Tác động của FDI đến tăng trưởng các nước ASEAN: Mô hình hồi quy ngưỡng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueh tác động của fdi lên tăng trưởng của các quốc gia khu vực asean mô hình hồi quy ngưỡng tác động, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Luận Văn Thạc Sĩ Ueh Tác Động Của Fdi Lên Tăng Trưởng Của Các Quốc Gia Khu Vực Asean Mô Hình Hồi Quy Ngưỡng Tác Động Cố Định
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• TRANG PHỤ BÌA
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.2. Phương pháp nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa của nghiên cứu
• 1.4. Bố cục của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT
• 2.1. Nền tảng lý thuyết về tác động của FDI lên tăng trưởng kinh tế
• 2.1.1. Lý thuyết phụ thuộc (Dependency theory)
• 2.1.2. Lý thuyết chiết trung
• 2.1.3. Mô hình tăng trưởng nội sinh (Endogenous growth)
• 2.1.4. Lý thuyết tăng trưởng dựa vào đổi mới (Innovation-based growth)
• 2.1.5. Sự lan tỏa công nghệ (Technology spillover)
• 2.2. Các nghiên cứu khoa học, lý luận thực nghiệm về mối quan hệ giữa FDI và tăng trưởng kinh tế
• 2.2.1. Vai trò của quản lý nhà nước trong mối quan hệ FDI và tăng trưởng
• 2.2.2. Các nghiên cứu mối quan hệ FDI và tăng trưởng kinh tế
• 2.2.3. Hiệu ứng ngưỡng giữa FDI và tăng trưởng kinh tế
• 2.2.4. Mối quan hệ FDI và tăng trưởng kinh tế tại Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phương pháp hồi quy ngưỡng tác động cố định
• 3.1.1. Mô hình ngưỡng đơn
• 3.1.2. Mô hình đa ngưỡng
• 3.2. Thiết lập mô hình nghiên cứu
• 3.3. Dữ liệu và biến số
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ
• 4.1. Các phân tích cơ bản
• 4.1.1. Kiểm định đa cộng tuyến
• 4.1.2. Kiểm định tính dừng
• 4.2. Mô hình tăng trưởng phi tuyến với biến ngưỡng FDI
• 4.2.1. Kiểm định hiệu ứng ngưỡng
• 4.2.2. Xác định số ngưỡng trong mô hình
• 4.2.3. Kết quả hồi quy mô hình ngưỡng đơn
• 4.3. Mô hình tăng trưởng phi tuyến với biến ngưỡng GOV
• 4.3.1. Kiểm định hiệu ứng ngưỡng
• 4.3.2. Xác định số ngưỡng trong mô hình
• 4.3.3. Kết quả hồi quy mô hình ngưỡng đôi
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Luận văn thạc sĩ UEH FDI tác động tăng trưởng ASEAN ra sao

Nghiên cứu về vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) và tác động của nó lên tăng trưởng kinh tế luôn là chủ đề thu hút sự quan tâm lớn. Đặc biệt tại khối ASEAN, FDI được xem là động lực quan trọng, cung cấp vốn, công nghệ và kỹ năng quản lý. Tuy nhiên, các bằng chứng thực nghiệm về mối quan hệ này lại không nhất quán. Một số nghiên cứu chỉ ra tác động tích cực, trong khi số khác lại cho kết quả ngược lại hoặc phụ thuộc vào nhiều điều kiện. Luận văn thạc sĩ của trường Đại học Kinh tế TP.HCM (UEH) với chủ đề "Tác động của FDI lên tăng trưởng của các quốc gia khu vực ASEAN: mô hình hồi quy ngưỡng tác động cố định" đã cung cấp một góc nhìn mới mẻ và sâu sắc. Nghiên cứu này không đi theo lối mòn của các mô hình tuyến tính truyền thống, mà tập trung vào việc khám phá tác động phi tuyến. Giả thuyết cốt lõi là hiệu quả của FDI đối với tăng trưởng GDP không phải là một hằng số, mà thay đổi tùy thuộc vào mức độ hấp thụ FDI của quốc gia sở tại. Bằng cách áp dụng mô hình hồi quy ngưỡng tác động cố định, luận văn đã tiến hành một phân tích định lượng chi tiết, sử dụng mô hình dữ liệu bảng (panel data) của 9 quốc gia ASEAN trong giai đoạn 2002-2016. Mục tiêu chính là xác định sự tồn tại của các "ngưỡng" mà tại đó, tác động của FDI thay đổi một cách có hệ thống. Kết quả nghiên cứu không chỉ làm rõ hơn bản chất phức tạp của mối quan hệ này mà còn mang lại những hàm ý quan trọng cho việc xây dựng chính sách thu hút FDI hiệu quả, giúp các quốc gia ASEAN tối ưu hóa lợi ích từ dòng vốn quan trọng này.

1.1. Tổng quan vai trò vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tại ASEAN

Trong nhiều thập kỷ qua, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đã trở thành một yếu tố không thể thiếu trong chiến lược phát triển của các quốc gia thuộc khối ASEAN. Nguồn vốn này không chỉ bù đắp sự thiếu hụt vốn đầu tư trong nước mà còn mang theo công nghệ tiên tiến, kinh nghiệm quản lý hiện đại và mở ra cơ hội tiếp cận thị trường toàn cầu. FDI góp phần tạo việc làm, nâng cao năng suất lao động và thúc đẩy cạnh tranh, từ đó tạo ra hiệu ứng lan tỏa tích cực cho toàn bộ nền kinh tế. Tuy nhiên, lợi ích thực tế còn phụ thuộc vào khả năng của nước chủ nhà trong việc hấp thụ và tận dụng các yếu tố này, liên quan đến chất lượng vốn nhân lực, độ mở thương mại và sự ổn định kinh tế vĩ mô.

