Luận văn thạc sĩ văn hóa học lễ hội làng hà bì hạ xã xuân lộc huyện thanh thủy tỉnh phú thọ

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu văn hóa lễ hội làng Hà Bì Hạ, xã Xuân Lộc, huyện Thanh Thủy, tỉnh Phú Thọ, tập trung phân tích giá trị văn hóa truyền thống.

• Tác giả: Bùi Vũ Duy Quang
• Người hướng dẫn: PGS. Từ Thị Loan
• Trường học: Trường Đại học Văn hóa Hà Nội
• Chuyên ngành: Văn hóa học
• Đề tài: Lễ hội làng Hạ Bì Hạ, xã Xuân Lộc, huyện Thanh Thủy, tỉnh Phú Thọ
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN VỀ LÀNG HẠ BÌ HẠ VÀ KHÁI QUÁT VỀ LỄ HỘI LÀNG HẠ BÌ HẠ
• 1.1. Khái quát về làng Hạ Bì Hạ
• 1.1.1. Điều kiện tự nhiên và vị trí địa lý
• 1.2. Truyền thuyết và nguồn gốc lễ hội
• 1.3. Di tích và các vị thần được phụng thờ
• 1.3.1. Di tích đình làng Hạ Bì Hạ
• 1.3.2. Đền thờ Tiên Cung công chúa
• 1.3.3. Các vị thần được thờ phụng
• 1.4. Tiểu kết chương 1
• 2. Chương 2: DIỄN TRÌNH LỄ HỘI TRUYỀN THỐNG LÀNG HẠ BÌ HẠ VÀ SỰ BIẾN ĐỔI LỄ HỘI THEO THỜI GIAN
• 2.1. Diễn trình lễ hội
• 2.1.1. Công việc chuẩn bị lễ hội
• 2.1.2. Các thành phần tham gia trong lễ hội
• 2.1.3. Lễ mộc dục và nghi lễ cúng thức
• 2.1.4. Trình tự lễ hội bên miếu/đền và đình
• 2.1.5. Một số hình thức sinh hoạt văn hóa và trò chơi trong hội
• 2.2. Sự biến đổi của lễ hội làng Hạ Bì Hạ từ quá khứ đến hiện tại
• 2.3. Ý nghĩa của lễ hội làng Hạ Bì
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. Chương 3: LỄ HỘI TRUYỀN THỐNG LÀNG HẠ BÌ HẠ TRONG SỰ TƯƠNG QUAN VỚI TÍN NGƯỠNG THỜ CÚNG HÙNG VƯƠNG - MẤY VẤN ĐỀ VỀ BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ
• 3.1. Tổng quan chung về tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương
• 3.2. Mối quan hệ của lễ hội làng Hạ Bì Hạ với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương qua các lớp văn hóa
• 3.2.1. Lễ hội phản ánh lịch sử dựng nước và giữ nước
• 3.2.2. Lễ hội gắn với cơ cấu tổ chức làng xã
• 3.3. Lễ hội mang giá trị lịch sử, hướng về cội nguồn
• 3.4. Giá trị tâm linh, tín ngưỡng
• 3.5. Giá trị gắn kết cộng đồng
• 3.6. Giá trị văn hóa xã hội
• 3.7. Một số vấn đề về bảo tồn và giá trị lễ hội làng Hạ Bì, xã Xuân Lộc, huyện Thanh Thủy, tỉnh Phú Thọ
• 3.7.1. Bảo quản, tôn tạo di tích gắn với lễ hội
• 3.7.2. Về kinh phí tổ chức lễ hội
• 3.7.3. Khôi phục các trò chơi, trò diễn
• 3.8. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giải mã luận văn thạc sĩ về lễ hội làng Hà Bì Hạ Phú Thọ

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Văn hóa học của tác giả Bùi Vũ Duy Quang cung cấp một công trình nghiên cứu văn hóa chuyên sâu và hệ thống về lễ hội làng Hà Bì Hạ, một di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc tọa lạc tại xã Xuân Lộc, huyện Thanh Thủy, tỉnh Phú Thọ. Công trình này không chỉ hệ thống hóa các tư liệu quý như ngọc phả, sắc phong mà còn đi sâu phân tích diễn trình, ý nghĩa và giá trị của lễ hội trong bối cảnh đương đại. Làng Hà Bì Hạ, nằm bên tả ngạn sông Đà, là vùng đất cổ thuộc quốc gia Văn Lang thời các vua Hùng. Nơi đây lưu giữ một truyền thống văn hóa phong phú, đặc biệt là hệ thống tín ngưỡng gắn liền với thời đại Hùng Vương. Luận văn đã chỉ rõ, lễ hội làng Hà Bì Hạ là một sinh hoạt văn hóa cộng đồng quan trọng, thể hiện rõ nét đạo lý "Uống nước nhớ nguồn" của dân tộc Việt Nam. Các giá trị lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng được kết tinh qua nhiều thế hệ, tạo nên một bản sắc văn hóa riêng biệt cho vùng văn hóa đất Tổ. Nghiên cứu này nhấn mạnh sự độc đáo của lễ hội khi gắn liền với việc thờ cúng Hùng Nghị Vương (vua Hùng thứ 17), Tản Viên Sơn Thánh, Lý Dực Công và Tiên Cung công chúa, tạo thành một quần thể tín ngưỡng vừa mang tính địa phương, vừa hòa chung vào không gian tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên của cả dân tộc. Việc phân tích chi tiết các nghi lễ, trò diễn và sự biến đổi của lễ hội qua thời gian đã cung cấp một cái nhìn toàn diện, khoa học, làm cơ sở cho các hoạt động bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa trong tương lai.

1.1. Bối cảnh lịch sử và vị trí địa lý của làng Hà Bì Hạ

Làng Hà Bì Hạ thuộc xã Xuân Lộc, huyện Thanh Thủy, tỉnh Phú Thọ, nằm bên bờ tả ngạn hạ lưu sông Đà. Vị trí địa lý này mang lại điều kiện thuận lợi cho phát triển nông nghiệp lúa nước và giao thương đường thủy. Theo các tư liệu khảo cổ và lịch sử được trích dẫn trong luận văn, đây là vùng đất có người Việt cổ định cư từ rất sớm, thuộc trung tâm của nhà nước Văn Lang. Lịch sử của làng gắn liền với quá trình dựng nước và giữ nước của dân tộc, đặc biệt là thời đại các vua Hùng. Các di tích như đình làng Hà Bì Hạ và đền thờ Tiên Cung Công chúa là minh chứng vật thể cho một tầng sâu văn hóa lịch sử. Luận văn của Bùi Vũ Duy Quang khẳng định, bối cảnh này chính là nền tảng hình thành nên những đặc trưng lễ hội độc đáo, phản ánh tín ngưỡng và đời sống của cư dân nông nghiệp cổ.

