Luận văn thạc sĩ UEH: Mối quan hệ giữa nguồn thu dầu mỏ và kinh tế Nga

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueh mối quan hệ giữa nguồn thu dầu mỏ chi tiêu của chính phủ và tăng trưởng kinh tế nga, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn

• Tác giả: Trần Xuân Quý
• Người hướng dẫn: PGS.TS Bùi Thị Mai Hoài
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Tp.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Mối quan hệ giữa nguồn thu dầu mỏ, chi tiêu của chính phủ và tăng trưởng kinh tế Nga
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Lý do nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên và câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Dữ liệu, mô hình và phương pháp nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Ý nghĩa của đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: LÝ THUYẾT VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA THU - CHI NGÂN SÁCH, CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG LÊN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ LƯỢC KHẢO CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN
• 2.1. Các khái niệm liên quan đến đề tài
• 2.2. Ngân sách nhà nước
• 2.3. Thu Ngân sách nhà nước
• 2.4. Chi Ngân sách nhà nước
• 2.5. Tổng sản phẩm quốc nội
• 2.6. Tác động của thâm hụt ngân sách đến nền kinh tế
• 2.7. Tăng trưởng kinh tế
• 2.8. Mối quan hệ giữa thu và chi Ngân sách nhà nước
• 2.9. Các nhân tố tác động đến tăng trưởng kinh tế
• 2.10. Các lý thuyết kinh tế
• 3. CHƯƠNG 3: DỮ LIỆU, MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM
• 3.1. Sơ lược về nước Nga
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3. Chạy mô hình
• 3.3.1. Chạy mô hình 1
• 3.3.2. Kết quả mô hình 1
• 3.3.3. Chạy mô hình 2
• 3.3.4. Kết quả chạy mô hình 2
• 3.4. Dự đoán sự biến động của nước Nga trong tương lai
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 4.1. Hàm ý chính sách
• 4.2. Các biện pháp nhằm cân bằng giữa chi tiêu với nguồn thu từ dầu mỏ
• 4.3. Các chính sách phát triển kinh tế Nga
• 4.4. Bài học kinh nghiệm cho nền kinh tế Việt Nam
• 4.5. Hạn chế của đề tài
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về mối quan hệ giữa nguồn thu dầu mỏ và tăng trưởng kinh tế Nga

Mối quan hệ giữa nguồn thu dầu mỏ và tăng trưởng kinh tế Nga đã thu hút sự chú ý của nhiều nhà nghiên cứu. Nước Nga, với vai trò là một trong những quốc gia xuất khẩu dầu mỏ hàng đầu thế giới, có nguồn thu từ dầu mỏ đóng góp lớn vào ngân sách nhà nước. Theo số liệu, nguồn thu từ dầu mỏ chiếm khoảng 40% tổng nguồn thu của chính phủ và hơn 30% tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Điều này đặt ra câu hỏi về mối liên hệ giữa chi tiêu của chính phủ và tăng trưởng kinh tế. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến mối quan hệ này và tìm hiểu xem liệu nguồn thu từ dầu mỏ có thực sự là một lợi thế hay một lời nguyền cho nền kinh tế Nga.

1.1. Tầm quan trọng của nguồn thu dầu mỏ trong ngân sách nhà nước

Nguồn thu từ dầu mỏ không chỉ là nguồn tài chính chính cho ngân sách nhà nước mà còn ảnh hưởng đến các chính sách chi tiêu của chính phủ. Việc phụ thuộc vào nguồn thu này có thể dẫn đến những rủi ro trong việc quản lý ngân sách, đặc biệt trong bối cảnh giá dầu biến động. Nghiên cứu cho thấy rằng, khi giá dầu tăng, chính phủ có xu hướng tăng chi tiêu, điều này có thể kích thích tăng trưởng kinh tế trong ngắn hạn.

1.2. Mối liên hệ giữa chi tiêu chính phủ và tăng trưởng kinh tế

Chi tiêu của chính phủ có thể ảnh hưởng trực tiếp đến tăng trưởng kinh tế thông qua các khoản đầu tư vào cơ sở hạ tầng, giáo dục và y tế. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, trong những năm gần đây, chi tiêu chính phủ tăng lên đã góp phần vào sự phục hồi của nền kinh tế Nga sau khủng hoảng. Tuy nhiên, cần phải xem xét kỹ lưỡng để đảm bảo rằng chi tiêu này được sử dụng hiệu quả.

II. Vấn đề và thách thức trong mối quan hệ giữa nguồn thu dầu mỏ và chi tiêu chính phủ

Mặc dù có mối quan hệ chặt chẽ giữa nguồn thu dầu mỏ và chi tiêu của chính phủ, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự biến động của giá dầu, điều này có thể dẫn đến sự không ổn định trong ngân sách nhà nước. Khi giá dầu giảm, nguồn thu từ dầu mỏ cũng giảm theo, gây áp lực lên ngân sách và buộc chính phủ phải cắt giảm chi tiêu. Điều này có thể ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế. Ngoài ra, việc phụ thuộc quá nhiều vào nguồn thu từ dầu mỏ có thể dẫn đến sự thiếu đa dạng trong nền kinh tế, làm cho nền kinh tế dễ bị tổn thương trước những cú sốc bên ngoài.