1.2. Mục tiêu và ý nghĩa của nghiên cứu thực nghiệm UEH

Luận văn đặt ra mục tiêu chính là kiểm định mối quan hệ phi tuyến giữa FDI và tăng trưởng kinh tế tại ASEAN. Cụ thể, nghiên cứu tìm câu trả lời cho các câu hỏi: Liệu có tồn tại một mức ngưỡng hấp thụ FDI mà khi vượt qua, tác động của FDI lên tăng trưởng sẽ thay đổi? Mức ngưỡng đó là bao nhiêu? Ý nghĩa của nghiên cứu nằm ở việc cung cấp bằng chứng thực nghiệm mới, lấp đầy khoảng trống trong các tài liệu trước đây vốn thường giả định mối quan hệ tuyến tính. Bằng cách sử dụng kinh tế lượng hiện đại, kết quả nghiên cứu giúp các nhà hoạch định chính sách có cái nhìn chính xác hơn, từ đó điều chỉnh chiến lược thu hút và sử dụng FDI một cách tối ưu, thay vì chỉ tập trung vào việc gia tăng số lượng vốn.

II. Thách thức Vì sao tác động FDI lên tăng trưởng kinh tế gây tranh cãi

Sự thiếu thống nhất trong kết quả của các nghiên cứu trước đây về tác động của FDI lên tăng trưởng kinh tế xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Thứ nhất, các lý thuyết kinh tế đưa ra những lập luận trái chiều. Lý thuyết tăng trưởng nội sinh nhấn mạnh vai trò tích cực của FDI thông qua chuyển giao công nghệ và lan tỏa kiến thức. Ngược lại, lý thuyết phụ thuộc lại cảnh báo về nguy cơ các doanh nghiệp FDI lấn át doanh nghiệp nội địa, chuyển lợi nhuận về nước và tạo ra sự phụ thuộc tiêu cực. Thứ hai, sự khác biệt về phương pháp luận, mẫu dữ liệu và giai đoạn nghiên cứu cũng dẫn đến các kết luận khác nhau. Đặc biệt, một hạn chế lớn của nhiều công trình trước đây là việc áp dụng các mô hình hồi quy tuyến tính. Cách tiếp cận này giả định rằng mỗi đơn vị FDI tăng thêm sẽ mang lại một tác động không đổi lên tăng trưởng GDP, bất kể điều kiện kinh tế của quốc gia sở tại như thế nào. Giả định này không phản ánh đúng thực tế phức tạp, nơi hiệu quả của FDI có thể bị ảnh hưởng bởi các yếu tố như chất lượng thể chế kinh tế, trình độ vốn nhân lực, hay mức độ phát triển của thị trường tài chính. Việc bỏ qua tác động phi tuyến này chính là nguyên nhân cốt lõi gây ra những kết quả mâu thuẫn, từ đó đặt ra yêu cầu phải có một phương pháp phân tích tinh vi hơn, chẳng hạn như mô hình hồi quy ngưỡng.

2.1. Các lý thuyết kinh tế trái chiều về FDI và tăng trưởng GDP

Sự tranh cãi bắt nguồn từ nền tảng lý thuyết đa dạng. Một mặt, các mô hình tăng trưởng nội sinh và lý thuyết lan tỏa công nghệ (technology spillover) cho rằng FDI là kênh dẫn truyền vốn, công nghệ và kỹ năng quản lý vượt trội, giúp tăng năng suất và thúc đẩy tăng trưởng GDP. Mặt khác, lý thuyết phụ thuộc (Dependency Theory) lại cho rằng FDI có thể kìm hãm sự phát triển dài hạn bằng cách tạo ra sự cạnh tranh không lành mạnh, lấn át các doanh nghiệp địa phương và làm xói mòn cơ sở công nghiệp non trẻ của nước nhận đầu tư.

2.2. Hạn chế của các mô hình tuyến tính trong nghiên cứu cũ

Phần lớn các nghiên cứu trước đây sử dụng các mô hình tuyến tính như OLS, mô hình tác động cố định (FEM) hoặc mô hình tác động ngẫu nhiên (REM) một cách đơn giản. Các mô hình này không thể nắm bắt được khả năng tác động của FDI thay đổi theo các điều kiện khác nhau. Ví dụ, tác động của FDI có thể rất tích cực ở một quốc gia có trình độ giáo dục cao nhưng lại không đáng kể ở nơi có vốn nhân lực thấp. Sự phi tuyến tính này là một khía cạnh quan trọng mà các mô hình tuyến tính đã bỏ qua, dẫn đến những kết luận không đầy đủ và đôi khi mâu thuẫn.

III. Phương pháp hồi quy ngưỡng Giải mã tác động phi tuyến của FDI

Để khắc phục hạn chế của các mô hình tuyến tính, luận văn đã áp dụng phương pháp hồi quy ngưỡng tác động cố định (Fixed-Effect Panel Threshold Model) do Hansen (1999) phát triển. Đây là một công cụ kinh tế lượng mạnh mẽ cho phép phân tích dữ liệu bảng, giúp xác định xem liệu có tồn tại một hoặc nhiều "ngưỡng" của một biến số nào đó (gọi là biến ngưỡng) hay không. Khi biến ngưỡng này vượt qua một giá trị nhất định, mối quan hệ giữa biến độc lập (FDI) và biến phụ thuộc (tăng trưởng kinh tế) sẽ thay đổi một cách đột ngột. Trong khuôn khổ nghiên cứu này, chính tỷ lệ FDI/GDP được sử dụng làm biến ngưỡng. Mô hình sẽ tự động tìm kiếm giá trị ngưỡng tối ưu để chia mẫu dữ liệu thành các "chế độ" (regime) khác nhau. Ví dụ, có thể có một chế độ dành cho các quan sát có tỷ lệ FDI/GDP thấp và một chế độ khác cho các quan sát có tỷ lệ FDI/GDP cao. Hệ số tác động của FDI lên tăng trưởng sẽ được ước lượng riêng cho từng chế độ. Cách tiếp cận này cho phép kiểm định một cách chặt chẽ giả thuyết về tác động phi tuyến, cung cấp một bức tranh chi tiết và thực tế hơn về cách thức FDI ảnh hưởng đến nền kinh tế các nước khối ASEAN. Dữ liệu được sử dụng là mô hình dữ liệu bảng không cân bằng của 9 quốc gia ASEAN từ năm 2002 đến 2016.

