện nào đó trước hết là sản phẩm các hoạt động của con người.
Theo đó có thẻ hiểu, môi trường sống của con người không chỉ là MTTN và MTXH, đó là còn là MTVH - môi trường sống đặc biệt chỉ có ở cộng đồng người. Các yếu tố này có quan hệ hữu cơ mật thiết với nhau, đan xen vào nhau tạo nên êu kiện sống và điều kiện phát triển của cá nhân và của xã hội. Như vậy, MTVH chính là một bộ phận của môi trường sống của con người, nhưng nó không tồn tại tự thân mà nó chính là kết quả của sự “đan bện” rất phức tạp và đa dạng. giữa các hệ môi trường với nhau, tạo nên một môi trường đặc biệt riêng có ở con người, gắn với cuộc sống của con người, còn gọi là môi trường nhân văn (MTNV).
Quá trình văn hoá cũng chính là sự tương tác giữa con người với cái tự nhiên và cái xã hội. Con người trong quá trình đó đẻ thích ứng đã làm biến đổi tự nhiên và xã hội, và thông qua sự biến. đổi đó mà biến đồi bản thân: tự nhiên bên ngoài và bên trong con người. Bắt cứ thành tựu văn hóa.
nào của con người đều quan hệ gắn bó mật thiết với môi trường tự nhiên và môi trường xã hội (trong. một không gian, thời gian nhất định). Hay nói cách khác, văn hoá được quy định bởi môi trường, nhưng văn hoá có sự tác động trở lại đối với môi trường, mà con người trong quá trình đó vừa là mục đích vừa là yếu tố quyết định. Khai niệm môi trường văn hỏa.