2.1. Ảnh hưởng của biến động giá dầu đến ngân sách nhà nước

Biến động giá dầu có thể gây ra những tác động lớn đến ngân sách nhà nước. Khi giá dầu giảm, chính phủ phải đối mặt với tình trạng thâm hụt ngân sách, điều này có thể dẫn đến việc cắt giảm chi tiêu cho các lĩnh vực quan trọng như giáo dục và y tế. Nghiên cứu cho thấy rằng, trong những năm gần đây, sự giảm giá dầu đã khiến chính phủ Nga phải điều chỉnh các chính sách tài khóa để đối phó với tình hình.

2.2. Nguy cơ phụ thuộc vào nguồn thu từ dầu mỏ

Phụ thuộc vào nguồn thu từ dầu mỏ có thể dẫn đến những rủi ro lớn cho nền kinh tế. Khi giá dầu giảm, nền kinh tế có thể rơi vào tình trạng suy thoái. Hơn nữa, sự thiếu đa dạng trong nền kinh tế có thể làm giảm khả năng phục hồi trước các cú sốc kinh tế. Các nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng, để đảm bảo sự phát triển bền vững, Nga cần phải đa dạng hóa nền kinh tế và giảm sự phụ thuộc vào nguồn thu từ dầu mỏ.

III. Phương pháp nghiên cứu mối quan hệ giữa nguồn thu dầu mỏ và chi tiêu chính phủ

Để nghiên cứu mối quan hệ giữa nguồn thu dầu mỏ và chi tiêu của chính phủ, tác giả đã sử dụng phương pháp định lượng. Mô hình VECM (Vector Error Correction Model) được áp dụng để kiểm định mối quan hệ đồng liên kết giữa hai biến này. Ngoài ra, mô hình hồi quy OLS cũng được sử dụng để đánh giá tác động của nguồn thu dầu mỏ và chi tiêu chính phủ lên tăng trưởng kinh tế. Dữ liệu được thu thập từ Ngân hàng Thế giới, Quỹ tiền tệ quốc tế và Cơ quan thống kê Liên bang Nga trong khoảng thời gian từ năm 2000 đến 2017.

3.1. Mô hình VECM và ứng dụng trong nghiên cứu

Mô hình VECM cho phép kiểm tra mối quan hệ đồng liên kết giữa nguồn thu dầu mỏ và chi tiêu chính phủ. Phương pháp này giúp xác định xem liệu có tồn tại mối quan hệ lâu dài giữa hai biến này hay không. Kết quả từ mô hình VECM sẽ cung cấp thông tin quan trọng về cách thức mà nguồn thu dầu mỏ ảnh hưởng đến chi tiêu của chính phủ và ngược lại.

3.2. Mô hình hồi quy OLS và phân tích tác động

Mô hình hồi quy OLS được sử dụng để phân tích tác động của chi tiêu chính phủ và nguồn thu dầu mỏ lên tăng trưởng kinh tế. Mô hình này giúp xác định mức độ ảnh hưởng của các biến độc lập đến biến phụ thuộc, từ đó đưa ra những kết luận về mối quan hệ giữa chúng. Kết quả từ mô hình hồi quy sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về cách thức mà chính sách tài khóa có thể ảnh hưởng đến nền kinh tế.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy có mối quan hệ đồng liên kết giữa nguồn thu dầu mỏ và chi tiêu của chính phủ tại Nga. Khi nguồn thu từ dầu mỏ tăng, chính phủ có xu hướng tăng chi tiêu, điều này có thể kích thích tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc phụ thuộc quá nhiều vào nguồn thu từ dầu mỏ có thể dẫn đến những rủi ro lớn cho nền kinh tế. Do đó, cần có các chính sách hợp lý để quản lý nguồn thu này một cách hiệu quả.

4.1. Kết quả thực nghiệm từ mô hình nghiên cứu

Kết quả từ mô hình VECM cho thấy có mối quan hệ đồng liên kết giữa nguồn thu dầu mỏ và chi tiêu chính phủ. Điều này cho thấy rằng, chính phủ có thể dựa vào nguồn thu từ dầu mỏ để điều chỉnh các chính sách chi tiêu, từ đó ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, cần phải thận trọng trong việc quản lý nguồn thu này để tránh những rủi ro không mong muốn.

4.2. Hàm ý chính sách cho chính phủ Nga

Dựa trên kết quả nghiên cứu, chính phủ Nga cần xem xét các chính sách tài khóa để đảm bảo sự phát triển bền vững. Việc đa dạng hóa nguồn thu và giảm sự phụ thuộc vào dầu mỏ là rất cần thiết. Ngoài ra, cần có các biện pháp để tối ưu hóa chi tiêu công, đảm bảo rằng các khoản đầu tư vào cơ sở hạ tầng và dịch vụ công được thực hiện một cách hiệu quả.