3.1. Giới thiệu mô hình dữ liệu bảng panel data trong nghiên cứu

Mô hình dữ liệu bảng kết hợp cả dữ liệu chuỗi thời gian và dữ liệu chéo, cho phép theo dõi nhiều quốc gia qua nhiều năm. Ưu điểm của phương pháp này là kiểm soát được các yếu tố đặc thù không đổi theo thời gian của từng quốc gia (như văn hóa, vị trí địa lý) mà các mô hình dữ liệu chéo thuần túy không làm được. Điều này giúp giảm thiểu sai lệch trong ước lượng và mang lại kết quả đáng tin cậy hơn. Luận văn sử dụng dữ liệu từ Ngân hàng Thế giới (World Bank) và Worldwide Governance Indicators.

3.2. Cơ chế hoạt động của mô hình hồi quy ngưỡng tác động cố định

Mô hình này hoạt động bằng cách chia phương trình hồi quy thành nhiều phân đoạn, dựa trên giá trị của một biến ngưỡng. Ví dụ, với biến ngưỡng là FDI, mô hình sẽ ước lượng hai hệ số tác động khác nhau: một cho trường hợp FDI thấp hơn giá trị ngưỡng (γ) và một cho trường hợp FDI cao hơn hoặc bằng γ. Giá trị ngưỡng γ không được áp đặt trước mà được xác định nội sinh từ dữ liệu để tối thiểu hóa tổng bình phương sai số. Điều này giúp mô hình phát hiện ra điểm gãy cấu trúc một cách khách quan trong mối quan hệ FDI-tăng trưởng.

3.3. Các biến số và kiểm định trong phân tích định lượng

Bên cạnh biến chính là tăng trưởng GDP và FDI/GDP, mô hình còn bao gồm các biến kiểm soát quan trọng khác như: chi tiêu chính phủ, độ mở thương mại, lạm phát, tổng vốn đầu tư, và chất lượng quản trị nhà nước. Trước khi hồi quy, các kiểm định sơ bộ như kiểm định đa cộng tuyến (sử dụng hệ số VIF) và kiểm định tính dừng của dữ liệu (kiểm định nghiệm đơn vị) được thực hiện để đảm bảo tính vững chắc của mô hình phân tích định lượng. Việc lựa chọn giữa mô hình tác động cố định (FEM) và mô hình tác động ngẫu nhiên (REM) thường dựa vào kiểm định Hausman.

IV. Kết quả Ngưỡng hấp thụ FDI tối ưu cho tăng trưởng khối ASEAN

Kết quả nghiên cứu thực nghiệm từ luận văn thạc sĩ UEH đã mang lại những phát hiện quan trọng, xác nhận sự tồn tại của tác động phi tuyến giữa FDI và tăng trưởng kinh tế tại các quốc gia khối ASEAN. Phân tích thống kê cho thấy mô hình ngưỡng đơn là phù hợp nhất, bác bỏ giả thuyết về một mối quan hệ tuyến tính đơn giản. Cụ thể, nghiên cứu đã xác định được một giá trị ngưỡng hấp thụ FDI duy nhất ở mức 4,6869% (tính theo tỷ lệ FDI trên GDP). Đây là điểm gãy cấu trúc quan trọng, chia tác động của FDI thành hai chế độ riêng biệt. Ở chế độ thứ nhất, khi tỷ lệ FDI/GDP của một quốc gia thấp hơn ngưỡng 4,6869%, tác động của FDI lên tăng trưởng là rất mạnh mẽ và có ý nghĩa thống kê cao. Điều này cho thấy ở giai đoạn đầu thu hút vốn, các quốc gia nhận được lợi ích lớn nhất từ FDI. Tuy nhiên, khi tỷ lệ FDI/GDP vượt qua ngưỡng 4,6869% (chế độ thứ hai), tác động của FDI vẫn còn dương nhưng đã giảm đi đáng kể. Phát hiện này có hàm ý rằng việc "càng nhiều FDI càng tốt" không phải lúc nào cũng đúng. Khi dòng vốn FDI đã đạt đến một mức độ nhất định, hiệu quả biên của nó sẽ giảm dần. Nguyên nhân có thể là do nền kinh tế đã đạt đến giới hạn về khả năng hấp thụ công nghệ, cạnh tranh gia tăng gây áp lực lên doanh nghiệp nội địa, hoặc các yếu tố về ổn định kinh tế vĩ mô và thể chế kinh tế chưa theo kịp.

4.1. Xác định hiệu ứng ngưỡng và giá trị ngưỡng FDI duy nhất

Thông qua kiểm định bootstrap với 500 lần lặp, luận văn đã bác bỏ giả thuyết không có hiệu ứng ngưỡng ở mức ý nghĩa 10% (thống kê F = 12.52). Các kiểm định tiếp theo cho mô hình ngưỡng đôi và ngưỡng ba đều không có ý nghĩa thống kê. Điều này khẳng định chỉ tồn tại duy nhất một ngưỡng. Giá trị ngưỡng được ước tính chính xác là 4,6869%, với khoảng tin cậy 95% là từ 4,0510% đến 4,7272%. Kết quả này cung cấp một con số cụ thể cho các nhà hoạch định chính sách.

4.2. Phân tích tác động của FDI ở hai chế độ trước và sau ngưỡng

Kết quả hồi quy chi tiết cho thấy, khi FDI/GDP < 4,6869%, hệ số tác động của FDI lên tăng trưởng GDP là dương và rất có ý nghĩa. Trong giai đoạn này, FDI đóng vai trò là chất xúc tác mạnh mẽ cho nền kinh tế. Ngược lại, khi FDI/GDP ≥ 4,6869%, hệ số tác động mặc dù vẫn dương nhưng nhỏ hơn đáng kể. Điều này cho thấy lợi ích biên của FDI giảm dần khi quốc gia đã thu hút được một lượng vốn đáng kể, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao năng lực hấp thụ trong nước.