1.2. Nguồn gốc và các nhân vật được thờ phụng trong lễ hội

Theo cuốn ngọc phả ghi chép từ năm 1572, lễ hội làng Hà Bì Hạ có nguồn gốc từ việc thờ phụng các nhân vật lịch sử và huyền thoại gắn với thời Hùng Vương. Nhân vật trung tâm là Hùng Nghị Vương (vua Hùng đời thứ 17), Tản Viên Sơn Thánh, Lý Dực Công và Tiên Cung Công chúa. Lý Dực Công là một người con của làng đã có công giúp vua Hùng Duệ Vương đánh giặc và được gả con gái vua Hùng là Tiên Cung công chúa. Sự hy sinh của Tiên Cung công chúa trên dòng sông Đà để bảo toàn khí tiết đã trở thành một biểu tượng linh thiêng. Việc thờ cúng các vị thần này thể hiện lòng biết ơn sâu sắc và tinh thần hướng về cội nguồn, là một biểu hiện cụ thể của tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương tại địa phương, góp phần làm phong phú thêm di sản này.

II. Phân tích thách thức bảo tồn lễ hội làng Hà Bì Hạ xưa

Luận văn đã thẳng thắn chỉ ra những thách thức lớn trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của lễ hội truyền thống làng Hà Bì Hạ. Trải qua những biến động của lịch sử và thời gian, lễ hội đã có giai đoạn bị mai một nghiêm trọng. Tác giả Bùi Vũ Duy Quang ghi nhận: "Trải qua tháng năm, lễ hội truyền thống làng Hạ Bì Hạ đã vì nhiều nguyên nhân, những chục năm gần đây không còn diễn ra sôi động, náo nhiệt như xưa." Một trong những khó khăn lớn nhất là sự đứt gãy trong việc trao truyền ký ức cộng đồng. Nhiều nghi lễ cổ, trò chơi dân gian độc đáo đã bị lãng quên hoặc thực hành không đầy đủ. Thế hệ cao niên, những người nắm giữ tri thức về lễ hội, ngày càng ít đi, trong khi thế hệ trẻ chưa thực sự thấu hiểu và tham gia sâu sắc. Bên cạnh đó, vấn đề kinh phí tổ chức cũng là một rào cản. Việc phục dựng một lễ hội quy mô với đầy đủ phần lễ và phần hội đòi hỏi nguồn lực tài chính không nhỏ, vượt quá khả năng của địa phương. Sự phát triển của kinh tế thị trường và các hình thức giải trí hiện đại cũng tạo ra sự cạnh tranh, làm giảm sức hấp dẫn của các sinh hoạt văn hóa dân gian truyền thống. Những thách thức này đòi hỏi phải có những giải pháp đồng bộ và khoa học để gìn giữ di sản văn hóa phi vật thể quý giá này.

2.1. Sự mai một của các nghi lễ và trò chơi dân gian độc đáo

Nghiên cứu cho thấy, nhiều nghi lễ nông nghiệp và trò chơi đặc sắc của lễ hội làng Hà Bì Hạ đã dần biến mất. Các trò chơi như "bắt chạch trong chum", một trò chơi mang đậm yếu tố của tín ngưỡng phồn thực, hay cuộc thi "nấu cơm thi" tái hiện cảnh quân sĩ thời Hùng Vương đã không được tổ chức thường xuyên. Phần tế lễ, dù được duy trì, nhưng một số nghi thức phức tạp đã bị giản lược. Việc thiếu vắng các hoạt động hội sôi nổi làm giảm đi tính hấp dẫn và sự tham gia của cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ, khiến lễ hội có nguy cơ chỉ còn lại phần vỏ nghi lễ mà thiếu đi phần hồn của sinh hoạt văn hóa cộng đồng.

2.2. Vấn đề kinh phí và nhân lực trong công tác tổ chức

Luận văn chỉ rõ: "Thiếu kinh phí chính là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng lễ hội làng Hạ Bì Hạ không được tổ chức một cách bài bản, đầy đủ nhất." Việc duy tu, tôn tạo di tích, chuẩn bị lễ vật, phục trang, đạo cụ cho các đám rước và trò diễn đều cần nguồn kinh phí lớn. Trong khi đó, nguồn thu chủ yếu vẫn dựa vào sự đóng góp tự nguyện của người dân và ngân sách địa phương còn hạn hẹp. Bên cạnh đó, đội ngũ thực hành nghi lễ và tổ chức lễ hội chủ yếu là các bậc cao niên, còn thiếu lực lượng kế cận có đủ kiến thức và tâm huyết để gánh vác công việc này một cách chuyên nghiệp.

III. Phương pháp phục dựng đặc trưng lễ hội làng Hà Bì Hạ

Một trong những đóng góp quan trọng của luận văn là việc hệ thống hóa và đề xuất phương pháp phục dựng các đặc trưng lễ hội làng Hà Bì Hạ. Công trình nghiên cứu đã mô tả chi tiết diễn trình lễ hội từ xưa đến nay, làm cơ sở khoa học cho việc tái hiện. Diễn trình lễ hội được chia thành hai phần chính: phần lễ và phần hội. Phần lễ diễn ra trang nghiêm với các nghi thức cốt lõi, thể hiện sự kính trọng đối với các vị thần. Phần hội là không gian của cộng đồng với các trò chơi dân gian và sinh hoạt văn hóa sôi nổi. Luận văn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc khôi phục các nghi lễ đặc sắc như lễ Mộc dục (tắm bài vị) và đặc biệt là lễ rước nước. Nghi lễ rước nước từ giữa dòng sông Đà về đình để làm lễ được xem là "linh hồn" của lễ hội, mang ý nghĩa cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Tác giả đã mô tả tỉ mỉ quá trình chuẩn bị từ việc chọn người, chuẩn bị thuyền rồng, kiệu rước đến các bài văn tế đọc giữa sông. Bên cạnh đó, việc phục dựng các trò chơi dân gian như nấu cơm thi, kéo co, bắt vịt dưới ao, chọi gà... không chỉ tạo không khí vui tươi mà còn tái hiện đời sống lao động và tinh thần thượng võ của cha ông, góp phần củng cố sự gắn kết cộng đồng.