V. Kết luận và tương lai của mối quan hệ giữa nguồn thu dầu mỏ và tăng trưởng kinh tế Nga

Mối quan hệ giữa nguồn thu dầu mỏ và tăng trưởng kinh tế Nga là một chủ đề quan trọng và cần được nghiên cứu sâu hơn. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng, mặc dù có mối liên hệ tích cực giữa hai yếu tố này, nhưng việc phụ thuộc vào nguồn thu từ dầu mỏ có thể dẫn đến những rủi ro lớn cho nền kinh tế. Do đó, chính phủ cần có các chính sách hợp lý để quản lý nguồn thu này một cách hiệu quả và đảm bảo sự phát triển bền vững cho nền kinh tế.

5.1. Tương lai của nền kinh tế Nga trong bối cảnh biến động giá dầu

Trong bối cảnh giá dầu biến động, nền kinh tế Nga cần phải chuẩn bị cho những thay đổi trong nguồn thu. Việc đa dạng hóa nền kinh tế và giảm sự phụ thuộc vào dầu mỏ sẽ giúp tăng cường khả năng phục hồi trước các cú sốc kinh tế. Chính phủ cần phải thực hiện các biện pháp để đảm bảo rằng nền kinh tế có thể phát triển bền vững trong tương lai.

5.2. Các khuyến nghị cho chính sách tài khóa

Chính phủ Nga cần xem xét các khuyến nghị về chính sách tài khóa để đảm bảo sự phát triển bền vững. Việc tối ưu hóa chi tiêu công và đa dạng hóa nguồn thu sẽ giúp giảm thiểu rủi ro từ việc phụ thuộc vào dầu mỏ. Ngoài ra, cần có các biện pháp để tăng cường hiệu quả sử dụng nguồn lực và đảm bảo rằng các khoản đầu tư vào phát triển kinh tế được thực hiện một cách hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nguồn thu từ dầu mỏ và khí đốt đóng vai trò trụ cột trong cấu trúc tài chính công của Liên bang Nga, thường xuyên chiếm từ 40% đến 50% tổng nguồn thu ngân sách nhà nước và đóng góp hơn 30% vào Tổng sản phẩm quốc nội (GDP). Là quốc gia có diện tích lớn nhất thế giới với 17.075.400 km² cùng quy mô dân số xấp xỉ 144 triệu người, nền kinh tế Nga luôn đứng trước bài toán hóc búa về việc quản trị nguồn tài nguyên thiên nhiên khổng lồ. Vấn đề cốt lõi được đặt ra là liệu sự giàu có về tài nguyên dầu mỏ là một phước lành thúc đẩy thịnh vượng hay là một lời nguyền tài nguyên kìm hãm sự phát triển bền vững. Mục tiêu trọng tâm của đề tài là kiểm định thực nghiệm mối quan hệ đồng liên kết giữa nguồn thu dầu mỏ với chi tiêu chính phủ, đồng thời đo lường mức độ tác động của hai nhân tố này cùng biến số tỷ giá hối đoái lên tăng trưởng GDP của Nga. Phạm vi nghiên cứu bao trùm không gian kinh tế Liên bang Nga với dữ liệu chuỗi thời gian theo quý kéo dài liên tục từ quý I năm 2000 đến quý I năm 2017, tương ứng với 69 quan sát thực nghiệm. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp cơ sở khoa học để đánh giá tính bền vững của chính sách tài khóa, kiểm soát nguy cơ thâm hụt ngân sách và rút ra những bài học kinh nghiệm sâu sắc cho các quốc gia đang phát triển như Việt Nam trong quản lý nguồn thu từ tài nguyên khoáng sản.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng tích hợp giữa lý thuyết tăng trưởng kinh tế cổ điển, tân cổ điển và các trường phái tài chính công hiện đại. Đề tài vận dụng lý thuyết kinh tế học Keynes về vai trò điều tiết tổng cầu thông qua chính sách tài khóa mở rộng, kết hợp định luật Wagner về xu hướng gia tăng chi tiêu công nội sinh theo đà tăng trưởng kinh tế. Đồng thời, nghiên cứu phân tích sâu sắc lý thuyết căn bệnh Hà Lan và lời nguyền tài nguyên nhằm giải thích hiện tượng biến động tỷ giá làm suy giảm sức cạnh tranh của các ngành sản xuất phi tài nguyên. Về mối quan hệ thu chi ngân sách, luận văn đối chiếu 4 giả thuyết kinh điển: giả thuyết Thuế - Chi tiêu của Buchanan và Wagner, giả thuyết Chi tiêu - Thuế của Peacock và Wiseman, giả thuyết Đồng bộ hóa tài chính của Musgrave, Meltzer và Richard, cùng giả thuyết Phân chia thể chế trung lập của Baghestani và McNown. Bốn khái niệm then chốt xuyên suốt đề tài bao gồm: Ngân sách nhà nước, Thâm hụt ngân sách, Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và Lợi nhuận từ hoạt động thăm dò, khai thác dầu mỏ (Oil rent).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng hiện đại với nguồn dữ liệu thứ cấp được trích xuất đồng bộ từ Ngân hàng Thế giới (World Bank), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Cơ quan Thống kê Liên bang Nga (Rosstat) và Ngân hàng Trung ương Nga. Dữ liệu bao gồm 69 quan sát theo quý trong giai đoạn 17 năm từ quý I năm 2000 đến quý I năm 2017. Phương pháp chọn mẫu bao phủ toàn diện giai đoạn kinh tế Nga chuyển đổi, tái cơ cấu, trải qua các chu kỳ bùng nổ giá dầu cũng như các giai đoạn khủng hoảng tài chính toàn cầu. Lý do lựa chọn chuỗi thời gian theo quý nhằm phản ánh kịp thời các biến động ngắn hạn của giá dầu và độ trễ chính sách, khắc phục hiện tượng làm trơn dữ liệu nếu chỉ sử dụng số liệu năm.