V. Hướng đi mới Chính sách thu hút FDI hiệu quả cho các quốc gia

Những phát hiện từ luận văn không chỉ mang giá trị học thuật mà còn cung cấp những gợi ý quan trọng cho việc xây dựng chính sách thu hút FDI tại các quốc gia ASEAN. Thay vì theo đuổi một chiến lược thu hút FDI bằng mọi giá, các chính phủ cần có một cách tiếp cận đa chiều và linh hoạt hơn, dựa trên mức độ hấp thụ vốn hiện tại của nền kinh tế. Đối với các quốc gia có tỷ lệ FDI/GDP vẫn còn dưới ngưỡng 4,6869%, ưu tiên hàng đầu là tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính và tăng cường các hoạt động xúc tiến đầu tư để thu hút thêm các dự án FDI chất lượng. Ở giai đoạn này, lợi ích từ FDI là lớn nhất. Ngược lại, đối với các quốc gia đã vượt qua ngưỡng này, việc chỉ tập trung vào tăng số lượng FDI có thể không còn hiệu quả. Thay vào đó, chính sách nên chuyển trọng tâm sang nâng cao chất lượng dòng vốn và tăng cường năng lực hấp thụ của nền kinh tế. Điều này bao gồm việc đầu tư mạnh mẽ hơn vào giáo dục và đào tạo để nâng cao chất lượng vốn nhân lực, cải cách thể chế kinh tế để đảm bảo một sân chơi bình đẳng, và phát triển cơ sở hạ tầng để tạo ra các liên kết hiệu quả giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước. Duy trì ổn định kinh tế vĩ mô cũng là yếu tố then chốt để đảm bảo FDI mang lại lợi ích bền vững. Tóm lại, việc nhận diện tác động phi tuyến và điểm ngưỡng hấp thụ FDI giúp các quốc gia ASEAN xây dựng chính sách thông minh hơn, tối đa hóa lợi ích và giảm thiểu các tác động tiêu cực tiềm tàng từ FDI.

5.1. Hàm ý chính sách cho các quốc gia dưới ngưỡng hấp thụ FDI

Các quốc gia này cần tập trung vào các chính sách mang tính "mở cửa" và "thu hút". Các biện pháp cụ thể bao gồm ưu đãi thuế, tạo điều kiện thuận lợi về đất đai, cải thiện cơ sở hạ tầng kết nối và đảm bảo sự minh bạch của hệ thống pháp luật. Mục tiêu là đạt đến mức FDI tối ưu để tận dụng tối đa động lực tăng trưởng từ nguồn vốn này.

5.2. Chiến lược cho các quốc gia đã vượt ngưỡng hấp thụ FDI

Đối với nhóm này, chiến lược cần chuyển từ "số lượng" sang "chất lượng". Chính sách nên ưu tiên các dự án FDI có công nghệ cao, tạo ra giá trị gia tăng lớn và có khả năng lan tỏa mạnh mẽ đến các ngành kinh tế khác. Đồng thời, cần tăng cường đầu tư công vào giáo dục, nghiên cứu và phát triển (R&D) để nâng cao khả năng tiếp nhận và ứng dụng công nghệ mới từ các doanh nghiệp FDI, biến thách thức của việc bão hòa FDI thành cơ hội để nâng cấp toàn diện nền kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đóng vai trò là một trong những động lực quan trọng nhất thúc đẩy tiến trình hội nhập và chuyển dịch cơ cấu kinh tế tại khu vực Đông Nam Á. Trong giai đoạn 2002–2016, tỷ lệ dòng vốn FDI ròng trên tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của khu vực ASEAN đạt mức trung bình 5,41%, hỗ trợ tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân toàn khối đạt 5,29%/năm. Tuy nhiên, tính chất tác động của FDI lên tăng trưởng kinh tế không thuần túy là một đường thẳng đồng biến mà tồn tại các điểm gãy cấu trúc phức tạp.

Vấn đề cốt lõi mà nghiên cứu tập trung giải quyết là tính phi tuyến trong mối quan hệ giữa dòng vốn FDI và tăng trưởng GDP, cũng như vai trò điều tiết của chất lượng quản lý nhà nước đối với năng lực hấp thụ vốn ngoại. Mục tiêu cụ thể của luận văn bao gồm: kiểm định sự tồn tại của hiệu ứng ngưỡng; xác định giá trị ngưỡng tối ưu của tỷ lệ FDI/GDP; và phân tích tác động của các chỉ số thể chế công đến hiệu quả kinh tế. Phạm vi nghiên cứu bao trùm 9 quốc gia thành viên ASEAN (Brunei, Singapore, Malaysia, Philippines, Campuchia, Indonesia, Việt Nam, Thái Lan và Lào) trong khung thời gian 15 năm (2002–2016) với tổng cộng 135 quan sát dạng bảng cân bằng.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện qua việc lượng hóa chính xác ngưỡng hấp thụ FDI tại mức 4,6869% GDP. Kết quả này cung cấp hệ thống chỉ số định lượng giúp các nhà hoạch định chính sách tối ưu hóa việc phân bổ dòng vốn quốc tế, đồng thời hạn chế tối đa các tác động tiêu cực như hiệu ứng lấn át doanh nghiệp nội địa hay áp lực chuyển giá từ các tập đoàn đa quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng nền tảng dựa trên bốn trụ cột lý thuyết kinh tế kinh điển:

• Lý thuyết tăng trưởng nội sinh (Endogenous Growth Theory): Được khởi xướng bởi Romer (1986) và phát triển bởi Borensztein (1998), lý thuyết này khẳng định FDI thúc đẩy sản lượng thông qua chuyển giao công nghệ tiên tiến, đào tạo kỹ năng quản trị và gia tăng năng suất nhân tố tổng hợp (TFP).
• Lý thuyết chiết trung OLI (Eclectic Theory): Do Dunning (1988) thiết lập, giải thích dòng vốn FDI dựa trên lợi thế sở hữu (Ownership), lợi thế địa điểm (Location) và lợi thế nội bộ hóa (Internalization) của quốc gia tiếp nhận.
• Lý thuyết phụ thuộc (Dependency Theory): Đại diện bởi Dixon và Boswell (1996), cảnh báo sự phụ thuộc quá mức vào vốn nước ngoài trong dài hạn có thể tạo ra lan tỏa âm, gia tăng bất bình đẳng thu nhập và triệt tiêu động lực đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp bản địa.
• Lý thuyết lan tỏa công nghệ (Technology Spillover): Của Hymer (1976) và Wang & Blomström (1992), chỉ ra bốn kênh truyền dẫn chính: hiệu ứng trình diễn, kênh luân chuyển lao động lành nghề, hiệu ứng cạnh tranh và mạng lưới liên kết xuôi - ngược (forward/backward linkages).