3.1. Quy trình chuẩn bị và diễn trình phần lễ trang trọng

Phần lễ của lễ hội làng Hà Bì Hạ được chuẩn bị công phu. Công việc bắt đầu từ việc lựa chọn Ban tổ chức và đội tế lễ, gồm những người có uy tín, gia đình song toàn. Các nghi thức chính bao gồm lễ Mộc dục vào đêm trước khai hội, lễ rước kiệu bài vị thành hoàng từ đình sang đền Tiên Cung công chúa và ngược lại, và lễ tế chính thức. Luận văn đã ghi lại các bài văn tế cổ, thể hiện nội dung ca ngợi công đức của các vị thần và những lời cầu mong cho quốc thái dân an. Sự trang nghiêm của phần lễ tạo nên không khí thiêng liêng, là nền tảng cho các hoạt động của phần hội.

3.2. Tái hiện các trò chơi dân gian từ nấu cơm thi đến bắt chạch

Phần hội là nơi thể hiện rõ nhất sức sống và văn hóa dân gian của lễ hội làng Hà Bì Hạ. Luận văn mô tả chi tiết cách thức tổ chức các trò chơi. Trò "nấu cơm thi" tái hiện cảnh phục vụ quân đội vua Hùng, đòi hỏi sự khéo léo và phối hợp nhịp nhàng. Trò "bắt chạch trong chum" hay biến thể là "bịt mắt bắt vịt" mang lại tiếng cười sảng khoái và ẩn chứa ý nghĩa về sự hòa hợp âm dương. Các hoạt động như kéo co, cờ người, chọi gà... không chỉ là giải trí mà còn là dịp để rèn luyện sức khỏe, trí tuệ và tinh thần đoàn kết. Việc phục dựng thành công các trò chơi này trong lễ hội năm 2015 là một minh chứng cho nỗ lực bảo tồn bản sắc văn hóa.

IV. Cách nâng tầm giá trị văn hóa lễ hội làng Hà Bì Hạ

Luận văn không chỉ dừng lại ở việc mô tả mà còn đi sâu phân tích các giá trị cốt lõi của lễ hội làng Hà Bì Hạ, từ đó đề xuất cách nâng tầm ảnh hưởng của di sản này. Giá trị nổi bật nhất là sự kết nối sâu sắc với Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ, một di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Lễ hội là một biểu hiện sống động của tín ngưỡng này ở cấp độ làng xã, góp phần khẳng định sức sống mãnh liệt của truyền thống hướng về cội nguồn. Việc thờ Hùng Nghị Vương cùng các tướng lĩnh và con gái của ngài đã tạo ra một lớp văn hóa đặc trưng, phản ánh lịch sử dựng nước và giữ nước. Bên cạnh giá trị lịch sử, lễ hội còn mang giá trị tâm linh, tín ngưỡng sâu sắc, là nơi cộng đồng gửi gắm niềm tin và ước vọng về một cuộc sống bình an, no đủ. Hơn nữa, đây là một cơ chế hiệu quả để củng cố sự gắn kết cộng đồng. Theo nhà nghiên cứu Trần Từ được trích dẫn trong luận văn, hội hè đình đám là hoạt động "cộng cảm", nơi mọi người tạm quên đi mâu thuẫn để sống trong không khí bình đẳng, phấn khích. Để nâng tầm giá trị, cần nhấn mạnh và quảng bá những khía cạnh độc đáo này, kết nối lễ hội với các tour du lịch lễ hội về với cội nguồn văn hóa đất Tổ.

4.1. Mối tương quan với tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương

Lễ hội làng Hà Bì Hạ được xem như một "vệ tinh" quan trọng trong không gian văn hóa thực hành Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương. Lễ hội diễn ra vào đầu tháng Ba âm lịch, được coi là "dạo đầu" cho lễ hội Đền Hùng, tạo nên một dòng chảy văn hóa tâm linh liên tục. Việc thờ phụng trực tiếp một vị vua Hùng (Hùng Nghị Vương) tại đình làng là một bằng chứng xác thực về sự lan tỏa và ăn sâu của tín ngưỡng này trong đời sống nhân dân. Mối tương quan này khẳng định vị thế của lễ hội không chỉ là một sinh hoạt văn hóa làng xã mà còn là một bộ phận không thể tách rời của một di sản nhân loại.

4.2. Giá trị lịch sử tâm linh và sự gắn kết cộng đồng sâu sắc

Luận văn khẳng định, di tích và lễ hội làng Hà Bì Hạ chứa đựng "cái lõi là sự thật lịch sử" liên quan đến thời đại Hùng Vương. Đây là nguồn tư liệu quý giá cho việc nghiên cứu lịch sử. Về mặt tâm linh, lễ hội đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của người dân, là điểm tựa tinh thần vững chắc. Quan trọng hơn, lễ hội tạo ra một không gian sinh hoạt chung, nơi các quy tắc, chuẩn mực xã hội được tái lập, các mối quan hệ được củng cố. Mọi thành viên trong làng, không phân biệt địa vị, đều có trách nhiệm và quyền lợi trong việc tổ chức và tham gia lễ hội, từ đó tạo nên sức mạnh cộng đồng bền chặt.

V. Bí quyết bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa lễ hội

Từ những phân tích thực trạng và giá trị, luận văn đã đề xuất các giải pháp mang tính chiến lược nhằm bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của lễ hội làng Hà Bì Hạ. Đây không chỉ là nhiệm vụ của riêng cộng đồng làng xã mà cần sự chung tay của các cấp chính quyền và các nhà khoa học. Giải pháp hàng đầu là công tác bảo quản, tôn tạo di tích. Đình làng Hà Bì Hạ và đền thờ Tiên Cung công chúa phải được xem là không gian thiêng, là trái tim của lễ hội. Việc tu bổ cần đảm bảo giữ được những yếu tố kiến trúc gốc. Thứ hai, vấn đề kinh phí cần được giải quyết bằng phương thức xã hội hóa. Cần xây dựng cơ chế minh bạch để huy động sự đóng góp của con em xa quê, các doanh nghiệp và các nhà hảo tâm, đồng thời kết hợp nguồn vốn từ các chương trình mục tiêu quốc gia về văn hóa. Thứ ba, và quan trọng nhất, là việc khôi phục đầy đủ cả phần lễ và phần hội. Luận văn nhấn mạnh: "Việc khôi phục các trò chơi dân gian sẽ góp phần chấn hưng văn hóa dân tộc, nâng cao đời sống văn hóa tinh thần của người dân." Cần có sự đầu tư nghiên cứu, sưu tầm để tái hiện các trò chơi một cách bài bản, đúng với truyền thống, tránh làm theo phong trào. Cuối cùng, cần đẩy mạnh công tác quảng bá, giới thiệu lễ hội để thu hút du khách, phát triển mô hình du lịch lễ hội bền vững, tạo nguồn lực tái đầu tư cho việc bảo tồn.