Mô hình thứ nhất sử dụng Mô hình Vectơ hiệu chỉnh sai số (VECM) với hai biến trọng tâm là logarit chi tiêu chính phủ (lnGov) và logarit nguồn thu dầu mỏ (lnOilrent), cùng biến kiểm soát logarit GDP (lnGDP). Lý do lựa chọn VECM là vì toàn bộ các chuỗi dữ liệu đều không dừng ở bậc gốc I(0) nhưng đạt tính dừng đồng nhất tại sai phân bậc một I(1) qua kiểm định Augmented Dickey-Fuller (ADF) với p-value nhỏ hơn 0,05. Kiểm định Johansen xác định tồn tại 1 quan hệ đồng liên kết dài hạn ở độ trễ tối ưu bậc 5 theo tiêu chuẩn AIC và HQIC. Mô hình thứ hai sử dụng phương pháp hồi quy bình phương nhỏ nhất (OLS) mở rộng từ hàm sản xuất David Ricardo với biến phụ thuộc lnGDP, các biến giải thích lnGov, lnOilrent và biến kiểm soát tỷ giá Ruble/USD (lnTygia) nhằm lượng hóa trực tiếp mức độ đóng góp vào quy mô nền kinh tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, kiểm định Johansen và ước lượng mô hình VECM khẳng định tồn tại mối quan hệ đồng liên kết dài hạn bền vững giữa nguồn thu dầu mỏ và chi tiêu chính phủ Nga. Khi lợi nhuận từ hoạt động dầu mỏ gia tăng 1%, chi tiêu ngân sách của chính phủ Nga sẽ tăng thêm khoảng 0,42% trong dài hạn, phản ánh mức độ phụ thuộc chặt chẽ của chính sách tài khóa vào dòng tiền dầu khí.

Thứ hai, kết quả thực nghiệm chứng minh mối quan hệ thu chi ngân sách của Liên bang Nga tuân theo giả thuyết đồng bộ hóa tài chính và cơ chế nguồn thu dẫn dắt chi tiêu. Trong giai đoạn 2000-2017, nguồn thu dầu mỏ biến động dữ dội từ mức đáy 185 tỷ Ruble lên đỉnh điểm 1.900 tỷ Ruble mỗi quý, kéo theo quy mô chi tiêu chính phủ mở rộng từ 255 tỷ Ruble lên mức kỷ lục 4.400 tỷ Ruble.

Thứ ba, mô hình hồi quy OLS chứng minh nguồn thu dầu mỏ và chi tiêu công đóng góp tích cực có ý nghĩa thống kê vào tăng trưởng GDP. Tốc độ tăng trưởng GDP của Nga biến động hoàn toàn cùng chiều với chu kỳ giá dầu, từ mức giảm sâu -7,8% trong cuộc khủng hoảng năm 2009 sang mức phục hồi ngoạn mục 4,5% vào năm 2010 và 4,3% năm 2011 khi giá dầu thế giới tăng cao trở lại.

Thứ tư, biến tỷ giá hối đoái có biên độ dao động mạnh từ 23,13 Ruble/USD lên đến 75,76 Ruble/USD, đóng vai trò là van giảm sốc tự nhiên, giúp duy trì giá trị danh nghĩa của nguồn thu dầu mỏ tính bằng đồng Ruble khi giá dầu thế giới suy giảm.

Thảo luận kết quả

Sự biến động cùng chiều mạnh mẽ giữa nguồn thu dầu mỏ và chi tiêu công cho thấy chính sách tài khóa của Nga mang nặng tính thuận chu kỳ. Trong các giai đoạn giá dầu tăng vọt, áp lực mở rộng đầu tư công và nâng cao phúc lợi xã hội đã thúc đẩy chính phủ gia tăng chi tiêu mạnh mẽ thay vì tiết kiệm phòng ngừa, khiến ngân sách dễ rơi vào thế bị động khi thị trường năng lượng đảo chiều. Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các phát hiện của các công trình nghiên cứu tại Iran giai đoạn 1970-2008 và Botswana giai đoạn 1994-2012, nơi nguồn thu tài nguyên thiên nhiên là động lực chính chi phối chi tiêu công.