Các khái niệm chính được vận hành hóa trong mô hình gồm: Tăng trưởng kinh tế (đo bằng tốc độ tăng trưởng GDP, dao động từ -2,53% đến 15,24%), Tỷ lệ thâm nhập FDI (% GDP), Năng lực hấp thụ của nền kinh tế, và Chỉ số quản trị nhà nước (GOV) cấu thành từ 6 chỉ số thành phần của Kaufmann theo thang điểm từ -2,5 đến 2,5.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được trích xuất hoàn toàn từ cơ sở dữ liệu quốc tế uy tín của Ngân hàng Thế giới (World Bank) và Bộ chỉ số Quản trị Toàn cầu (Worldwide Governance Indicators - WGI) giai đoạn 2002–2016. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 135 quan sát được chọn lọc từ 9 quốc gia ASEAN đáp ứng đầy đủ tiêu chí đồng nhất về mặt số liệu.

Để khắc phục hạn chế của các phương pháp hồi quy tuyến tính cổ điển (OLS, FEM, REM) vốn bỏ qua sự không đồng nhất và tính phi tuyến, luận văn áp dụng mô hình hồi quy ngưỡng tác động cố định (Fixed-Effect Panel Threshold Model) theo khung phân tích của Hansen (1999) và Wong (2015). Phương pháp này cho phép chia tách mẫu thành các phân đoạn (regimes) một cách khách quan dựa trên việc tối thiểu hóa tổng bình phương phần dư (RSS). Đồng thời, kỹ thuật lặp Bootstrap 500 lần được sử dụng để ước lượng giá trị p-value tiệm cận và thiết lập khoảng tin cậy 95% thông qua tỷ số hàm hợp lý (Likelihood Ratio - LR), đảm bảo tính vững chắc của các ước lượng tham số.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng từ mô hình hồi quy ngưỡng mang lại ba kết quả nổi bật:

• Xác nhận tính phi tuyến của dòng vốn FDI: Kiểm định hiệu ứng ngưỡng đơn cho thấy thống kê F đạt 12,52 với giá trị xác suất p-value bằng 0,0520, vượt qua giá trị tới hạn ở mức ý nghĩa 10% (Crit10 = 10,8777). Kết quả này bác bỏ giả thiết về mối quan hệ tuyến tính, khẳng định tác động của FDI lên tăng trưởng kinh tế ASEAN mang tính phi tuyến rõ rệt.
• Xác định điểm ngưỡng tối ưu của FDI: Mô hình xác định duy nhất một mức ngưỡng FDI ròng tại giá trị 4,6869% GDP với khoảng tin cậy 95% từ 4,0510% đến 4,7272%. Khi tỷ lệ FDI/GDP dưới mức 4,6869%, dòng vốn FDI tạo ra tác động lan tỏa dương rất mạnh mẽ lên tăng trưởng GDP. Ngược lại, khi tỷ lệ này vượt qua mốc 4,6869%, hệ số tác động biên của FDI có xu hướng suy giảm rõ rệt.
• Tác động của các biến kiểm soát kinh tế vĩ mô:
  • Độ mở thương mại (TRADE) đạt trung bình 140,66% GDP (biến thiên từ 37,39% đến 441,60%) và Tỷ lệ tạo lập tài sản vốn gộp (GCI) đạt trung bình 25,45% GDP đều thể hiện tác động thúc đẩy tăng trưởng có ý nghĩa thống kê cao.
  • Chi tiêu chính phủ (GCONS) trung bình 11,21% GDP và Lạm phát (INF) trung bình 4,15% (cao nhất 24,99%) có xu hướng kiềm chế tăng trưởng nếu duy trì ở mức cao kéo dài.

Thảo luận kết quả

Khi xem xét dữ liệu thực nghiệm, mối quan hệ phi tuyến có thể được biểu diễn trực quan thông qua biểu đồ phân phối thống kê LR của Hansen với đường cắt ngang giá trị tới hạn 7,35 (tương ứng mức ý nghĩa 5%). Đồ thị thể hiện rõ hình dạng chữ V với điểm cực tiểu của hàm mục tiêu nằm chính xác tại vị trí ngưỡng 4,6869% FDI/GDP.

Nguyên nhân của hiện tượng suy giảm hiệu quả khi dòng vốn vượt ngưỡng 4,6869% xuất phát từ hiệu ứng lấn át thị trường (crowding-out effect). Khi dòng vốn ngoại tràn vào vượt quá năng lực hấp thụ hạ tầng và nguồn nhân lực của quốc gia, các doanh nghiệp đa quốc gia (MNCs) với ưu thế vốn và công nghệ sẽ cạnh tranh trực tiếp, thu hẹp thị phần của doanh nghiệp nội địa. Đồng thời, áp lực chuyển giá, chuyển lợi nhuận về công ty mẹ và việc thiếu vắng các liên kết chuỗi cung ứng trong nước làm giảm giá trị gia tăng giữ lại cho nền kinh tế.

Phát hiện này hoàn toàn tương đồng với kết luận của Nguyễn và Tô (2017) khi tìm thấy ngưỡng FDI cho 8 nước ASEAN là 4,3162% GDP, đồng thời củng cố luận điểm của Borensztein (1998) về ngưỡng năng lực tiếp nhận công nghệ. Điều này chứng minh rằng việc thu hút FDI không thể thực hiện ồ ạt mà phải gắn liền với dung lượng hấp thụ thực tế của từng quốc gia.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm, bốn nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất nhằm tối ưu hóa hiệu quả của dòng vốn FDI:

• Tái định hình chính sách thu hút FDI có chọn lọc: Bộ Kế hoạch và Đầu tư cùng cơ quan quản lý kinh tế các nước ASEAN cần dịch chuyển trọng tâm từ số lượng sang chất lượng. Đặt mục tiêu duy trì tỷ lệ FDI/GDP ròng quanh mức tối ưu từ 4,5% đến 4,7%, ưu tiên cấp phép các dự án công nghệ cao, kinh tế xanh và có cam kết chuyển giao kỹ thuật rõ ràng trong giai đoạn 2026–2030.
• Cải cách và nâng cao chỉ số quản lý nhà nước: Chính phủ các quốc gia thành viên cần đẩy mạnh cải cách hành chính, tăng cường tính minh bạch pháp lý và hiệu quả kiểm soát tham nhũng. Mục tiêu nâng điểm số quản trị WGI từ mức trung bình -0,113 lên trên 0,500 vào năm 2028, tạo môi trường kinh doanh an toàn nhằm thu hút các nhà đầu tư chiến lược dài hạn.
• Xây dựng năng lực hấp thụ và phát triển công nghiệp hỗ trợ: Bộ Công Thương phối hợp cùng các Hiệp hội ngành nghề triển khai chương trình kết nối doanh nghiệp nội địa với các tập đoàn đa quốc gia. Mục tiêu tăng tỷ lệ nội địa hóa từ mức ước tính 30% hiện nay lên 50% trong vòng 5 năm tới thông qua các gói hỗ trợ kỹ thuật và chuẩn hóa quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn quốc tế.
• Ổn định kinh tế vĩ mô và cân đối tài khóa: Ngân hàng Trung ương và Bộ Tài chính cần phối hợp duy trì tỷ lệ lạm phát ổn định dưới 4,0%/năm và điều tiết quy mô chi tiêu chính phủ quanh mức 11%–12% GDP, tránh tình trạng đầu tư công lãng phí làm triệt tiêu nguồn lực phát triển của khu vực tư nhân.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu này là tài liệu tham khảo giá trị cho bốn nhóm độc giả chuyên sâu:

• Các nhà hoạch định chính sách kinh tế vĩ mô: Sử dụng giá trị ngưỡng 4,6869% làm căn cứ định lượng để thiết lập các hạn mức ưu đãi thuế, quy hoạch khu công nghiệp và xây dựng chiến lược thu hút FDI quốc gia phù hợp với từng thời kỳ phát triển.
• Chuyên gia phân tích và viện nghiên cứu kinh tế: Tiếp cận khung phân tích kinh tế lượng hiện đại về tính phi tuyến, ứng dụng mô hình ngưỡng Hansen để đánh giá năng lực hấp thụ dòng vốn đầu tư tại các cấp độ địa phương và vùng kinh tế.
• Giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh: Tham khảo nguồn tư liệu học thuật phong phú, cấu trúc xử lý bảng dữ liệu 135 quan sát và phương pháp thực hiện kiểm định nghiệm đơn vị bảng, kiểm định đa cộng tuyến VIF và kỹ thuật lặp Bootstrap.
• Lãnh đạo các hiệp hội doanh nghiệp và tập đoàn kinh tế: Nắm bắt quy luật tương tác giữa vốn ngoại và thị trường nội địa, từ đó xây dựng chiến lược liên kết chuỗi cung ứng, nâng cao năng lực cạnh tranh và chủ động phòng ngừa rủi ro bị lấn át thị phần.

Câu hỏi thường gặp

Bản chất mối quan hệ phi tuyến giữa FDI và tăng trưởng GDP được hiểu như thế nào? Mối quan hệ phi tuyến chỉ ra rằng tác động của FDI không cố định. Dưới ngưỡng 4,6869% GDP, FDI thúc đẩy tăng trưởng mạnh mẽ; nhưng khi vượt qua ngưỡng này, những rào cản về hạ tầng và thể chế sẽ làm giảm dần hiệu quả biên của dòng vốn ngoại.

Ngưỡng FDI 4,6869% GDP có ý nghĩa gì đối với chính sách thu hút đầu tư? Giá trị 4,6869% GDP xác lập điểm giới hạn tối ưu cho tỷ lệ hấp thụ vốn ngoại. Đây là cơ sở khoa học để các nhà quản lý chuyển dịch chính sách từ thu hút FDI ồ ạt sang chọn lọc dự án có hàm lượng công nghệ cao và giá trị gia tăng lớn.

Chất lượng quản lý nhà nước ảnh hưởng như thế nào đến khả năng hấp thụ FDI? Quản lý nhà nước tốt với khung pháp lý minh bạch và bộ máy công quyền hiệu quả giúp giảm chi phí giao dịch, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và tạo điều kiện tối ưu để chuyển giao công nghệ từ các tập đoàn quốc tế sang doanh nghiệp bản địa.

Vì sao luận văn lựa chọn mô hình hồi quy ngưỡng tác động cố định? Mô hình ngưỡng của Hansen (1999) cho phép phát hiện điểm gãy cấu trúc nội sinh trong chuỗi dữ liệu 135 quan sát, đồng thời kiểm soát hoàn toàn các yếu tố đặc thù quốc gia không đổi theo thời gian, vượt trội hơn so với các mô hình hồi quy tuyến tính cổ điển.

Doanh nghiệp nội địa cần chuẩn bị gì để hấp thụ hiệu quả vốn FDI? Doanh nghiệp trong nước cần chủ động chuẩn hóa quy trình quản trị, nâng cao năng lực công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao nhằm đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe để tham gia sâu vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia.

Kết luận

• Xác nhận mối quan hệ phi tuyến mang tính quy luật giữa dòng vốn FDI và tăng trưởng kinh tế tại khu vực ASEAN.
• Xác định điểm ngưỡng FDI ròng tối ưu là 4,6869% GDP (khoảng tin cậy 95% từ 4,0510% đến 4,7272%).
• Khẳng định vai trò quyết định của chất lượng quản lý nhà nước và độ mở thương mại trong việc mở rộng dung lượng hấp thụ vốn ngoại.
• Lượng hóa tác động kiềm chế của lạm phát cao và chi tiêu công quá mức đối với tốc độ tăng trưởng dài hạn.
• Đóng góp hệ thống phương pháp luận hồi quy ngưỡng tác động cố định vững chắc cho các nghiên cứu kinh tế lượng thực nghiệm tiếp theo.

Công trình nghiên cứu đã cung cấp bằng chứng thực nghiệm rõ ràng, giải quyết triệt để sự thiếu thống nhất trong các tranh luận học thuật trước đây về vai trò của FDI. Để khai thác tối đa tiềm năng phát triển, các quốc gia ASEAN cần khẩn trương hoàn thiện thể chế quản trị công và tái cấu trúc chiến lược thu hút đầu tư nước ngoài ngay trong giai đoạn bản lề hiện nay. Hãy vận dụng các phát hiện định lượng từ luận văn để xây dựng những chính sách kinh tế vĩ mô đột phá và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: giới thiệu sơ lược về đề tài, nội dung nghiên cứu cũng như lý do thực hiện đề tài, mục tiêu, phạm vi và phương pháp nghiên cứu, ý nghĩa thực tiễn của đề tài nghiên cứu. Chương 2: khái quát về tổng quan lý thuyết, trình bày các nghiên cứu khoa học và lý luận thực nghiệm. Chương 3: thảo luận về phương pháp nghiên cứu, mô tả dữ liệu và thiết lập mô hình. Chương 4: xem xét các phân tích cơ bản và trình bày kết quả thực nghiệm tương ứng.