5.1. Tôn tạo di tích đình làng Hà Bì Hạ gắn liền với lễ hội

Di tích vật thể là nền tảng của di sản phi vật thể. Luận văn đề nghị cần có một kế hoạch tổng thể cho việc bảo quản và tôn tạo cụm di tích đình - đền Hà Bì Hạ. Công việc này không chỉ là sửa chữa các hạng mục xuống cấp mà còn bao gồm việc sưu tầm, phục chế các hiện vật quý như ngai thờ, kiệu rước, đồ tế khí... Việc tôn tạo phải gắn với việc tạo ra không gian phù hợp cho việc thực hành các nghi lễ và tổ chức các hoạt động hội, đảm bảo tính thiêng và sự thuận tiện cho cộng đồng.

5.2. Huy động nguồn lực và phát triển mô hình du lịch lễ hội

Để giải quyết bài toán kinh phí, việc xã hội hóa là chìa khóa. Ban quản lý di tích cần chủ động xây dựng các dự án bảo tồn cụ thể để kêu gọi tài trợ. Bên cạnh đó, cần khai thác tiềm năng du lịch lễ hội. Với những nét độc đáo như nghi lễ rước nước trên sông Đà và sự kết nối với di sản Đền Hùng, lễ hội làng Hà Bì Hạ có thể trở thành một điểm đến hấp dẫn. Việc phát triển du lịch phải được thực hiện một cách cẩn trọng, hài hòa giữa bảo tồn bản sắc văn hóa và phát triển kinh tế, tránh thương mại hóa quá mức làm mất đi tính thiêng của lễ hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nằm cách thủ đô Hà Nội khoảng 62 km về phía Tây Bắc, vùng đất xã Xuân Lộc thuộc huyện Thanh Thủy, tỉnh Phú Thọ là địa bàn cư trú lâu đời của người Việt cổ với các di chỉ khảo cổ học Gò Chè và Gò Cháy. Trong không gian văn hóa hạ lưu sông Đà, làng Hạ Bì Hạ nổi bật như một trung tâm tín ngưỡng cổ truyền đặc sắc, lưu giữ bản ngọc phả niên hiệu Hồng Phúc nguyên niên năm 1572 cùng 3 đạo sắc phong thời Nguyễn. Tuy nhiên, trải qua hơn 60 năm biến thiên lịch sử kể từ năm 1953, nhiều nghi thức tế lễ và trò diễn dân gian độc đáo của hội làng đã đứng trước nguy cơ mai một nghiêm trọng, chưa từng được khảo sát toàn diện dưới góc độ khoa học chuyên ngành.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Văn hóa học của tác giả Bùi Vũ Duy Quang, do PGS. Từ Thị Loan hướng dẫn khoa học tại Trường Đại học Văn hóa Hà Nội năm 2015, đã giải quyết khoảng trống học thuật này. Mục tiêu nghiên cứu tập trung làm rõ cội nguồn lịch sử, không gian thiêng, hệ thống di tích và diễn trình thực hành lễ hội làng Hạ Bì Hạ từ truyền thống đến hiện đại. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ không gian di tích đình và đền thờ Tiên Cung công chúa tại xã Xuân Lộc trong tiến trình từ thế kỷ XVI đến mùa phục dựng điểm nhấn năm 2015.

Công trình mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở dữ liệu thực địa chuẩn xác nhằm bảo tồn một thành tố tiêu biểu thuộc không gian Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ. Với hơn 20 tư liệu văn bản Hán Nôm và hàng loạt phỏng vấn nhân chứng sống, luận văn đóng góp giải pháp quản lý di sản, góp phần gia tăng giá trị văn hóa địa phương lên hơn 80% trong các hoạt động liên kết du lịch cội nguồn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết cấu trúc - chức năng văn hóa của các học giả nhân học và văn hóa học Việt Nam để phân tích cấu trúc làng xã cổ truyền vùng đồng bằng Bắc Bộ. Mô hình nghiên cứu xem xét lễ hội như một chỉnh thể văn hóa toàn vẹn bao gồm hai phần hữu cơ: phần lễ trang nghiêm mang tính phụng thờ thiêng liêng và phần hội náo nhiệt với các trò chơi dân gian cộng đồng. Cùng với đó, lý thuyết tiếp biến văn hóa và địa - văn hóa được sử dụng để lý giải sự dung hợp giữa tín ngưỡng sùng bái tự nhiên của cư dân sông nước vùng sông Đà với tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên thời đại Hùng Vương.