Trong phân tích thực nghiệm, các mối tương quan này được trực quan hóa sinh động qua đồ thị chuỗi thời gian so sánh nhịp biến thiên của giá dầu và GDP, kết hợp biểu đồ kiểm định tính ổn định của mô hình VECM. Toàn bộ các nghiệm đơn vị đều nằm trọn vẹn trong vòng tròn đơn vị, minh chứng mô hình đạt độ tin cậy tuyệt đối về mặt thống kê. Mặc dù dầu khí tạo nguồn tích lũy vốn khổng lồ, sự tập trung quá mức vào khai thác tài nguyên đang tạo ra triệu chứng của căn bệnh Hà Lan, khiến các ngành sản xuất chế tạo và công nghệ cao ngoài dầu mỏ bị thiếu hụt nguồn lực đầu tư phát triển.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Bộ Tài chính Liên bang Nga cần kiên quyết thực thi quy tắc tài khóa ngược chu kỳ nhằm triệt tiêu tác động tiêu cực từ biến động giá dầu thế giới. Cơ quan quản lý cần xác lập trần chi tiêu dựa trên mức giá dầu tham chiếu cố định khoảng 40-45 USD/thùng, đồng thời trích lập tối thiểu 15% tổng nguồn thu dầu khí hàng quý vào Quỹ Phúc lợi Quốc gia trong lộ trình 5 năm tới để tạo vùng đệm tài chính an toàn trước các cuộc khủng hoảng.

Thứ hai, Ngân hàng Trung ương Nga phối hợp cùng các bộ ngành kinh tế đẩy mạnh chiến lược đa dạng hóa cơ cấu sản xuất, đặt mục tiêu nâng tốc độ tăng trưởng xuất khẩu của các ngành công nghiệp phi dầu mỏ đạt từ 4% đến 6% mỗi năm trong giai đoạn 2018-2025. Giải pháp này giúp hạ dần tỷ trọng đóng góp của dầu khí trong tổng thu ngân sách từ mức xấp xỉ 50% hiện nay xuống dưới 30% vào năm 2030, từng bước hóa giải nguy cơ suy thoái do căn bệnh Hà Lan gây ra.

Thứ ba, Chính phủ Nga cần cơ cấu lại danh mục đầu tư công, cắt giảm khoảng 10% các khoản chi thường xuyên kém hiệu quả để dồn nguồn lực tài trợ cho giáo dục chất lượng cao, cơ sở hạ tầng giao thông và đổi mới công nghệ số nhằm xây dựng nền tảng tăng trưởng nội sinh bền vững.

Thứ tư, đối với Việt Nam, Bộ Tài chính và Bộ Kế hoạch và Đầu tư cần hoàn thiện thể chế quản lý ngân sách bằng cách xây dựng quỹ dự phòng tài khóa độc lập từ nguồn thu dầu thô và khoáng sản. Cơ quan quản lý tuyệt đối không sử dụng nguồn thu tài nguyên hữu hạn để tài trợ cho các nhu cầu chi tiêu thường xuyên, bảo đảm cân đối ngân sách và giữ vững an toàn nợ công trong dài hạn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách tài khóa tại Bộ Tài chính và các cơ quan quản lý ngân sách nhà nước: Luận văn cung cấp khung phân tích định lượng thực tế dựa trên 69 quý dữ liệu, giúp cơ quan quản lý đánh giá tính khả thi khi xây dựng kịch bản thu chi ngân sách và ứng phó linh hoạt với các cú sốc giá hàng hóa quốc tế.

Thứ hai, các chuyên gia phân tích vĩ mô và kinh tế năng lượng tại các viện nghiên cứu, quỹ đầu tư: Nghiên cứu cung cấp mô hình thực nghiệm chi tiết về mối liên hệ giữa giá dầu, tỷ giá hối đoái và GDP, hỗ trợ dự báo chính xác xu hướng vận động kinh tế vĩ mô trong chu kỳ từ 3 đến 5 năm tới.

Thứ ba, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế học: Luận văn là tài liệu tham khảo mẫu mực về quy trình ứng dụng kinh tế lượng chuỗi thời gian chuyên sâu, bao gồm kiểm định tính dừng ADF, kiểm định đồng liên kết Johansen và ước lượng mô hình VECM với độ trễ bậc 5.

Thứ tư, lãnh đạo các tập đoàn năng lượng và doanh nghiệp xuất nhập khẩu: Giúp nhà quản trị nắm bắt sâu sắc cơ chế điều tiết thuế tài nguyên và xu hướng chính sách tiền tệ tại các thị trường xuất khẩu năng lượng lớn, phục vụ tối ưu hóa chiến lược đầu tư và phòng ngừa rủi ro tỷ giá.

Câu hỏi thường gặp

Nguồn thu từ dầu mỏ và khí đốt chiếm tỷ trọng bao nhiêu trong tổng ngân sách nhà nước Nga? Trong giai đoạn nghiên cứu 2000-2017, nguồn thu từ dầu mỏ và khí đốt chiếm tỷ trọng rất cao, thường xuyên dao động từ 40% đến hơn 51% tổng nguồn thu ngân sách hàng năm của Liên bang Nga. Con số này khẳng định tài chính công của Nga phụ thuộc rất lớn vào thị trường năng lượng.

Tại sao mô hình VECM lại được ưu tiên lựa chọn để phân tích mối quan hệ thu chi ngân sách? Do chuỗi dữ liệu 69 quý của các biến số đều không dừng ở bậc gốc I(0) mà dừng ở sai phân bậc một I(1). Mô hình VECM với độ trễ bậc 5 cho phép phân tích đồng thời mối quan hệ cân bằng dài hạn và cơ chế tự điều chỉnh sai số ngắn hạn giữa các biến có quan hệ đồng liên kết, loại bỏ hoàn toàn hiện tượng hồi quy giả mạo.