Chương 5: đưa ra các kết luận và hàm ý chính sách. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 CHƯƠNG 2 - TỔNG QUAN LÝ THUYẾT Khác biệt dòng vốn FDI cùng sự chênh lệch tăng trưởng kinh tế giữa các quốc gia đã tạo động lực nghiên cứu suốt nhiều thập kỷ qua. Tuy số lượng các nghiên cứu thực nghiệm cùng lý thuyết liên quan đến tác động của FDI lên tăng trưởng kinh tế khá phong phú; tuy vậy, bằng chứng hiện nay lại chưa cho thấy sự thống nhất. Một số nghiên cứu cho thấy sự lan tỏa dương (positive spillover) từ FDI lên tăng trưởng kinh tế; một số khác lại kết luận về tác động tiêu cực; thậm chí, một số trường hợp, FDI không tác động (về mặt thống kê) lên tăng trưởng kinh tế tại một số quốc gia.

Trong chương này, tác giả tiến hành trình bày các nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm nhằm xác định mối quan hệ giữa FDI và tăng trưởng kinh tế. Nền tảng lý thuyết về tác động của FDI lên tăng trưởng kinh tế Nổi bật trong các lý thuyết lý giải về mối quan hệ giữa FDI và tăng trưởng phải kể đến là lý thuyết tăng trưởng kinh tế nội sinh và lý thuyết chiết trung. Để giải thích tác động của FDI đối với sự phát triển kinh tế của quốc gia tiếp nhận, các quan điểm lý thuyết có thể được chia thành các nhóm như sau: lý thuyết hiện đại (lý thuyết tăng trưởng nội sinh và tăng trưởng dựa trên đổi mới), lý thuyết chiết trung, lý thuyết phụ thuộc và lý thuyết về lan tỏa công nghệ. Lý thuyết phụ thuộc (Dependency theory) Lý thuyết phụ thuộc dựa trên tư tưởng Mác-xít.

Các học giả của lý thuyết này cho rằng các nền kinh tế đang phát triển phải đối mặt với tác động tiêu cực từ đầu tư nước ngoài do việc chuyển đổi lợi nhuận về nước, giảm tái đầu tư và bất bình đẳng thu nhập. Do đó, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đổ vào làm “kìm chân” các doanh nghiệp địa phương, ngăn cản sự đổi mới công nghệ và lấn áp các doanh nghiệp nội địa (Dixon and Boswell, 1996). Dixon and Boswell (1996) cũng kết luận rằng, FDI cho thấy tác động tích cực đến tăng trưởng lúc ban đầu, nhưng về lâu về dài sự phụ thuộc vào đầu tư nước ngoài lại mang đến tác động tiêu cực lên tăng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 trưởng: sự lan tỏa âm (negative spillover) bất bình đẳng thu nhập, thất nghiệp, đô thị hóa quá mức (over-urbanization). Tương tự, Moran (1978) cho rằng, các nhà đầu tư nước ngoài vô hiệu hóa quá trình chính trị (political process) của quốc gia sở tại bằng cách thao túng tầng lớp tinh hoa và (hoặc) sử dụng ảnh hưởng của họ tại quốc gia mình.

Cũng có ý kiến cho rằng lợi ích của FDI được phân bổ kém giữa các tập đoàn đa quốc gia (Multinational Corporations – MNCs) và quốc gia sở tại, các MNC thu được thặng dư kinh tế vượt trội nhờ vào sự phát triển tài chính quốc tế. Các nhà kinh tế học chủ yếu đề xướng lý thuyết phụ thuộc của FDI và tác động của nó đối với phát triển kinh tế ở các quốc gia đang phát triển trong suốt những năm 1970 và 1980. Hơn nữa, đóng góp vào lý thuyết phụ thuộc, nghiên cứu Kentor (1998) thực tế ủng hộ rằng các quốc gia có sự phụ thuộc tương đối cao vào vốn nước ngoài (được đo lường bằng chứng khoán nước ngoài tích lũy – accumulated foreign stock) cho thấy tăng trưởng kinh tế chậm hơn so với các quốc gia ít phụ thuộc. Kết quả trên được xác nhận bởi những phát hiện của Dixon and Boswell (1996).

Kentor (2003) sử dụng cách đo lường “nồng độ” đầu tư nước ngoài khác, được tính bằng tỷ lệ phần trăm tổng số tích lũy FDI (FDI stock)1 của các quốc gia tài chính hàng đầu; kết quả vẫn là tác động tiêu cực dài hạn. Theo Kentor (2003), phụ thuộc đầu tư nước ngoài nhiều ảnh hưởng tiêu cực dài hạn đến tăng trưởng; tác động dữ dội trong 5 năm đầu và suy giảm theo thời gian. Lý thuyết chiết trung Lý thuyết chiết trung (the Eclectic Theory of FDI) được phát triển bởi Dunning (1988) trên cơ sở kết hợp các giả thuyết về tổ chức doanh nghiệp, nội bộ hóa và lợi thế địa điểm để lý giải về FDI. Lý thuyết này cung cấp một phương pháp phân tích khác về mối quan hệ giữa FDI và tăng trưởng kinh tế.

Dựa trên phân tích về lợi thế cạnh tranh lý thuyết đã chỉ ra rằng, việc thu hút nguồn vốn đầu tư trực tiếp 1 Foreign Direct Investment (FDI) stocks đo lường tổng mức đầu tư trực tiếp tại thời gian cho trước, thường trong cuối một quý hoặc một năm (Theo https://data.org/fdi/fdi-stocks. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 nước ngoài (FDI) phụ thuộc rất nhiều vào các nhân tố và đặc tính của nước sở tại. Ví dụ, Chakrabarti (2001) tranh luận rằng tăng trưởng cao tại các nước sở tại sẽ thu hútđược nhiều nhà đầu tư nước ngoài đến tìm hiểu thị trường và đầu tư. Mô hình tăng trưởng nội sinh (Endogenous growth) Lý thuyết tăng trưởng nội sinh được Romer (1986) giới thiệu lần đầu và tác giả được xem là một trong những người đóng góp chính cho lý thuyết này.