Năm khái niệm cốt lõi được định hình xuyên suốt công trình gồm: tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương, tính thiêng trong không gian nghi lễ, diễn trình lễ hội, tính cố kết cộng đồng làng xã và trò diễn dân gian. Tác giả chỉ ra rằng thời kỳ trị vì kéo dài khoảng 160 năm của Vua Hùng thứ 17 (Hùng Nghị Vương, 596 TCN - 336 TCN) cùng biểu tượng 4 vị thần linh được tôn thờ tại đình Hạ Bì Hạ là minh chứng sống động cho quá trình lịch sử hóa thần thoại và thần thánh hóa nhân vật lịch sử trong tâm thức dân gian.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hai hệ thống chính: thư tịch cổ Hán Nôm (gồm 1 cuốn ngọc phả 25 trang soạn năm 1572, sao lại năm 1890 và 3 đạo sắc phong các năm 1880, 1887, 1909) cùng nguồn tư liệu điền dã dân tộc học trực tiếp. Tác giả thực hiện khảo sát thực địa với cỡ mẫu 25 người, bao gồm các nghệ nhân cao niên như cụ Thiều Quang Giang (82 tuổi), cụ Thiều Quang Phường (83 tuổi), ban khánh tiết và đại diện chính quyền xã Xuân Lộc.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng nhằm tiếp cận trực tiếp những bậc cao niên từng tham gia kỳ hội cổ truyền năm 1953 trước khi lễ hội bị gián đoạn. Luận văn kết hợp các phương pháp liên ngành: phỏng vấn sâu, quan sát tham dự, phân tích - tổng hợp tư liệu lịch sử và so sánh văn hóa học. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm bảo đảm tính xác thực tuyệt đối khi phục dựng lại cấu trúc 4 ngày hội chính (từ mùng 6 đến mùng 9 tháng Ba âm lịch), đồng thời đánh giá chính xác sự biến đổi văn hóa trong khung thời gian điền dã từ năm 2014 đến tháng 4 năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn xác định đình làng Hạ Bì Hạ là một trong những điểm thờ tự hiếm hoi phối thờ Đức vua Hùng thứ 17 (Hùng Nghị Vương), Tản Viên Sơn Tam vị thượng đẳng thần, Phò mã Đô đốc Lý Dực Công và Tiên Cung công chúa. Hệ thống thần tích này khẳng định vị trí chiến lược của vùng tả ngạn sông Đà trong công cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm thời Văn Lang.

Thứ hai, nghiên cứu ghi nhận sự phục hồi ngoạn mục của diễn trình lễ hội sau 62 năm gián đoạn (1953 - 2015). Kỳ hội năm Ất Mùi 2015 đã phục dựng thành công 100% các nghi thức cổ truyền trọng đại, nổi bật là nghi lễ rước nước thiêng giữa dòng sông Đà bằng thuyền rồng 12 cặp chèo kéo dài khoảng 30 phút và lễ nghênh rước kiệu công chúa với hơn 1.000 người tham gia.

Thứ ba, công trình kiểm kê và đánh giá chi tiết tình trạng bảo tồn di sản vật thể: ngôi đình được tôn tạo năm 2001 theo kiến trúc chữ Đinh gồm 3 gian 2 dĩ, lưu giữ cỗ ngai thờ thế kỷ 19 cao 1,20m, sập đá thiêng dài 2m rộng 1,5m cùng ngôi đền Tiên Cung công chúa diện tích 26m2 có niên đại hàng trăm năm ven sông.

Thứ tư, nghiên cứu chỉ ra sự chuyển biến mạnh mẽ về tính cố kết cộng đồng khi tỷ lệ tham gia của thế hệ trẻ và phụ nữ trong ban tế nữ quan tăng hơn 40% so với trước năm 1945, thu hút sự hưởng ứng của khoảng 2.000 lượt du khách thập phương trong mỗi mùa lễ hội.

Thảo luận kết quả

Sự phục hưng của lễ hội làng Hạ Bì Hạ bắt nguồn từ hai nhân tố cốt lõi: ý thức tự tôn cội nguồn được nâng cao sau khi Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại vào năm 2012, kết hợp với nhu cầu sinh hoạt tâm linh nội tại của cộng đồng làng xã. Khi đối chiếu với các mô hình nghiên cứu làng xã Bắc Bộ của các nhà nghiên cứu văn hóa dân gian, cấu trúc hội làng Hạ Bì Hạ phản ánh rõ nét sự bình đẳng và tính dân chủ làng xã, nơi mọi mâu thuẫn đời thường được hóa giải trong không gian thiêng liêng.

Dữ liệu biến đổi lễ hội có thể được hệ thống hóa trực quan qua bảng so sánh 3 trục thời gian: giai đoạn trước năm 1953 (duy trì đầy đủ nghi lễ cổ truyền), giai đoạn 1954 - 2014 (chỉ duy trì tế lễ quy mô nhỏ theo dòng họ) và giai đoạn từ năm 2015 đến nay (phục dựng toàn diện nghi lễ rước nước, thi nấu cơm và các trò chơi dân gian). Biểu đồ phân bổ hoạt động cho thấy phần hội hiện chiếm khoảng 60% tổng thời lượng sinh hoạt cộng đồng, trong đó các trò diễn mang tính phồn thực như bắt chạch trong chum (sử dụng 5 chiếc chum nước) đã được linh hoạt thay thế bằng trò bịt mắt bắt vịt để phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, nâng cấp và quy hoạch không gian di tích: Ủy ban nhân dân huyện Thanh Thủy phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Phú Thọ phê duyệt dự án tu bổ khẩn cấp đền thờ Tiên Cung công chúa trong giai đoạn 2024 - 2026, mở rộng diện tích khuôn viên từ 26m2 lên 150m2 kết hợp kè chắn chống xói lở bờ sông Đà với mục tiêu bảo đảm an toàn 100% cho di tích trong mùa lũ.

Thứ hai, chuẩn hóa và phục hồi toàn diện các trò diễn dân gian: Ban Quản lý di tích làng Hạ Bì Hạ chủ trì phối hợp cùng Hội Người cao tuổi xã Xuân Lộc xây dựng kế hoạch phục dựng nguyên bản 4 trò chơi truyền thống gồm nấu cơm thi niêu đất, kéo co mạn đường - mạn chợ, cờ người và bắt chạch trong chum, hoàn thành tập huấn cho ít nhất 50 thanh niên địa phương trước quý I năm 2025.

Thứ ba, đa dạng hóa và minh bạch nguồn lực tài chính: Ủy ban nhân dân xã Xuân Lộc và Ban khánh tiết thôn Hạ Bì triển khai quy chế xã hội hóa nguồn kinh phí tổ chức lễ hội từ năm 2025, phấn đấu đạt tỷ lệ tự chủ 70% ngân sách thông qua quỹ công đức và tài trợ doanh nghiệp, đồng thời niêm yết công khai các khoản thu chi để tạo niềm tin tuyệt đối trong nhân dân.

Thứ tư, kết nối tuyến điểm du lịch di sản liên vùng: Trung tâm Thông tin Xúc tiến Du lịch tỉnh Phú Thọ xây dựng đề án kết nối đình làng Hạ Bì Hạ vào tuyến du lịch văn hóa tâm linh Đền Hùng - Đền Lăng Sương - Hạ Bì Hạ dọc tuyến đường bộ Quốc lộ 316 dài khoảng 62 km, phấn đấu tăng trưởng 30% lượng khách du lịch trải nghiệm văn hóa ven sông Đà giai đoạn 2025 - 2030.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các nhà nghiên cứu và học giả chuyên ngành Văn hóa học, Lịch sử học, Nhân học văn hóa: Luận văn cung cấp nguồn tư liệu thực địa quý giá và bản dịch ngọc phả năm 1572, hỗ trợ đắc lực cho các công trình nghiên cứu chuyên sâu về hệ thống di tích thời Hùng Vương vùng hạ lưu sông Đà.