Biến động của giá dầu ảnh hưởng cụ thể như thế nào đến tốc độ tăng trưởng GDP của Nga? Giá dầu và GDP của Nga biến động cùng chiều sâu sắc. Khi giá dầu giảm mạnh vào năm 2009, GDP của Nga sụt giảm nghiêm trọng -7,8%. Ngược lại, khi thị trường dầu mỏ phục hồi vào năm 2010 và 2011, GDP của Nga đã bật tăng mạnh mẽ lần lượt đạt 4,5% và 4,3%.

Hiện tượng căn bệnh Hà Lan tác động tiêu cực đến nền kinh tế như thế nào? Dòng ngoại tệ ồ ạt chảy vào từ xuất khẩu dầu mỏ làm đồng nội tệ tăng giá mạnh, làm cho các mặt hàng nông nghiệp và công nghiệp chế tạo nội địa trở nên đắt đỏ hơn, suy giảm sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế và đẩy nền kinh tế vào tình trạng phụ thuộc nhập khẩu.

Bài học cốt lõi nhất cho chính sách tài khóa của Việt Nam từ đề tài nghiên cứu này là gì? Việt Nam cần kiên định nguyên tắc tài khóa thận trọng, tích lũy nguồn thu từ tài nguyên vào quỹ dự phòng độc lập và đẩy mạnh thu ngân sách bền vững từ thuế nội địa, tránh để các cú sốc giá tài nguyên toàn cầu gây mất cân đối thu chi ngân sách quốc gia.

Kết luận

Nghiên cứu mang lại 5 đóng góp học thuật và thực tiễn mang tính then chốt:

• Xác lập bằng chứng thực nghiệm vững chắc về quan hệ đồng liên kết dài hạn giữa nguồn thu dầu mỏ và chi tiêu chính phủ Nga qua chuỗi dữ liệu 69 quý.
• Đo lường chính xác tác động lan tỏa tích cực của nguồn thu dầu mỏ, chi tiêu công và tỷ giá lên quy mô GDP trong suốt 17 năm từ 2000 đến 2017.
• Kiểm chứng 100% các biến số kinh tế vĩ mô đạt tính dừng đồng nhất ở sai phân bậc một I(1), bảo đảm độ chuẩn xác cao cho mô hình kinh tế lượng.
• Đề xuất hệ thống giải pháp 4 trụ cột chiến lược nhằm thiết lập kỷ luật tài khóa ngược chu kỳ và thúc đẩy đa dạng hóa nền kinh tế thực.
• Đúc kết các bài học kinh nghiệm sâu sắc cho quá trình tái cơ cấu chính sách tài khóa tại các nước đang phát triển trong giai đoạn 2018-2025.

Để tiếp tục phát triển chủ đề này, các nghiên cứu tiếp theo nên mở rộng chuỗi dữ liệu sau năm 2018 và bổ sung các biến số về lệnh cấm vận kinh tế cùng xu hướng chuyển dịch năng lượng tái tạo. Các cơ quan quản lý tài chính và bạn đọc quan tâm hãy chủ động nghiên cứu toàn văn công trình để áp dụng hiệu quả các mô hình định lượng vào công tác hoạch định chính sách kinh tế vĩ mô ngay từ hôm nay!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I: GIỚI THIỆU 1. Lý do nghiên cứu Một số nghiên cứu về các quốc gia xuất khẩu dầu mỏ thuộc Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) đã chỉ ra giữa doanh thu dầu mỏ với chi tiêu Chính phủ có mối quan hệ chặt chẽ và nguồn thu dầu mỏ ảnh hưởng mạnh mẽ tới nền kinh tế của các nước OPEC. Vậy nước Nga, một quốc gia xuất khẩu dầu mỏ hàng đầu thế giới nằm ngoài OPEC nhưng có các điểm tương đồng với các quốc gia OPEC như có nguồn thu từ dầu mỏ, khí đốt đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế (nguồn thu dầu mỏ, khí đốt chiếm khoảng 40% tổng nguồn thu và chiếm hơn 30% tổng sản phẩm quốc nội của nước này) thì chi tiêu Chính phủ và nguồn thu dầu mỏ có mối liên hệ như các quốc gia thuộc OPEC không, ngoài ra không phải mọi quốc gia nào giàu tài nguyên cũng dẫn tới một nền kinh tế thịnh vượng, các nhà nghiên cứu kinh tế đã đặt ra một câu hỏi “sự giàu có về tài nguyên có phải là một một phước lành hay một lời nguyền”, vậy nước Nga nằm trong trường hợp nào (lời nguyền hay phước lành). Để làm rõ sự tác động của dầu mỏ lên chi tiêu Chính phủ và nền kinh tế Nga như thế nào, đề tài “Mối quan hệ giữa nguồn thu dầu mỏ, chi tiêu của chính phủ và tăng trưởng kinh tế Nga” được tác giả nghiên cứu và phân tích để làm rõ các yếu tố trên.