Lý thuyết cho rằng, vốn FDI đóng vai trò thiết yếu đối với tăng trưởng kinh tế nhờ vào quá trình đào tạo lao động và trang bị kỹ năng, thông qua tích lũy vốn và chuyển giao công nghệ. Theo lý thuyết này, chuyển giao công nghệ, mở rộng mức độ kiến thức được tăng lên thông qua đào tạo và kỹ năng của đội ngũ lao động. Thông qua việc trình bày ứng dụng thực tế quản lý (management practice) và sắp xếp tổ chức (organizational arrangement) khác, các doanh nghiệp nội địa có thể mô phỏng FDI. Như vậy, FDI có thể dẫn đến tăng trưởng sản lượng bằng cách tăng năng suất nhân tố tổng hợp TFP (Total Factor Productivity) nhờ vào sự phân bổ công nghệ và tăng hiệu quả thông qua tiếp thị, cơ cấu quản lý và công nghệ vượt trội tốt hơn (Blomstrom và cộng sự, 1996; Borenztin và cộng sự, 1995; De Mello, 1997, 1999).

Ngoài ra, lý thuyết tăng trưởng nội sinh cho thấy các điều kiện quốc gia (country condition) liên quan đến FDI như sự phụ thuộc lẫn nhau giữa đầu tư trong và ngoài nước, mức vốn con người thích hợp, chế độ thương mại mở và thị trường tài chính phát triển tốt có tác động tích cực đến tăng trưởng. Lý thuyết tăng trưởng dựa vào đổi mới (Innovation-based growth) Mô hình tăng trưởng dựa vào đổi mới được xây dựng xuất phát từ động lực phát triển kinh tế là sự đổi mới hoặc phát triển từ các sản phẩm đã có. Mô hình dựa trên lý thuyết cho rằng sự tăng trưởng vốn được thúc đẩy nhờ sự đổi mới; cụ thể, đổi mới đóng vai trò quan trọng, bởi vì nó thúc đẩy thị trường, do đó, tăng tính cạnh tranh và nâng cao phát triển kinh tế (Mankiw and Taylor, 2008). Grossman and Helpman (1994) chuyển đổi mô hình thành khung lý thuyết mô tả cách thức sự đổi mới tạo ra tăng trưởng dài hạn ở quốc gia tiếp nhận (FDI).

Mô hình đề cập các nhà LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 cải cách có xu hướng tìm ra các phương pháp sản xuất hiệu quả hơn bằng cách cải tiến các sản phẩm và dịch vụ hiện có cùng với việc thiết kế các sản phẩm và dịch vụ mới. Sự thay đổi này tạo nên thành công cho doanh nghiệp đổi mới trên thị trường, và do đó, thúc đẩy các nhà đầu tư tiến hành RandD (nghiên cứu và phát triển). Khi đó, các doanh nghiệp sẽ điều chỉnh giá bán trên các sản phẩm và dịch vụ nhằm trang trải chi phí sản xuất và RandD. Vì vậy, kết quả là nguồn vốn tương lai luôn sẵn có để phục vụ quá trình đổi mới và nghiên cứu (Grossman and Helpman, 1994).

Theo Grossman and Helpman (1994), ảnh hưởng của thể chế ở các quốc gia có bảo vệ quyền tài sản được nhấn mạnh, các nhà phát minh có được quyền và bảo vệ riêng biệt đối với các phát minh của mình. Do đó, việc bảo vệ tốt quyền sở hữu là rất quan trọng để khuyến khích đầu tư vào RandD, vì nó giúp doanh nghiệp đổi mới đạt được thị phần và tạo ra lợi nhuận chừng nào doanh nghiệp cạnh tranh khác cải thiện sự đổi mới đó. Hơn nữa, do tiến bộ trong sản xuất và công nghệ, kỹ năng lao động trong nền kinh tế cũng được cải thiện, đồng nghĩa vốn con người cũng tăng theo thời gian (Grossman and Helpman, 1994). Graham and Krugman (1991) ủng hộ giả định rằng FDI hiệu quả hơn đầu tư trong nước tại các quốc gia đang phát triển.

Giả định này dựa trên niềm tin rằng các doanh nghiệp nội địa có bí quyết và cách tiếp cận thị trường trong nước tốt hơn so với các doanh nghiệp nước ngoài. Vì vậy, nếu doanh nghiệp nước ngoài quyết định tham gia thị trường, nó phải hoàn trả những lợi thế được sử dụng bởi các doanh nghiệp trong nước. Tương tự, một doanh nghiệp nước ngoài quyết định đầu tư vào một quốc gia khác có lợi thế từ chi phí thấp hơn và hiệu quả sản xuất cao hơn so với các đối thủ cạnh tranh trong nước. Trong khi đó, trong trường hợp các quốc gia đang phát triển, sự kết hợp của các kỹ năng quản lý tiên tiến và công nghệ hiện đại hơn sẽ dẫn đến hiệu quả FDI cao hơn (Graham and Krugman, 1991).

Sự lan tỏa công nghệ (Technology spillover) Các mô hình FDI và sự lan tỏa dương được trình bày chi tiết từ những năm 1970. Nghiên cứu sơ bộ của Hymer (1976) đưa ra giả thuyết về sự khác biệt quốc tế LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 giữa các doanh nghiệp ở các cấp độ khoa học và công nghệ do sự chuyển giao và lan tỏa công nghệ gây nên. Theo Hymer, FDI được xét là phần mở rộng quốc tế của lý thuyết tổ chức công nghiệp (industrial organization theory) khi giả định FDI là quá trình chuyển giao một “gói tổng hợp” gồm vốn, quản lý và công nghệ mới. Nghiên cứu của Koizumi and Kopecky (1977) đặt nền móng giải thích việc chuyển giao công nghệ từ công ty mẹ sang công ty con.