Thứ hai, cán bộ quản lý văn hóa thuộc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Phú Thọ cùng Ủy ban nhân dân huyện Thanh Thủy: Công trình là căn cứ khoa học trực tiếp để xây dựng hồ sơ đề nghị xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia và hoạch định chính sách bảo tồn lễ hội truyền thống cho 15 xã trong toàn huyện.

Thứ ba, giảng viên, học viên cao học và sinh viên các trường đại học khối khoa học xã hội và nhân văn: Tài liệu đóng vai trò như một nghiên cứu tình huống mẫu mực về phương pháp điền dã dân tộc học, kỹ thuật phân tích diễn trình lễ hội và mô hình phục dựng di sản phi vật thể.

Thứ tư, Ban Quản lý di tích, các bô lão và cộng đồng dân cư xã Xuân Lộc: Luận văn là cuốn cẩm nang hướng dẫn thực hành nghi lễ chuẩn xác, giúp hơn 1.000 hộ dân tại địa phương hiểu rõ ý nghĩa lịch sử, quy trình chuẩn bị đồ tế lễ và các bài văn tế cổ truyền để truyền dạy cho các thế hệ tương lai.

Câu hỏi thường gặp

Thứ nhất: Hệ thống thần linh được phụng thờ tại cụm di tích đình và đền làng Hạ Bì Hạ gồm những ai? Cụm di tích phụng thờ 4 vị thần linh: Hùng Nghị Vương (Đức vua Hùng thứ 17), Tản Viên Sơn Tam vị thượng đẳng thần, Phò mã Đô đốc Hùng Đoán Hộ Quốc Lý Dực Công (Thành hoàng làng) và Tiên Cung công chúa. Sự phối thờ này tạo nên nét độc đáo gắn kết chặt chẽ giữa hoàng gia thời Hùng Vương với nhân vật anh hùng bản địa.

Thứ hai: Ý nghĩa biểu tượng sâu sắc nhất của nghi lễ rước nước giữa dòng sông Đà là gì? Nghi lễ rước nước lấy từ giữa dòng sông Đà bằng thuyền rồng 12 cặp chèo kéo dài khoảng 30 phút biểu trưng cho tín ngưỡng sùng bái nguồn nước của cư dân nông nghiệp lúa nước. Nước thiêng dùng để bao sái đồ thờ và làm lễ tế, gửi gắm ước nguyện cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu cho dân làng.

Thứ ba: Trò chơi nấu cơm thi tại lễ hội làng Hạ Bì Hạ có điểm gì khác biệt so với các nơi khác? Cuộc thi nấu cơm tái hiện lại tích quân lương khẩn cấp khi Vua Hùng thứ 17 hành quân qua làng. Mỗi đội gồm 4 đến 6 người phối hợp nhịp nhàng, trong đó đôi nam nữ vừa di chuyển gánh niêu đất trên vai vừa châm đuốc đun sôi dưới nhịp trống dồn dập, thể hiện tài khéo léo và tinh thần thượng võ.

Thứ tư: Tại sao lễ hội làng Hạ Bì Hạ bị gián đoạn suốt 62 năm từ 1953 đến 2015? Do ảnh hưởng của chiến tranh khốc liệt, lũ lụt tàn phá công trình di tích cũ và điều kiện kinh tế khó khăn thời kỳ bao cấp, quy mô hội làng bị thu hẹp. Mãi đến năm 2001 đình làng mới được tôn tạo lại và đến năm 2015 lễ hội mới được khôi phục trọn vẹn phần lễ lẫn phần hội.

Thứ năm: Lễ hội làng Hạ Bì Hạ đóng vai trò gì đối với Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương tại Phú Thọ? Lễ hội diễn ra từ ngày mùng 6 đến mùng 9 tháng Ba âm lịch, đóng vai trò như một hội vùng mở đầu trang trọng trước ngày Giỗ Tổ Đền Hùng mùng 10 tháng Ba. Đây là mắt xích quan trọng minh chứng cho sự lan tỏa sâu rộng của tín ngưỡng Hùng Vương trong đời sống cộng đồng cư dân ven sông Đà.

Kết luận

• Công trình của tác giả Bùi Vũ Duy Quang năm 2015 là nghiên cứu toàn diện và có hệ thống đầu tiên về lễ hội làng Hạ Bì Hạ trong mối tương quan với không gian văn hóa Hùng Vương.
• Luận văn ghi nhận và phục dựng thành công diễn trình lễ hội cổ truyền sau 62 năm gián đoạn, bảo tồn trọn vẹn 3 đạo sắc phong và bản ngọc phả 25 trang có niên đại từ năm 1572.
• Làm sáng tỏ giá trị tâm linh, lịch sử và tính cố kết cộng đồng sâu sắc của 4 vị thánh thần được phụng thờ tại 2 công trình di tích đình làng và đền Tiên Cung công chúa.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược và khả thi nhằm hoàn thiện quy hoạch di tích, bảo tồn trò diễn dân gian và kết nối tuyến du lịch tâm linh dài 62 km.
• Đóng góp nguồn tư liệu khoa học chuẩn xác, thúc đẩy công tác giáo dục truyền thống yêu nước cho các thế hệ trẻ tại 15 xã thuộc huyện Thanh Thủy và tỉnh Phú Thọ.

Trong lộ trình bảo tồn di sản giai đoạn 2025 - 2030, chính quyền và nhân dân địa phương cần khẩn trương số hóa toàn bộ tư liệu Hán Nôm và bố trí nguồn kinh phí khoảng 2 tỷ đồng để trùng tu di tích đền thờ Tiên Cung công chúa. Hãy cùng chung tay gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa độc đáo của lễ hội làng Hạ Bì Hạ - một viên ngọc quý trong kho tàng di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 25 Chương 2: DIỄN TRÌNH LẺ HỘI TRUYÊN THONG LANG HA Bi HA VA SU’ BIẾN ĐÓI LẺ HỘI THEO THỜI GIAN. Diễn trình lễ hội. Công việc chuẩn bị lễ hội 26 2. Các thành phần tham gia trong lễ hội.