Mục tiêu nghiên và câu hỏi nghiên cứu - Mục tiêu: Kiểm định tác động của nguồn thu dầu mỏ, chi tiêu chính phủ lên tăng trưởng kinh tế nước Nga và mối quan hệ giữa nguồn thu dầu mỏ và chi tiêu chính phủ. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 - Câu hỏi nghiên cứu: 1. Đối với các nước phụ thuộc vào dầu mỏ, chi tiêu chính phủ thường có mối quan hệ với nguồn thu dầu mỏ, liệu có tồn tại mối quan hệ đồng liên kết giữa nguồn thu dầu mỏ và chi tiêu chính phủ Nga như các nước xuất khẩu dầu mỏ khác hay không? 2. Nếu mối quan hệ chi tiêu chính phủ và nguồn thu dầu mỏ là đồng liên kết thì mối quan hệ đó có tác động như thế nào lên tăng trưởng kinh tế nước Nga? 1.

Dữ liệu, mô hình và phương pháp nghiên cứu 1. Dữ liệu - Nguồn: Ngân hàng thế giới (Worldbank) và Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF) và Cơ quan thống kê Liên bang Nga (Rosstat), Ngân hàng Trung ương Nga. - Thời gian: Dữ liệu theo quí từ quý I 2000 đến quý I 2017. - Không gian: nước Nga.

Mô hình Mô hình thứ nhất: kiểm định mối quan hệ đồng liên kết giữa nguồn thu dầu mỏ và Chi tiêu chính phủ, trong đó gồm các biến là nguồn Thu dầu mỏ và Chi tiêu chính phủ, GDP là biến kiểm soát. Mô hình thứ hai: đánh giá tác động của thu dầu mỏ, chi tiêu chính phủ lên tăng trưởng kinh tế nước Nga. Trong đó biến phụ thuộc Y là tăng trưởng kinh tế, được đo lường bằng GDP. Biến độc lập: hai biến độc lập quan tâm chính là nguồn Thu dầu mỏ và Chi tiêu chính phủ, biến kiểm soát: tỷ giá ngoại tệ giữa đồng Ruble và đồng đô la Mỹ.

Phương pháp nghiên cứu Tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu định lượng để giải quyết vấn đề nghiên cứu đặt ra. Cụ thể: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 - Để trả lời câu hỏi nghiên cứu thứ nhất: tác giả sử dụng Mô hình vectơ hiệu chỉnh sai số (VECM) cho hai biến chính trong mô hình là nguồn thu dầu mỏ và chi tiêu chính phủ với vai trò lần lượt là biến phụ thuộc, biến giải thích và ngược lại nhằm tìm mối quan hệ đồng liên kết giữa 2 biến nguồn thu dầu mỏ và chi tiêu chính phủ; còn biến GDP được sử dụng là biến kiểm soát của mô hình. - Để trả lời câu hỏi nghiên cứu thứ hai: tác giả sử dụng mô hình hồi qui OLS với biến phụ thuộc GDP và các biến giải thích: chi ngân sách và nguồn thu dầu mỏ, biến tỷ giá được sử dụng như biến kiểm soát của mô hình. Ý nghĩa của đề tài - Bổ sung thêm bằng chứng thực nghiệm về mối quan hệ đồng liên kết giữa nguồn thu dầu mỏ và Chi tiêu chính phủ; sự tác động chi tiêu, nguồn thu dầu mỏ lên tăng trưởng kinh tế.

- Dựa vào kết quả nghiên cứu có thể đưa ra một vài hàm ý chính sách cho nước Nga và rút ra kinh nghiệm cho Việt Nam LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 CHƯƠNG 2: LÝ THUYẾT VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA THU - CHI NGÂN SÁCH, CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG LÊN TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ VÀ LƯỢC KHẢO CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN 2. Các khái niệm liên quan đến đề tài 2. Ngân sách nhà nước Là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước được dự toán và thực hiện trong một khoảng thời gian nhất định. Thu Ngân sách nhà nước Thu ngân sách nhà nước là việc Nhà nước dùng quyền lực của mình để tập trung một phần nguồn tài chính quốc gia hình thành quỹ Ngân sách nhà nước nhằm thỏa mãn các nhu cầu của Nhà nước.

Chi Ngân sách nhà nước Chi ngân sách nhà nước là việc phân phối và sử dụng quỹ Ngân sách nhà nước nhằm đảm bảo thực hiện chức năng của Nhà nước theo những nguyên tắc nhất định. Tổng sản phẩm quốc nội Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) là tổng giá trị thị trường của tất cả sản phẩm và dịch vụ cuối cùng được sản xuất bởi một quốc gia qua một giai đoạn nhất định. Chỉ số bao gồm sản lượng sản xuất bởi các công ty nước ngoài đang làm việc trong lãnh thổ quốc gia và loại trừ sản lượng tạo ra bởi các công ty nội địa ở nước ngoài. Tác động của thâm hụt ngân sách đến nền kinh tế Thâm hụt ngân sách là tình trạng các khoản chi của ngân sách Nhà nước lớn hơn các khoản thu, phần chênh lệch chính là thâm hụt ngân sách.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Trường hợp ngược lại, khi các khoản thu lớn hơn các khoản chi được gọi là thặng dư ngân sách. Các tác động của thâm hụt ngân sách đến kinh tế: - Nếu như ngân sách chính phủ bị thâm hụt, chứng tỏ tiết kiệm của chính phủ đang suy giảm, đồng nghĩa với việc tổng tiết kiệm của nền kinh tế giảm theo. Do đó nguồn cung vốn vay chủ yếu do chính phủ cung cấp cho nền kinh tế bị suy giảm do thâm hụt ngân sách, điều này sẽ đẩy lãi suất tăng lên. - Lãi suất gia tăng sẽ gây khó khăn cho khu vực tư cũng như khu vực công trong việc tiếp cận nguồn vốn đầu tư.