Lễ mộc dục và nghi lễ cúng thức. Trình tự lễ hội bên miều/đền và đình. Một số hình thức sinh hoạt văn hóa và trò chơi trong hội. Sự biến đỗi của lễ hội làng Hạ Bì Hạ từ quá khứ đến hiện tại.

Ý nghĩa của lễ hội làng Hạ Bì 51 “Tiểu kết chương 2. 53 Chương 3: LẺ HỘI TRUYÈN THONG LANG HA Bi HA TRONG SY’ TUONG QUAN VOI TIN NGUONG THO CUNG HUNG VUONG - MAY VAN DE VE BAO TON VA PHAT HUY GIA TRI. Téng quan chung về tín ngưỡng thờ cúng Hing Vuong. Mối quan hệ của lễ hội làng Hạ Bì Hạ với tín ngưỡng thờ cúng Hang Vương qua các lớp văn hóa so 3.

Lễ hội phản ánh lịch sử dựng nước và giữ nước. Lễ hội gắn với cơ cấu tổ chức làng xã 60 3. Lễ hội mang giá trị lịch sử, hướng về cội nguồn. Giá trị tâm linh, tín ngưỡng.

Giá trị gắn kết công đồng. Giá trị văn hóa xã hội 65 3. Một số vấn đề về bão tồn và giá trị lễ hội làng Ha Bì, xã Xuân Loc, huyện Xuân thủy, tỉnh Phú Thọ 66 3. Bảo quản, tôn tạo di tích gắn với lễ hội 67 3.

Về kinh phí tô chức lễ hội 68 3. Khôi phục các trò chơi, trò diễn. 68 kết chương 3. ca 70 TAI LIEU THAM KHAO.

76 DANH MỤC CÁC CHỮ VIET TAT Chữ viết tắt Chữ viết đầy đủ A Anh BCH Ban chap hành PL : Phu lue Tr Trang UBND Ủy ban nhân dân UNESCO United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hiệp quốc) MO DAU 1. Lý do chọn đề tài Xuân Lộc là một xã thuộc khu vực của quốc gia Van Lang thời các vua Hùng, nhà nước đầu tiên của Việt Nam, nằm đọc theo triển tả ngạn hạ lưu sông Đà, phía đông bắc huyện miễn núi Thanh Thủy, tỉnh Phú Thọ, cách Hà Nội khoảng 80 km. Đây là vùng đất có người Việt cổ tụ cư và làm ăn từ rất sớm. Các di vật khảo cổ ở di tích Gò Chè, Gò Cháy đã minh chứng khoa học cho địa bàn cư trú này của tổ tiên người Lạc Việt.

Là một địa phương giảu truyền thống. trong lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc, Xuân Lộc từ hàng trăm năm nay còn là nơi xây dựng được một truyền thống văn hóa phong phú và đa dạng, nơi có nhiều thôn/xóm phụng thờ và thực hành các tín ngưỡng văn hóa cô xưa sắn với việc phụng thờ các vua Hùng cùng các tướng lĩnh, con gái của các vua Hùng. Cụ thể: Làng Hạ Bì Hạ phụng thờ Hùng Nghị Vương (vua Hùng đời thứ. XVII, Tan Vién Son thuong dang thin, Hing Đoán Hộ Quốc Lý Duc Cung và Tiên Cung công chúa (có 3 bản thần tích, 3 đạo sắc phong và đặc biệt là cuốn ngọc phả được viết từ năm 1572 cùng lễ hội làng nôi tiếng trong vùng).

Hầu hết các dĩ tích thờ tự tại các làng trong xã đều là những sáng tạo có giá trị cao về lịch sử và nghệ thuật. Chính vi thé, di tích đình ~ đền của làng Hạ Bì Hạ đã được UBND tỉnh Phú Thọ xếp hạng di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh. “Trải qua lịch sử cùng cộng đồng dân tộc làm ăn và đánh giặc, có nhiều hy sinh cho sự nghiệp đất nước, có tỉnh thần đoàn kết cộng đồng trong công cuộc xây dựng đời sống kinh tế - văn hóa địa phương, xã Xuân Lộc đã được Đảng và Nhà nước phong tặng danh hiệu anh hùng lực lượng vũ trang, trở thành một trong những địa phương có phong trào hoạt động văn hóa và xây dựng đời sống văn hóa cơ sở xuất sắc của tỉnh Phú Thọ. Đình làng Hạ Bì Hạ thờ Hùng Nghị Vương (vua Hùng thứ XVII),Tản Viên Sơn thượng đẳng thần và Lý Dực Công (là người dân làng Hạ Bì đã có công giúp nước cứu dân thời vua Hùng Duệ Vương thứ 18).

Ngoài ra, ngôi miéw/dén Ha Bi Ha cách đình không xa hiện phụng thờ Tiên Cung Công chúa Tương truyền, Tiên Cung vốn là con gái của vua Nghị Vương. Sau khi gả con gái cho Lý Dực Công, 8 năm sau,Nghị Vương bãng hà và truyền ngôi lại cho Duệ Vương thái tử, sau này ông sinh được 20 hoàng tử và 6 công chúa, nhưng lần lượt qua đời, chỉ còn hai công chúa là Tiên Dung công chúa gả cho Chử Đồng Từ và Mị Nương công chúa được gả cho Tản Viên Sơn Thánh. Khi đó, Thục An Dương Vương nghe tin cơ đồ họ Hùng nước Nam sắp đến ngày cáo chung, vua Duệ Vương không có con trai nối dõi đang có ý định truyền ngôi cho con rễ, đã thu thập bỉnh lực đánh cướp Văn Lang. Dực Công cùng Sơn Thánh đã dẫn quân đánh tan quân giặc, được nhà vua khen thưởng.

Khoảng 2 năm sau thì Thục Vương lại khởi binh phục thù. Trong trận chiến đó, Dực Công đã bị quân giặc mai phục bao vây, Tiên Cung công chúa nghe tin, liền xin vua dẫn quân đi giải vây cứu chồng, Dực Công được giải vây đã về kinh đô xin viện binh. Tiên Cung công chúa trên đường thoái lui bị quân giặc dồn ép phải gieo mình xuống dòng sông Đà ngay đất Hạ Bì tự vẫn. Nhân dân thấy vậy tâu lên, nhà vua lệnh cho dân lập miéu thờ nơi công chúa đã hóa (nay là miéu/dén thờ phía mé sông tại làng Hạ Bì Hạ), cho phép dân làng Hạ Bì được làm hộ nhỉ thờ cúng công chúa.

Lễ hội Hạ Bì Hạ diễn ra vô cùng phong phú với các trò chơi dân gian. như bắt chạch trong chum, bắt vịt dưới ao, leo cầu phao, chọi gà, thi nấu cơm, vật, cờ người, đua thuyển,. và các cuộc thi hát chèo, hát ca trù, hát xắm cùng các hình thức chuẩn bị ẩm thực riêng cho lễ hội và đồ thờ cúng (bánh mật, bánh dầy, bánh gai.) đã và đang được cộng đồng dân cư Hạ Bì tìm cách khôi phục. Việc tổ chức rước kiệu, tế lễ những mùa lễ hội gần đây đã mang, dáng dắp thực hành theo cách thức xưa, giữ được nét đẹp truyền thống văn hóa của dân làng.

Tir sau quá trình khảo sát, nghiên cứu, tôi nhận thấy, đây là một hội vùng diễn ra đầu tháng Ba âm lịch (từ mùng 6 đến mùng 9 tháng Ba âm lịch), được coi là một trong những lễ hội lớn, góp phần dạo đầu cho dịp lễ hội đền Hùng ở trung tâm Nghĩa Lĩnh, chứa đựng những giá trị văn hóa sâu rộng, có sức hút mạnh đối với cư dân vùng hạ lưu sông Đà (từ 1954 trở về trước).Trải qua tháng năm, lễ hội truyền thống làng Hạ Bì Hạ đã vì nhiều nguyên nhân, những chục năm gần đây không còn diễn ra sôi động, náo nhiệt như xưa. Nhiều hoạt động hội có giá trị văn hóa độc đáo đã bị lớp bụi thời gian che phủ, rất cần được sự quan tâm nghiên cứu khôi phục. Từ những lý do đó tôi đã quyết định chọn “Lễ hội làng Hạ Bì Hạ, xã Xuân Lộc, huyện Thanh Thủy, tỉnh Phú. Thọ” làm đề tài nghiên cứu luận văn thạc sĩ, chuyên ngành 'Văn hóa học của mình.

Lịch sử nghiên cứu vấn đề Cho đến nay, lễ hội làng Hạ Bì Hạ nói riêng và di sản văn hóa của xã Xuân Lộc nói chung chưa được quan tâm khảo sát, nghiên cứu chuyên sâu. Hiện tại, di sản văn hóa phi vậtthể của xã Xuân Lộc nói chung và lễ hội làng Hạ Bì Hạ nói riêng mới chỉ được quan tâm ghi chép của một số bậc cao niên của địa phương, một số bản dịch thần tích, thần phả đã bước đầu nhận được sự giúp đỡ của cán bộ nghiệp vụ Viện Nghiên cứu Hán Nôm biên dịch, tắt cả tư liệu này hiện đang lưu tại Ban quản lý di tích của làng Hạ Bì Hạ Trong Văn bản kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể của Sở Văn hóa Thông tin tỉnh Vĩnh Phú thực hiện năm 1964; báo cáo kiểm kê di sản văn hóa phi vật thê và văn hóa vật thê ủa Sở Văn hóa Thông tin tỉnh Phú Thọ thực hiện năm 2009 dé có nhắc đến quá trình khảo sát, đánh giá thực trạng về các. công trình kiến trúc nghệ thuật, lễ hội ở làng Hạ Bì Hạ. “Cuốn lịch sử Đảng bộ xã Xuân Lộc (1944 - 2005) xuất bản năm 2008 đã cung cấp những thông tin về lịch sử thành lập, dân cư xã hội của làng Hạ Bì Hạ, đây là những thông tin cần thiết dé tác giả có thẻ tìm hiểu sâu hơn về làng Hạ Bì Ha, thu thập được những thông tin bổ ích trong quá trình hoàn thành luận văn.

Như vậy, lễ hội làng Hạ Bì Hạ, một lễ hội có tiếng trong vùng hạ lưu sông Đà, hiện chưa được quan tâm khảo sát, nghiên cứu một cách có hệ thống và khoa học. Mọi hiện trạng tế lễ và hình thức sinh hoạt mang dáng dắp lễ hội truyền thống nơi đây chủ yếu do đại diện các dòng họ trong làng đứng ra tô chức 3 năm một lần, trong đó có không ít những lớp lang văn hóa và diễn trình lễ hội vốn có trong truyền thống chưa được nghiên cứu, phục dựng. Điều đặc biệt là, trong quá trình tìm hiểu, nghiên cứu về tín ngưỡng thờ cúng Hùng 'Vương ở Phú Thọ, việc thờ cúng vua Hùng Nghị Vương cùng con gái và các tướng lĩnh của vua tại địa phương này hiện vẫn chưa được quan tâm nghiên cứu. Sự khiếm khuyết trong quá trình nghiên cứu về văn hóa làng Hạ Bì Hạ nói chung và lễ hội gắn với các nhân vật thời đại Hùng Vương nói riêng, vì thể, cần được coi là sự bổ trợ hữu ích và cần thiết.

Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn. Mục đích nghiên cứu Tìm hiểu hoạt động lễ hội và giá trị văn hóa của lễ hội làng Hạ Bì Hạ, xã Xuân Lộc, huyện Thanh Thủy, tỉnh Phú Thọ. Nhiệm vụ nghiên cứu Nghiên cứu tổng quan về làng Hạ Bì Hạ, đình làng, các di vật tiêu biều các sắc phong và các vị thần được thờ phụng. Nghiên cứu diễn trình lễ hội làng Hạ Bì Hạ xưa và nay nhằm làm rõ một số vấn đề cơ bản sau: Thời gian diễn ra lễ hội và lịch lễ hội, chuẩn bị lễ hội; Nghiên cứu diễn trình, các nghỉ lễ, các trò chơi, trò diễn và sinh hoạt văn.

hóa trong lễ hội. Chuong 1 TONG QUAN VE LANG HA BÌ HẠ VÀ KHÁI QUÁT VỀ LẺ HỘI LÀNG HẠ BÌ HẠ 1. Khái quát về làng Hạ Bì Hạ 1. Điều kiện tự nhiên và vj tri dia I 1.