Chính vì thế, các hoạt động kinh doanh sản xuất, đầu tư của khu vực tư, khu vực công sẽ bị hạn chế, thu hẹp làm ảnh hưởng đến nền kinh tế. - Việc thâm hụt ngân sách có thể do nguyên nhân chính phủ chi tiêu, đầu tư không hiệu quả. Đây chính là hiệu ứng đầu tư công lấn át đầu tư tư nhân. Các biện pháp khắc phục và tác dụng phụ của các biện pháp khắc phục: - Bù đắp thâm hụt ngân sách bằng vay nợ thông qua phát hành trái phiếu.

Tác dụng phụ: làm lãi suất tăng. Nếu lãi suất thực gia tăng sẽ thu hút giới đầu tư trong nước, ngoài nước nắm giữ tài sản nội địa, điều này làm dòng vốn ngoại tệ chảy vào nền kinh tế, làm cho nguồn cung ngoại tệ tăng lên. Khi cung ngoại tệ tăng lên, giá trị của đồng ngoại tệ tính theo đồng nội tệ sẽ giảm đi, hay nói cách khác, đồng nội tệ tăng giá trị. Việc đồng nội tệ tăng giá sẽ khuyến khích nhập khẩu vì hàng hoá nhập khẩu trở nên rẻ hơn so với trước kia, trong khi đó hàng hoá xuất khẩu trở nên đắt đỏ hơn trước LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 làm giảm xuất khẩu và điều này sẽ dẫn đến thâm hụt thương mại và thâm hụt cán cân vãng lai.

- Tăng thuế để bù đắp thâm hụt ngân sách. Tác dụng phụ: làm tăng chi phí sản xuất của các doanh nghiệp dẫn tới giảm động lực sản xuất, cạnh tranh. Hoặc bằng cách in thêm tiền để bù đắp thâm hụt, việc bù đắp thâm hụt bằng cách in thêm tiền là nguyên nhân tăng lạm phát làm tăng giá cả càng dẫn tới nhu cầu tiêu dùng giảm sút, tác động đến sản xuất, thu nhập, ảnh hưởng đến nền kinh tế. Như vậy có thể thấy thâm hụt ngân sách có những tác động tiêu cực lên nền kinh tế.

Tuy nhiên trong một số trường hợp, thâm hụt ngân sách do tăng chi tiêu của Chính phủ có thể làm gia tăng tổng cầu và làm tăng GDP hay nói cách khác là kích thích tăng trưởng. Đây là điều mà chính phủ các quốc gia thường làm trong thời gian suy thoái kinh tế, chấp nhận thâm hụt ngân sách ở một mức nhất định nhằm giúp sản lượng trong nước tăng trở lại. Nhưng điều này không có nghĩa thâm hụt ngân sách luôn tạo tăng trưởng. Nếu như nền kinh tế đã ở gần mức sản lượng tiềm năng, sự gia tăng tổng cầu về dài hạn sẽ kéo theo những hệ quả tiêu cực về lạm phát, lãi suất và cán cân thương mại như đã giải thích ở trên.

Vậy để hạn chế thâm hụt ngân sách, chính phủ cần tối ưu hoạt động hiệu hóa toàn bộ nguồn vốn, thực hiện các biện pháp thu chi ngân sách phù hợp, minh bạch và nâng cao hiệu quả hoạt động của Chính phủ. Tăng trưởng kinh tế Tăng trưởng kinh tế là sự gia tăng về giá trị trong phạm vi một nền kinh tế. Tăng trưởng kinh tế được phản ánh ở nhiều chỉ tiêu nhưng chỉ tiêu thường được sử dụng là Tổng sản phẩm quốc nội (GDP), tổng sản phẩm quốc dân (GNP), thu nhập quốc dân (NI), tăng trưởng vốn, lao động, sự gia LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 tăng dung lượng thị trường.Sự tương tác giữa các bộ phận cấu thành GDP như tiêu dùng nội địa, đầu tư, chi tiêu chính phủ và cán cân thương mại sẽ làm thay đổi tốc độ tăng trưởng kinh tế. Quá trình tăng trưởng thể hiện các nguồn lực tăng trưởng như tài nguyên thiên nhiên, vốn, lao động, công nghệ, quản lý, thị trường.

được khai thác và sử dụng có hiệu quả cao nhất. Tăng trưởng kinh tế bao hàm cả tăng trưởng theo chiều rộng và chiều sâu, số lượng và chất lượng, ngắn hạn và dài hạn.